៦. សន្ទកសុត្តវណ្ណនា

២២៣. ឯវំ មេ សុតន្តិ សន្ទកសុត្តំ. តត្ថ បិលក្ខគុហាយន្តិ តស្សា គុហាយ ទ្វារេ បិលក្ខរុក្ខោ អហោសិ, តស្មា បិលក្ខគុហាត្វេវ សង្ខំ គតា. បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោតិ វិវេកតោ វុដ្ឋិតោ. ទេវកតសោព្ភោតិ វស្សោទកេនេវ តិន្នដ្ឋានេ ជាតោ មហាឧទករហទោ. គុហាទស្សនាយាតិ ឯត្ថ គុហាតិ បំសុគុហា. សា ឧន្នមេ ឧទកមុត្តដ្ឋានេ អហោសិ, ឯកតោ ឧមង្គំ កត្វា ខាណុកេ ច បំសុញ្ច នីហរិត្វា អន្តោ ថម្ភេ ឧស្សាបេត្វា មត្ថកេ បទរច្ឆន្នគេហសង្ខេបេន កតា, តត្ថ តេ បរិព្ពាជកា វសន្តិ. សា វស្សានេ ឧទកបុណ្ណា តិដ្ឋតិ, និទាឃេ តត្ថ វសន្តិ. តំ សន្ធាយ ‘‘គុហាទស្សនាយា’’តិ អាហ. វិហារទស្សនត្ថញ្ហិ អនមតគ្គិយំ បច្ចវេក្ខិត្វា សមុទ្ទបព្ពតទស្សនត្ថំ វាបិ គន្តុំ វដ្ដតីតិ.

ឧន្នាទិនិយាតិ ឧច្ចំ នទមានាយ. ឯវំ នទមានាយ ចស្សា ឧទ្ធង្គមនវសេន ឧច្ចោ, ទិសាសុ បត្ថដវសេន មហាសទ្ទោតិ ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទោ, តាយ ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទាយ. តេសំ បរិព្ពាជកានំ បាតោវ ឧដ្ឋាយ កត្តព្ពំ នាម ចេតិយវត្តំ វា ពោធិវត្តំ វា អាចរិយុបជ្ឈាយវត្តំ វា យោនិសោមនសិការោ វា នត្ថិ. តេន តេ បាតោវ ឧដ្ឋាយ ពាលាតបេ និសិន្នា, សាយំ វា កថាយ ផាសុកត្ថាយ សន្និបតិតា ‘‘ឥមស្ស ហត្ថោ សោភណោ ឥមស្ស បាទោ’’តិ ឯវំ អញ្ញមញ្ញស្ស ហត្ថបាទាទីនិ វា អារព្ភ ឥត្ថិបុរិសទារកទារិកាវណ្ណេ វា អញ្ញំ វា កាមស្សាទភវស្សាទាទិវត្ថុំ អារព្ភ កថំ បដ្ឋបេត្វា អនុបុព្ពេន រាជកថាទិអនេកវិធំ តិរច្ឆានកថំ កថេន្តិ. សា ហិ អនិយ្យានិកត្តា សគ្គមោក្ខមគ្គានំ តិរច្ឆានភូតា កថាតិ តិរច្ឆានកថា. តត្ថ រាជានំ អារព្ភ ‘‘មហាសម្មតោ មន្ធាតា ធម្មាសោកោ ឯវំមហានុភាវោ’’តិអាទិនា នយេន បវត្តា កថា រាជកថា. ឯស នយោ ចោរកថាទីសុ.

តេសុ ‘‘អសុកោ រាជា អភិរូបោ ទស្សនីយោ’’តិអាទិនា នយេន គេហស្សិតកថាវ តិរច្ឆានកថា ហោតិ. ‘‘សោបិ នាម ឯវំ មហានុភាវោ ខយំ គតោ’’តិ ឯវំ បវត្តា បន កម្មដ្ឋានភាវេ តិដ្ឋតិ. ចោរេសុបិ ‘‘មូលទេវោ ឯវំមហានុភាវោ, មេឃមាលោ ឯវំមហានុភាវោ’’តិ តេសំ កម្មំ បដិច្ច អហោ សូរាតិ គេហស្សិតកថាវ តិរច្ឆានកថា. យុទ្ធេបិ ភារតយុទ្ធាទីសុ ‘‘អសុកេន អសុកោ ឯវំ មារិតោ ឯវំ វិទ្ធោ’’តិ កាមស្សាទវសេនេវ កថា តិរច្ឆានកថា. ‘‘តេបិ នាម ខយំ គតា’’តិ ឯវំ បវត្តា បន សព្ពត្ថ កថា កម្មដ្ឋានមេវ ហោតិ. អបិច អន្នាទីសុ ‘‘ឯវំ វណ្ណវន្តំ គន្ធវន្តំ រសវន្តំ ផស្សសម្បន្នំ ខាទិម្ហ ភុញ្ជិម្ហ បិវិម្ហ បរិភុញ្ជិម្ហា’’តិ កាមស្សាទវសេន កថេតុំ ន វដ្ដតិ, សាត្ថកំ បន កត្វា – ‘‘បុព្ពេ ឯវំ វណ្ណាទិសម្បន្នំ អន្នំ បានំ វត្ថំ សយនំ មាលំ គន្ធំ សីលវន្តានំ អទម្ហ, ចេតិយេ បូជំ អករិម្ហា’’តិ កថេតុំ វដ្ដតិ.

ញាតិកថាទីសុបិ ‘‘អម្ហាកំ ញាតកា សូរា សមត្ថា’’តិ វា ‘‘បុព្ពេ មយំ ឯវំ វិចិត្រេហិ យានេហិ ចរិម្ហា’’តិ វា អស្សាទវសេន វត្តុំ ន វដ្ដតិ, សាត្ថកំ បន កត្វា ‘‘តេបិ នោ ញាតកា ខយំ គតា’’តិ វា ‘‘បុព្ពេ មយំ ឯវរូបា ឧបាហនា សង្ឃស្ស អទម្ហា’’តិ វា កថេតព្ពា. គាមកថាបិ សុនិវិដ្ឋទុន្និវិដ្ឋសុភិក្ខទុព្ភិក្ខាទិវសេន វា ‘‘អសុកគាមវាសិនោ សូរា សមត្ថា’’តិ វា ឯវំ អស្សាទវសេន ន វដ្ដតិ, សាត្ថកំ បន កត្វា សទ្ធា បសន្នាតិ វា ខយវយំ គតាតិ វា វត្តុំ វដ្ដតិ. និគមនគរជនបទកថាសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥត្ថិកថាបិ វណ្ណសណ្ឋានាទីនិ បដិច្ច អស្សាទវសេន ន វដ្ដតិ, សទ្ធា បសន្នា ខយំ គតាតិ ឯវមេវ វដ្ដតិ. សូរកថាបិ នន្ទិមិត្តោ នាម យោធោ សូរោ អហោសីតិ អស្សាទវសេនេវ ន វដ្ដតិ, សទ្ធោ បសន្នោ អហោសិ ខយំ គតោតិ ឯវមេវ វដ្ដតិ. វិសិខាកថាបិ អសុកា វិសិខា សុនិវិដ្ឋា ទុន្និវិដ្ឋា សូរា សមត្ថាតិ អស្សាទវសេនេវ ន វដ្ដតិ, សទ្ធា បសន្នា ខយំ គតា ឥច្ចេវំ វដ្ដតិ.

កុម្ភដ្ឋានកថាតិ កុម្ភដ្ឋានឧទកតិត្ថកថា វា វុច្ចតិ កុម្ភទាសិកថា វា. សាបិ ‘‘បាសាទិកា នច្ចិតុំ គាយិតុំ ឆេកា’’តិ អស្សាទវសេន ន វដ្ដតិ, សទ្ធា បសន្នាតិអាទិនា នយេនេវ វដ្ដតិ. បុព្ពបេតកថាតិ អតីតញាតិកថា. តត្ថ វត្តមានញាតិកថាសទិសោវ វិនិច្ឆយោ.

នានត្តកថាតិ បុរិមបច្ឆិមកថាវិមុត្តា អវសេសា នានាសភាវា និរត្ថកកថា. លោកក្ខាយិកាតិ អយំ លោកោ កេន និម្មិតោ, អសុកេន នាម និម្មិតោ, កាកា សេតា អដ្ឋីនំ សេតត្តា, ពកា រត្តា លោហិតស្ស រត្តត្តាតិ ឯវមាទិកា លោកាយតវិតណ្ឌសល្លាបកថា.

សមុទ្ទក្ខាយិកា នាម កស្មា សមុទ្ទោ សាគរោ, សាគរទេវេន ខណិតត្តា សាគរោ, ខតោ មេតិ ហត្ថមុទ្ទាយ និវេទិតត្តា សមុទ្ទោតិ ឯវមាទិកា និរត្ថកា សមុទ្ទក្ខាយិកកថា. ឥតិ ភវោ, ឥតិ អភវោតិ យំ វា តំ វា និរត្ថកការណំ វត្វា បវត្តិតកថា ឥតិភវាភវកថា. ឯត្ថ ច ភវោតិ សស្សតំ, អភវោតិ ឧច្ឆេទំ. ភវោតិ វឌ្ឍិ, អភវោតិ ហានិ. ភវោតិ កាមសុខំ, អភវោតិ អត្តកិលមថោ. ឥតិ ឥមាយ ឆព្ពិធាយ ឥតិភវាភវកថាយ សទ្ធិំ ពាត្តិំសតិរច្ឆានកថា នាម ហោតិ. ឯវរូបិំ តិរច្ឆានកថំ កថេន្តិយា និសិន្នោ ហោតិ.

តតោ សន្ទកោ បរិព្ពាជកោ តេ បរិព្ពាជកេ ឱលោកេត្វា – ‘‘ឥមេ បរិព្ពាជកា អតិវិយ អញ្ញមញ្ញំ អគារវា អប្បតិស្សា, មយញ្ច សមណស្ស គោតមស្ស បាតុភាវតោ បដ្ឋាយ សូរិយុគ្គមនេ ខជ្ជោបនកូបមា ជាតា, លាភសក្ការោបិ នោ បរិហីនោ. សចេ បន ឥមំ ឋានំ សមណោ គោតមោ គោតមសាវកោ វា គិហិឧបដ្ឋាកោបិ វាស្ស អាគច្ឆេយ្យ, អតិវិយ លជ្ជនីយំ ភវិស្សតិ. បរិសទោសោ ខោ បន បរិសជេដ្ឋកស្សេវ ឧបរិ អារោហតី’’តិ ឥតោ ចិតោ ច វិលោកេន្តោ ថេរំ អទ្ទស. តេន វុត្តំ អទ្ទសា ខោ សន្ទកោ បរិព្ពាជកោ…បេ… តុណ្ហី អហេសុន្តិ.

តត្ថ សណ្ឋបេសីតិ សិក្ខាបេសិ, វជ្ជមស្សា បដិច្ឆាទេសិ. យថា សុដ្ឋបិតា ហោតិ, តថា នំ ឋបេសិ. យថា នាម បរិសមជ្ឈំ បវិសន្តោ បុរិសោ វជ្ជបដិច្ឆាទនត្ថំ និវាសនំ សណ្ឋបេតិ, បារុបនំ សណ្ឋបេតិ, រជោកិណ្ណដ្ឋានំ បុញ្ឆតិ, ឯវមស្សា វជ្ជបដិច្ឆាទនត្ថំ ‘‘អប្បសទ្ទា ភោន្តោ’’តិ សិក្ខាបេន្តោ យថា សុដ្ឋបិតា ហោតិ, តថា នំ ឋបេសីតិ អត្ថោ. អប្បសទ្ទកាមាតិ អប្បសទ្ទំ ឥច្ឆន្តិ, ឯកកា និសីទន្តិ, ឯកកា តិដ្ឋន្តិ, ន គណសង្គណិកាយ យាបេន្តិ. អប្បសទ្ទវិនីតាតិ អប្បសទ្ទេន និរវេន ពុទ្ធេន វិនីតា. អប្បសទ្ទស្ស វណ្ណវាទិនោតិ យំ ឋានំ អប្បសទ្ទំ និស្សទ្ទំ. តស្ស វណ្ណវាទិនោ. ឧបសង្កមិតព្ពំ មញ្ញេយ្យាតិ ឥធាគន្តព្ពំ មញ្ញេយ្យ.

កស្មា បនេស ថេរស្ស ឧបសង្កមនំ បច្ចាសីសតីតិ. អត្តនោ វុទ្ធិំ បត្ថយមានោ. បរិព្ពាជកា កិរ ពុទ្ធេសុ វា ពុទ្ធសាវកេសុ វា អត្តនោ សន្តិកំ អាគតេសុ – ‘‘អជ្ជ អម្ហាកំ សន្តិកំ សមណោ គោតមោ អាគតោ, សារិបុត្តោ អាគតោ, ន ខោ បនេតេ យស្ស វា តស្ស វា សន្តិកំ គច្ឆន្តិ, បស្សថ អម្ហាកំ ឧត្តមភាវ’’ន្តិ អត្តនោ ឧបដ្ឋាកានំ សន្តិកេ អត្តានំ ឧក្ខិបន្តិ ឧច្ចេ ឋានេ ឋបេន្តិ. ភគវតោបិ ឧបដ្ឋាកេ គណ្ហិតុំ វាយមន្តិ. តេ កិរ ភគវតោ ឧបដ្ឋាកេ ទិស្វា ឯវំ វទន្តិ – ‘‘តុម្ហាកំ សត្ថា ភវំ គោតមោបិ គោតមស្ស សាវកាបិ អម្ហាកំ សន្តិកំ អាគច្ឆន្តិ, មយំ អញ្ញមញ្ញំ សមគ្គា. តុម្ហេ បន អម្ហេ អក្ខីហិ បស្សិតុំ ន ឥច្ឆថ, សាមីចិកម្មំ ន ករោថ, កិំ វោ អម្ហេហិ អបរទ្ធ’’ន្តិ. អប្បេកច្ចេ មនុស្សា – ‘‘ពុទ្ធាបិ ឯតេសំ សន្តិកំ គច្ឆន្តិ, កិំ អម្ហាក’’ន្តិ តតោ បដ្ឋាយ តេ ទិស្វា នប្បមជ្ជន្តិ. តុណ្ហី អហេសុន្តិ សន្ទកំ បរិវារេត្វា និស្សទ្ទា និសីទិំសុ.

២២៤. ស្វាគតំ ភោតោ អានន្ទស្សាតិ សុអាគមនំ ភោតោ អានន្ទស្ស. ភវន្តេ ហិ នោ អាគតេ អានន្ទោ ហោតិ, គតេ សោកោតិ ទីបេតិ. ចិរស្សំ ខោតិ បិយសមុទាចារវចនមេតំ. ថេរោ បន កាលេន កាលំ បរិព្ពាជការាមំ ចារិកត្ថាយ គច្ឆតីតិ បុរិមគមនំ គហេត្វា ឯវមាហ. ឯវញ្ច បន វត្វា ន មានត្ថទ្ធោ ហុត្វា និសីទិ, អត្តនោ បន អាសនា វុដ្ឋាយ តំ អាសនំ បប្ផោដេត្វា ថេរំ អាសនេន និមន្តេន្តោ និសីទតុ ភវំ អានន្ទោ, ឥទមាសនំ បញ្ញត្តន្តិ អាហ.

អន្តរាកថា វិប្បកតាតិ និសិន្នានំ វោ អារម្ភតោ បដ្ឋាយ យាវ មមាគមនំ ឯតស្មិំ អន្តរេ កា នាម កថា វិប្បកតា, មមាគមនបច្ចយា កតមា កថា បរិយន្តំ ន គតាតិ បុច្ឆតិ.

អថ បរិព្ពាជកោ ‘‘និរត្ថកកថាវ ឯសា និស្សារា វដ្ដសន្និស្សិតា, ន តុម្ហាកំ បុរតោ វត្តព្ពតំ អរហតី’’តិ ទីបេន្តោ តិដ្ឋតេសា, ភោតិអាទិមាហ. នេសា ភោតោតិ សចេ ភវំ សោតុកាមោ ភវិស្សតិ, បច្ឆាបេសា កថា ន ទុល្លភា ភវិស្សតិ, អម្ហាកំ បនិមាយ អត្ថោ នត្ថិ. ភោតោ បន អាគមនំ លភិត្វា អញ្ញទេវ សុការណំ កថំ សោតុកាមម្ហាតិ ទីបេតិ. តតោ ធម្មទេសនំ យាចន្តោ សាធុ វត ភវន្តំ យេ វាតិអាទិមាហ. តត្ថ អាចរិយកេតិ អាចរិយសមយេ. អនស្សាសិកានីតិ អស្សាសវិរហិតានិ. សសក្កន្តិ ឯកំសត្ថេ និបាតោ, វិញ្ញូ បុរិសោ ឯកំសេនេវ ន វសេយ្យាតិ អត្ថោ. វសន្តោ ច នារាធេយ្យាតិ ន សម្បាទេយ្យ, ន បរិបូរេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ. ញាយំ ធម្មំ កុសលន្តិ ការណភូតំ អនវជ្ជដ្ឋេន កុសលំ ធម្មំ.

២២៥. ឥធាតិ ឥមស្មិំ លោកេ. នត្ថិ ទិន្នន្តិអាទីនិ សាលេយ្យកសុត្តេ (ម. និ. ១.៤៤០) វុត្តានិ. ចាតុមហាភូតិកោតិ ចតុមហាភូតមយោ. បថវី បថវីកាយន្តិ អជ្ឈត្តិកា បថវីធាតុ ពាហិរបថវីធាតុំ. អនុបេតីតិ អនុយាតិ. អនុបគច្ឆតីតិ តស្សេវ វេវចនំ, អនុគច្ឆតីតិបិ អត្ថោ, ឧភយេនាបិ ឧបេតិ ឧបគច្ឆតីតិ ទស្សេតិ. អាបាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥន្ទ្រិយានីតិ មនច្ឆដ្ឋានិ ឥន្ទ្រិយានិ អាកាសំ បក្ខន្ទន្តិ. អាសន្ទិបញ្ចមាតិ និបន្នមញ្ចេន បញ្ចមា, មញ្ចោ ចេវ, ចត្តារោ មញ្ចបាទេ គហេត្វា ឋិតា ចត្តារោ បុរិសា ចាតិ អត្ថោ. យាវាឡាហនាតិ យាវ សុសានា. បទានីតិ អយំ ឯវំ សីលវា អហោសិ, ឯវំ ទុស្សីលោតិអាទិនា នយេន បវត្តានិ គុណបទានិ. សរីរមេវ វា ឯត្ថ បទានីតិ អធិប្បេតំ. កាបោតកានីតិ កបោតកវណ្ណានិ, បារាវតបក្ខវណ្ណានីតិ អត្ថោ.

ភស្សន្តាតិ ភស្មន្តា, អយមេវ វា បាឡិ. អាហុតិយោតិ យំ បហេណកសក្ការាទិភេទំ ទិន្នទានំ, សព្ពំ តំ ឆារិកាវសានមេវ ហោតិ, ន តតោ បរំ ផលទាយកំ ហុត្វា គច្ឆតីតិ អត្ថោ. ទត្តុបញ្ញត្តន្តិ ទត្តូហិ ពាលមនុស្សេហិ បញ្ញត្តំ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ពាលេហិ អពុទ្ធីហិ បញ្ញត្តមិទំ ទានំ, ន បណ្ឌិតេហិ. ពាលា ទេន្តិ, បណ្ឌិតា គណ្ហន្តីតិ ទស្សេតិ. អត្ថិកវាទន្តិ អត្ថិ ទិន្នំ ទិន្នផលន្តិ ឥមំ អត្ថិកវាទំយេវ វទន្តិ តេសំ តុច្ឆំ វចនំ មុសាវិលាបោ. ពាលេ ច បណ្ឌិតេ ចាតិ ពាលា ច បណ្ឌិតា ច.

អកតេន មេ ឯត្ថ កតន្តិ មយ្ហំ អកតេនេវ សមណកម្មេន ឯត្ថ ឯតស្ស សមយេ កម្មំ កតំ នាម ហោតិ, អវុសិតេនេវ ព្រហ្មចរិយេន វុសិតំ នាម ហោតិ. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ សមណធម្មេ. សមសមាតិ អតិវិយ សមា, សមេន វា គុណេន សមា. សាមញ្ញំ បត្តាតិ សមានភាវំ បត្តា.

២២៦. ករតោតិអាទីនិ អបណ្ណកសុត្តេ វុត្តានិ. តថា នត្ថិ ហេតូតិអាទីនិ.

២២៨. ចតុត្ថព្រហ្មចរិយវាសេ អកដាតិ អកតា. អកដវិធាតិ អកតវិធានា, ឯវំ ករោហីតិ កេនចិ ការាបិតា ន ហោន្តីតិ អត្ថោ. អនិម្មិតាតិ ឥទ្ធិយាបិ ន និម្មិតា. អនិម្មាតាតិ អនិម្មាបិតា. កេចិ អនិម្មិតព្ពាតិ បទំ វទន្តិ, តំ នេវ បាឡិយំ, ន អដ្ឋកថាយំ សន្ទិស្សតិ. វញ្ឈាតិ វញ្ឈបសុវញ្ឈតាលាទយោ វិយ អផលា, កស្សចិ អជនកាតិ អត្ថោ. ឯតេន បថវីកាយាទីនំ រូបាទិជនកភាវំ បដិក្ខិបតិ. បព្ពតកូដា វិយ ឋិតាតិ កូដដ្ឋា. ឦសិកដ្ឋាយិដ្ឋិតាតិ មុញ្ជេ ឦសិកា វិយ ឋិតា. តត្រាយមធិប្បាយោ – យមិទំ ជាយតីតិ វុច្ចតិ, តំ មុញ្ជតោ ឦសិកា វិយ វិជ្ជមានមេវ និក្ខមតីតិ. ‘‘ឯសិកដ្ឋាយិដ្ឋិតា’’តិបិ បាឋោ, សុនិខាតោ ឯសិកត្ថម្ភោ និច្ចលោ តិដ្ឋតិ, ឯវំ ឋិតាតិ អត្ថោ. ឧភយេនបិ តេសំ វិនាសាភាវំ ទីបេតិ. ន ឥញ្ជន្តីតិ ឯសិកត្ថម្ភោ វិយ ឋិតត្តា ន ចលន្តិ. ន វិបរិណាមេន្តីតិ បកតិំ ន ជហន្តិ. ន អញ្ញមញ្ញំ ព្យាពាធេន្តីតិ អញ្ញមញ្ញំ ន ឧបហនន្តិ. នាលន្តិ ន សមត្ថា.

បថវីកាយោតិអាទីសុ បថវីយេវ បថវីកាយោ, បថវីសមូហោ វា. តត្ថាតិ តេសុ ជីវសត្តមេសុ កាយេសុ. នត្ថិ ហន្តា វាតិ ហន្តុំ វា ឃាតេតុំ វា សោតុំ វា សាវេតុំ វា ជានិតុំ វា ជានាបេតុំ វា សមត្ថោ នាម នត្ថីតិ ទីបេតិ. សត្តន្នំត្វេវ កាយានន្តិ យថា មុគ្គរាសិអាទីសុ បហដំ សត្ថំ មុគ្គរាសិអាទីនំ អន្តរេន បវិសតិ, ឯវំ សត្តន្នំ កាយានំ អន្តរេន ឆិទ្ទេន វិវរេន សត្ថំ បវិសតិ. តត្ថ ‘‘អហំ ឥមំ ជីវិតា វោរោបេមី’’តិ កេវលំ សញ្ញាមត្តមេវ ហោតីតិ ទស្សេតិ. យោនិបមុខសតសហស្សានីតិ បមុខយោនីនំ ឧត្តមយោនីនំ ចុទ្ទសសតសហស្សានិ អញ្ញានិ ច សដ្ឋិសតានិ អញ្ញានិ ច ឆសតានិ. បញ្ច ច កម្មុនោ សតានីតិ បញ្ច កម្មសតានិ ច, កេវលំ តក្កមត្តកេន និរត្ថកំ ទិដ្ឋិំ ទីបេតិ. បញ្ច ច កម្មានិ តីណិ ច កម្មានីតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. កេចិ បនាហុ បញ្ច កម្មានីតិ បញ្ចិន្ទ្រិយវសេន ភណតិ. តីណីតិ កាយកម្មាទិវសេនាតិ. កម្មេ ច អឌ្ឍកម្មេ ចាតិ ឯត្ថ បនស្ស កាយកម្មញ្ច វចីកម្មញ្ច កម្មន្តិ លទ្ធិ, មនោកម្មំ ឧបឌ្ឍកម្មន្តិ. ទ្វដ្ឋិបដិបទាតិ ទ្វាសដ្ឋិ បដិបទាតិ វទតិ. ទ្វដ្ឋន្តរកប្បាតិ ឯកស្មិំ កប្បេ ចតុសដ្ឋិ អន្តរកប្បា នាម ហោន្តិ, អយំ បន អញ្ញេ ទ្វេ អជានន្តោ ឯវមាហ. ឆឡាភិជាតិយោ អបណ្ណកសុត្តេ វិត្ថារិតា.

អដ្ឋ បុរិសភូមិយោតិ មន្ទភូមិ ខិឌ្ឌាភូមិ វីមំសកភូមិ ឧជុគតភូមិ សេក្ខភូមិ សមណភូមិ ជិនភូមិ បន្នភូមីតិ ឥមា អដ្ឋ បុរិសភូមិយោតិ វទតិ. តត្ថ ជាតទិវសតោ បដ្ឋាយ សត្តទិវសេ សម្ពាធដ្ឋានតោ និក្ខន្តត្តា សត្តា មន្ទា ហោន្តិ មោមូហា. អយំ មន្ទភូមីតិ វទតិ. យេ បន ទុគ្គតិតោ អាគតា ហោន្តិ, តេ អភិណ្ហំ រោទន្តិ ចេវ វិរវន្តិ ច. សុគតិតោ អាគតា តំ អនុស្សរិត្វា អនុស្សរិត្វា ហសន្តិ. អយំ ខិឌ្ឌាភូមិ នាម. មាតាបិតូនំ ហត្ថំ វា បាទំ វា មញ្ចំ វា បីឋំ វា គហេត្វា ភូមិយំ បទនិក្ខិបនំ វីមំសកភូមិ នាម. បទសាវ គន្តុំ សមត្ថកាលោ ឧជុគតភូមិ នាម. សិប្បានំ សិក្ខនកាលោ សេក្ខភូមិ នាម. ឃរា និក្ខម្ម បព្ពជនកាលោ សមណភូមិ នាម. អាចរិយំ សេវិត្វា ជាននកាលោ ជិនភូមិ នាម. ភិក្ខុ ច បន្នកោ ជិនោ ន កិញ្ចិ អាហាតិ ឯវំ អលាភិំ សមណំ បន្នភូមីតិ វទតិ.

ឯកូនបញ្ញាស អាជីវសតេតិ ឯកូនបញ្ញាស អាជីវវុត្តិសតានិ. បរិព្ពាជកសតេតិ បរិព្ពាជកបព្ពជ្ជសតានិ. នាគាវាសសតេតិ នាគមណ្ឌលសតានិ. វីសេ ឥន្ទ្រិយសតេតិ វីស ឥន្ទ្រិយសតានិ. តិំសេ និរយសតេតិ តិំស និរយសតានិ. រជោធាតុយោតិ រជឱកិរណដ្ឋានានិ. ហត្ថបិដ្ឋិបាទបិដ្ឋាទីនិ សន្ធាយ វទតិ. សត្ត សញ្ញីគព្ភាតិ ឱដ្ឋគោណគទ្រភអជបសុមិគមហិំសេ សន្ធាយ វទតិ. អសញ្ញីគព្ភាតិ សាលិយវគោធុមមុគ្គកង្គុវរកកុទ្រូសកេ សន្ធាយ វទតិ. និគណ្ឋិគព្ភាតិ និគណ្ឋិម្ហិ ជាតគព្ភា, ឧច្ឆុវេឡុនឡាទយោ សន្ធាយ វទតិ. សត្ត ទេវាតិ ពហូ ទេវា, សោ បន សត្តាតិ វទតិ. មានុសាបិ អនន្តា, សោ សត្តាតិ វទតិ. សត្ត បិសាចាតិ បិសាចា មហន្តា, សត្តាតិ វទតិ.

សរាតិ មហាសរា. កណ្ណមុណ្ឌ-រថការ-អនោតត្ត-សីហបបាតកុឡិរ-មុចលិន្ទ-កុណាលទហេ គហេត្វា វទតិ. បវុដាតិ គណ្ឋិកា. បបាតាតិ មហាបបាតា. បបាតសតានីតិ ខុទ្ទកបបាតសតានិ. សុបិនាតិ មហាសុបិនា. សុបិនសតានីតិ ខុទ្ទកសុបិនសតានិ. មហាកប្បិនោតិ មហាកប្បានំ. ឯត្ថ ឯកម្ហា សរា វស្សសតេ វស្សសតេ កុសគ្គេន ឯកំ ឧទកពិន្ទុំ នីហរិត្វា នីហរិត្វា សត្តក្ខត្តុំ តម្ហិ សរេ និរុទកេ កតេ ឯកោ មហាកប្បោតិ វទតិ. ឯវរូបានំ មហាកប្បានំ ចតុរាសីតិសតសហស្សានិ ខេបេត្វា ពាលា ច បណ្ឌិតា ច ទុក្ខស្សន្តំ ករោន្តីតិ អយមស្ស លទ្ធិ. បណ្ឌិតោបិ កិរ អន្តរា សុជ្ឈិតុំ ន សក្កោតិ, ពាលោបិ តតោ ឧទ្ធំ ន គច្ឆតិ.

សីលេនាតិ អចេលកសីលេន វា អញ្ញេន វា យេន កេនចិ. វតេនាតិ តាទិសេន វតេន. តបេនាតិ តបោកម្មេន. អបរិបក្កំ បរិបាចេតិ នាម យោ ‘‘អហំ បណ្ឌិតោ’’តិ អន្តរា វិសុជ្ឈតិ. បរិបក្កំ ផុស្ស ផុស្ស ព្យន្តិំ ករោតិ នាម យោ ‘‘អហំ ពាលោ’’តិ វុត្តបរិមាណំ កាលំ អតិក្កមិត្វា យាតិ. ហេវំ នត្ថីតិ ឯវំ នត្ថិ. តញ្ហិ ឧភយម្បិ ន សក្កា កាតុន្តិ ទីបេតិ. ទោណមិតេតិ ទោណេន មិតំ វិយ. សុខទុក្ខេតិ សុខទុក្ខំ. បរិយន្តកតេតិ វុត្តបរិមាណេន កាលេន កតបរិយន្តោ. នត្ថិ ហាយនវឌ្ឍនេតិ នត្ថិ ហាយនវឌ្ឍនានិ. ន សំសារោ បណ្ឌិតស្ស ហាយតិ, ន ពាលស្ស វឌ្ឍតីតិ អត្ថោ. ឧក្កំសាវកំសេតិ ឧក្កំសាវកំសា, ហាបនវឌ្ឍនានមេវេតំ វេវចនំ. ឥទានិ តមត្ថំ ឧបមាយ សាធេន្តោ សេយ្យថាបិ នាមាតិអាទិមាហ. តត្ថ សុត្តគុឡេតិ វេឋេត្វា កតសុត្តគុឡំ. និព្ពេឋិយមានមេវ បលេតីតិ បព្ពតេ វា រុក្ខគ្គេ វា ឋត្វា ខិត្តំ សុត្តបមាណេន និព្ពេឋិយមានំ គច្ឆតិ, សុត្តេ ខីណេ តត្ថ តិដ្ឋតិ ន គច្ឆតិ. ឯវមេវំ វុត្តកាលតោ ឧទ្ធំ ន គច្ឆតីតិ ទស្សេតិ.

២២៩. កិមិទន្តិ កិមិទំ តវ អញ្ញាណំ, កិំ សព្ពញ្ញុ នាម ត្វន្តិ ឯវំ បុដ្ឋោ សមានោ និយតិវាទេ បក្ខិបន្តោ សុញ្ញំ មេ អគារន្តិអាទិមាហ.

២៣០. អនុស្សវិកោ ហោតីតិ អនុស្សវនិស្សិតោ ហោតិ. អនុស្សវសច្ចោតិ សវនំ សច្ចតោ គហេត្វា ឋិតោ. បិដកសម្បទាយាតិ វគ្គបណ្ណាសកាយ បិដកគន្ថសម្បត្តិយា.

២៣២. មន្ទោតិ មន្ទបញ្ញោ. មោមូហោតិ អតិមូឡ្ហោ. វាចាវិក្ខេបំ អាបជ្ជតីតិ វាចាយ វិក្ខេបំ អាបជ្ជតិ. កីទិសំ? អមរាវិក្ខេបំ, អបរិយន្តវិក្ខេបន្តិ អត្ថោ. អថ វា អមរា នាម មច្ឆជាតិ. សា ឧម្មុជ្ជននិម្មុជ្ជនាទិវសេន ឧទកេ សន្ធាវមានា គហេតុំ ន សក្កាតិ ឯវមេវ អយម្បិ វាទោ ឥតោ ចិតោ ច សន្ធាវតិ, គាហំ ន ឧបគច្ឆតីតិ អមរាវិក្ខេបោតិ វុច្ចតិ. តំ អមរាវិក្ខេបំ.

ឯវន្តិបិ មេ នោតិអាទីសុ ឥទំ កុសលន្តិ បុដ្ឋោ ‘‘ឯវន្តិបិ មេ នោ’’តិ វទតិ, តតោ កិំ អកុសលន្តិ វុត្តេ ‘‘តថាតិបិ មេ នោ’’តិ វទតិ, កិំ ឧភយតោ អញ្ញថាតិ វុត្តេ ‘‘អញ្ញថាតិបិ មេ នោ’’តិ វទតិ, តតោ តិវិធេនាបិ ន ហោតីតិ តេ លទ្ធីតិ វុត្តេ ‘‘នោតិបិ មេ នោ’’តិ វទតិ, តតោ កិំ នោ នោតិ តេ លទ្ធីតិ វុត្តេ ‘‘នោ នោតិបិ មេ នោ’’តិ វិក្ខេបមាបជ្ជតិ, ឯកស្មិម្បិ បក្ខេ ន តិដ្ឋតិ. និព្ពិជ្ជ បក្កមតីតិ អត្តនោបិ ឯស សត្ថា អវស្សយោ ភវិតុំ ន សក្កោតិ, មយ្ហំ កិំ សក្ខិស្សតីតិ និព្ពិន្ទិត្វា បក្កមតិ. បុរិមេសុបិ អនស្សាសិកេសុ ឯសេវ នយោ.

២៣៤. សន្និធិការកំ កាមេ បរិភុញ្ជិតុន្តិ យថា បុព្ពេ គិហិភូតោ សន្និធិំ កត្វា វត្ថុកាមេ បរិភុញ្ជតិ, ឯវំ តិលតណ្ឌុលសប្បិនវនីតាទីនិ សន្និធិំ កត្វា ឥទានិ បរិភុញ្ជិតុំ អភព្ពោតិ អត្ថោ. ននុ ច ខីណាសវស្ស វសនដ្ឋានេ តិលតណ្ឌុលាទយោ បញ្ញាយន្តីតិ. នោ ន បញ្ញាយន្តិ, ន បនេស តេ អត្តនោ អត្ថាយ ឋបេតិ, អផាសុកបព្ពជិតាទីនំ អត្ថាយ ឋបេតិ. អនាគាមិស្ស កថន្តិ. តស្សាបិ បញ្ច កាមគុណា សព្ពសោវ បហីនា, ធម្មេន បន លទ្ធំ វិចារេត្វា បរិភុញ្ជតិ.

២៣៦. បុត្តមតាយ បុត្តាតិ សោ កិរ ឥមំ ធម្មំ សុត្វា អាជីវកា មតា នាមាតិ សញ្ញី ហុត្វា ឯវមាហ. អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – អាជីវកា មតា នាម, តេសំ មាតា បុត្តមតា ហោតិ, ឥតិ អាជីវកា បុត្តមតាយ បុត្តា នាម ហោន្តិ. សមណេ គោតមេតិ សមណេ គោតមេ ព្រហ្មចរិយវាសោ អត្ថិ, អញ្ញត្ថ នត្ថីតិ ទីបេតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

សន្ទកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.