៦. លដុកិកោបមសុត្តវណ្ណនា

១៤៨. ឯវំ មេ សុតន្តិ លដុកិកោបមសុត្តំ. តត្ថ យេន សោ វនសណ្ឌោតិ អយម្បិ មហាឧទាយិត្ថេរោ ភគវតា សទ្ធិំយេវ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា សទ្ធិំ បដិក្កមិ. តស្មា យេន សោ ភគវតា ឧបសង្កមន្តោ វនសណ្ឌោ តេនុបសង្កមីតិ វេទិតព្ពោ. អបហត្តាតិ អបហារកោ. ឧបហត្តាតិ ឧបហារកោ. បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោតិ ផលសមាបត្តិតោ វុដ្ឋិតោ.

១៤៩. យំ ភគវាតិ យស្មិំ សមយេ ភគវា. ឥង្ឃាតិ អាណត្តិយំ និបាតោ. អញ្ញថត្តន្តិ ចិត្តស្ស អញ្ញថត្តំ. តញ្ច ខោ ន ភគវន្តំ បដិច្ច, ឯវរូបំ បន បណីតភោជនំ អលភន្តា កថំ យាបេស្សាមាតិ ឯវំ បណីតភោជនំ បដិច្ច អហោសីតិ វេទិតព្ពំ. ភូតបុព្ពន្តិ ឥមិនា រត្តិភោជនស្ស បណីតភាវំ ទស្សេតិ. សូបេយ្យន្តិ សូបេន ឧបនេតព្ពំ មច្ឆមំសកឡីរាទិ. សមគ្គា ភុញ្ជិស្សាមាតិ ឯកតោ ភុញ្ជិស្សាម. សង្ខតិយោតិ អភិសង្ខារិកខាទនីយានិ. សព្ពា តា រត្តិន្តិ សព្ពា តា សង្ខតិយោ រត្តិំយេវ ហោន្តិ, ទិវា បន អប្បា បរិត្តា ថោកិកា ហោន្តីតិ. មនុស្សា ហិ ទិវា យាគុកញ្ជិយាទីហិ យាបេត្វាបិ រត្តិំ យថាសត្តិ យថាបណីតមេវ ភុញ្ជន្តិ.

បុន ភូតបុព្ពន្តិ ឥមិនា រត្តិ វិកាលភោជនេ អាទីនវំ ទស្សេតិ. តត្ថ អន្ធការតិមិសាយន្តិ ពហលន្ធការេ. មាណវេហីតិ ចោរេហិ. កតកម្មេហីតិ កតចោរកម្មេហិ. ចោរា កិរ កតកម្មា យំ នេសំ ទេវតំ អាយាចិត្វា កម្មំ និប្ផន្នំ, តស្ស ឧបហារត្ថាយ មនុស្សេ មារេត្វា គលលោហិតាទីនិ គណ្ហន្តិ. តេ អញ្ញេសុ មនុស្សេសុ មារិយមានេសុ កោលាហលា ឧប្បជ្ជិស្សន្តិ, បព្ពជិតំ បរិយេសន្តោ នាម នត្ថីតិ មញ្ញមានា ភិក្ខូ គហេត្វា មារេន្តិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. អកតកម្មេហីតិ អដវិតោ គាមំ អាគមនកាលេ កម្មនិប្ផន្នត្ថំ បុរេតរំ ពលិកម្មំ កាតុកាមេហិ. អសទ្ធម្មេន និមន្តេតីតិ ‘‘ឯហិ ភិក្ខុ អជ្ជេករត្តិំ ឥធេវ ភុញ្ជិត្វា ឥធ វសិត្វា សម្បត្តិំ អនុភវិត្វា ស្វេ គមិស្សសី’’តិ មេថុនធម្មេន និមន្តេតិ.

បុន ភូតបុព្ពន្តិ ឥមិនា អត្តនា ទិដ្ឋការណំ កថេតិ. វិជ្ជន្តរិកាយាតិ វិជ្ជុវិជ្ជោតនក្ខណេ. វិស្សរមកាសីតិ មហាសទ្ទមកាសិ. អភុម្មេតិ ភូ’តិ វឌ្ឍិ, អភូ’តិ អវឌ្ឍិ, វិនាសោ មយ្ហន្តិ អត្ថោ. បិសាចោ វត មន្តិ បិសាចោ មំ ខាទិតុំ អាគតោ វត. អាតុមារី មាតុមារីតិ ឯត្ថ អាតូតិ បិតា, មាតូតិ មាតា. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យស្ស បិតា វា មាតា វា អត្ថិ, តំ មាតាបិតរោ អម្ហាកំ បុត្តកោតិ យថា តថា វា ឧប្បាទេត្វា យំកិញ្ចិ ខាទនីយភោជនីយំ ទត្វា ឯកស្មិំ ឋានេ សយាបេន្តិ. សោ ឯវំ រត្តិំ បិណ្ឌាយ ន ចរតិ. តុយ្ហំ បន មាតាបិតរោ មតា មញ្ញេ, តេន ឯវំ ចរសីតិ.

១៥០. ឯវមេវាតិ ឯវមេវ កិញ្ចិ អានិសំសំ អបស្សន្តា និក្ការណេនេវ. ឯវមាហំសូតិ គរហន្តោ អាហ. តត្ថ អាហំសូតិ វទន្តិ. កិំ បនិមស្សាតិ ឥមស្ស អប្បមត្តកស្ស ហេតុ កិំ វត្តព្ពំ នាម, ននុ អបស្សន្តេន វិយ អសុណន្តេន វិយ ភវិតព្ពន្តិ. ឱរមត្តកស្សាតិ បរិត្តមត្តកស្ស. អធិសល្លិខតេវាយន្តិ អយំ សមណោ នវនីតំ បិសន្តោ វិយ បទុមនាឡសុត្តំ កកចេន ឱក្កន្តន្តោ វិយ អតិសល្លេខតិ, អតិវាយាមំ ករោតិ. សិក្ខាកាមាតិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានាទយោ វិយ សិក្ខាកាមា, តេសុ ច អប្បច្ចយំ ឧបដ្ឋបេន្តិ. តេសញ្ហិ ឯវំ ហោតិ ‘‘សចេ ឯតេ ‘អប្បមត្តកមេតំ, ហរថ ភគវា’តិ វទេយ្យុំ, កិំ សត្ថា ន ហរេយ្យ. ឯវំ បន អវត្វា ភគវន្តំ បរិវារេត្វា និសិន្នា ‘ឯវំ ភគវា, សាធុ ភគវា, បញ្ញបេថ ភគវា’តិ អតិរេកតរំ ឧស្សាហំ បដិលភន្តី’’តិ. តស្មា តេសុ អប្បច្ចយំ ឧបដ្ឋបេន្តិ.

តេសន្តិ តេសំ ឯកច្ចានំ មោឃបុរិសានំ. តន្តិ តំ អប្បមត្តកំ បហាតព្ពំ. ថូលោ កលិង្គរោតិ គលេ ពទ្ធំ មហាកដ្ឋំ វិយ ហោតិ. លដុកិកា សកុណិកាតិ ចាតកសកុណិកា. សា កិរ រវសតំ រវិត្វា នច្ចសតំ នច្ចិត្វា សកិំ គោចរំ គណ្ហាតិ. អាកាសតោ ភូមិយំ បតិដ្ឋិតំ បន នំ ទិស្វា វច្ឆបាលកាទយោ កីឡនត្ថំ បូតិលតាយ ពន្ធន្តិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. អាគមេតីតិ ឧបេតិ. តញ្ហិ តស្សាតិ តំ បូតិលតាពន្ធនំ តស្សា អប្បសរីរតាយ ចេវ អប្បថាមតាយ ច ពលវពន្ធនំ នាម, មហន្តំ នាឡិកេររជ្ជុ វិយ ទុច្ឆិជ្ជំ ហោតិ. តេសន្តិ តេសំ មោឃបុរិសានំ សទ្ធាមន្ទតាយ ច បញ្ញាមន្ទតាយ ច ពលវំ ពន្ធនំ នាម, ទុក្កដវត្ថុមត្តកម្បិ មហន្តំ បារាជិកវត្ថុ វិយ ទុប្បជហំ ហោតិ.

១៥១. សុក្កបក្ខេ បហាតព្ពស្សាតិ កិំ ឥមស្ស អប្បមត្តកស្ស បហាតព្ពស្ស ហេតុ ភគវតា វត្តព្ពំ អត្ថិ, យស្ស នោ ភគវា បហានមាហ. ននុ ឯវំ ភគវតោ អធិប្បាយំ ញត្វាបិ បហាតព្ពមេវាតិ អត្ថោ. អប្បោស្សុក្កាតិ អនុស្សុក្កា. បន្នលោមាតិ បតិតលោមា, ន តស្ស បហាតព្ពភយេន ឧទ្ធគ្គលោមា. បរទត្តវុត្តាតិ បរេហិ ទិន្នវុត្តិនោ, បរតោ លទ្ធេន យាបេន្តាតិ អត្ថោ. មិគភូតេន ចេតសា វិហរន្តីតិ អបច្ចាសីសនបក្ខេ ឋិតា ហុត្វា វិហរន្តិ. មិគោ ហិ បហារំ លភិត្វា មនុស្សាវាសំ គន្ត្វា ភេសជ្ជំ វា វណតេលំ វា លភិស្សាមីតិ អជ្ឈាសយំ អកត្វា បហារំ លភិត្វាវ អគាមកំ អរញ្ញំ បវិសិត្វា បហដដ្ឋានំ ហេដ្ឋា កត្វា និបតិត្វា ផាសុភូតកាលេ ឧដ្ឋាយ គច្ឆតិ. ឯវំ មិគា អបច្ចាសីសនបក្ខេ ឋិតា. ឥទំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘មិគភូតេន ចេតសា វិហរន្តី’’តិ. តញ្ហិ តស្សាតិ តំ វរត្តពន្ធនំ តស្ស ហត្ថិនាគស្ស មហាសរីរតាយ ចេវ មហាថាមតាយ ច ទុព្ពលពន្ធនំ នាម. បូតិលតា វិយ សុឆិជ្ជំ ហោតិ. តេសំ តន្តិ តេសំ តំ កុលបុត្តានំ សទ្ធាមហន្តតាយ ច បញ្ញាមហន្តតាយ ច មហន្តំ បារាជិកវត្ថុបិ ទុក្កដវត្ថុមត្តកំ វិយ សុប្បជហំ ហោតិ.

១៥២. ទលិទ្ទោតិ ទាលិទ្ទិយេន សមន្នាគតោ. អស្សកោតិ និស្សកោ. អនាឡ្ហិយោតិ អនឌ្ឍោ. អគារកន្តិ ខុទ្ទកគេហំ. ឱលុគ្គវិលុគ្គន្តិ យស្ស គេហយដ្ឋិយោ បិដ្ឋិវំសតោ មុច្ចិត្វា មណ្ឌលេ លគ្គា, មណ្ឌលតោ មុច្ចិត្វា ភូមិយំ លគ្គា. កាកាតិទាយិន្តិ យត្ថ កិញ្ចិទេវ ភុញ្ជិស្សាមាតិ អន្តោ និសិន្នកាលេ វិសុំ ទ្វារកិច្ចំ នាម នត្ថិ, តតោ តតោ កាកា បវិសិត្វា បរិវារេន្តិ. សូរកាកា ហិ បលាយនកាលេ ច យថាសម្មុខដ្ឋានេនេវ និក្ខមិត្វា បលាយន្តិ. នបរមរូបន្តិ ន បុញ្ញវន្តានំ គេហំ វិយ ឧត្តមរូបំ. ខដោបិកាតិ វិលីវមញ្ចកោ. ឱលុគ្គវិលុគ្គាតិ ឱណតុណ្ណតា. ធញ្ញសមវាបកន្តិ ធញ្ញញ្ច សមវាបកញ្ច. តត្ថ ធញ្ញំ នាម កុទ្រូសកោ. សមវាបកន្តិ លាពុពីជកុម្ភណ្ឌពីជកាទិ ពីជជាតំ. នបរមរូបន្តិ យថា បុញ្ញវន្តានំ គន្ធសាលិពីជាទិ បរិសុទ្ធំ ពីជំ, ន ឯវរូបំ. ជាយិកាតិ កបណជាយា. នបរមរូបាតិ បច្ឆិសីសា លម្ពត្ថនី មហោទរា បិសាចា វិយ ពីភច្ឆា. សាមញ្ញន្តិ សមណភាវោ. សោ វតស្សំ, យោហន្តិ សោ វតាហំ បុរិសោ នាម អស្សំ, យោ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា បព្ពជេយ្យន្តិ.

សោ ន សក្កុណេយ្យាតិ សោ ឯវំ ចិន្តេត្វាបិ គេហំ គន្ត្វា – ‘‘បព្ពជ្ជា នាម លាភគរុកា ទុក្ករា ទុរាសទា, សត្តបិ អដ្ឋបិ គាមេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា យថាធោតេនេវ បត្តេន អាគន្តព្ពម្បិ ហោតិ, ឯវំ យាបេតុំ អសក្កោន្តស្ស មេ បុន អាគតស្ស វសនដ្ឋានំ ឥច្ឆិតព្ពំ, តិណវល្លិទព្ពសម្ភារា នាម ទុស្សមោធានិយា, កិន្តិ ករោមី’’តិ វីមំសតិ. អថស្ស តំ អគារកំ វេជយន្តបាសាទោ វិយ ឧបដ្ឋាតិ. អថស្ស ខដោបិកំ ឱលោកេត្វា – ‘‘មយិ គតេ ឥមំ វិសង្ខរិត្វា ឧទ្ធនាលាតំ ករិស្សន្តិ, បុន អដ្ដនិបាទវិលីវាទីនិ លទ្ធព្ពានិ ហោន្តិ, កិន្តិ ករិស្សាមី’’តិ ចិន្តេតិ. អថស្ស សា សិរិសយនំ វិយ ឧបដ្ឋាតិ. តតោ ធញ្ញកុម្ភិំ ឱលោកេត្វា – ‘‘មយិ គតេ អយំ ឃរណី ឥមំ ធញ្ញំ តេន តេន សទ្ធិំ ភុញ្ជិស្សតិ. បុន អាគតេន ជីវិតវុត្តិ នាម លទ្ធព្ពា ហោតិ, កិន្តិ ករិស្សាមី’’តិ ចិន្តេតិ. អថស្ស សា អឌ្ឍតេឡសានិ កោដ្ឋាគារសតានិ វិយ ឧបដ្ឋាតិ. តតោ មាតុគាមំ ឱលោកេត្វា – ‘‘មយិ គតេ ឥមំ ហត្ថិគោបកោ វា អស្សគោបកោ វា យោ កោចិ បលោភេស្សតិ, បុន អាគតេន ភត្តបាចិកា នាម លទ្ធព្ពា ហោតិ, កិន្តិ ករិស្សាមី’’តិ ចិន្តេតិ. អថស្ស សា រូបិនី ទេវី វិយ ឧបដ្ឋាតិ. ឥទំ សន្ធាយ ‘‘សោ ន សក្កុណេយ្យា’’តិអាទិ វុត្តំ.

១៥៣. និក្ខគណានន្តិ សុវណ្ណនិក្ខសតានំ. ចយោតិ សន្តានតោ កតសន្និចយោ. ធញ្ញគណានន្តិ ធញ្ញសកដសតានំ.

១៥៤. ចត្តារោមេ, ឧទាយិ, បុគ្គលាតិ ឥធ កិំ ទស្សេតិ? ហេដ្ឋា ‘‘តេ តញ្ចេវ បជហន្តិ, តេ តញ្ចេវ នប្បជហន្តី’’តិ បជហនកា ច អប្បជហនកា ច រាសិវសេន ទស្សិតា, ន បាដិយេក្កំ វិភត្តា. ឥទានិ យថា នាម ទព្ពសម្ភារត្ថំ គតោ បុរិសោ បដិបាដិយា រុក្ខេ ឆិន្ទិត្វា បុន និវត្តិត្វា វង្កញ្ច បហាយ កម្មេ ឧបនេតព្ពយុត្តកមេវ គណ្ហាតិ, ឯវមេវ អប្បជហនកេ ឆឌ្ឌេត្វា អព្ពោហារិកេ កត្វា បជហនកបុគ្គលា ចត្តារោ ហោន្តីតិ ទស្សេតុំ ឥមំ ទេសនំ អារភិ.

ឧបធិបហានាយាតិ ខន្ធុបធិកិលេសុបធិអភិសង្ខារុបធិកាមគុណូបធីតិ ឥមេសំ ឧបធីនំ បហានាយ. ឧបធិបដិសំយុត្តាតិ ឧបធិអនុធាវនកា. សរសង្កប្បាតិ ឯត្ថ សរន្តិ ធាវន្តីតិ សរា. សង្កប្បេន្តីតិ សង្កប្បា. បទទ្វយេនបិ វិតក្កាយេវ វុត្តា. សមុទាចរន្តីតិ អភិភវន្តិ អជ្ឈោត្ថរិត្វា វត្តន្តិ. សំយុត្តោតិ កិលេសេហិ សំយុត្តោ. ឥន្ទ្រិយវេមត្តតាតិ ឥន្ទ្រិយនានត្តតា. កទាចិ ករហចីតិ ពហុកាលំ វីតិវត្តេត្វា. សតិសម្មោសាតិ សតិសម្មោសេន. និបាតោតិ អយោកដាហម្ហិ បតនំ. ឯត្តាវតា ‘‘នប្បជហតិ, បជហតិ, ខិប្បំ បជហតី’’តិ តយោ រាសយោ ទស្សិតា. តេសុ ចត្តារោ ជនា នប្បជហន្តិ នាម, ចត្តារោ បជហន្តិ នាម, ចត្តារោ ខិប្បំ បជហន្តិ នាម.

តត្ថ បុថុជ្ជនោ សោតាបន្នោ សកទាគាមី អនាគាមីតិ ឥមេ ចត្តារោ ជនា នប្បជហន្តិ នាម. បុថុជ្ជនាទយោ តាវ មា បជហន្តុ, អនាគាមី កថំ ន បជហតីតិ? សោបិ ហិ យាវទេវស្ស ភវលោភោ អត្ថិ, តាវ អហោសុខំ អហោសុខន្តិ អភិនន្ទតិ. តស្មា នប្បជហតិ នាម. ឯតេយេវ បន ចត្តារោ ជនា បជហន្តិ នាម. សោតាបន្នាទយោ តាវ បជហន្តុ, បុថុជ្ជនោ កថំ បជហតីតិ? អារទ្ធវិបស្សកោ ហិ សតិសម្មោសេន សហសា កិលេសេ ឧប្បន្នេ ‘‘មាទិសស្ស នាម ភិក្ខុនោ កិលេសោ ឧប្បន្នោ’’តិ សំវេគំ កត្វា វីរិយំ បគ្គយ្ហ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា មគ្គេន កិលេសេ សមុគ្ឃាតេតិ. ឥតិ សោ បជហតិ នាម. តេយេវ ចត្តារោ ខិប្បំ បជហន្តិ នាម. តត្ថ ឥមស្មិំ សុត្តេ, មហាហត្ថិបទោបមេ (ម. និ. ១.២៨៨ អាទយោ), ឥន្ទ្រិយភាវនេតិ (ម. និ. ៣.៤៥៣ អាទយោ) ឥមេសុ សុត្តេសុ កិញ្ចាបិ តតិយវារោ គហិតោ, បញ្ហោ បន ទុតិយវារេនេវ កថិតោតិ វេទិតព្ពោ.

ឧបធិ ទុក្ខស្ស មូលន្តិ ឯត្ថ បញ្ច ខន្ធា ឧបធិ នាម. តំ ទុក្ខស្ស មូលន្តិ ឥតិ វិទិត្វា កិលេសុបធិនា និរុបធិ ហោតិ, និគ្គហណោ និតណ្ហោតិ អត្ថោ. ឧបធិសង្ខយេ វិមុត្តោតិ តណ្ហក្ខយេ និព្ពានេ អារម្មណតោ វិមុត្តោ.

១៥៥. ឯវំ ចត្តារោ បុគ្គលេ វិត្ថារេត្វា ឥទានិ យេ បជហន្តិ, តេ ‘‘ឥមេ នាម ឯត្តកេ កិលេសេ បជហន្តិ’’. យេ នប្បជហន្តិ, តេបិ ‘‘ឥមេ នាម ឯត្តកេ កិលេសេ នប្បជហន្តី’’តិ ទស្សេតុំ បញ្ច ខោ ឥមេ ឧទាយិ កាមគុណាតិអាទិមាហ. តត្ថ មិឡ្ហសុខន្តិ អសុចិសុខំ. អនរិយសុខន្តិ អនរិយេហិ សេវិតសុខំ. ភាយិតព្ពន្តិ ឯតស្ស សុខស្ស បដិលាភតោបិ វិបាកតោបិ ភាយិតព្ពំ. នេក្ខម្មសុខន្តិ កាមតោ និក្ខន្តសុខំ. បវិវេកសុខន្តិ គណតោបិ កិលេសតោបិ បវិវិត្តសុខំ. ឧបសមសុខន្តិ រាគាទិវូបសមត្ថាយ សុខំ. សម្ពោធសុខន្តិ មគ្គសង្ខាតស្ស សម្ពោធស្ស និព្ពត្តនត្ថាយ សុខំ. ន ភាយិតព្ពន្តិ ឯតស្ស សុខស្ស បដិលាភតោបិ វិបាកតោបិ ន ភាយិតព្ពំ, ភាវេតព្ពមេវេតំ.

១៥៦. ឥញ្ជិតស្មិំ វទាមីតិ ឥញ្ជនំ ចលនំ ផន្ទនន្តិ វទាមិ. កិញ្ច តត្ថ ឥញ្ជិតស្មិន្តិ កិញ្ច តត្ថ ឥញ្ជិតំ. ឥទំ តត្ថ ឥញ្ជិតស្មិន្តិ យេ ឯតេ អនិរុទ្ធា វិតក្កវិចារា, ឥទំ តត្ថ ឥញ្ជិតំ. ទុតិយតតិយជ្ឈានេសុបិ ឯសេវ នយោ. អនិញ្ជិតស្មិំ វទាមីតិ ឥទំ ចតុត្ថជ្ឈានំ អនិញ្ជនំ អចលនំ និប្ផន្ទនន្តិ វទាមិ.

អនលន្តិ វទាមីតិ អកត្តព្ពអាលយន្តិ វទាមិ, តណ្ហាលយោ ឯត្ថ ន ឧប្បាទេតព្ពោតិ ទស្សេតិ. អថ វា អនលំ អបរិយត្តំ, ន ឯត្តាវតា អលមេតន្តិ សន្និដ្ឋានំ កាតព្ពន្តិ វទាមិ. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនស្សាបីតិ ឯវរូបាយបិ សន្តាយ សមាបត្តិយា បហានមេវ វទាមិ. អណុំ វា ថូលំ វាតិ ខុទ្ទកំ វា មហន្តំ វា អប្បសាវជ្ជំ វា មហាសាវជ្ជំ វា. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ. ទេសនា បន នេយ្យបុគ្គលស្ស វសេន អរហត្តនិកូដេនេវ និដ្ឋាបិតាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

លដុកិកោបមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.