៥. មាគណ្ឌិយសុត្តវណ្ណនា

២០៧. ឯវំ មេ សុតន្តិ មាគណ្ឌិយសុត្តំ. តត្ថ អគ្យាគារេតិ អគ្គិហោមសាលយំ. តិណសន្ថារកេតិ ទ្វេ មាគណ្ឌិយា មាតុលោ ច ភាគិនេយ្យោ ច. តេសុ មាតុលោ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បត្តោ, ភាគិនេយ្យោបិ សឧបនិស្សយោ នចិរស្សេវ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិស្សតិ. អថស្ស ភគវា ឧបនិស្សយំ ទិស្វា រមណីយំ ទេវគព្ភសទិសំ គន្ធកុដិំ បហាយ តត្ថ ឆារិកតិណកចវរាទីហិ ឧក្លាបេ អគ្យាគារេ តិណសន្ថារកំ បញ្ញាបេត្វា បរសង្គហករណត្ថំ កតិបាហំ វសិត្ថ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. តេនុបសង្កមីតិ ន កេវលំ តំទិវសមេវ, យស្មា បន តំ អគ្យាគារំ គាមូបចារេ ទារកទារិកាហិ ឱកិណ្ណំ អវិវិត្តំ, តស្មា ភគវា និច្ចកាលម្បិ ទិវសភាគំ តស្មិំ វនសណ្ឌេ វីតិនាមេត្វា សាយំ វាសត្ថាយ តត្ថ ឧបគច្ឆតិ.

អទ្ទសា ខោ…បេ… តិណសន្ថារកំ បញ្ញត្តន្តិ ភគវា អញ្ញេសុ ទិវសេសុ តិណសន្ថារកំ សង្ឃរិត្វា សញ្ញាណំ កត្វា គច្ឆតិ, តំទិវសំ បន បញ្ញបេត្វាវ អគមាសិ. កស្មា? តទា ហិ បច្ចូសសមយេ លោកំ ឱលោកេត្វាវ អទ្ទស – ‘‘អជ្ជ មាគណ្ឌិយោ ឥធាគន្ត្វា ឥមំ តិណសន្ថារកំ ទិស្វា ភារទ្វាជេន សទ្ធិំ តិណសន្ថារកំ អារព្ភ កថាសល្លាបំ ករិស្សតិ, អថាហំ អាគន្ត្វា ធម្មំ ទេសេស្សាមិ, សោ ធម្មំ សុត្វា មម សន្តិកេ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិស្សតិ. បរេសំ សង្គហករណត្ថមេវ ហិ មយា បារមិយោ បូរិតា’’តិ តិណសន្ថារកំ បញ្ញបេត្វាវ អគមាសិ.

សមណសេយ្យានុរូបំ មញ្ញេតិ ឥមំ តិណសន្ថារកំ ‘‘សមណស្ស អនុច្ឆវិកា សេយ្យា’’តិ មញ្ញាមិ. ន ច អសញ្ញតសមណស្ស និវុត្ថដ្ឋានមេតំ. តថាហេត្ថ ហត្ថេន អាកឌ្ឍិតដ្ឋានំ វា បាទេន អាកឌ្ឍិតដ្ឋានំ វា សីសេន បហដដ្ឋានំ វា ន បញ្ញាយតិ, អនាកុលោ អនាកិណ្ណោ អភិន្នោ ឆេកេន ចិត្តការេន តូលិកាយ បរិច្ឆិន្ទិត្វា បញ្ញត្តោ វិយ. សញ្ញតសមណស្ស វសិតដ្ឋានំ, កស្ស ភោ វសិតដ្ឋានន្តិ បុច្ឆតិ. ភូនហុនោតិ ហតវឌ្ឍិនោ មរិយាទការកស្ស. កស្មា ឯវមាហ? ឆសុ ទ្វារេសុ វឌ្ឍិបញ្ញាបនលទ្ធិកត្តា. អយញ្ហិ តស្ស លទ្ធិ – ចក្ខុ ព្រូហេតព្ពំ វឌ្ឍេតព្ពំ, អទិដ្ឋំ ទក្ខិតព្ពំ, ទិដ្ឋំ សមតិក្កមិតព្ពំ. សោតំ ព្រូហេតព្ពំ វឌ្ឍេតព្ពំ, អសុតំ សោតព្ពំ, សុតំ សមតិក្កមិតព្ពំ. ឃានំ ព្រូហេតព្ពំ វឌ្ឍេតព្ពំ, អឃាយិតំ ឃាយិតព្ពំ, ឃាយិតំ សមតិក្កមិតព្ពំ. ជិវ្ហា ព្រូហេតព្ពា វឌ្ឍេតព្ពា, អស្សាយិតំ សាយិតព្ពំ, សាយិតំ សមតិក្កមិតព្ពំ. កាយោ ព្រូហេតព្ពោ វឌ្ឍេតព្ពោ, អផុដ្ឋំ ផុសិតព្ពំ, ផុដ្ឋំ សមតិក្កមិតព្ពំ. មនោ ព្រូហេតព្ពោ វឌ្ឍេតព្ពោ, អវិញ្ញាតំ វិជានិតព្ពំ, វិញ្ញាតំ សមតិក្កមិតព្ពំ. ឯវំ សោ ឆសុ ទ្វារេសុ វឌ្ឍិំ បញ្ញបេតិ. ភគវា បន –

‘‘ចក្ខុនា សំវរោ សាធុ, សាធុ សោតេន សំវរោ;

ឃានេន សំវរោ សាធុ, សាធុ ជិវ្ហាយ សំវរោ.

កាយេន សំវរោ សាធុ, សាធុ វាចាយ សំវរោ;

មនសា សំវរោ សាធុ, សាធុ សព្ពត្ថ សំវរោ;

សព្ពត្ថ សំវុតោ ភិក្ខុ, សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ. (ធ. ប. ៣៦០-៣៦១) –

ឆសុ ទ្វារេសុ សំវរំ បញ្ញបេតិ. តស្មា សោ ‘‘វឌ្ឍិហតោ សមណោ គោតមោ មរិយាទការកោ’’តិ មញ្ញមានោ ‘‘ភូនហុនោ’’តិ អាហ.

អរិយេ ញាយេ ធម្មេ កុសលេតិ បរិសុទ្ធេ ការណធម្មេ អនវជ្ជេ. ឥមិនា កិំ ទស្សេតិ? ឯវរូបស្ស នាម ឧគ្គតស្ស បញ្ញាតស្ស យសស្សិនោ ឧបរិ វាចំ ភាសមានេន វីមំសិត្វា ឧបធារេត្វា មុខេ អារក្ខំ ឋបេត្វា ភាសិតព្ពោ ហោតិ. តស្មា មា សហសា អភាសិ, មុខេ អារក្ខំ ឋបេហីតិ ទស្សេតិ. ឯវញ្ហិ នោ សុត្តេ ឱចរតីតិ យស្មា អម្ហាកំ សុត្តេ ឯវំ អាគច្ឆតិ, ន មយំ មុខារុឡ្ហិច្ឆាមត្តំ វទាម, សុត្តេ ច នាម អាគតំ វទមានា កស្ស ភាយេយ្យាម, តស្មា សម្មុខាបិ នំ វទេយ្យាមាតិ អត្ថោ. អប្បោស្សុក្កោតិ មម រក្ខនត្ថាយ អនុស្សុក្កោ អវាវដោ ហុត្វាតិ អត្ថោ. វុត្តោវ នំ វទេយ្យាតិ មយា វុត្តោវ ហុត្វា អបុច្ឆិតោវ កថំ សមុដ្ឋាបេត្វា អម្ពជម្ពូអាទីនិ គហេត្វា វិយ អបូរយមានោ មយា កថិតនិយាមេន ភវំ ភារទ្វាជោ វទេយ្យ, វទស្សូតិ អត្ថោ.

២០៨. អស្សោសិ ខោតិ សត្ថា អាលោកំ វឌ្ឍេត្វា ទិព្ពចក្ខុនា មាគណ្ឌិយំ តត្ថ អាគតំ អទ្ទស, ទ្វិន្នំ ជនានំ ភាសមានានំ ទិព្ពសោតេន សទ្ទម្បិ អស្សោសិ. បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោតិ ផលសមាបត្តិយា វុដ្ឋិតោ. សំវិគ្គោតិ បីតិសំវេគេន សំវិគ្គោ ចលិតោ កម្បិតោ. តស្ស កិរ ឯតទហោសិ – ‘‘នេវ មាគណ្ឌិយេន សមណស្ស គោតមស្ស អារោចិតំ, ន មយា. អម្ហេ មុញ្ចិត្វា អញ្ញោ ឯត្ថ តតិយោបិ នត្ថិ, សុតោ ភវិស្សតិ អម្ហាកំ សទ្ទោ តិខិណសោតេន បុរិសេនា’’តិ. អថស្ស អព្ភន្តរេ បីតិ ឧប្បជ្ជិត្វា នវនវុតិលោមកូបសហស្សានិ ឧទ្ធគ្គានិ អកាសិ. តេន វុត្តំ ‘‘សំវិគ្គោ លោមហដ្ឋជាតោ’’តិ. អថ ខោ មាគណ្ឌិយោ បរិព្ពាជកោតិ បរិព្ពាជកស្ស បភិន្នមុខំ វិយ ពីជំ បរិបាកគតំ ញាណំ, តស្មា សន្និសីទិតុំ អសក្កោន្តោ អាហិណ្ឌមានោ បុន សត្ថុ សន្តិកំ អាគន្ត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. តំ ទស្សេតុំ ‘‘អថ ខោ មាគណ្ឌិយោ’’តិអាទិ វុត្តំ.

២០៩. សត្ថា – ‘‘ឯវំ កិរ ត្វំ, មាគណ្ឌិយ, មំ អវចា’’តិ អវត្វាវ ចក្ខុំ ខោ, មាគណ្ឌិយាតិ បរិព្ពាជកស្ស ធម្មទេសនំ អារភិ. តត្ថ វសនដ្ឋានដ្ឋេន រូបំ ចក្ខុស្ស អារាមោតិ ចក្ខុ រូបារាមំ. រូបេ រតន្តិ រូបរតំ. រូបេន ចក្ខុ អាមោទិតំ បមោទិតន្តិ រូបសមុទិតំ. ទន្តន្តិ និព្ពិសេវនំ. គុត្តន្តិ គោបិតំ. រក្ខិតន្តិ ឋបិតរក្ខំ. សំវុតន្តិ បិហិតំ. សំវរាយាតិ បិធានត្ថាយ.

២១០. បរិចារិតបុព្ពោតិ អភិរមិតបុព្ពោ. រូបបរិឡាហន្តិ រូបំ អារព្ភ ឧប្បជ្ជនបរិឡាហំ. ឥមស្ស បន តេ, មាគណ្ឌិយ, កិមស្ស វចនីយន្តិ ឥមស្ស រូបំ បរិគ្គណ្ហិត្វា អរហត្តប្បត្តស្ស ខីណាសវស្ស តយា កិំ វចនំ វត្តព្ពំ អស្ស, វុឌ្ឍិហតោ មរិយាទការកោតិ ឥទំ វត្តព្ពំ, ន វត្តព្ពន្តិ បុច្ឆតិ. ន កិញ្ចិ, ភោ គោតមាតិ, ភោ គោតម, កិញ្ចិ វត្តព្ពំ នត្ថិ. សេសទ្វារេសុបិ ឯសេវ នយោ.

២១១. ឥទានិ យស្មា តយា បញ្ចក្ខន្ធេ បរិគ្គហេត្វា អរហត្តប្បត្តស្ស ខីណាសវស្ស កិញ្ចិ វត្តព្ពំ នត្ថិ, អហញ្ច បញ្ចក្ខន្ធេ បរិគ្គហេត្វា សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ, តស្មា អហម្បិ តេ ន កិញ្ចិ វត្តព្ពោតិ ទស្សេតុំ អហំ ខោ បនាតិអាទិមាហ. តស្ស មយ្ហំ មាគណ្ឌិយាតិ គិហិកាលេ អត្តនោ សម្បត្តិំ ទស្សេន្តោ អាហ. តត្ថ វស្សិកោតិអាទីសុ យត្ថ សុខំ ហោតិ វស្សកាលេ វសិតុំ, អយំ វស្សិកោ. ឥតរេសុបិ ឯសេវ នយោ. អយំ បនេត្ថ វចនត្ថោ – វស្សំ វាសោ វស្សំ, វស្សំ អរហតីតិ វស្សិកោ. ឥតរេសុបិ ឯសេវ នយោ.

តត្ថ វស្សិកោ បាសាទោ នាតិឧច្ចោ ហោតិ នាតិនីចោ, ទ្វារវាតបានានិបិស្ស នាតិតនូនិ នាតិពហូនិ, ភូមត្ថរណបច្ចត្ថរណខជ្ជភោជ្ជានិបេត្ថ មិស្សកានេវ វដ្ដន្តិ. ហេមន្តិកេ ថម្ភាបិ ភិត្តិយោបិ នីចា ហោន្តិ, ទ្វារវាតបានានិ តនុកានិ សុខុមច្ឆិទ្ទានិ. ឧណ្ហបវេសនត្ថាយ ភិត្តិនិយូហានិ នីហរីយន្តិ. ភូមត្ថរណបច្ចត្ថរណនិវាសនបារុបនានិ បនេត្ថ ឧណ្ហវីរិយានិ កម្ពលាទីនិ វដ្ដន្តិ. ខជ្ជភោជ្ជំ សិនិទ្ធំ កដុកសន្និស្សិតញ្ច. គិម្ហិកេ ថម្ភាបិ ភិត្តិយោបិ ឧច្ចា ហោន្តិ. ទ្វារវាតបានានិ បនេត្ថ ពហូនិ វិបុលជាលានិ ភវន្តិ. ភូមត្ថរណាទីនិ ទុកូលមយានិ វដ្ដន្តិ, ខជ្ជភោជ្ជានិ មធុររសសីតវីរិយានិ. វាតបានសមីបេសុ ចេត្ថ នវ ចាដិយោ ឋបេត្វា ឧទកស្ស បូរេត្វា នីលុប្បលាទីហិ សញ្ឆាទេន្តិ. តេសុ តេសុ បទេសេសុ ឧទកយន្តានិ ករោន្តិ, យេហិ ទេវេ វស្សន្តេ វិយ ឧទកធារា និក្ខមន្តិ.

ពោធិសត្តស្ស បន អដ្ឋសតសុវណ្ណឃដេ ច រជតឃដេ ច គន្ធោទកស្ស បូរេត្វា នីលុប្បលគច្ឆកេ កត្វា សយនំ បរិវារេត្វា ឋបយិំសុ. មហន្តេសុ លោហកដាហេសុ គន្ធកលលំ បូរេត្វា នីលុប្បលបទុមបុណ្ឌរីកានិ រោបេត្វា ឧតុគ្គហណត្ថាយ តត្ថ តត្ថ ឋបេសុំ. សូរិយរស្មីហិ បុប្ផានិ បុប្ផន្តិ. នានាវិធា ភមរគណា បាសាទំ បវិសិត្វា បុប្ផេសុ រសំ គណ្ហន្តា វិចរន្តិ. បាសាទោ អតិសុគន្ធោ ហោតិ. យមកភិត្តិយា អន្តរេ លោហនាឡិំ ឋបេត្វា នវភូមិកបាសាទស្ស ឧបរិ អាកាសង្គណេ រតនមណ្ឌបមត្ថកេ សុខុមច្ឆិទ្ទកំ ជាលំ ពទ្ធំ អហោសិ. ឯកស្មិំ ឋានេ សុក្ខមហិំសចម្មំ បសារេតិ. ពោធិសត្តស្ស ឧទកកីឡនវេលាយ មហិំសចម្មេ បាសាណគុឡេ ខិបន្តិ, មេឃថនិតសទ្ទោ វិយ ហោតិ. ហេដ្ឋា យន្តំ បរិវត្តេន្តិ, ឧទកំ អភិរុហិត្វា ជាលមត្ថកេ បតតិ, វស្សបតនសលិលំ វិយ ហោតិ. តទា ពោធិសត្តោ នីលបដំ និវាសេតិ, នីលបដំ បារុបតិ, នីលបសាធនំ បសាធេតិ. បរិវារាបិស្ស ចត្តាលីសនាដកសហស្សានិ នីលវត្ថាភរណានេវ នីលវិលេបនានិ ហុត្វា មហាបុរិសំ បរិវារេត្វា រតនមណ្ឌបំ គច្ឆន្តិ. ទិវសភាគំ ឧទកកីឡំ កីឡន្តោ សីតលំ ឧតុសុខំ អនុភោតិ.

បាសាទស្ស ចតូសុ ទិសាសុ ចត្តារោ សរា ហោន្តិ. ទិវាកាលេ នានាវណ្ណសកុណគណា បាចីនសរតោ វុដ្ឋាយ វិរវមានា បាសាទមត្ថកេន បច្ឆិមសរំ គច្ឆន្តិ. បច្ឆិមសរតោ វុដ្ឋាយ បាចីនសរំ, ឧត្តរសរតោ ទក្ខិណសរំ, ទក្ខិណសរតោ ឧត្តរសរំ គច្ឆន្តិ, អន្តរវស្សសមយោ វិយ ហោតិ. ហេមន្តិកបាសាទោ បន បញ្ចភូមិកោ អហោសិ, វស្សិកបាសាទោ សត្តភូមិកោ.

និប្បុរិសេហីតិ បុរិសវិរហិតេហិ. ន កេវលញ្ចេត្ថ តូរិយានេវ និប្បុរិសានិ, សព្ពដ្ឋានានិបិ និប្បុរិសានេវ. ទោវារិកាបិ ឥត្ថិយោវ, ន្ហាបនាទិបរិកម្មករាបិ ឥត្ថិយោវ. រាជា កិរ – ‘‘តថារូបំ ឥស្សរិយសុខសម្បត្តិំ អនុភវមានស្ស បុរិសំ ទិស្វា បរិសង្កា ឧប្បជ្ជតិ, សា មេ បុត្តស្ស មា អហោសី’’តិ សព្ពកិច្ចេសុ ឥត្ថិយោវ ឋបេសិ. តាយ រតិយា រមមានោតិ ឥទំ ចតុត្ថជ្ឈានិកផលសមាបត្តិរតិំ សន្ធាយ វុត្តំ.

២១២. គហបតិ វា គហបតិបុត្តោ វាតិ ឯត្ថ យស្មា ខត្តិយានំ សេតច្ឆត្តស្មិំយេវ បត្ថនា ហោតិ, មហា ច នេសំ បបញ្ចោ, ព្រាហ្មណា មន្តេហិ អតិត្តា មន្តេ គវេសន្តា វិចរន្តិ, គហបតិនោ បន មុទ្ទាគណនមត្តំ ឧគ្គហិតកាលតោ បដ្ឋាយ សម្បត្តិំយេវ អនុភវន្តិ, តស្មា ខត្តិយព្រាហ្មណេ អគ្គហេត្វា ‘‘គហបតិ វា គហបតិបុត្តោ វា’’តិ អាហ. អាវដ្ដេយ្យាតិ មានុសកកាមហេតុ អាវដ្ដោ ភវេយ្យាតិ អត្ថោ. អភិក្កន្តតរាតិ វិសិដ្ឋតរា. បណីតតរាតិ អតប្បកតរា. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘កុសគ្គេនុទកមាទាយ, សមុទ្ទេ ឧទកំ មិនេ;

ឯវំ មានុសកា កាមា, ទិព្ពកាមាន សន្តិកេ’’តិ. (ជា. ២.២១.៣៨៩) –

សមធិគយ្ហ តិដ្ឋតីតិ ទិព្ពសុខំ គណ្ហិត្វា តតោ វិសិដ្ឋតរា ហុត្វា តិដ្ឋតិ.

ឱបម្មសំសន្ទនំ បនេត្ថ ឯវំ វេទិតព្ពំ – គហបតិស្ស បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមង្គីភូតកាលោ វិយ ពោធិសត្តស្ស តីសុ បាសាទេសុ ចត្តាលីសសហស្សឥត្ថិមជ្ឈេ មោទនកាលោ, តស្ស សុចរិតំ បូរេត្វា សគ្គេ និព្ពត្តកាលោ វិយ ពោធិសត្តស្ស អភិនិក្ខមនំ កត្វា ពោធិបល្លង្កេ សព្ពញ្ញុតំ បដិវិទ្ធកាលោ, តស្ស នន្ទនវនេ សម្បត្តិំ អនុភវនកាលោ វិយ តថាគតស្ស ចតុត្ថជ្ឈានិកផលសមាបត្តិរតិយា វីតិវត្តនកាលោ, តស្ស មានុសកានំ បញ្ចន្នំ កាមគុណានំ អបត្ថនកាលោ វិយ តថាគតស្ស ចតុត្ថជ្ឈានិកផលសមាបត្តិរតិយា វីតិនាមេន្តស្ស ហីនជនសុខស្ស អបត្ថនកាលោតិ.

២១៣. សុខីតិ បឋមំ ទុក្ខិតោ បច្ឆា សុខិតោ អស្ស. សេរីតិ បឋមំ វេជ្ជទុតិយកោ បច្ឆា សេរី ឯកកោ ភវេយ្យ. សយំវសីតិ បឋមំ វេជ្ជស្ស វសេ វត្តមានោ វេជ្ជេន និសីទាតិ វុត្តេ និសីទិ, និបជ្ជាតិ វុត្តេ និបជ្ជិ, ភុញ្ជាតិ វុត្តេ ភុញ្ជិ, បិវាតិ វុត្តេ បិវិ, បច្ឆា សយំវសី ជាតោ. យេន កាមំ គមោតិ បឋមំ ឥច្ឆិតិច្ឆិតដ្ឋានំ គន្តុំ នាលត្ថ, បច្ឆា រោគេ វូបសន្តេ វនទស្សន-គិរិទស្សន-បព្ពតទស្សនាទីសុបិ យេនកាមំ គមោ ជាតោ, យត្ថ យត្ថេវ គន្តុំ ឥច្ឆតិ, តត្ថ តត្ថេវ គច្ឆេយ្យ.

ឯត្ថាបិ ឥទំ ឱបម្មសំសន្ទនំ – បុរិសស្ស កុដ្ឋិកាលោ វិយ ហិ ពោធិសត្តស្ស អគារមជ្ឈេ វសនកាលោ, អង្គារកបល្លំ វិយ ឯកំ កាមវត្ថុ, ទ្វេ កបល្លានិ វិយ ទ្វេ វត្ថូនិ, សក្កស្ស បន ទេវរញ្ញោ អឌ្ឍតេយ្យកោដិយានិ អង្គារកបល្លានិ វិយ អឌ្ឍតិយនាដកកោដិយោ, នខេហិ វណមុខានិ តច្ឆេត្វា អង្គារកបល្លេ បរិតាបនំ វិយ វត្ថុបដិសេវនំ, ភេសជ្ជំ អាគម្ម អរោគកាលោ វិយ កាមេសុ អាទីនវំ នេក្ខម្មេ ច អានិសំសំ ទិស្វា និក្ខម្ម ពុទ្ធភូតកាលេ ចតុត្ថជ្ឈានិកផលសមាបត្តិរតិយា វីតិវត្តនកាលោ, អញ្ញំ កុដ្ឋិបុរិសំ ទិស្វា អបត្ថនកាលោ វិយ តាយ រតិយា វីតិនាមេន្តស្ស ហីនជនរតិយា អបត្ថនកាលោតិ.

២១៤. ឧបហតិន្ទ្រិយោតិ កិមិរកុដ្ឋេន នាម ឧបហតកាយប្បសាទោ. ឧបហតិន្ទ្រិយាតិ ឧបហតបញ្ញិន្ទ្រិយា. តេ យថា សោ ឧបហតកាយិន្ទ្រិយោ កុដ្ឋី ទុក្ខសម្ផស្សស្មិំយេវ អគ្គិស្មិំ សុខមិតិ វិបរីតសញ្ញំ បច្ចលត្ថ, ឯវំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ឧបហតត្តា ទុក្ខសម្ផស្សេស្វេវ កាមេសុ សុខមិតិ វិបរីតសញ្ញំ បច្ចលត្ថុំ.

២១៥. អសុចិតរានិ ចេវាតិអាទីសុ បកតិយាវ តានិ អសុចីនិ ច ទុគ្គន្ធានិ ច បូតីនិ ច, ឥទានិ បន អសុចិតរានិ ចេវ ទុគ្គន្ធតរានិ ច បូតិតរានិ ច ហោន្តិ. កាចីតិ តស្ស ហិ បរិតាបេន្តស្ស ច កណ្ឌូវន្តស្ស ច បាណកា អន្តោ បវិសន្តិ, ទុដ្ឋលោហិតទុដ្ឋបុព្ពា បគ្ឃរន្តិ. ឯវមស្ស កាចិ អស្សាទមត្តា ហោតិ.

អារោគ្យបរមាតិ គាថាយ យេ កេចិ ធនលាភា វា យសលាភា វា បុត្តលាភា វា អត្ថិ, អារោគ្យំ តេសំ បរមំ ឧត្តមំ, នត្ថិ តតោ ឧត្តរិតរោ លាភោតិ, អារោគ្យបរមា លាភា. យំកិញ្ចិ ឈានសុខំ វា មគ្គសុខំ វា ផលសុខំ វា អត្ថិ, និព្ពានំ តត្ថ បរមំ, នត្ថិ តតោ ឧត្តរិតរំ សុខន្តិ និព្ពានំ បរមំ សុខំ. អដ្ឋង្គិកោ មគ្គានន្តិ បុព្ពភាគមគ្គានំ បុព្ពភាគគមនេនេវ អមតគាមីនំ អដ្ឋង្គិកោ ខេមោ, នត្ថិ តតោ ខេមតរោ អញ្ញោ មគ្គោ. អថ វា ខេមំ អមតគាមិនន្តិ ឯត្ថ ខេមន្តិបិ អមតន្តិបិ និព្ពានស្សេវ នាមំ. យាវតា បុថុសមណព្រាហ្មណា បរប្បវាទា ខេមគាមិនោ ច អមតគាមិនោ ចាតិ លទ្ធិវសេន គហិតា, សព្ពេសំ តេសំ ខេមអមតគាមីនំ មគ្គានំ អដ្ឋង្គិកោ បរមោ ឧត្តមោតិ អយមេត្ថ អត្ថោ.

២១៦. អាចរិយបាចរិយានន្តិ អាចរិយានញ្ចេវ អាចរិយាចរិយានញ្ច. សមេតីតិ ឯកនាឡិយា មិតំ វិយ ឯកតុលាយ តុលិតំ វិយ សទិសំ ហោតិ និន្នានាករណំ. អនោមជ្ជតីតិ បាណិំ ហេដ្ឋា ឱតារេន្តោ មជ្ជតិ – ‘‘ឥទំ តំ, ភោ គោតម, អារោគ្យំ, ឥទំ តំ និព្ពាន’’ន្តិ កាលេន សីសំ កាលេន ឧរំ បរិមជ្ជន្តោ ឯវមាហ.

២១៧. ឆេកន្តិ សម្បន្នំ. សាហុឡិចីរេនាតិ កាឡកេហិ ឯឡកលោមេហិ កតថូលចីរេន. សង្ការចោឡកេនាតិបិ វទន្តិ. វាចំ និច្ឆារេយ្យាតិ កាលេន ទសាយ កាលេន អន្តេ កាលេន មជ្ឈេ បរិមជ្ជន្តោ និច្ឆារេយ្យ, វទេយ្យាតិ អត្ថោ. បុព្ពកេហេសាតិ បុព្ពកេហិ ឯសា. វិបស្សីបិ ហិ ភគវា…បេ… កស្សបោបិ ភគវា ចតុបរិសមជ្ឈេ និសិន្នោ ឥមំ គាថំ អភាសិ, ‘‘អត្ថនិស្សិតគាថា’’តិ មហាជនោ ឧគ្គណ្ហិ. សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ អបរភាគេ បរិព្ពាជកានំ អន្តរំ បវិដ្ឋា. តេ បោត្ថកគតំ កត្វា បទទ្វយមេវ រក្ខិតុំ សក្ខិំសុ. តេនាហ – សា ឯតរហិ អនុបុព្ពេន បុថុជ្ជនគាថាតិ.

២១៨. រោគោវ ភូតោតិ រោគភូតោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. អរិយំ ចក្ខុន្តិ បរិសុទ្ធំ វិបស្សនាញាណញ្ចេវ មគ្គញាណញ្ច. បហោតីតិ សមត្ថោ. ភេសជ្ជំ ករេយ្យាតិ ឧទ្ធំវិរេចនំ អធោវិរេចនំ អញ្ជនញ្ចាតិ ភេសជ្ជំ ករេយ្យ.

២១៩. ន ចក្ខូនិ ឧប្បាទេយ្យាតិ យស្ស ហិ អន្តរា បិត្តសេម្ហាទិបលិវេឋេន ចក្ខុបសាទោ ឧបហតោ ហោតិ, សោ ឆេកំ វេជ្ជំ អាគម្ម សប្បាយភេសជ្ជំ សេវន្តោ ចក្ខូនិ ឧប្បាទេតិ នាម. ជច្ចន្ធស្ស បន មាតុកុច្ឆិយំយេវ វិនដ្ឋានិ, តស្មា សោ ន លភតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ន ចក្ខូនិ ឧប្បាទេយ្យា’’តិ.

២២០. ទុតិយវារេ ជច្ចន្ធោតិ ជាតកាលតោ បដ្ឋាយ បិត្តាទិបលិវេឋេន អន្ធោ. អមុស្មិន្តិ តស្មិំ បុព្ពេ វុត្តេ. អមិត្តតោបិ ទហេយ្យាតិ អមិត្តោ មេ អយន្តិ ឯវំ អមិត្តតោ ឋបេយ្យ. ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ. ឥមិនា ចិត្តេនាតិ វដ្ដេ អនុគតចិត្តេន. តស្ស មេ ឧបាទានបច្ចយាតិ ឯកសន្ធិ ទ្វិសង្ខេបោ បច្ចយាការោ កថិតោ, វដ្ដំ វិភាវិតំ.

២២១. ធម្មានុធម្មន្តិ ធម្មស្ស អនុធម្មំ អនុច្ឆវិកំ បដិបទំ. ឥមេ រោគា គណ្ឌា សល្លាតិ បញ្ចក្ខន្ធេ ទស្សេតិ. ឧបាទាននិរោធាតិ វិវដ្ដំ ទស្សេន្តោ អាហ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

មាគណ្ឌិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.