៨. នឡកបានសុត្តវណ្ណនា

១៦៦. ឯវំ មេ សុតន្តិ នឡកបានសុត្តំ. តត្ថ នឡកបានេតិ ឯវំនាមកេ គាមេ. បុព្ពេ កិរ អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ វានរយោនិយំ និព្ពត្តោ, មហាកាយោ កបិរាជា អនេកវានរសហស្សបរិវុតោ បព្ពតបាទេ វិចរតិ. បញ្ញវា ខោ បន ហោតិ មហាបុញ្ញោ. សោ បរិសំ ឯវំ ឱវទតិ – ‘‘ឥមស្មិំ បព្ពតបាទេ តាតា, វិសផលានិ នាម ហោន្តិ, អមនុស្សបរិគ្គហិតា បោក្ខរណិយោ នាម ហោន្តិ, តុម្ហេ បុព្ពេ ខាទិតបុព្ពានេវ ផលានិ ខាទថ, បីតបុព្ពានេវ បានីយានិ ច បិវថ, ឯត្ថ វោ មំ បដិបុច្ឆិតព្ពកិច្ចំ នត្ថិ, អខាទិតបុព្ពានិ បន ផលានិ អបីតបុព្ពានិ ច បានីយានិ មំ អបុច្ឆិត្វា មា ខាទិត្ថ មា បិវិត្ថា’’តិ.

តេ ឯកទិវសំ ចរមានា អញ្ញំ បព្ពតបាទំ គន្ត្វា គោចរំ គហេត្វា បានីយំ ឱលោកេន្តា ឯកំ អមនុស្សបរិគ្គហិតំ បោក្ខរណិំ ទិស្វា សហសា អបិវិត្វា សមន្តា បរិវារេត្វា មហាសត្តស្ស អាគមនំ ឱលោកយមានា និសីទិំសុ. មហាសត្តោ អាគន្ត្វា ‘‘កិំ តាតា បានីយំ ន បិវថា’’តិ អាហ. តុម្ហាកំ អាគមនំ ឱលោកេមាតិ. សាធុ តាតាតិ សមន្តា បទំ បរិយេសមានោ ឱតិណ្ណបទំយេវ អទ្ទស, ន ឧត្តិណ្ណបទំ, ទិស្វា សបរិស្សយាតិ អញ្ញាសិ. តាវទេវ ច តត្ថ អភិនិព្ពត្តអមនុស្សោ ឧទកំ ទ្វេធា កត្វា ឧដ្ឋាសិ សេតមុខោ នីលកុច្ឆិ រត្តហត្ថបាទោ មហាទាឋិកោ វង្កទាឋោ វិរូបោ ពីភច្ឆោ ឧទករក្ខសោ. សោ ឯវមាហ – ‘‘កស្មា បានីយំ ន បិវថ, មធុរំ ឧទកំ បិវថ, កិំ តុម្ហេ ឯតស្ស វចនំ សុណាថា’’តិ? មហាសត្តោ អាហ – ‘‘ត្វំ ឥធ អធិវត្ថោ អមនុស្សោ’’តិ? អាមាហន្តិ. ត្វំ ឥធ ឱតិណ្ណេ លភសីតិ? អាម លភាមិ, តុម្ហេ បន សព្ពេ ខាទិស្សាមីតិ. ន សក្ខិស្សសិ, យក្ខាតិ. បានីយំ បន បិវិស្សថាតិ? អាម បិវិស្សាមាតិ. ឯវំ សន្តេ ឯកោបិ វោ ន មុច្ចិស្សតីតិ. បានីយញ្ច បិវិស្សាម, ន ច តេ វសំ គមិស្សាមាតិ ឯកនឡំ អាហរាបេត្វា កោដិយំ គហេត្វា ធមិ, សព្ពោ ឯកច្ឆិទ្ទោ អហោសិ, តីរេ និសីទិត្វាវ បានីយំ បិវិ, សេសវានរានំ បាដិយេក្កេ នឡេ អាហរាបេត្វា ធមិត្វា អទាសិ. សព្ពេ យក្ខស្ស បស្សន្តស្សេវ បានីយំ បិវិំសុ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘ទិស្វា បទមនុត្តិណ្ណំ, ទិស្វានោ’ តរិតំ បទំ;

នឡេន វារិំ បិស្សាម, នេវ មំ ត្វំ វធិស្សសី’’តិ. (ជា. ១.១.២០);

តតោ បដ្ឋាយ យាវ អជ្ជទិវសា តស្មិំ ឋានេ នឡា ឯកច្ឆិទ្ទាវ ហោន្តិ. ឥមិនា ហិ សទ្ធិំ ឥមស្មិំ កប្បេ ចត្តារិ កប្បដ្ឋិយបាដិហារិយានិ នាម – ចន្ទេ សសពិម្ពំ, វដ្ដកជាតកម្ហិ សច្ចកិរិយដ្ឋានេ អគ្គិស្ស គមនុបច្ឆេទោ, ឃដិការកុម្ភការស្ស មាតាបិតូនំ វសនដ្ឋានេ ទេវស្ស អវស្សនំ, តស្សា បោក្ខរណិយា តីរេ នឡានំ ឯកច្ឆិទ្ទភាវោតិ. ឥតិ សា បោក្ខរណី នឡេន បានីយស្ស បីតត្តា នឡកបានាតិ នាមំ លភិ. អបរភាគេ តំ បោក្ខរណិំ និស្សាយ គាមោ បតិដ្ឋាសិ, តស្សាបិ នឡកបានន្តេវ នាមំ ជាតំ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘នឡកបានេ’’តិ. បលាសវនេតិ កិំសុកវនេ.

១៦៧. តគ្ឃ មយំ, ភន្តេតិ ឯកំសេនេវ មយំ, ភន្តេ, អភិរតា. អញ្ញេបិ យេ តុម្ហាកំ សាសនេ អភិរមន្តិ, តេ អម្ហេហិ សទិសាវ ហុត្វា អភិរមន្តីតិ ទីបេន្តិ.

នេវ រាជាភិនីតាតិអាទីសុ ឯកោ រញ្ញោ អបរាធំ កត្វា បលាយតិ. រាជា កុហិំ, ភោ, អសុកោតិ? បលាតោ ទេវាតិ. បលាតដ្ឋានេបិ មេ ន មុច្ចិស្សតិ, សចេ បន បព្ពជេយ្យ, មុច្ចេយ្យាតិ វទតិ. តស្ស កោចិទេវ សុហទោ គន្ត្វា តំ បវត្តិំ អារោចេត្វា ត្វំ សចេ ជីវិតុមិច្ឆសិ, បព្ពជាហីតិ. សោ បព្ពជិត្វា ជីវិតំ រក្ខមានោ ចរតិ. អយំ រាជាភិនីតោ នាម.

ឯកោ បន ចោរានំ មូលំ ឆិន្ទន្តោ ចរតិ. ចោរា សុត្វា ‘‘បុរិសានំ អត្ថិកភាវំ ន ជានាតិ, ជានាបេស្សាម ន’’ន្តិ វទន្តិ. សោ តំ បវត្តិំ សុត្វា បលាយតិ. ចោរា បលាតោតិ សុត្វា ‘‘បលាតដ្ឋានេបិ នោ ន មុច្ចិស្សតិ, សចេ បន បព្ពជេយ្យ, មុច្ចេយ្យា’’តិ វទន្តិ. សោ តំ បវត្តិំ សុត្វា បព្ពជតិ. អយំ ចោរាភិនីតោ នាម.

ឯកោ បន ពហុំ ឥណំ ខាទិត្វា តេន ឥណេន អដ្ដោ បីឡិតោ តម្ហា គាមា បលាយតិ. ឥណសាមិកា សុត្វា ‘‘បលាតដ្ឋានេបិ នោ ន មុច្ចិស្សតិ, សចេ បន បព្ពជេយ្យ, មុច្ចេយ្យា’’តិ វទន្តិ. សោ តំ បវត្តិំ សុត្វា បព្ពជតិ. អយំ ឥណដ្ដោ នាម.

រាជភយាទីនំ បន អញ្ញតរេន ភយេន ភីតោ អដ្ដោ អាតុរោ ហុត្វា និក្ខម្ម បព្ពជិតោ ភយដ្ដោ នាម. ទុព្ភិក្ខាទីសុ ជីវិតុំ អសក្កោន្តោ បព្ពជិតោ អាជីវិកាបកតោ នាម, អាជីវិកាយ បកតោ អភិភូតោតិ អត្ថោ. ឥមេសុ បន ឯកោបិ ឥមេហិ ការណេហិ បព្ពជិតោ នាម នត្ថិ, តស្មា ‘‘នេវ រាជាភិនីតោ’’តិអាទិមាហ.

វិវេកន្តិ វិវិច្ច វិវិត្តោ ហុត្វា. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យំ កាមេហិ ច អកុសលធម្មេហិ ច វិវិត្តេន បឋមទុតិយជ្ឈានសង្ខាតំ បីតិសុខំ អធិគន្តព្ពំ, សចេ តំ វិវិច្ច កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ បីតិសុខំ នាធិគច្ឆតិ, អញ្ញំ វា ឧបរិ ទ្វិន្នំ ឈានានំ ចតុន្នញ្ច មគ្គានំ វសេន សន្តតរំ សុខំ នាធិគច្ឆតិ, តស្ស ឥមេ អភិជ្ឈាទយោ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តីតិ. តត្ថ អរតីតិ អធិកុសលេសុ ធម្មេសុ ឧក្កណ្ឋិតតា. តន្ទីតិ អាលសិយភាវោ. ឯវំ យោ បព្ពជិត្វា បព្ពជិតកិច្ចំ កាតុំ ន សក្កោតិ, តស្ស ឥមេ សត្ត បាបធម្មា ឧប្បជ្ជិត្វា ចិត្តំ បរិយាទិយន្តីតិ ទស្សេត្វា ឥទានិ យស្ស តេ ធម្មា ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ, សោយេវ សមណកិច្ចម្បិ កាតុំ ន សក្កោតីតិ បុន វិវេកំ អនុរុទ្ធា…បេ… អញ្ញំ វា តតោ សន្តតរន្តិ អាហ.

ឯវំ កណ្ហបក្ខំ ទស្សេត្វា ឥទានិ តេនេវ នយេន សុក្កបក្ខំ ទស្សេតុំ បុន វិវេកន្តិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

១៦៨. សង្ខាយាតិ ជានិត្វា. ឯកន្តិ ឯកច្ចំ. បដិសេវតីតិ សេវិតព្ពយុត្តកំ សេវតិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតីតិ សប្បដិសន្ធិកេ តាវ ព្យាករោតុ, អប្បដិសន្ធិកេ កថំ ព្យាករោតីតិ. អប្បដិសន្ធិកស្ស បុន ភវេ បដិសន្ធិ នត្ថីតិ វទន្តោ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ នាម.

ជនកុហនត្ថន្តិ ជនវិម្ហាបនត្ថំ. ជនលបនត្ថន្តិ មហាជនស្ស ឧបលាបនត្ថំ. ន ឥតិ មំ ជនោ ជានាតូតិ ឯវំ មំ មហាជនោ ជានិស្សតិ, ឯវំ មេ មហាជនស្ស អន្តរេ កិត្តិសទ្ទោ ឧគ្គច្ឆិស្សតីតិ ឥមិនាបិ ការណេន ន ព្យាករោតីតិ អត្ថោ. ឧឡារវេទាតិ មហន្តតុដ្ឋិនោ.

១៦៩. សោ ខោ បនស្ស អាយស្មាតិ សោ បរិនិព្ពុតោ អាយស្មា ឥមស្ស ឋិតស្ស អាយស្មតោ. ឯវំសីលោតិអាទីសុ លោកិយលោកុត្តរមិស្សកាវ សីលាទយោ វេទិតព្ពោ. ឯវំធម្មោតិ ឯត្ថ បន សមាធិបក្ខិកា ធម្មា ធម្មាតិ អធិប្បេតា. ផាសុវិហារោ ហោតីតិ តេន ភិក្ខុនា បូរិតបដិបត្តិំ បូរេន្តស្ស អរហត្តផលំ សច្ឆិកត្វា ផលសមាបត្តិវិហារេន ផាសុវិហារោ ហោតិ, អរហត្តំ បត្តុមសក្កោន្តស្ស បដិបត្តិំ បូរយមានស្ស ចរតោបិ ផាសុវិហារោយេវ នាម ហោតិ. ឥមិនា នយេន សព្ពវារេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

នឡកបានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.