១០. កណ្ណកត្ថលសុត្តវណ្ណនា

៣៧៥. ឯវំ មេ សុតន្តិ កណ្ណកត្ថលសុត្តំ. តត្ថ ឧរុញ្ញាយន្តិ ឧរុញ្ញាតិ តស្ស រដ្ឋស្សបិ នគរស្សបិ ឯតទេវ នាមំ, ភគវា ឧរុញ្ញានគរំ ឧបនិស្សាយ វិហរតិ. កណ្ណកត្ថលេ មិគទាយេតិ តស្ស នគរស្ស អវិទូរេ កណ្ណកត្ថលំ នាម ឯកោ រមណីយោ ភូមិភាគោ អត្ថិ, សោ មិគានំ អភយត្ថាយ ទិន្នត្តា មិគទាយោតិ វុច្ចតិ, តស្មិំ កណ្ណកត្ថលេ មិគទាយេ. កេនចិទេវ ករណីយេនាតិ ន អញ្ញេន, អនន្តរសុត្តេ វុត្តករណីយេនេវ. សោមា ច ភគិនី សកុលា ច ភគិនីតិ ឥមា ទ្វេ ភគិនិយោ រញ្ញោ បជាបតិយោ. ភត្តាភិហារេតិ ភត្តំ អភិហរណដ្ឋានេ. រញ្ញោ ភុញ្ជនដ្ឋានញ្ហិ សព្ពាបិ ឱរោធា កដច្ឆុអាទីនិ គហេត្វា រាជានំ ឧបដ្ឋាតុំ គច្ឆន្តិ, តាបិ តថេវ អគមំសុ.

៣៧៦. កិំ បន, មហារាជាតិ កស្មា ឯវមាហ? រញ្ញោ គរហបរិមោចនត្ថំ. ឯវញ្ហិ បរិសា ចិន្តេយ្យ – ‘‘អយំ រាជា អាគច្ឆមានោវ មាតុគាមានំ សាសនំ អារោចេតិ, មយំ អត្តនោ ធម្មតាយ ភគវន្តំ ទដ្ឋុំ អាគតោតិ មញ្ញាម, អយំ បន មាតុគាមានំ សាសនំ គហេត្វា អាគតោ, មាតុគាមទាសោ មញ្ញេ, ឯស បុព្ពេបិ ឥមិនាវ ការណេន អាគច្ឆតី’’តិ. បុច្ឆិតោ បន សោ អត្តនោ អាគមនការណំ កថេស្សតិ, ឯវមស្ស អយំ គរហា ន ឧប្បជ្ជិស្សតីតិ គរហមោចនត្ថំ ឯវមាហ.

៣៧៨. អព្ភុទាហាសីតិ កថេសិ. សកិទេវ សព្ពំ ឧស្សតិ សព្ពំ ទក្ខិតីតិ យោ ឯកាវជ្ជនេន ឯកចិត្តេន អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ សព្ពំ ឧស្សតិ វា ទក្ខិតិ វា, សោ នត្ថីតិ អត្ថោ. ឯកេន ហិ ចិត្តេន អតីតំ សព្ពំ ជានិស្សាមីតិ អាវជ្ជិត្វាបិ អតីតំ សព្ពំ ជានិតុំ ន សក្កា, ឯកទេសមេវ ជានាតិ. អនាគតបច្ចុប្បន្នំ បន តេន ចិត្តេន សព្ពេនេវ សព្ពំ ន ជានាតីតិ. ឯស នយោ ឥតរេសុ. ឯវំ ឯកចិត្តវសេនាយំ បញ្ហោ កថិតោ. ហេតុរូបន្តិ ហេតុសភាវំ ការណជាតិកំ. សហេតុរូបន្តិ សការណជាតិកំ. សម្បរាយិកាហំ, ភន្តេតិ សម្បរាយគុណំ អហំ, ភន្តេ, បុច្ឆាមិ.

៣៧៩. បញ្ចិមានីតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ បញ្ច បធានិយង្គានិ លោកុត្តរមិស្សកានិ កថិតានិ. កថិនង្គណវាសីចូឡសមុទ្ទត្ថេរោ បន ‘‘តុម្ហាកំ, ភន្តេ, កិំ រុច្ចតី’’តិ វុត្តេ ‘‘មយ្ហំ លោកុត្តរានេវាតិ រុច្ចតី’’តិ អាហ. បធានវេមត្តតន្តិ បធាននានត្តំ. អញ្ញាទិសមេវ ហិ បុថុជ្ជនស្ស បធានំ, អញ្ញាទិសំ សោតាបន្នស្ស, អញ្ញាទិសំ សកទាគាមិនោ, អញ្ញាទិសំ អនាគាមិនោ, អញ្ញាទិសំ អរហតោ, អញ្ញាទិសំ អសីតិមហាសាវកានំ, អញ្ញាទិសំ ទ្វិន្នំ អគ្គសាវកានំ, អញ្ញាទិសំ បច្ចេកពុទ្ធានំ, អញ្ញាទិសំ សព្ពញ្ញុពុទ្ធានំ. បុថុជ្ជនស្ស បធានំ សោតាបន្នស្ស បធានំ ន បាបុណាតិ…បេ… បច្ចេកពុទ្ធស្ស បធានំ សព្ពញ្ញុពុទ្ធស្ស បធានំ ន បាបុណាតិ. ឥមមត្ថំ សន្ធាយ ‘‘បធានវេមត្តតំ វទាមី’’តិ អាហ. ទន្តការណំ គច្ឆេយ្យុន្តិ យំ អកូដករណំ, អនវច្ឆិន្ទនំ, ធុរស្ស អច្ឆិន្ទនន្តិ ទន្តេសុ ការណំ ទិស្សតិ, តំ ការណំ ឧបគច្ឆេយ្យុន្តិ អត្ថោ. ទន្តភូមិន្តិ ទន្តេហិ គន្តព្ពភូមិំ. អស្សទ្ធោតិអាទីសុ បុថុជ្ជនសោតាបន្នសកទាគាមិអនាគាមិនោ ចត្តារោបិ អស្សទ្ធា នាម. បុថុជ្ជនោ ហិ សោតាបន្នស្ស សទ្ធំ អប្បត្តោតិ អស្សទ្ធោ, សោតាបន្នោ សកទាគាមិស្ស, សកទាគាមី អនាគាមិស្ស, អនាគាមី អរហតោ សទ្ធំ អប្បត្តោតិ អស្សទ្ធោ, អាពាធោ អរហតោបិ ឧប្បជ្ជតីតិ បញ្ចបិ ពហ្វាពាធា នាម ហោន្តិ. អរិយសាវកស្ស បន សឋោ មាយាវីតិ នាមំ នត្ថិ. តេនេវ ថេរោ – ‘‘បញ្ច បធានិយង្គានិ លោកុត្តរានិ កថិតានីតិ មយ្ហំ រុច្ចតី’’តិ អាហ. អស្សខឡុង្កសុត្តន្តេ បន – ‘‘តយោ ច, ភិក្ខវេ, អស្សខឡុង្កេ តយោ ច បុរិសខឡុង្កេ ទេសេស្សាមី’’តិ (អ. និ. ៣.១៤១) ឯត្ថ អរិយសាវកស្សាបិ សម្ពោធិនាមំ អាគតំ, តស្ស វសេន លោកុត្តរមិស្សកា កថិតាតិ វុត្តំ. បុថុជ្ជនោ បន សោតាបត្តិមគ្គវីរិយំ អសម្បត្តោ…បេ… អនាគាមី អរហត្តមគ្គវីរិយំ អសម្បត្តោតិ កុសីតោបិ អស្សទ្ធោ វិយ ចត្តារោវ ហោន្តិ, តថា ទុប្បញ្ញោ.

ឯវំ បនេត្ថ ឱបម្មសំសន្ទនំ វេទិតព្ពំ – អទន្តហត្ថិអាទយោ វិយ ហិ មគ្គបធានរហិតោ បុគ្គលោ. ទន្តហត្ថិអាទយោ វិយ មគ្គបធានវា. យថា អទន្តា ហត្ថិអាទយោ កូដាការំ អកត្វា អវិច្ឆិន្ទិត្វា ធុរំ អបាតេត្វា ទន្តគមនំ វា គន្តុំ ទន្តភូមិំ វា បត្តុំ ន សក្កោន្តិ, ឯវមេវំ មគ្គបធានរហិតោ មគ្គបធានវតា បត្តព្ពំ បាបុណិតុំ និព្ពត្តេតព្ពំ គុណំ និព្ពត្តេតុំ ន សក្កោតិ. យថា បន ទន្តហត្ថិអាទយោ កូដាការំ អកត្វា អវិច្ឆិន្ទិត្វា ធុរំ អបាតេត្វា ទន្តគមនំ វា គន្តុំ ទន្តភូមិំ វា បត្តុំ សក្កោន្តិ, ឯវមេវំ មគ្គបធានវា មគ្គបធានវតា បត្តព្ពំ បាបុណិតុំ និព្ពត្តេតព្ពំ គុណំ និព្ពត្តេតុំ សក្កោតិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ‘‘សោតាបត្តិមគ្គបធានវា សោតាបត្តិមគ្គបធានវតា បត្តោកាសំ បាបុណិតុំ និព្ពត្តេតព្ពំ គុណំ និព្ពត្តេតុំ សក្កោតិ…បេ… អរហត្តមគ្គបធានវា អរហត្តមគ្គបធានវតា បត្តោកាសំ បាបុណិតុំ និព្ពត្តេតព្ពំ គុណំ និព្ពត្តេតុំ សក្កោតី’’តិ.

៣៨០. សម្មប្បធានាតិ មគ្គបធានេន សម្មប្បធានា. ន កិញ្ចិ នានាករណំ វទាមិ យទិទំ វិមុត្តិយា វិមុត្តិន្តិ យំ ឯកស្ស ផលវិមុត្តិយា ឥតរស្ស ផលវិមុត្តិំ អារព្ភ នានាករណំ វត្តព្ពំ សិយា, តំ ន កិញ្ចិ វទាមីតិ អត្ថោ. អច្ចិយា វា អច្ចិន្តិ អច្ចិយា វា អច្ចិម្ហិ. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ, ភុម្មត្ថេ ហិ ឯតំ ឧបយោគវចនំ. កិំ បន ត្វំ, មហារាជាតិ, មហារាជ, កិំ ត្វំ? ‘‘សន្តិ ទេវា ចាតុមហារាជិកា, សន្តិ ទេវា តាវតិំសា…បេ… សន្តិ ទេវា បរនិម្មិតវសវត្តិនោ, សន្តិ ទេវា តតុត្តរិ’’ន្តិ ឯវំ ទេវានំ អត្ថិភាវំ ន ជានាសិ, យេន ឯវំ វទេសីតិ. តតោ អត្ថិភាវំ ជានាមិ, មនុស្សលោកំ បន អាគច្ឆន្តិ នាគច្ឆន្តីតិ ឥទំ បុច្ឆន្តោ យទិ វា តេ, ភន្តេតិអាទិមាហ. សព្យាពជ្ឈាតិ សទុក្ខា, សមុច្ឆេទប្បហានេន អប្បហីនចេតសិកទុក្ខា. អាគន្តារោតិ ឧបបត្តិវសេន អាគន្តារោ. អព្យាពជ្ឈាតិ សមុច្ឆិន្នទុក្ខា. អនាគន្តារោតិ ឧបបត្តិវសេន អនាគន្តារោ.

៣៨១. បហោតីតិ សក្កោតិ. រាជា ហិ បុញ្ញវន្តម្បិ លាភសក្ការសម្បន្នំ យថា ន កោចិ ឧបសង្កមតិ, ឯវំ ករោន្តោ តម្ហា ឋានា ចាវេតុំ សក្កោតិ. តំ អបុញ្ញវន្តម្បិ សកលគាមំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា យាបនមត្តំ អលភន្តំ យថា លាភសក្ការសម្បន្នោ ហោតិ, ឯវំ ករោន្តោ តម្ហា ឋានា ចាវេតុំ សក្កោតិ. ព្រហ្មចរិយវន្តម្បិ ឥត្ថីហិ សទ្ធិំ សម្បយោជេត្វា សីលវិនាសំ បាបេន្តោ ពលក្ការេន វា ឧប្បព្ពាជេន្តោ តម្ហា ឋានា ចាវេតុំ សក្កោតិ. អព្រហ្មចរិយវន្តម្បិ សម្បន្នកាមគុណំ អមច្ចំ ពន្ធនាគារំ បវេសេត្វា ឥត្ថីនំ មុខម្បិ បស្សិតុំ អទេន្តោ តម្ហា ឋានា ចាវេតិ នាម. រដ្ឋតោ បន យំ ឥច្ឆតិ, តំ បព្ពាជេតិ នាម.

ទស្សនាយបិ នប្បហោន្តីតិ កាមាវចរេ តាវ អព្យាពជ្ឈេ ទេវេ សព្យាពជ្ឈា ទេវា ចក្ខុវិញ្ញាណទស្សនាយបិ នប្បហោន្តិ. កស្មា? អរហតោ តត្ថ ឋានាភាវតោ. រូបាវចរេ បន ឯកវិមានស្មិំយេវ តិដ្ឋន្តិ ច និសីទន្តិ ចាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណទស្សនាយ បហោន្តិ, ឯតេហិ ទិដ្ឋំ បន សល្លក្ខិតំ បដិវិទ្ធំ លក្ខណំ ទដ្ឋុំ សល្លក្ខិតុំ បដិវិជ្ឈិតុំ ន សក្កោន្តីតិ ញាណចក្ខុនា ទស្សនាយ នប្បហោន្តិ, ឧបរិទេវេ ច ចក្ខុវិញ្ញាណទស្សនេនាបីតិ.

៣៨២. កោ នាមោ អយំ, ភន្តេតិ រាជា ថេរំ ជានន្តោបិ អជានន្តោ វិយ បុច្ឆតិ. កស្មា? បសំសិតុកាមតាយ. អានន្ទរូបោតិ អានន្ទសភាវោ. ព្រហ្មបុច្ឆាបិ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា. អថ ខោ អញ្ញតរោ បុរិសោតិ សា កិរ កថា វិដដូភេនេវ កថិតា, តេ ‘‘តយា កថិតា, តយា កថិតា’’តិ កុបិតា អញ្ញមញ្ញំ ឥមស្មិំយេវ ឋានេ អត្តនោ អត្តនោ ពលកាយំ ឧដ្ឋាបេត្វា កលហម្បិ ករេយ្យុន្តិ និវារណត្ថំ សោ រាជបុរិសោ ឯតទវោច. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ. អយំ បន ទេសនា នេយ្យបុគ្គលស្ស វសេន និដ្ឋិតាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

កណ្ណកត្ថលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.