៧. ចាតុមសុត្តវណ្ណនា

១៥៧. ឯវំ មេ សុតន្តិ ចាតុមសុត្តំ. តត្ថ ចាតុមាយន្តិ ឯវំនាមកេ គាមេ. បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានីតិ អធុនា បព្ពជិតានំ ភិក្ខូនំ បញ្ច សតានិ. ថេរា កិរ ចិន្តេសុំ – ‘‘ឥមេ កុលបុត្តា ទសពលំ អទិស្វាវ បព្ពជិតា, ឯតេសំ ភគវន្តំ ទស្សេស្សាម, ភគវតោ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា អត្តនោ អត្តនោ យថាឧបនិស្សយេន បតិដ្ឋហិស្សន្តី’’តិ. តស្មា តេ ភិក្ខូ គហេត្វា អាគតា. បដិសម្មោទមានាតិ ‘‘កច្ចាវុសោ, ខមនីយ’’ន្តិអាទិំ បដិសន្ថារកថំ កុរុមានា. សេនាសនានិ បញ្ញាបយមានាតិ អត្តនោ អត្តនោ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ វសនដ្ឋានានិ បុច្ឆិត្វា ទ្វារវាតបានានិ វិវរិត្វា មញ្ចបីឋកដសារកាទីនិ នីហរិត្វា បប្ផោដេត្វា យថាដ្ឋានេ សណ្ឋាបយមានា. បត្តចីវរានិ បដិសាមយមានាតិ, ភន្តេ, ឥទំ មេ បត្តំ ឋបេថ, ឥទំ ចីវរំ, ឥទំ ថាលកំ, ឥទំ ឧទកតុម្ពំ, ឥមំ កត្តរយដ្ឋិន្តិ ឯវំ សមណបរិក្ខារេ សង្គោបយមានា.

ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទាតិ ឧទ្ធំ ឧគ្គតត្តា ឧច្ចំ, បត្ថដត្តា មហន្តំ អវិនិព្ភោគសទ្ទំ ករោន្តា. កេវដ្ដា មញ្ញេ មច្ឆវិលោបេតិ កេវដ្ដានំ មច្ឆបច្ឆិឋបិតដ្ឋានេ មហាជនោ សន្និបតិត្វា – ‘‘ឥធ អញ្ញំ ឯកំ មច្ឆំ ទេហិ, ឯកំ មច្ឆផាលំ ទេហិ, ឯតស្ស តេ មហា ទិន្នោ, មយ្ហំ ខុទ្ទកោ’’តិ ឯវំ ឧច្ចាសទ្ទំ មហាសទ្ទំ ករោន្តិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. មច្ឆគហណត្ថំ ជាលេ បក្ខិត្តេបិ តស្មិំ ឋានេ កេវដ្ដា ចេវ អញ្ញេ ច ‘‘បវិដ្ឋោ ន បវិដ្ឋោ, គហិតោ ន គហិតោ’’តិ មហាសទ្ទំ ករោន្តិ. តម្បិ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. បណាមេមីតិ នីហរាមិ. ន វោ មម សន្តិកេ វត្ថព្ពន្តិ តុម្ហេ មាទិសស្ស ពុទ្ធស្ស វសនដ្ឋានំ អាគន្ត្វា ឯវំ មហាសទ្ទំ ករោថ, អត្តនោ ធម្មតាយ វសន្តា កិំ នាម សារុប្បំ ករិស្សថ, តុម្ហាទិសានំ មម សន្តិកេ វសនកិច្ចំ នត្ថីតិ ទីបេតិ. តេសុ ឯកភិក្ខុបិ ‘‘ភគវា តុម្ហេ មហាសទ្ទមត្តកេន អម្ហេ បណាមេថា’’តិ វា អញ្ញំ វា កិញ្ចិ វត្តុំ នាសក្ខិ, សព្ពេ ភគវតោ វចនំ សម្បដិច្ឆន្តា ‘‘ឯវំ, ភន្តេ,’’តិ វត្វា និក្ខមិំសុ. ឯវំ បន តេសំ អហោសិ ‘‘មយំ សត្ថារំ បស្សិស្សាម, ធម្មកថំ សោស្សាម, សត្ថុ សន្តិកេ វសិស្សាមាតិ អាគតា. ឯវរូបស្ស បន គរុនោ សត្ថុ សន្តិកំ អាគន្ត្វា មហាសទ្ទំ ករិម្ហា, អម្ហាកមេវ ទោសោយំ, បណាមិតម្ហា, ន នោ លទ្ធំ ភគវតោ សន្តិកេ វត្ថុំ, ន សុវណ្ណវណ្ណសរីរំ ឱលោកេតុំ, ន មធុរស្សរេន ធម្មំ សោតុ’’ន្តិ. តេ ពលវទោមនស្សជាតា ហុត្វា បក្កមិំសុ.

១៥៨. តេនុបសង្កមិំសូតិ តេ កិរ សក្យា អាគមនសមយេបិ តេ ភិក្ខូ តត្ថេវ និសិន្នា បស្សិំសុ. អថ នេសំ ឯតទហោសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ ឯតេ ភិក្ខូ បវិសិត្វាវ បដិនិវត្តា, ជានិស្សាម តំ ការណ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិំសុ. ហន្ទាតិ វវស្សគ្គត្ថេ និបាតោ. កហំ បន តុម្ហេតិ តុម្ហេ ឥទានេវ អាគន្ត្វា កហំ គច្ឆថ, កិំ តុម្ហាកំ កោចិ ឧបទ្ទវោ, ឧទាហុ ទសពលស្សាតិ? តេសំ បន ភិក្ខូនំ, – ‘‘អាវុសោ, មយំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ អាគតា, ទិដ្ឋោ នោ ភគវា, ឥទានិ អត្តនោ វសនដ្ឋានំ គច្ឆាមា’’តិ កិញ្ចាបិ ឯវំ វចនបរិហារោ អត្ថិ, ឯវរូបំ បន លេសកប្បំ អកត្វា យថាភូតមេវ អារោចេត្វា ភគវតា ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុសង្ឃោ បណាមិតោតិ អាហំសុ. តេ បន រាជានោ សាសនេ ធុរវហា, តស្មា ចិន្តេសុំ – ‘‘ទ្វីហិ អគ្គសាវកេហិ សទ្ធិំ បញ្ចសុ ភិក្ខុសតេសុ គច្ឆន្តេសុ ភគវតោ បាទមូលំ វិគច្ឆិស្សតិ, ឥមេសំ និវត្តនាការំ ករិស្សាមា’’តិ. ឯវំ ចិន្តេត្វា តេន ហាយស្មន្តោតិអាទិមាហំសុ. តេសុបិ ភិក្ខូសុ ‘‘មយំ មហាសទ្ទមត្តកេន បណាមិតា, ន មយំ ជីវិតុំ អសក្កោន្តា បព្ពជិតា’’តិ ឯកភិក្ខុបិ បដិប្ផរិតោ នាម នាហោសិ, សព្ពេ បន សមកំយេវ, ‘‘ឯវមាវុសោ,’’តិ សម្បដិច្ឆិំសុ.

១៥៩. អភិនន្ទតូតិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស អាគមនំ ឥច្ឆន្តោ អភិនន្ទតុ. អភិវទតូតិ ឯតុ ភិក្ខុសង្ឃោតិ ឯវំ ចិត្តំ ឧប្បាទេន្តោ អភិវទតុ. អនុគ្គហិតោតិ អាមិសានុគ្គហេន ច ធម្មានុគ្គហេន ច អនុគ្គហិតោ. អញ្ញថត្តន្តិ ទសពលស្ស ទស្សនំ ន លភាមាតិ បសាទញ្ញថត្តំ ភវេយ្យ. វិបរិណាមោតិ បសាទញ្ញថត្តេន វិព្ភមន្តានំ វិបរិណាមញ្ញថត្តំ ភវេយ្យ. ពីជានំ តរុណានន្តិ តរុណសស្សានំ. សិយា អញ្ញថត្តន្តិ ឧទកវារកាលេ ឧទកំ អលភន្តានំ មិលាតភាវេន អញ្ញថត្តំ ភវេយ្យ, សុស្សិត្វា មិលាតភាវំ អាបជ្ជនេន វិបរិណាមោ ភវេយ្យ. វច្ឆកស្ស បន ខីរបិបាសាយ សុស្សនំ អញ្ញថត្តំ នាម, សុស្សិត្វា កាលកិរិយា វិបរិណាមោ នាម.

១៦០. បសាទិតោ ភគវាតិ ថេរោ កិរ តត្ថ និសិន្នោវ ទិព្ពចក្ខុនា ព្រហ្មានំ អាគតំ អទ្ទស, ទិព្ពាយ សោតធាតុយា ច អាយាចនសទ្ទំ សុណិ, ចេតោបរិយញាណេន ភគវតោ បសន្នភាវំ អញ្ញាសិ. តស្មា – ‘‘កញ្ចិ ភិក្ខុំ បេសេត្វា បក្កោសិយមានានំ គមនំ នាម ន ផាសុកំ, យាវ សត្ថា ន បេសេតិ, តាវទេវ គមិស្សាមា’’តិ មញ្ញមានោ ឯវមាហ. អប្បោស្សុក្កោតិ អញ្ញេសុ កិច្ចេសុ អនុស្សុក្កោ ហុត្វា. ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារន្តិ ផលសមាបត្តិវិហារំ អនុយុត្តោ មញ្ញេ ភគវា វិហរិតុកាមោ, សោ ឥទានិ យថារុចិយា វិហរិស្សតីតិ ឯវំ មេ អហោសីតិ វទតិ. មយម្បិ ទានីតិ មយំ បរំ ឱវទមានា វិហារតោ និក្កឌ្ឍិតា, កិំ អម្ហាកំ បរោវាទេន. ឥទានិ មយម្បិ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារេនេវ វិហរិស្សាមាតិ ទីបេតិ. ថេរោ ឥមស្មិំ ឋានេ វិរទ្ធោ អត្តនោ ភារភាវំ ន អញ្ញាសិ. អយញ្ហិ ភិក្ខុសង្ឃោ ទ្វិន្នម្បិ មហាថេរានំ ភារោ, តេន នំ បដិសេធេន្តោ ភគវា អាគមេហីតិអាទិមាហ. មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ បន អត្តនោ ភារភាវំ អញ្ញាសិ. តេនស្ស ភគវា សាធុការំ អទាសិ.

១៦១. ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេតិ កស្មា អារភិ? ឥមស្មិំ សាសនេ ចត្តារិ ភយានិ. យោ តានិ អភីតោ ហោតិ, សោ ឥមស្មិំ សាសនេ បតិដ្ឋាតុំ សក្កោតិ. ឥតរោ បន ន សក្កោតីតិ ទស្សេតុំ ឥមំ ទេសនំ អារភិ. តត្ថ ឧទកោរោហន្តេតិ ឧទកំ ឱរោហន្តេ បុគ្គលេ. កុម្ភីលភយន្តិ សុំសុមារភយំ. សុសុកាភយន្តិ ចណ្ឌមច្ឆភយំ.

១៦២. កោធុបាយាសស្សេតំ អធិវចនន្តិ យថា ហិ ពាហិរំ ឧទកំ ឱតិណ្ណោ ឩមីសុ ឱសីទិត្វា មរតិ, ឯវំ ឥមស្មិំ សាសនេ កោធុបាយាសេ ឱសីទិត្វា វិព្ភមតិ. តស្មា កោធុបាយាសោ ‘‘ឩមិភយ’’ន្តិ វុត្តោ.

១៦៣. ឱទរិកត្តស្សេតំ អធិវចនន្តិ យថា ហិ ពាហិរំ ឧទកំ ឱតិណ្ណោ កុម្ភីលេន ខាទិតោ មរតិ, ឯវំ ឥមស្មិំ សាសនេ ឱទរិកត្តេន ខាទិតោ វិព្ភមតិ. តស្មា ឱទរិកត្តំ ‘‘កុម្ភីលភយ’’ន្តិ វុត្តំ.

១៦៤. អរក្ខិតេនេវ កាយេនាតិ សីសប្បចាលកាទិករណេន អរក្ខិតកាយោ ហុត្វា. អរក្ខិតាយ វាចាយាតិ ទុដ្ឋុល្លភាសនាទិវសេន អរក្ខិតវាចោ ហុត្វា. អនុបដ្ឋិតាយ សតិយាតិ កាយគតាសតិំ អនុបដ្ឋាបេត្វា. អសំវុតេហីតិ អបិហិតេហិ. បញ្ចន្នេតំកាមគុណានំ អធិវចនន្តិ យថា ហិ ពាហិរំ ឧទកំ ឱតិណ្ណោ អាវដ្ដេ និមុជ្ជិត្វា មរតិ, ឯវំ ឥមស្មិំ សាសនេ បព្ពជិតោ បញ្ចកាមគុណាវដ្ដេ និមុជ្ជិត្វា វិព្ភមតិ. តស្មា បញ្ច កាមគុណា ‘‘អាវដ្ដភយ’’ន្តិ វុត្តា.

១៦៥. អនុទ្ធំសេតីតិ កិលមេតិ មិលាបេតិ. រាគានុទ្ធំសេនាតិ រាគានុទ្ធំសិតេន. មាតុគាមស្សេតំ អធិវចនន្តិ យថា ហិ ពាហិរំ ឧទកំ ឱតិណ្ណោ ចណ្ឌមច្ឆំ អាគម្ម លទ្ធប្បហារោ មរតិ, ឯវំ ឥមស្មិំ សាសនេ មាតុគាមំ អាគម្ម ឧប្បន្នកាមរាគោ វិព្ភមតិ. តស្មា មាតុគាមោ ‘‘សុសុកាភយ’’ន្តិ វុត្តោ.

ឥមានិ បន ចត្តារិ ភយានិ ភាយិត្វា យថា ឧទកំ អនោរោហន្តស្ស ឧទកំ និស្សាយ អានិសំសោ នត្ថិ, ឧទកបិបាសាយ បិបាសិតោ ច ហោតិ រជោជល្លេន កិលិដ្ឋសរីរោ ច, ឯវមេវំ ឥមានិ ចត្តារិ ភយានិ ភាយិត្វា សាសនេ អបព្ពជន្តស្សាបិ ឥមំ សាសនំ និស្សាយ អានិសំសោ នត្ថិ, តណ្ហាបិបាសាយ បិបាសិតោ ច ហោតិ កិលេសរជេន សំកិលិដ្ឋចិត្តោ ច. យថា បន ឥមានិ ចត្តារិ ភយានិ អភាយិត្វា ឧទកំ ឱរោហន្តស្ស វុត្តប្បការោ អានិសំសោ ហោតិ, ឯវំ ឥមានិ អភាយិត្វា សាសនេ បព្ពជិតស្សាបិ វុត្តប្បការោ អានិសំសោ ហោតិ. ថេរោ បនាហ – ‘‘ចត្តារិ ភយានិ ភាយិត្វា ឧទកំ អនោតរន្តោ សោតំ ឆិន្ទិត្វា បរតីរំ បាបុណិតុំ ន សក្កោតិ, អភាយិត្វា ឱតរន្តោ សក្កោតិ, ឯវមេវំ ភាយិត្វា សាសនេ អបព្ពជន្តោបិ តណ្ហាសោតំ ឆិន្ទិត្វា និព្ពានបារំ ទដ្ឋុំ ន សក្កោតិ, អភាយិត្វា បព្ពជន្តោ បន សក្កោតី’’តិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ. អយំ បន ទេសនា នេយ្យបុគ្គលស្ស វសេន និដ្ឋាបិតាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

ចាតុមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.