១០. កីដាគិរិសុត្តវណ្ណនា

១៧៤. ឯវំ មេ សុតន្តិ កីដាគិរិសុត្តំ. តត្ថ កាសីសូតិ ឯវំនាមកេ ជនបទេ. ឯថ តុម្ហេបិ, ភិក្ខវេតិ ឯថ តុម្ហេបិ, ភិក្ខវេ, ឥមេ បញ្ច អានិសំសេ សម្បស្សមានា អញ្ញត្រេវ រត្តិភោជនា ភុញ្ជថ. ឥតិ ភគវា រត្តិំ វិកាលភោជនំ, ទិវា វិកាលភោជនន្តិ ឥមានិ ទ្វេ ភោជនានិ ឯកប្បហារេន អជហាបេត្វា ឯកស្មិំ សមយេ ទិវា វិកាលភោជនមេវ ជហាបេសិ, បុន កាលំ អតិនាមេត្វា រត្តិំ វិកាលភោជនំ ជហាបេន្តោ ឯវមាហ. កស្មា? ឥមានិ ហិ ទ្វេ ភោជនានិ វត្តមានានិ វដ្ដេ អាចិណ្ណានិ សមាចិណ្ណានិ នទិំ ឱតិណ្ណឧទកំ វិយ អនុបក្ខន្ទានិ, និវាតេសុ ច ឃរេសុ សុភោជនានិ ភុញ្ជិត្វា វឌ្ឍិតា សុខុមាលា កុលបុត្តា ទ្វេ ភោជនានិ ឯកប្បហារេន បជហន្តា កិលមន្តិ. តស្មា ឯកប្បហារេន អជហាបេត្វា ភទ្ទាលិសុត្តេ ទិវា វិកាលភោជនំ ជហាបេសិ, ឥធ រត្តិំ វិកាលភោជនំ. ជហាបេន្តោ បន ន តជ្ជិត្វា វា និគ្គណ្ហិត្វា វា, តេសំ បហានបច្ចយា បន អប្បាពាធតញ្ច សញ្ជានិស្សថាតិ ឯវំ អានិសំសំ ទស្សេត្វាវ ជហាបេសិ. កីដាគិរីតិ តស្ស និគមស្ស នាមំ.

១៧៥. អស្សជិបុនព្ពសុកាតិ អស្សជិ ច បុនព្ពសុកោ ច ឆសុ ឆព្ពគ្គិយេសុ ទ្វេ គណាចរិយា. បណ្ឌុកោ លោហិតកោ មេត្តិយោ ភុម្មជកោ អស្សជិ បុនព្ពសុកោតិ ឥមេ ឆ ជនា ឆព្ពគ្គិយា នាម. តេសុ បណ្ឌុកលោហិតកា អត្តនោ បរិសំ គហេត្វា សាវត្ថិយំ វសន្តិ, មេត្តិយភុម្មជកា រាជគហេ, ឥមេ ទ្វេ ជនា កីដាគិរិស្មិំ អាវាសិកា ហោន្តិ. អាវាសិកាតិ និពទ្ធវាសិនោ, តំនិពន្ធា អកតំ សេនាសនំ ករោន្តិ, ជិណ្ណំ បដិសង្ខរោន្តិ, កតេ ឥស្សរា ហោន្តិ. កាលិកន្តិ អនាគតេ កាលេ បត្តព្ពំ អានិសំសំ.

១៧៨. មយា ចេតំ, ភិក្ខវេតិ ឥធ កិំ ទស្សេតិ? ភិក្ខវេ, ទិវសស្ស តយោ វារេ ភុញ្ជិត្វា សុខវេទនំយេវ ឧប្បាទេន្តោ ន ឥមស្មិំ សាសនេ កិច្ចការី នាម ហោតិ, ឯត្តកា បន វេទនា សេវិតព្ពា, ឯត្តកា ន សេវិតព្ពាតិ ឯតមត្ថំ ទស្សេតុំ ឥមំ ទេសនំ អារភិ. ឯវរូបំ សុខវេទនំ បជហថាតិ ឥទញ្ច គេហស្សិតសោមនស្សវសេន វុត្តំ, ឧបសម្បជ្ជ វិហរថាតិ ឥទញ្ច នេក្ខម្មសិតសោមនស្សវសេន. ឥតោ បរេសុបិ ទ្វីសុ វារេសុ គេហស្សិតនេក្ខម្មសិតានំយេវ ទោមនស្សានញ្ច ឧបេក្ខានញ្ច វសេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

១៨១. ឯវំ សេវិតព្ពាសេវិតព្ពវេទនំ ទស្សេត្វា ឥទានិ យេសំ អប្បមាទេន កិច្ចំ កត្តព្ពំ, យេសញ្ច ន កត្តព្ពំ, តេ ទស្សេតុំ នាហំ, ភិក្ខវេ, សព្ពេសំយេវាតិអាទិមាហ. តត្ថ កតំ តេសំ អប្បមាទេនាតិ តេសំ យំ អប្បមាទេន កត្តព្ពំ, តំ កតំ. អនុលោមិកានីតិ បដិបត្តិអនុលោមានិ កម្មដ្ឋានសប្បាយានិ, យត្ថ វសន្តេន សក្កា ហោន្តិ មគ្គផលានិ បាបុណិតុំ. ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានាតិ សទ្ធាទីនិ ឥន្ទ្រិយានិ សមានំ កុរុមានា.

១៨២. សត្តិមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលាតិ ឥធ កិំ ទស្សេតិ? យេសំ អប្បមាទេន ករណីយំ នត្ថិ, តេ ទ្វេ ហោន្តិ. យេសំ អត្ថិ, តេ បញ្ចាតិ ឯវំ សព្ពេបិ ឥមេ សត្ត បុគ្គលា ហោន្តីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ.

តត្ថ ឧភតោភាគវិមុត្តោតិ ទ្វីហិ ភាគេហិ វិមុត្តោ. អរូបសមាបត្តិយា រូបកាយតោ វិមុត្តោ, មគ្គេន នាមកាយតោ. សោ ចតុន្នំ អរូបសមាបត្តីនំ ឯកេកតោ វុដ្ឋាយ សង្ខារេ សម្មសិត្វា អរហត្តំ បត្តានំ ចតុន្នំ, និរោធា វុដ្ឋាយ អរហត្តំ បត្តអនាគាមិនោ ច វសេន បញ្ចវិធោ ហោតិ. បាឡិ បនេត្ថ – ‘‘កតមោ ច បុគ្គលោ ឧភតោភាគវិមុត្តោ, ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ អដ្ឋ វិមោក្ខេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តី’’តិ (បុ. ប. ២០៨) ឯវំ អភិធម្មេ អដ្ឋវិមោក្ខលាភិនោ វសេន អាគតា.

បញ្ញាវិមុត្តោតិ បញ្ញាយ វិមុត្តោ. សោ សុក្ខវិបស្សកោ, ចតូហិ ឈានេហិ វុដ្ឋាយ អរហត្តំ បត្តា ចត្តារោ ចាតិ ឥមេសំ វសេន បញ្ចវិធោវ ហោតិ. បាឡិ បនេត្ថ អដ្ឋវិមោក្ខបដិក្ខេបវសេនេវ អាគតា. យថាហ – ‘‘ន ហេវ ខោ អដ្ឋ វិមោក្ខេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ. អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ បញ្ញាវិមុត្តោ’’តិ.

ផុដ្ឋន្តំ សច្ឆិករោតីតិ កាយសក្ខី. យោ ឈានផស្សំ បឋមំ ផុសតិ, បច្ឆា និរោធំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតិ, សោ សោតាបត្តិផលដ្ឋំ អាទិំ កត្វា យាវ អរហត្តមគ្គដ្ឋា ឆព្ពិធោ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពោ. តេនេវាហ – ‘‘ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ អដ្ឋ វិមោក្ខេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា ឯកច្ចេ អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ. អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ កាយសក្ខី’’តិ.

ទិដ្ឋន្តំ បត្តោតិ ទិដ្ឋិប្បត្តោ. តត្រិទំ សង្ខេបលក្ខណំ – ទុក្ខា សង្ខារា, សុខោ និរោធោតិ ញាតំ ហោតិ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផុសិតំ បញ្ញាយាតិ ទិដ្ឋិប្បត្តោ. វិត្ថារតោ បនេសោបិ កាយសក្ខិ វិយ ឆព្ពិធោ ហោតិ. តេនេវាហ – ‘‘ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ឥទំ ទុក្ខន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ យថាភូតំ បជានាតិ, តថាគតប្បវេទិតា ចស្ស ធម្មា បញ្ញាយ វោទិដ្ឋា ហោន្តិ វោចរិតា…បេ… អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិប្បត្តោ’’តិ (បុ. ប. ២០៨).

សទ្ធាវិមុត្តោតិ សទ្ធាយ វិមុត្តោ. សោបិ វុត្តនយេនេវ ឆព្ពិធោ ហោតិ. តេនេវាហ – ‘‘ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ឥទំ ទុក្ខន្តិ – យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ យថាភូតំ បជានាតិ. តថាគតប្បវេទិតា ចស្ស ធម្មា បញ្ញាយ វោទិដ្ឋា ហោន្តិ វោចរិតា…បេ… នោ ច ខោ យថា ទិដ្ឋិប្បត្តស្ស. អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ សទ្ធាវិមុត្តោ’’តិ (បុ. ប. ២០៨). ឯតេសុ ហិ សទ្ធាវិមុត្តស្ស បុព្ពភាគមគ្គក្ខណេ សទ្ទហន្តស្ស វិយ ឱកប្បេន្តស្ស វិយ អធិមុច្ចន្តស្ស វិយ ច កិលេសក្ខយោ ហោតិ, ទិដ្ឋិប្បត្តស្ស បុព្ពភាគមគ្គក្ខណេ កិលេសច្ឆេទកញាណំ អទន្ធំ តិខិណំ សូរំ ហុត្វា វហតិ. តស្មា យថា នាម នាតិតិខិណេន អសិនា កទលិំ ឆិន្ទន្តស្ស ឆិន្នដ្ឋានំ ន មដ្ឋំ ហោតិ, អសិ ន សីឃំ វហតិ, សទ្ទោ សុយ្យតិ, ពលវតរោ វាយាមោ កាតព្ពោ ហោតិ, ឯវរូបា សទ្ធាវិមុត្តស្ស បុព្ពភាគមគ្គភាវនា. យថា បន និសិតអសិនា កទលិំ ឆិន្ទន្តស្ស ឆិន្នដ្ឋានំ មដ្ឋំ ហោតិ, អសិ សីឃំ វហតិ, សទ្ទោ ន សុយ្យតិ, ពលវវាយាមកិច្ចំ ន ហោតិ, ឯវរូបា បញ្ញាវិមុត្តស្ស បុព្ពភាគមគ្គភាវនា វេទិតព្ពា.

ធម្មំ អនុស្សរតីតិ ធម្មានុសារី. ធម្មោតិ បញ្ញា, បញ្ញាបុព្ពង្គមំ មគ្គំ ភាវេតីតិ អត្ថោ. សទ្ធានុសារិម្ហិ ច ឯសេវ នយោ. ឧភោ បនេតេ សោតាបត្តិមគ្គដ្ឋាយេវ. វុត្តម្បិ ចេតំ – ‘‘យស្ស បុគ្គលស្ស សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ, បញ្ញាវាហិំ បញ្ញាបុព្ពង្គមំ អរិយមគ្គំ ភាវេតិ. អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ ធម្មានុសារី’’តិ (បុ. ប. ២០៨). តថា – ‘‘យស្ស បុគ្គលស្ស សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ, សទ្ធាវាហិំ សទ្ធាបុព្ពង្គមំ អរិយមគ្គំ ភាវេតិ. អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ សទ្ធានុសារី’’តិ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ. វិត្ថារតោ បនេសា ឧភតោភាគវិមុត្តាទិកថា វិសុទ្ធិមគ្គេ បញ្ញាភាវនាធិការេ វុត្តា. តស្មា តត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា. យា បនេសា ឯតេសំ វិភាគទស្សនត្ថំ ឥធ បាឡិ អាគតា, តត្ថ យស្មា រូបសមាបត្តិយា វិនា អរូបសមាបត្តិយោ នាម នត្ថិ, តស្មា អារុប្បាតិ វុត្តេបិ អដ្ឋ វិមោក្ខា វុត្តាវ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពា.

កាយេន ផុសិត្វាតិ សហជាតនាមកាយេន ផុសិត្វា. បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វាតិ បញ្ញាយ ច ឯតស្ស អរិយសច្ចធម្មេ ទិស្វា. ឯកច្ចេ អាសវាតិ បឋមមគ្គាទីហិ បហាតព្ពា ឯកទេសអាសវា. តថាគតប្បវេទិតាតិ តថាគតេន បវេទិតា ចតុសច្ចធម្មា. បញ្ញាយ វោទិដ្ឋា ហោន្តីតិ ឥមស្មិំ ឋានេ សីលំ កថិតំ, ឥមស្មិំ សមាធិ, ឥមស្មិំ វិបស្សនា, ឥមស្មិំ មគ្គោ, ឥមស្មិំ ផលន្តិ ឯវំ អត្ថេន អត្ថេ ការណេន ការណេ ចិណ្ណចរិតត្តា មគ្គបញ្ញាយ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ. វោចរិតាតិ វិចរិតា. សទ្ធា និវិដ្ឋា ហោតីតិ ឱកប្បនសទ្ធា បតិដ្ឋិតា ហោតិ. មត្តសោ និជ្ឈានំ ខមន្តីតិ មត្តាយ ឱលោកនំ ខមន្តិ. សទ្ធាមត្តន្តិ សទ្ធាយេវ, ឥតរំ តស្សេវ វេវចនំ

ឥតិ ឥមេសុ អប្បមាទេន ករណីយេសុ បុគ្គលេសុ តយោ បដិវិទ្ធមគ្គផលា សេខា. តេសុ អនុលោមសេនាសនំ សេវមានា កល្យាណមិត្តេ ភជមានា ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានយមានា អនុបុព្ពេន អរហត្តំ គណ្ហន្តិ. តស្មា តេសំ យថាឋិតោវ បាឡិអត្ថោ. អវសានេ បន ទ្វេ សោតាបត្តិមគ្គសមង្គិនោ. តេហិ តស្ស មគ្គស្ស អនុលោមសេនាសនំ សេវិតំ, កល្យាណមិត្តា ភជិតា, ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានីតានិ. ឧបរិ បន តិណ្ណំ មគ្គានំ អត្ថាយ សេវមានា ភជមានា សមន្នានយមានា អនុបុព្ពេន អរហត្តំ បាបុណិស្សន្តីតិ អយមេត្ថ បាឡិអត្ថោ.

វិតណ្ឌវាទី បន ឥមមេវ បាឡិំ គហេត្វា – ‘‘លោកុត្តរមគ្គោ ន ឯកចិត្តក្ខណិកោ, ពហុចិត្តក្ខណិកោ’’តិ វទតិ. សោ វត្តព្ពោ – ‘‘យទិ អញ្ញេន ចិត្តេន សេនាសនំ បដិសេវតិ, អញ្ញេន កល្យាណមិត្តេ ភជតិ, អញ្ញេន ឥន្ទ្រិយានិ សមន្នានេតិ, អញ្ញំ មគ្គចិត្តន្តិ សន្ធាយ ត្វំ ‘ន ឯកចិត្តក្ខណិកោ មគ្គោ, ពហុចិត្តក្ខណិកោ’តិ វទសិ, ឯវំ សន្តេ សេនាសនំ សេវមានោ នីលោភាសំ បព្ពតំ បស្សតិ, វនំ បស្សតិ, មិគបក្ខីនំ សទ្ទំ សុណាតិ, បុប្ផផលានំ គន្ធំ ឃាយតិ, បានីយំ បិវន្តោ រសំ សាយតិ, និសីទន្តោ និបជ្ជន្តោ ផស្សំ ផុសតិ. ឯវំ តេ បញ្ចវិញ្ញាណសមង្គីបិ លោកុត្តរធម្មសមង្គីយេវ ភវិស្សតិ. សចេ បនេតំ សម្បដិច្ឆសិ, សត្ថារា សទ្ធិំ បដិវិរុជ្ឈសិ. សត្ថារា ហិ បញ្ចវិញ្ញាណកាយា ឯកន្តំ អព្យាកតាវ វុត្តា, តំសមង្គិស្ស កុសលាកុសលំ បដិក្ខិត្តំ, លោកុត្តរមគ្គោ ច ឯកន្តកុសលោ. តស្មា បជហេតំ វាទ’’ន្តិ បញ្ញបេតព្ពោ. សចេ បញ្ញត្តិំ ន ឧបគច្ឆតិ, ‘‘គច្ឆ បាតោវ វិហារំ បវិសិត្វា យាគុំ បិវាហី’’តិ ឧយ្យោជេតព្ពោ.

១៨៣. នាហំ, ភិក្ខវេ, អាទិកេនេវាតិ អហំ, ភិក្ខវេ, បឋមមេវ មណ្ឌូកស្ស ឧប្បតិត្វា គមនំ វិយ អញ្ញារាធនំ អរហត្តេ បតិដ្ឋានំ ន វទាមិ. អនុបុព្ពសិក្ខាតិ ករណត្ថេ បច្ចត្តវចនំ. បរតោ បទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. សទ្ធាជាតោតិ ឱកប្បនិយសទ្ធាយ ជាតសទ្ធោ. ឧបសង្កមតីតិ គរូនំ សមីបំ គច្ឆតិ. បយិរុបាសតីតិ សន្តិកេ និសីទតិ. ធារេតីតិ សាធុកំ កត្វា ធារេតិ. ឆន្ទោ ជាយតីតិ កត្តុកម្យតាកុសលច្ឆន្ទោ ជាយតិ. ឧស្សហតីតិ វីរិយំ ករោតិ. តុលេតីតិ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តាតិ តុលយតិ. តុលយិត្វា បទហតីតិ ឯវំ តីរណវិបស្សនាយ តុលយន្តោ មគ្គបធានំ បទហតិ. បហិតត្តោតិ បេសិតចិត្តោ. កាយេន ចេវ បរមសច្ចន្តិ នាមកាយេន និព្ពានសច្ចំ សច្ឆិករោតិ. បញ្ញាយ ចាតិ នាមកាយសម្បយុត្តាយ មគ្គបញ្ញាយ បដិវិជ្ឈតិ បស្សតិ.

ឥទានិ យស្មា តេ សត្ថុ អាគមនំ សុត្វា បច្ចុគ្គមនមត្តម្បិ ន អកំសុ, តស្មា តេសំ ចរិយំ គរហន្តោ សាបិ នាម, ភិក្ខវេ, សទ្ធា នាហោសីតិអាទិមាហ. តត្ថ កីវទូរេវិមេតិ កិត្តកំ ទូរេ ឋានេ. យោជនសតម្បិ យោជនសហស្សម្បិ អបក្កន្តាតិ វត្តុំ វដ្ដតិ, ន បន កិញ្ចិ អាហ. ចតុប្បទំ វេយ្យាករណន្តិ ចតុសច្ចព្យាករណំ សន្ធាយ វុត្តំ.

១៨៤. យស្សុទ្ទិដ្ឋស្សាតិ យស្ស ឧទ្ទិដ្ឋស្ស. យោបិ សោ, ភិក្ខវេ, សត្ថាតិ ពាហិរកសត្ថារំ ទស្សេតិ. ឯវរូបីតិ ឯវំជាតិកា. បណោបណវិយាតិ បណវិយា ច ឱបណវិយា ច. ន ឧបេតីតិ ន ហោតិ. កយវិក្កយកាលេ វិយ អគ្ឃវឌ្ឍនហាបនំ ន ហោតីតិ អត្ថោ. អយំ គោណោ កិំ អគ្ឃតិ, វីសតិ អគ្ឃតីតិ ភណន្តោ បណតិ នាម. ន វីសតិ អគ្ឃតិ, ទស អគ្ឃតីតិ ភណន្តោ ឱបណតិ នាម. ឥទំ បដិសេធេន្តោ អាហ ‘‘បណោបណវិយា ន ឧបេតី’’តិ. ឥទានិ តំ បណោបណវិយំ ទស្សេតុំ ឯវញ្ច នោ អស្ស, អថ នំ ករេយ្យាម, ន ច នោ ឯវមស្ស, ន នំ ករេយ្យាមាតិ អាហ.

កិំ បន, ភិក្ខវេតិ, ភិក្ខវេ, យំ តថាគតោ សព្ពសោ អាមិសេហិ វិសំសដ្ឋោ វិហរតិ, ឯវំ វិសំសដ្ឋស្ស សត្ថុនោ ឯវរូបា បណោបណវិយា កិំ យុជ្ជិស្សតិ? បរិយោគាហិយ វត្តតោតិ បរិយោគាហិត្វា ឧក្ខិបិត្វា គហេត្វា វត្តន្តស្ស. អយមនុធម្មោតិ អយំ សភាវោ. ជានាតិ ភគវា, នាហំ ជានាមីតិ ភគវា ឯកាសនភោជនេ អានិសំសំ ជានាតិ, អហំ ន ជានាមីតិ មយិ សទ្ធាយ ទិវសស្ស តយោ វារេ ភោជនំ បហាយ ឯកាសនភោជនំ ភុញ្ជតិ. រុឡហនីយន្តិ រោហនីយំ. ឱជវន្តន្តិ សិនេហវន្តំ. កាមំ តចោ ចាតិ ឥមិនា ចតុរង្គវីរិយំ ទស្សេតិ. ឯត្ថ ហិ តចោ ឯកំ អង្គំ, ន្ហារុ ឯកំ, អដ្ឋិ ឯកំ, មំសលោហិតំ ឯកន្តិ ឯវំ ចតុរង្គសមន្នាគតំ វីរិយំ អធិដ្ឋហិត្វា អរហត្តំ អប្បត្វា ន វុដ្ឋហិស្សាមីតិ ឯវំ បដិបជ្ជតីតិ ទស្សេតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ. ទេសនំ បន ភគវា នេយ្យបុគ្គលស្ស វសេន អរហត្តនិកូដេន និដ្ឋាបេសីតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

កីដាគិរិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទុតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.