៤. បោតលិយសុត្តវណ្ណនា

៣១. ឯវំ មេ សុតន្តិ បោតលិយសុត្តំ. តត្ថ អង្គុត្តរាបេសូតិ អង្គាយេវ សោ ជនបទោ, មហិយា បនស្ស ឧត្តរេន យា អាបោ, តាសំ អវិទូរត្តា ឧត្តរាបោតិបិ វុច្ចតិ. កតរមហិយា ឧត្តរេន យា អាបោតិ, មហាមហិយា. តត្ថាយំ អាវិភាវកថា – អយំ កិរ ជម្ពុទីបោ ទសសហស្សយោជនបរិមាណោ. តត្ថ ច ចតុសហស្សយោជនប្បមាណោ បទេសោ ឧទកេន អជ្ឈោត្ថដោ សមុទ្ទោតិ សង្ខំ គតោ. តិសហស្សយោជនប្បមាណេ មនុស្សា វសន្តិ. តិសហស្សយោជនប្បមាណេ ហិមវា បតិដ្ឋិតោ ឧព្ពេធេន បញ្ចយោជនសតិកោ ចតុរាសីតិកូដសហស្សបដិមណ្ឌិតោ សមន្តតោ សន្ទមានបញ្ចសតនទីវិចិត្តោ, យត្ថ អាយាមវិត្ថារេន ចេវ គម្ភីរតាយ ច បណ្ណាសបណ្ណាសយោជនា ទិយឌ្ឍយោជនសតបរិមណ្ឌលា អនោតត្តទហោ កណ្ណមុណ្ឌទហោ រថការទហោ ឆទ្ទន្តទហោ កុណាលទហោ មន្ទាកិនីទហោ សីហបបាតទហោតិ សត្ត មហាសរា បតិដ្ឋិតា. តេសុ អនោតត្តទហោ សុទស្សនកូដំ ចិត្រកូដំ កាឡកូដំ គន្ធមាទនកូដំ កេលាសកូដន្តិ ឥមេហិ បញ្ចហិ បព្ពតេហិ បរិក្ខិត្តោ.

តត្ថ សុទស្សនកូដំ សោវណ្ណមយំ ទ្វិយោជនសតុព្ពេធំ អន្តោវង្កំ កាកមុខសណ្ឋានំ តមេវ សរំ បដិច្ឆាទេត្វា ឋិតំ. ចិត្រកូដំ សព្ពរតនមយំ. កាឡកូដំ អញ្ជនមយំ. គន្ធមាទនកូដំ សានុមយំ អព្ភន្តរេ មុគ្គវណ្ណំ, មូលគន្ធោ សារគន្ធោ ផេគ្គុគន្ធោ តចគន្ធោ បបដិកគន្ធោ រសគន្ធោ បត្តគន្ធោ បុប្ផគន្ធោ ផលគន្ធោ គន្ធគន្ធោតិ ឥមេហិ ទសហិ គន្ធេហិ ឧស្សន្នំ នានប្បការឱសធសញ្ឆន្នំ, កាឡបក្ខឧបោសថទិវសេ អាទិត្តមិវ អង្គារំ ជលន្តំ តិដ្ឋតិ. កេលាសកូដំ រជតមយំ. សព្ពានិ សុទស្សនេន សមានុព្ពេធសណ្ឋានានិ, តមេវ សរំ បដិច្ឆាទេត្វា ឋិតានិ. តានិ សព្ពានិ ទេវានុភាវេន នាគានុភាវេន ច វស្សន្តិ, នទិយោ ច តេសុ សន្ទន្តិ. តំ សព្ពម្បិ ឧទកំ អនោតត្តមេវ បវិសតិ. ចន្ទិមសូរិយា ទក្ខិណេន វា ឧត្តរេន វា គច្ឆន្តា បព្ពតន្តរេន តត្ថ ឱភាសំ ករោន្តិ, ឧជុំ គច្ឆន្តា ន ករោន្តិ, តេនេវស្ស អនោតត្តន្តិ សង្ខា ឧទបាទិ.

តត្ថ មនោហរសិលាតលានិ និម្មច្ឆកច្ឆបានិ ផលិកសទិសនិម្មលុទកានិ ន្ហានតិត្ថានិ សុបដិយត្តានិ ហោន្តិ, យេសុ ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធខីណាសវា ច ឥទ្ធិមន្តោ ច ឥសយោ ន្ហាយន្តិ, ទេវយក្ខាទយោ ឧយ្យានកីឡកំ កីឡន្តិ.

តស្ស ចតូសុ បស្សេសុ សីហមុខំ ហត្ថិមុខំ អស្សមុខំ ឧសភមុខន្តិ ចត្តារិ មុខានិ ហោន្តិ, យេហិ ចតស្សោ នទិយោ សន្ទន្តិ. សីហមុខេន និក្ខន្តនទីតីរេ សីហា ពហុតរា ហោន្តិ. ហត្ថិមុខាទីហិ ហត្ថិអស្សឧសភា. បុរត្ថិមទិសតោ និក្ខន្តនទី អនោតត្តំ តិក្ខត្តុំ បទក្ខិណំ កត្វា ឥតរា តិស្សោ នទិយោ អនុបគម្ម បាចីនហិមវន្តេនេវ អមនុស្សបថំ គន្ត្វា មហាសមុទ្ទំ បវិសតិ. បច្ឆិមទិសតោ ច ឧត្តរទិសតោ ច និក្ខន្តនទិយោបិ តថេវ បទក្ខិណំ កត្វា បច្ឆិមហិមវន្តេនេវ ឧត្តរហិមវន្តេនេវ ច អមនុស្សបថំ គន្ត្វា មហាសមុទ្ទំ បវិសន្តិ. ទក្ខិណទិសតោ និក្ខន្តនទី បន តំ តិក្ខត្តុំ បទក្ខិណំ កត្វា ទក្ខិណេន ឧជុកំ បាសាណបិដ្ឋេនេវ សដ្ឋិយោជនានិ គន្ត្វា បព្ពតំ បហរិត្វា វុដ្ឋាយ បរិក្ខេបេន តិគាវុតប្បមាណា ឧទកធារា ច ហុត្វា អាកាសេន សដ្ឋិយោជនានិ គន្ត្វា តិយគ្គឡេ នាម បាសាណេ បតិតា, បាសាណោ ឧទកធារាវេគេន ភិន្នោ. តត្ថ បញ្ញាសយោជនប្បមាណា តិយគ្គឡា នាម បោក្ខរណី ជាតា, បោក្ខរណិយា កូលំ ភិន្ទិត្វា បាសាណំ បវិសិត្វា សដ្ឋិយោជនានិ គតា. តតោ ឃនបថវិំ ភិន្ទិត្វា ឧមង្គេន សដ្ឋិយោជនានិ គន្ត្វា វិញ្ឈុំ នាម តិរច្ឆានបព្ពតំ បហរិត្វា ហត្ថតលេ បញ្ចង្គុលិសទិសា បញ្ចធារា ហុត្វា បវត្តន្តិ. សា តិក្ខត្តុំ អនោតត្តំ បទក្ខិណំ កត្វា គតដ្ឋានេ អាវដ្ដគង្គាតិ វុច្ចតិ. ឧជុកំ បាសាណបិដ្ឋេន សដ្ឋិយោជនានិ គតដ្ឋានេ កណ្ហគង្គាតិ, អាកាសេន សដ្ឋិយោជនានិ គតដ្ឋានេ អាកាសគង្គាតិ, តិយគ្គឡបាសាណេ បញ្ញាសយោជនោកាសេ ឋិតា តិយគ្គឡបោក្ខរណីតិ, កូលំ ភិន្ទិត្វា បាសាណំ បវិសិត្វា សដ្ឋិយោជនានិ គតដ្ឋានេ ពហលគង្គាតិ, ឧមង្គេន សដ្ឋិយោជនានិ គតដ្ឋានេ ឧមង្គគង្គាតិ វុច្ចតិ. វិញ្ឈុំ នាម តិរច្ឆានបព្ពតំ បហរិត្វា បញ្ចធារា ហុត្វា បវត្តដ្ឋានេ បន គង្គា យមុនា អចិរវតី សរភូ មហីតិ បញ្ចធា សង្ខំ គតា. ឯវមេតា បញ្ច មហានទិយោ ហិមវន្តតោ បភវន្តិ. តាសុ យា អយំ បញ្ចមី មហី នាម, សា ឥធ មហាមហីតិ អធិប្បេតា. តស្សា ឧត្តរេន យា អាបោ, តាសំ អវិទូរត្តា សោ ជនបទោ អង្គុត្តរាបោតិ វេទិតព្ពោ. តស្មិំ អង្គុត្តរាបេសុ ជនបទេ.

អាបណំ នាមាតិ តស្មិំ កិរ និគមេ វីសតិ អាបណមុខសហស្សានិ វិភត្តានិ អហេសុំ. ឥតិ សោ អាបណានំ ឧស្សន្នត្តា អាបណន្ត្វេវ សង្ខំ គតោ. តស្ស ច និគមស្ស អវិទូរេ នទីតីរេ ឃនច្ឆាយោ រមណីយោ ភូមិភាគោ មហាវនសណ្ឌោ, តស្មិំ ភគវា វិហរតិ. តេនេវេត្ថ វសនដ្ឋានំ ន និយាមិតន្តិ វេទិតព្ពំ. យេនញ្ញតរោ វនសណ្ឌោ តេនុបសង្កមីតិ ភិក្ខុសង្ឃំ វសនដ្ឋានំ បេសេត្វា ឯកកោវ ឧបសង្កមិ បោតលិយំ គហបតិំ សន្ធាយ. បោតលិយោបិ ខោ គហបតីតិ បោតលិយោតិ ឯវំនាមកោ គហបតិ. សម្បន្ននិវាសនបាវុរណោតិ បរិបុណ្ណនិវាសនបាវុរណោ, ឯកំ ទីឃទសំ សាដកំ និវត្ថោ ឯកំ បារុតោតិ អត្ថោ. ឆត្តុបាហនាហីតិ ឆត្តំ គហេត្វា ឧបាហនា អារុយ្ហាតិ អត្ថោ. អាសនានីតិ បល្លង្កបីឋបលាលបីឋកាទីនិ. អន្តមសោ សាខាភង្គម្បិ ហិ អាសនន្តេវ វុច្ចតិ. គហបតិវាទេនាតិ គហបតីតិ ឥមិនា វចនេន. សមុទាចរតីតិ វោហរតិ.

ភគវន្តំ ឯតទវោចាតិ តតិយំ គហបតីតិ វចនំ អធិវាសេតុំ អសក្កោន្តោ ភគវន្តមេតំ ‘‘តយិទំ, ភោ, គោតមា’’តិអាទិវចនំ អវោច. តត្ថ នច្ឆន្នន្តិ ន អនុច្ឆវិកំ. នប្បតិរូបន្តិ ន សារុប្បំ. អាការាតិអាទីនិ សព្ពានេវ ការណវេវចនានិ. ទីឃទសវត្ថធារណ-កេសមស្សុនខឋបនាទីនិ ហិ សព្ពានេវ គិហិព្យញ្ជនានិ តស្ស គិហិភាវំ បាកដំ ករោន្តីតិ អាការា, គិហិសណ្ឋានេន សណ្ឋិតត្តា លិង្គា, គិហិភាវស្ស សញ្ជានននិមិត្តតាយ និមិត្តាតិ វុត្តា. យថា តំ គហបតិស្សាតិ យថា គហបតិស្ស អាការលិង្គនិមិត្តា ភវេយ្យុំ, តថេវ តុយ្ហំ. តេន តាហំ ឯវំ សមុទាចរាមីតិ ទស្សេតិ. អថ សោ យេន ការណេន គហបតិវាទំ នាធិវាសេតិ, តំ បកាសេន្តោ ‘‘តថា ហិ បន មេ’’តិអាទិមាហ.

និយ្យាតន្តិ និយ្យាតិតំ. អនោវាទី អនុបវាទីតិ ‘‘តាតា, កសថ, វបថ, វណិប្បថំ បយោជេថា’’តិអាទិនា ហិ នយេន ឱវទន្តោ ឱវាទី នាម ហោតិ. ‘‘តុម្ហេ ន កសថ, ន វបថ, ន វណិប្បថំ បយោជេថ, កថំ ជីវិស្សថ, បុត្តទារំ វា ភរិស្សថា’’តិអាទិនា នយេន បន ឧបវទន្តោ ឧបវាទី នាម ហោតិ. អហំ បន ឧភយម្បិ តំ ន ករោមិ. តេនាហំ តត្ថ អនោវាទី អនុបវាទីតិ ទស្សេតិ. ឃាសច្ឆាទនបរមោ វិហរាមីតិ ឃាសមត្តញ្ចេវ អច្ឆាទនមត្តញ្ច បរមំ កត្វា វិហរាមិ, តតោ បរំ នត្ថិ, ន ច បត្ថេមីតិ ទីបេតិ.

៣២. គិទ្ធិលោភោ បហាតព្ពោតិ គេធភូតោ លោភោ បហាតព្ពោ. អនិន្ទារោសន្តិ អនិន្ទាភូតំ អឃដ្ដនំ. និន្ទារោសោតិ និន្ទាឃដ្ដនា. វោហារសមុច្ឆេទាយាតិ ឯត្ថ វោហារោតិ ព្យវហារវោហារោបិ បណ្ណត្តិបិ វចនម្បិ ចេតនាបិ. តត្ថ –

‘‘យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសុ, វោហារំ ឧបជីវតិ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, វាណិជោ សោ ន ព្រាហ្មណោ’’តិ. (ម. និ. ២.៤៥៧) –

អយំ ព្យវហារវោហារោ នាម. ‘‘សង្ខា សមញ្ញា បញ្ញត្តិ វោហារោ’’តិ (ធ. ស. ១៣១៣-១៣១៥) អយំ បណ្ណត្តិវោហារោ នាម. ‘‘តថា តថា វោហរតិ អបរាមស’’ន្តិ (ម. និ. ៣.៣៣២) អយំ វចនវោហារោ នាម. ‘‘អដ្ឋ អរិយវោហារា អដ្ឋ អនរិយវោហរា’’តិ (អ. និ. ៨.៦៧) អយំ ចេតនាវោហារោ នាម, អយមិធាធិប្បេតោ. យស្មា វា បព្ពជិតកាលតោ បដ្ឋាយ គិហីតិ ចេតនា នត្ថិ, សមណោតិ ចេតនា ហោតិ. គិហីតិ វចនំ នត្ថិ, សមណោតិ វចនំ ហោតិ. គិហីតិ បណ្ណត្តិ នត្ថិ, សមណោតិ បណ្ណត្តិ ហោតិ. គិហីតិ ព្យវហារោ នត្ថិ, សមណោតិ វា បព្ពជិតោតិ វា ព្យវហារោ ហោតិ. តស្មា សព្ពេបេតេ លព្ភន្តិ.

៣៣. យេសំ ខោ អហំ សំយោជនានំ ហេតុ បាណាតិបាតីតិ ឯត្ថ បាណាតិបាតោវ សំយោជនំ. បាណាតិបាតស្សេវ ហិ ហេតុ បាណាតិបាតបច្ចយា បាណាតិបាតី នាម ហោតិ. បាណាតិបាតានំ បន ពហុតាយ ‘‘យេសំ ខោ អហ’’ន្តិ វុត្តំ. តេសាហំ សំយោជនានន្តិ តេសំ អហំ បាណាតិបាតពន្ធនានំ. បហានាយ សមុច្ឆេទាយ បដិបន្នោតិ ឥមិនា អបាណាតិបាតសង្ខាតេន កាយិកសីលសំវរេន បហានត្ថាយ សមុច្ឆេទនត្ថាយ បដិបន្នោ. អត្តាបិ មំ ឧបវទេយ្យាតិ កុន្ថកិបិល្លិកម្បិ នាម ជីវិតា អវោរោបនកសាសនេ បព្ពជិត្វា បាណាតិបាតមត្តតោបិ ឱរមិតុំ ន សក្កោមិ, កិំ មយ្ហំ បព្ពជ្ជាយាតិ ឯវំ អត្តាបិ មំ ឧបវទេយ្យ. អនុវិច្ចាបិ មំ វិញ្ញូ គរហេយ្យុន្តិ ឯវរូបេ នាម សាសនេ បព្ពជិត្វា បាណាតិបាតមត្តតោបិ ឱរមិតុំ ន សក្កោតិ, កិំ ឯតស្ស បព្ពជ្ជាយាតិ ឯវំ អនុវិច្ច តុលយិត្វា បរិយោគាហេត្វា អញ្ញេបិ វិញ្ញូ បណ្ឌិតា គរហេយ្យុំ. ឯតទេវ ខោ បន សំយោជនមេតំ នីវរណន្តិ ទសសុ សំយោជនេសុ បញ្ចសុ ច នីវរណេសុ អបរិយាបន្នម្បិ ‘‘អដ្ឋ នីវរណា’’តិ ទេសនាវសេនេតំ វុត្តំ. វដ្ដពន្ធនដ្ឋេន ហិ ហិតបដិច្ឆាទនដ្ឋេន ច សំយោជនន្តិបិ នីវរណន្តិបិ វុត្តំ. អាសវាតិ បាណាតិបាតការណា ឯកោ អវិជ្ជាសវោ ឧប្បជ្ជតិ. វិឃាតបរិឡាហាតិ វិឃាតា ច បរិឡាហា ច. តត្ថ វិឃាតគ្គហណេន កិលេសទុក្ខញ្ច វិបាកទុក្ខញ្ច គហិតំ, បរិឡាហគ្គហណេនបិ កិលេសបរិឡាហោ ច វិបាកបរិឡាហោ ច គហិតោ. ឥមិនា ឧបាយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៣៤-៤០. អយំ បន វិសេសោ – តេសាហំ សំយោជនានំ បហានាយាតិ ឥមស្មិំ បទេ ឥមិនា ទិន្នាទានសង្ខាតេន កាយិកសីលសំវរេន, សច្ចវាចាសង្ខាតេន វាចសិកសីលសំវរេន, អបិសុណាវាចាសង្ខាតេន វាចសិកសីលសំវរេន, អគិទ្ធិលោភសង្ខាតេន មានសិកសីលសំវរេន, អនិន្ទារោសសង្ខាតេន កាយិកវាចសិកសីលសំវរេន, អកោធុបាយាសសង្ខាតេន មានសិកសីលសំវរេន, អនតិមានសង្ខាតេន មានសិកសីលសំវរេន បហានត្ថាយ សមុច្ឆេទនត្ថាយ បដិបន្នោតិ ឯវំ សព្ពវារេសុ យោជនា កាតព្ពា.

អត្តាបិ មំ ឧបវទេយ្យ អនុវិច្ចាបិ មំ វិញ្ញូ គរហេយ្យុន្តិ ឥមេសុ បន បទេសុ តិណសលាកម្បិ នាម ឧបាទាយ អទិន្នំ អគ្គហណសាសនេ បព្ពជិត្វា អទិន្នាទានមត្តតោបិ វិរមិតុំ ន សក្កោមិ, កិំ មយ្ហំ បព្ពជ្ជាយាតិ ឯវំ អត្តាបិ មំ ឧបវទេយ្យ. ឯវរូបេ នាម សាសនេ បព្ពជិត្វា អទិន្នាទានមត្តតោបិ ឱរមិតុំ ន សក្កោតិ, កិំ ឥមស្ស បព្ពជ្ជាយាតិ ឯវំ អនុវិច្ចាបិ មំ វិញ្ញូ គរហេយ្យុំ? ហសាបេក្ខតាយបិ នាម ទវកម្យតាយ វា មុសាវាទំ អករណសាសនេ បព្ពជិត្វា. សព្ពាការេន បិសុណំ អករណសាសនេ នាម បព្ពជិត្វា. អប្បមត្តកម្បិ គិទ្ធិលោភំ អករណសាសនេ នាម បព្ពជិត្វាបិ. កកចេន អង្គេសុ ឱក្កន្តិយមានេសុបិ នាម បរេសំ និន្ទារោសំ អករណសាសនេ បព្ពជិត្វា. ឆិន្នខាណុកណ្ដកាទីសុបិ នាម កោធុបាយាសំ អករណសាសនេ បព្ពជិត្វា. អធិមានមត្តម្បិ នាម មានំ អករណសាសនេ បព្ពជិត្វា អតិមានមត្តម្បិ បជហិតុំ ន សក្កោមិ, កិំ មយ្ហំ បព្ពជ្ជាយាតិ ឯវំ អត្តាបិ មំ ឧបវទេយ្យ. ឯវរូបេ នាម សាសនេ បព្ពជិត្វា អតិមានមត្តម្បិ បជហិតុំ ន សក្កោតិ, កិំ ឥមស្ស បព្ពជ្ជាយាតិ ឯវំ អនុវិច្ចាបិ មំ វិញ្ញូ គរហេយ្យុន្តិ ឯវំ សព្ពវារេសុ យោជនា កាតព្ពា.

អាសវាតិ ឥមស្មិំ បន បទេ អទិន្នាទានការណា កាមាសវោ ទិដ្ឋាសវោ អវិជ្ជាសវោតិ តយោ អាសវា ឧប្បជ្ជន្តិ, តថា មុសាវាទការណា បិសុណាវាចាការណា ច, គិទ្ធិលោភការណា ទិដ្ឋាសវោ អវិជ្ជាសវោ ច, និន្ទារោសការណា អវិជ្ជាសវោវ, តថា កោធុបាយាសការណា, អតិមានការណា ភវាសវោ អវិជ្ជាសវោ ចាតិ ទ្វេវ អាសវា ឧប្បជ្ជន្តីតិ ឯវំ អាសវុប្បត្តិ វេទិតព្ពា.

ឥមេសុ បន អដ្ឋសុបិ វារេសុ អសម្មោហត្ថំ បុន អយំ សង្ខេបវិនិច្ឆយោ – បុរិមេសុ តាវ ចតូសុ វិរមិតុំ ន សក្កោមីតិ វត្តព្ពំ, បច្ឆិមេសុ បជហិតុំ ន សក្កោមីតិ. បាណាតិបាតនិន្ទារោសកោធុបាយាសេសុ ច ឯកោ អវិជ្ជាសវោវ ហោតិ, អទិន្នាទានមុសាវាទបិសុណាវាចាសុ កាមាសវោ ទិដ្ឋាសវោ អវិជ្ជាសវោ, គិទ្ធិលោភេ ទិដ្ឋាសវោ អវិជ្ជាសវោ, អតិមានេ ភវាសវោ អវិជ្ជាសវោ, អបាណាតិបាតំ ទិន្នាទានំ កាយិកំ សីលំ, អមុសា អបិសុណំ វាចសិកសីលំ, ឋបេត្វា អនិន្ទារោសំ សេសានិ តីណិ មានសិកសីលានិ. យស្មា បន កាយេនបិ ឃដ្ដេតិ រោសេតិ វាចាយបិ, តស្មា អនិន្ទារោសោ ទ្វេ ឋានានិ យាតិ, កាយិកសីលម្បិ ហោតិ វាចសិកសីលម្បិ. ឯត្តាវតា កិំ កថិតំ? បាតិមោក្ខសំវរសីលំ. បាតិមោក្ខសំវរសីលេ ឋិតស្ស ច ភិក្ខុនោ បដិសង្ខាបហានវសេន គិហិវោហារសមុច្ឆេទោ កថិតោតិ វេទិតព្ពោ.

កាមាទីនវកថាវណ្ណនា

៤២. វិត្ថារទេសនាយំ តមេនំ ទក្ខោតិ បទស្ស ឧបសុម្ភេយ្យាតិ ឥមិនា សទ្ធិំ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ, តមេនំ កុក្កុរំ ឧបសុម្ភេយ្យ, តស្ស សមីបេ ខិបេយ្យាតិ អត្ថោ. អដ្ឋិកង្កលន្តិ ឧរដ្ឋិំ វា បិដ្ឋិកណ្ដកំ វា សីសដ្ឋិំ វា. តញ្ហិ និម្មំសត្តា កង្កលន្តិ វុច្ចតិ. សុនិក្កន្តំ និក្កន្តន្តិ យថា សុនិក្កន្តំ ហោតិ, ឯវំ និក្កន្តំ និល្លិខិតំ, យទេត្ថ អល្លីនមំសំ អត្ថិ, តំ សព្ពំ និល្លិខិត្វា អដ្ឋិមត្តមេវ កតន្តិ អត្ថោ. តេនេវាហ ‘‘និម្មំស’’ន្តិ. លោហិតំ បន មក្ខិត្វា តិដ្ឋតិ, តេន វុត្តំ ‘‘លោហិតមក្ខិត’’ន្តិ.

ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសាតិ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកេហិ ទុក្ខេហិ ពហុទុក្ខា, ឧបាយាសសំកិលេសេហិ ពហុបាយាសា. យាយំ ឧបេក្ខា នានត្តា នានត្តសិតាតិ យា អយំ បញ្ចកាមគុណារម្មណវសេន នានាសភាវា, តានេវ ច អារម្មណានិ និស្សិតត្តា ‘‘នានត្តសិតា’’តិ វុច្ចតិ បញ្ចកាមគុណូបេក្ខា, តំ អភិនិវជ្ជេត្វា. ឯកត្តា ឯកត្តសិតាតិ ចតុត្ថជ្ឈានុបេក្ខា, សា ហិ ទិវសម្បិ ឯកស្មិំ អារម្មណេ ឧប្បជ្ជនតោ ឯកសភាវា, តទេវ ឯកំ អារម្មណំ និស្សិតត្តា ឯកត្តសិតា នាម. យត្ថ សព្ពសោ លោកាមិសូបាទានា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តីតិ យត្ថ ចតុត្ថជ្ឈានុបេក្ខាយំ យំ ឧបេក្ខំ អាគម្ម យំ បដិច្ច សព្ពេន សព្ពំ អបរិសេសា លោកាមិសសង្ខាតា បញ្ចកាមគុណាមិសា និរុជ្ឈន្តិ. បញ្ចកាមគុណាមិសាតិ ច កាមគុណារម្មណឆន្ទរាគា, គហណដ្ឋេន តេយេវ ច ឧបាទានាតិបិ វុត្តា. តមេវូបេក្ខំ ភាវេតីតិ តំ លោកាមិសូបាទានានំ បដិបក្ខភូតំ ចតុត្ថជ្ឈានុបេក្ខមេវ វឌ្ឍេតិ.

៤៣. ឧឌ្ឌីយេយ្យាតិ ឧប្បតិត្វា គច្ឆេយ្យ. អនុបតិត្វាតិ អនុពន្ធិត្វា. វិតច្ឆេយ្យុន្តិ មុខតុណ្ឌកេន ឌំសន្តា តច្ឆេយ្យុំ. វិស្សជ្ជេយ្យុន្តិ មំសបេសិំ នខេហិ កឌ្ឍិត្វា បាតេយ្យុំ.

៤៧. យានំ វា បោរិសេយ្យន្តិ បុរិសានុច្ឆវិកំ យានំ. បវរមណិកុណ្ឌលន្តិ នានប្បការំ ឧត្តមមណិញ្ច កុណ្ឌលញ្ច. សានិ ហរន្តីតិ អត្តនោ ភណ្ឌកានិ គណ្ហន្តិ.

៤៨. សម្បន្នផលន្តិ មធុរផលំ. ឧបបន្នផលន្តិ ផលូបបន្នំ ពហុផលំ.

៤៩. អនុត្តរន្តិ ឧត្តមំ បភស្សរំ និរុបក្កិលេសំ.

៥០. អារកា អហំ, ភន្តេតិ បថវិតោ នភំ វិយ សមុទ្ទស្ស ឱរិមតីរតោ បរតីរំ វិយ ច សុវិទូរវិទូរេ អហំ. អនាជានីយេតិ គិហិវោហារសមុច្ឆេទនស្ស ការណំ អជាននកេ. អាជានីយភោជនន្តិ ការណំ ជានន្តេហិ ភុញ្ជិតព្ពំ ភោជនំ. អនាជានីយភោជនន្តិ ការណំ អជានន្តេហិ ភុញ្ជិតព្ពំ ភោជនំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

បោតលិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.