៣. មហាវច្ឆសុត្តវណ្ណនា

១៩៣. ឯវំ មេ សុតន្តិ មហាវច្ឆសុត្តំ. តត្ថ សហកថីតិ សទ្ធិំវាទោ, ពហុំ មយា តុម្ហេហិ សទ្ធិំ កថិតបុព្ពន្តិ កថំ សារេតិ មេត្តិំ ឃដេតិ. បុរិមានិ ហិ ទ្វេ សុត្តានិ ឯតស្សេវ កថិតានិ, សំយុត្តកេ អព្យាកតសំយុត្តំ (សំ. និ. ៤.៤១៦ អាទយោ) នាម ឯតស្សេវ កថិតំ – ‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, សស្សតោ លោកោ ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន្តិ អព្យាកតមេត’’ន្តិ ឯវំ ឯកុត្តរនិកាយេបិ ឥមិនា សទ្ធិំ កថិតំ អត្ថិយេវ. តស្មា ឯវមាហ. សម្មាសម្ពុទ្ធោបិ តស្ស អាគតាគតស្ស សង្គហំ កត្វា ឱកាសមកាសិយេវ. កស្មា? អយញ្ហិ សស្សតទិដ្ឋិកោ, សស្សតទិដ្ឋិកា ច សីឃំ លទ្ធិំ ន វិស្សជ្ជេន្តិ, វសាតេលមក្ខិតបិលោតិកា វិយ ចិរេន សុជ្ឈន្តិ. បស្សតិ ច ភគវា – ‘‘អយំ បរិព្ពាជកោ កាលេ គច្ឆន្តេ គច្ឆន្តេ លទ្ធិំ វិស្សជ្ជេត្វា មម សន្តិកេ បព្ពជិត្វា ឆ អភិញ្ញាយោ សច្ឆិកត្វា អភិញ្ញាតសាវកោ ភវិស្សតី’’តិ. តស្មា តស្ស អាគតាគតស្ស សង្គហំ កត្វា ឱកាសមកាសិយេវ. ឥទំ បនស្ស បច្ឆិមគមនំ. សោ ហិ ឥមស្មិំ សុត្តេ តរណំ វា ហោតុ អតរណំ វា, យដ្ឋិំ ឱតរិត្វា ឧទកេ បតមានោ វិយ សមណស្ស គោតមស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា បព្ពជិស្សាមីតិ សន្និដ្ឋានំ កត្វា អាគតោ. តស្មា ធម្មទេសនំ យាចន្តោ សាធុ មេ ភវំ គោតមោតិអាទិមាហ. តស្ស ភគវា មូលវសេន សំខិត្តទេសនំ, កម្មបថវសេន វិត្ថារទេសនំ ទេសេសិ. មូលវសេន ចេត្ថ អតិសំខិត្តា ទេសនា, កម្មបថវសេន សំខិត្តា វិត្ថារសទិសា. ពុទ្ធានំ បន និប្បរិយាយេន វិត្ថារទេសនា នាម នត្ថិ. ចតុវីសតិសមន្តបដ្ឋានម្បិ ហិ សត្តបករណេ អភិធម្មបិដកេ ច សព្ពំ សំខិត្តមេវ. តស្មា មូលវសេនាបិ កម្មបថវសេនាបិ សំខិត្តមេវ ទេសេសីតិ វេទិតព្ពោ.

១៩៤. តត្ថ បាណាតិបាតា វេរមណី កុសលន្តិអាទីសុ បដិបាដិយា សត្តធម្មា កាមាវចរា, អនភិជ្ឈាទយោ តយោ ចតុភូមិកាបិ វដ្ដន្តិ.

យតោ ខោ, វច្ឆ, ភិក្ខុនោតិ កិញ្ចាបិ អនិយមេត្វា វុត្តំ, យថា បន ជីវកសុត្តេ ច ចង្កីសុត្តេ ច, ឯវំ ឥមស្មិំ សុត្តេ ច អត្តានមេវ សន្ធាយេតំ ភគវតា វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

១៩៥. អត្ថិ បនាតិ កិំ បុច្ឆាមីតិ បុច្ឆតិ? អយំ កិរស្ស លទ្ធិ – ‘‘តស្មិំ តស្មិំ សាសនេ សត្ថាវ អរហា ហោតិ, សាវកោ បន អរហត្តំ បត្តុំ សមត្ថោ នត្ថិ. សមណោ ច គោតមោ ‘យតោ ខោ, វច្ឆ, ភិក្ខុនោ’តិ ឯកំ ភិក្ខុំ កថេន្តោ វិយ កថេតិ, អត្ថិ នុ ខោ សមណស្ស គោតមស្ស សាវកោ អរហត្តប្បត្តោ’’តិ. ឯតមត្ថំ បុច្ឆិស្សាមីតិ បុច្ឆតិ. តត្ថ តិដ្ឋតូតិ ភវំ តាវ គោតមោ តិដ្ឋតុ, ភវញ្ហិ លោកេ បាកដោ អរហាតិ អត្ថោ. តស្មិំ ព្យាកតេ ឧត្តរិ ភិក្ខុនីអាទីនំ វសេន បញ្ហំ បុច្ឆិ, ភគវាបិស្ស ព្យាកាសិ.

១៩៦. អារាធកោតិ សម្បាទកោ បរិបូរកោ.

១៩៧. សេខាយ វិជ្ជាយ បត្តព្ពន្តិ ហេដ្ឋិមផលត្តយំ បត្តព្ពំ. តំ សព្ពំ មយា អនុប្បត្តន្តិ វទតិ. វិតណ្ឌវាទី បនាហ – ‘‘កតមេ ធម្មា សេក្ខា? ចត្តារោ មគ្គា អបរិយាបន្នា ហេដ្ឋិមានិ ច តីណិ សាមញ្ញផលានី’’តិ (ធ. ស. ១០២៣) វចនតោ អរហត្តមគ្គោបិ អនេន បត្តោយេវ. ផលំ បន អបត្តំ, តស្ស បត្តិយា ឧត្តរិ យោគំ កថាបេតីតិ. សោ ឯវំ សញ្ញាបេតព្ពោ –

‘‘យោ វេ កិលេសានិ បហាយ បញ្ច,

បរិបុណ្ណសេខោ អបរិហានធម្មោ;

ចេតោវសិប្បត្តោ សមាហិតិន្ទ្រិយោ,

ស វេ ឋិតត្តោតិ នរោ បវុច្ចតី’’តិ. (អ. និ. ៤.៥);

អនាគាមិបុគ្គលោ ហិ ឯកន្តបរិបុណ្ណសេខោ. តំ សន្ធាយ ‘‘សេខាយ វិជ្ជាយ បត្តព្ព’’ន្តិ អាហ. មគ្គស្ស បន ឯកចិត្តក្ខណិកត្តា តត្ថ ឋិតស្ស បុច្ឆា នាម នត្ថិ. ឥមិនា សុត្តេន មគ្គោបិ ពហុចិត្តក្ខណិកោ ហោតូតិ ចេ. ឯតំ ន ពុទ្ធវចនំ, វុត្តគាថាយ ច អត្ថោ វិរុជ្ឈតិ. តស្មា អនាគាមិផលេ ឋត្វា អរហត្តមគ្គស្ស វិបស្សនំ កថាបេតីតិ វេទិតព្ពោ. យស្មា បនស្ស ន កេវលំ សុទ្ធអរហត្តស្សេវ ឧបនិស្សយោ, ឆន្នម្បិ អភិញ្ញានំ ឧបនិស្សយោ អត្ថិ, តស្មា ភគវា – ‘‘ឯវមយំ សមថេ កម្មំ កត្វា បញ្ច អភិញ្ញា និព្ពត្តេស្សតិ, វិបស្សនាយ កម្មំ កត្វា អរហត្តំ បាបុណិស្សតិ. ឯវំ ឆឡភិញ្ញោ មហាសាវកោ ភវិស្សតី’’តិ វិបស្សនាមត្តំ អកថេត្វា សមថវិបស្សនា អាចិក្ខិ.

១៩៨. សតិ សតិអាយតនេតិ សតិ សតិការណេ. កិញ្ចេត្ថ ការណំ? អភិញ្ញា វា អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានំ វា អវសានេ បន អរហត្តំ វា ការណំ អរហត្តស្ស វិបស្សនា វាតិ វេទិតព្ពំ.

២០០. បរិចិណ្ណោ មេ ភគវាតិ សត្ត ហិ សេខា ភគវន្តំ បរិចរន្តិ នាម, ខីណាសវេន ភគវា បរិចិណ្ណោ ហោតិ. ឥតិ សង្ខេបេន អរហត្តំ ព្យាករោន្តោ ថេរោ ឯវមាហ. តេ បន ភិក្ខូ តមត្ថំ ន ជានិំសុ, អជានន្តាវ តស្ស វចនំ សម្បដិច្ឆិត្វា. ភគវតោ អារោចេសុំ. ទេវតាតិ តេសំ គុណានំ លាភី ទេវតា. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

មហាវច្ឆសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.