៣. សេខសុត្តវណ្ណនា

២២. ឯវំ មេ សុតន្តិ សេខសុត្តំ. តត្ថ នវំ សន្ថាគារន្តិ អធុនា ការិតំ សន្ថាគារំ, ឯកា មហាសាលាតិ អត្ថោ. ឧយ្យោគកាលាទីសុ ហិ រាជានោ តត្ថ ឋត្វា ‘‘ឯត្តកា បុរតោ គច្ឆន្តុ, ឯត្តកា បច្ឆា, ឯត្តកា ឧភោហិ បស្សេហិ, ឯត្តកា ហត្ថីសុ អភិរុហន្តុ, ឯត្តកា អស្សេសុ, ឯត្តកា រថេសុ តិដ្ឋន្តូ’’តិ ឯវំ សន្ថំ ករោន្តិ, មរិយាទំ ពន្ធន្តិ, តស្មា តំ ឋានំ សន្ថាគារន្តិ វុច្ចតិ. ឧយ្យោគដ្ឋានតោ ច អាគន្ត្វា យាវ គេហេសុ អល្លគោមយបរិភណ្ឌាទីនិ ករោន្តិ, តាវ ទ្វេ តីណិ ទិវសានិ តេ រាជានោ តត្ថ សន្ថម្ភន្តីតិបិ សន្ថាគារំ. តេសំ រាជូនំ សហ អត្ថានុសាសនំ អគារន្តិបិ សន្ថាគារំ គណរាជានោ ហិ តេ, តស្មា ឧប្បន្នកិច្ចំ ឯកស្ស វសេន ន ឆិជ្ជតិ, សព្ពេសំ ឆន្ទោ លទ្ធុំ វដ្ដតិ, តស្មា សព្ពេ តត្ថ សន្និបតិត្វា អនុសាសន្តិ. តេន វុត្តំ ‘‘សហ អត្ថានុសាសនំ អគារន្តិបិ សន្ថាគារ’’ន្តិ. យស្មា បនេតេ តត្ថ សន្និបតិត្វា ‘‘ឥមស្មិំ កាលេ កសិតុំ វដ្ដតិ, ឥមស្មិំ កាលេ វបិតុ’’ន្តិ ឯវមាទិនា នយេន ឃរាវាសកិច្ចានិ សម្មន្តយន្តិ, តស្មា ឆិទ្ទាវឆិទ្ទំ ឃរាវាសំ តត្ថ សន្ថរន្តីតិបិ សន្ថាគារំ. អចិរការិតំ ហោតីតិ កដ្ឋកម្ម-សិលាកម្ម-ចិត្តកម្មាទិវសេន សុសជ្ជិតំ ទេវវិមានំ វិយ អធុនា និដ្ឋាបិតំ. សមណេន វាតិ ឯត្ថ យស្មា ឃរវត្ថុបរិគ្គហកាលេយេវ ទេវតា អត្តនោ វសនដ្ឋានំ គណ្ហន្តិ, តស្មា ‘‘ទេវេន វា’’តិ អវត្វា ‘‘សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា កេនចិ វា មនុស្សភូតេនា’’តិ វុត្តំ.

យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសូតិ សន្ថាគារំ និដ្ឋិតន្តិ សុត្វា ‘‘គច្ឆាម, នំ បស្សិស្សាមា’’តិ គន្ត្វា ទ្វារកោដ្ឋកតោ បដ្ឋាយ សព្ពំ ឱលោកេត្វា ‘‘ឥទំ សន្ថាគារំ ទេវវិមានសទិសំ អតិវិយ មនោរមំ សស្សិរិកំ កេន បឋមំ បរិភុត្តំ អម្ហាកំ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ អស្សា’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘អម្ហាកំ ញាតិសេដ្ឋស្ស បឋមំ ទិយ្យមានេបិ សត្ថុនោវ អនុច្ឆវិកំ, ទក្ខិណេយ្យវសេន ទិយ្យមានេបិ សត្ថុនោវ អនុច្ឆវិកំ, តស្មា បឋមំ សត្ថារំ បរិភុញ្ជាបេស្សាម, ភិក្ខុសង្ឃស្ស អាគមនំ ករិស្សាម, ភិក្ខុសង្ឃេ អាគតេ តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ អាគតមេវ ភវិស្សតិ, សត្ថារំ តិយាមរត្តិំ អម្ហាកំ ធម្មកថំ កថាបេស្សាម, ឥតិ តីហិ រតនេហិ បរិភុត្តំ មយំ បច្ឆា បរិភុញ្ជិស្សាម, ឯវំ នោ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតី’’តិ សន្និដ្ឋានំ កត្វា ឧបសង្កមិំសុ.

យេន សន្ថាគារំ តេនុបសង្កមិំសូតិ តំ ទិវសំ កិរ សន្ថាគារំ កិញ្ចាបិ រាជកុលានំ ទស្សនត្ថាយ ទេវវិមានំ វិយ សុសជ្ជិតំ ហោតិ សុបដិជគ្គិតំ, ពុទ្ធារហំ បន កត្វា អប្បញ្ញត្តំ. ពុទ្ធា ហិ នាម អរញ្ញជ្ឈាសយា អរញ្ញារាមា អន្តោគាមេ វសេយ្យុំ វា នោ វា, តស្មា ភគវតោ មនំ ជានិត្វាវ បញ្ញាបេស្សាមាតិ ចិន្តេត្វា តេ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិំសុ. ឥទានិ បន មនំ លភិត្វា បញ្ញាបេតុកាមា យេន សន្ថាគារំ តេនុបសង្កមិំសុ.

សព្ពសន្ថរិំ សន្ថាគារំ សន្ថរិត្វាតិ យថា សព្ពមេវ សន្ថតំ ហោតិ, ឯវំ តំ សន្ថរាបេត្វា. សព្ពបឋមំ តាវ ‘‘គោមយំ នាម សព្ពមង្គលេសុ វដ្ដតី’’តិ សុធាបរិកម្មកតម្បិ ភូមិំ អល្លគោមយេន ឱបុញ្ឆាបេត្វា បរិសុក្ខភាវំ ញត្វា យថា អក្កន្តដ្ឋានេ បទំ ន បញ្ញាយតិ, ឯវំ ចតុជ្ជាតិយគន្ធេហិ លិម្បាបេត្វា ឧបរិ នានាវណ្ណេ កដសារកេ សន្ថរិត្វា តេសំ ឧបរិ មហាបិដ្ឋិកកោជវកេ អាទិំ កត្វា ហត្ថត្ថរក-អស្សត្ថរក-សីហត្ថរក-ព្យគ្ឃត្ថរក-ចន្ទត្ថរក-សូរិយត្ថរក-ចិត្តត្ថរកាទីហិ នានាវណ្ណេហិ អត្ថរណេហិ សន្ថរិតព្ពកយុត្តំ សព្ពោកាសំ សន្ថរាបេសុំ. តេន វុត្តំ ‘‘សព្ពសន្ថរិំ សន្ថាគារំ សន្ថរិត្វា’’តិ.

អាសនានិ បញ្ញាបេត្វាតិ មជ្ឈដ្ឋានេ តាវ មង្គលត្ថម្ភំ និស្សាយ មហារហំ ពុទ្ធាសនំ បញ្ញាបេត្វា តត្ថ យំ យំ មុទុកញ្ច មនោរមញ្ច បច្ចត្ថរណំ, តំ តំ បច្ចត្ថរិត្វា ភគវតោ លោហិតកំ មនុញ្ញទស្សនំ ឧបធានំ ឧបទហិត្វា ឧបរិ សុវណ្ណរជតតារកវិចិត្តំ វិតានំ ពន្ធិត្វា គន្ធទាមបុប្ផទាមបត្តទាមាទីហិ បច្ចត្ថរណេហិ អលង្ករិត្វា សមន្តា ទ្វាទសហត្ថដ្ឋានេ បុប្ផជាលំ ករិត្វា តិំសហត្ថមត្តំ ឋានំ បដសាណិយា បរិក្ខិបាបេត្វា បច្ឆិមភិត្តិំ និស្សាយ ភិក្ខុសង្ឃស្ស បល្លង្កបីឋ-អបស្សយបីឋ-មុណ្ឌបីឋានិ បញ្ញាបេត្វា ឧបរិ សេតបច្ចត្ថរណេហិ បច្ចត្ថរាបេត្វា បាចីនភិត្តិំ និស្សាយ អត្តនោ អត្តនោ មហាបិដ្ឋិកកោជវកេ បញ្ញាបេត្វា ហំសលោមាទិបូរិតានិ ឧបធានានិ ឋបាបេសុំ ‘‘ឯវំ អកិលមមានា សព្ពរត្តិំ ធម្មំ សុណិស្សាមា’’តិ. ឥទំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អាសនានិ បញ្ញាបេត្វា’’តិ.

ឧទកមណិកន្តិ មហាកុច្ឆិកំ ឧទកចាដិំ. ឧបដ្ឋបេត្វាតិ ឯវំ ភគវា ច ភិក្ខុសង្ឃោ ច យថារុចិយា ហត្ថេ វា ធោវិស្សន្តិ បាទេ វា, មុខំ វា វិក្ខាលេស្សន្តីតិ តេសុ តេសុ ឋានេសុ មណិវណ្ណស្ស ឧទកស្ស បូរាបេត្វា វាសត្ថាយ នានាបុប្ផានិ ចេវ ឧទកវាសចុណ្ណានិ ច បក្ខិបិត្វា កទលិបណ្ណេហិ បិទហិត្វា បតិដ្ឋាបេសុំ. ឥទំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘ឧបដ្ឋបេត្វា’’តិ.

តេលប្បទីបំ អារោបេត្វាតិ រជតសុវណ្ណាទិមយទណ្ឌាសុ ទីបិកាសុ យោនករូបកិរាតរូបកាទីនំ ហត្ថេ ឋបិតសុវណ្ណរជតាទិមយកបល្លកាទីសុ ច តេលប្បទីបំ ជលយិត្វាតិ អត្ថោ. យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសូតិ ឯត្ថ បន តេ សក្យរាជានោ ន កេវលំ សន្ថាគារមេវ, អថ ខោ យោជនាវដ្ដេ កបិលវត្ថុស្មិំ នគរវីថិយោបិ សម្មជ្ជាបេត្វា ធជេ ឧស្សាបេត្វា គេហទ្វារេសុ បុណ្ណឃដេ ច កទលិយោ ច ឋបាបេត្វា សកលនគរំ ទីបមាលាទីហិ វិប្បកិណ្ណតារកំ វិយ កត្វា ‘‘ខីរបាយកេ ទារកេ ខីរំ បាយេថ, ទហរេ កុមារេ លហុំ លហុំ ភោជេត្វា សយាបេថ, ឧច្ចាសទ្ទំ មា ករិត្ថ, អជ្ជ ឯករត្តិំ សត្ថា អន្តោគាមេ វសិស្សតិ, ពុទ្ធា នាម អប្បសទ្ទកាមា ហោន្តី’’តិ ភេរិំ ចរាបេត្វា សយំ ទណ្ឌទីបិកា អាទាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ.

អថ ខោ ភគវា និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន យេន នវំ សន្ថាគារំ តេនុបសង្កមីតិ. ‘‘យស្ស ទានិ, ភន្តេ, ភគវា កាលំ មញ្ញតី’’តិ ឯវំ កិរ កាលេ អារោចិតេ ភគវា លាខារសេន តិន្តរត្តកោវិឡារបុប្ផវណ្ណំ រត្តទុបដ្ដំ កត្តរិយា បទុមំ កន្តន្តោ វិយ សំវិធាយ តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេន្តោ និវាសេត្វា សុវណ្ណបាមង្គេន បទុមកលាបំ បរិក្ខិបន្តោ វិយ វិជ្ជុល្លតាសស្សិរិកំ កាយពន្ធនំ ពន្ធិត្វា រត្តកម្ពលេន គជកុម្ភំ បរិយោនទ្ធន្តោ វិយ រតនសតុព្ពេធេ សុវណ្ណគ្ឃិកេ បវាឡជាលំ ខិបមានោ វិយ សុវណ្ណចេតិយេ រត្តកម្ពលកញ្ចុកំ បដិមុញ្ចន្តោ វិយ គច្ឆន្តំ បុណ្ណចន្ទំ រត្តវណ្ណវលាហកេន បដិច្ឆាទយមានោ វិយ កញ្ចនបព្ពតមត្ថកេ សុបក្កលាខារសំ បរិសិញ្ចន្តោ វិយ ចិត្តកូដបព្ពតមត្ថកំ វិជ្ជុល្លតាយ បរិក្ខិបន្តោ វិយ ច សចក្កវាឡសិនេរុយុគន្ធរំ មហាបថវិំ ចាលេត្វា គហិតំ និគ្រោធបល្លវសមានវណ្ណំ រត្តវរបំសុកូលំ បារុបិត្វា គន្ធកុដិទ្វារតោ និក្ខមិ កញ្ចនគុហតោ សីហោ វិយ ឧទយបព្ពតកូដតោ បុណ្ណចន្ទោ វិយ ច. និក្ខមិត្វា បន គន្ធកុដិបមុខេ អដ្ឋាសិ.

អថស្ស កាយតោ មេឃមុខេហិ វិជ្ជុកលាបា វិយ រស្មិយោ និក្ខមិត្វា សុវណ្ណរសធារាបរិសេកមញ្ជរិបត្តបុប្ផផលវិដបេ វិយ អារាមរុក្ខេ ករិំសុ. តាវទេវ ច អត្តនោ អត្តនោ បត្តចីវរមាទាយ មហាភិក្ខុសង្ឃោ ភគវន្តំ បរិវារេសិ. តេ បន បរិវារេត្វា ឋិតា ភិក្ខូ ឯវរូបា អហេសុំ អប្បិច្ឆា សន្តុដ្ឋា បវិវិត្តា អសំសដ្ឋា អារទ្ធវីរិយា វត្តារោ វចនក្ខមា ចោទកា បាបគរហី សីលសម្បន្នា សមាធិសម្បន្នា បញ្ញាវិមុត្តិវិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នាតិ. តេហិ បរិវារិតោ ភគវា រត្តកម្ពលបរិក្ខិត្តោ វិយ សុវណ្ណក្ខន្ធោ រត្តបទុមសណ្ឌមជ្ឈគតា វិយ សុវណ្ណនាវា បវាឡវេទិកាបរិក្ខិត្តោ វិយ សុវណ្ណបាសាទោ វិរោចិត្ថ. សារិបុត្តមោគ្គល្លានាទយោ មហាថេរាបិ នំ មេឃវណ្ណំ បំសុកូលំ បារុបិត្វា មណិវម្មវម្មិកា វិយ មហានាគា បរិវារយិំសុ វន្តរាគា ភិន្នកិលេសា វិជដិតជដា ឆិន្នពន្ធនា កុលេ វា គណេ វា អលគ្គា.

ឥតិ ភគវា សយំ វីតរាគោ វីតរាគេហិ, វីតទោសោ វីតទោសេហិ, វីតមោហោ វីតមោហេហិ, និត្តណ្ហោ និត្តណ្ហេហិ, និក្កិលេសោ និក្កិលេសេហិ, សយំ ពុទ្ធោ ពហុស្សុតពុទ្ធេហិ បរិវារិតោ, បត្តបរិវារិតំ វិយ កេសរំ, កេសរបរិវារិតា វិយ កណ្ណិកា, អដ្ឋនាគសហស្សបរិវារិតោ វិយ ឆទ្ទន្តោ នាគរាជា, នវុតិហំសសហស្សបរិវារិតោ វិយ ធតរដ្ឋោ ហំសរាជា, សេនង្គបរិវារិតោ វិយ ចក្កវត្តិ, មរុគណបរិវារិតោ វិយ សក្កោ ទេវរាជា, ព្រហ្មគណបរិវារិតោ វិយ ហារិតមហាព្រហ្មា, តារាគណបរិវារិតោ វិយ បុណ្ណចន្ទោ, អសមេន ពុទ្ធវេសេន អបរិមាណេន ពុទ្ធវិលាសេន កបិលវត្ថុគមនមគ្គំ បដិបជ្ជិ.

អថស្ស បុរត្ថិមកាយតោ សុវណ្ណវណ្ណា រស្មី ឧដ្ឋហិត្វា អសីតិហត្ថដ្ឋានំ អគ្គហេសិ. បច្ឆិមកាយតោ ទក្ខិណហត្ថតោ, វាមហត្ថតោ សុវណ្ណវណ្ណា រស្មី ឧដ្ឋហិត្វា អសីតិហត្ថដ្ឋានំ អគ្គហេសិ. ឧបរិ កេសន្តតោ បដ្ឋាយ សព្ពកេសាវត្តេហិ មោរគីវវណ្ណា រស្មី ឧដ្ឋហិត្វា គគនតលេ អសីតិហត្ថដ្ឋានំ អគ្គហេសិ. ហេដ្ឋា បាទតលេហិ បវាឡវណ្ណា រស្មី ឧដ្ឋហិត្វា ឃនបថវិយំ អសីតិហត្ថដ្ឋានំ អគ្គហេសិ. ឯវំ សមន្តា អសីតិហត្ថមត្តំ ឋានំ ឆព្ពណ្ណា ពុទ្ធរស្មិយោ វិជ្ជោតមានា វិប្ផន្ទមានា កញ្ចនទណ្ឌទីបិកាហិ និច្ឆរិត្វា អាកាសំ បក្ខន្ទជាលា វិយ ចាតុទ្ទីបិកមហាមេឃតោ និក្ខន្តវិជ្ជុល្លតា វិយ វិធាវិំសុ. សព្ពទិសាភាគា សុវណ្ណចម្បកបុប្ផេហិ វិកិរិយមានា វិយ, សុវណ្ណឃដា និក្ខន្តសុវណ្ណរសធារាហិ សិញ្ចមានា វិយ, បសារិតសុវណ្ណបដបរិក្ខិត្តា វិយ, វេរម្ភវាតសមុដ្ឋិតកិំសុកកណិការបុប្ផចុណ្ណសមោកិណ្ណា វិយ វិប្បកិរិំសុ.

ភគវតោបិ អសីតិអនុព្យញ្ជនព្យាមប្បភាទ្វត្តិំសវរលក្ខណសមុជ្ជលំ សរីរំ សមុគ្គតតារកំ វិយ គគនតលំ, វិកសិតមិវ បទុមវនំ, សព្ពបាលិផុល្លោ វិយ យោជនសតិកោ បារិច្ឆត្តកោ, បដិបាដិយា ឋបិតានំ ទ្វត្តិំសូចន្ទានំ ទ្វត្តិំសសូរិយានំ ទ្វត្តិំសចក្កវត្តីនំ ទ្វត្តិំសទេវរាជានំ ទ្វត្តិំសមហាព្រហ្មានំ សិរិយា សិរិំ អភិភវមានំ វិយ វិរោចិត្ថ, យថា តំ ទសហិ បារមីហិ ទសហិ ឧបបារមីហិ ទសហិ បរមត្ថបារមីហិ សុបូរិតាហិ សមតិំសបារមិតាហិ អលង្កតំ. កប្បសតសហសាធិកានិ ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យានិ ទិន្នទានំ រក្ខិតសីលំ កតកល្យាណកម្មំ ឯកស្មិំ អត្តភាវេ ឱសរិត្វា វិបាកំ ទាតុំ ឋានំ អលភមានំ សម្ពាធបត្តំ វិយ អហោសិ. នាវាសហស្សភណ្ឌំ ឯកនាវំ អារោបនកាលោ វិយ, សកដសហស្សភណ្ឌំ ឯកសកដំ អារោបនកាលោ វិយ, បញ្ចវីសតិយា នទីនំ ឱឃស្ស សម្ភិជ្ជ មុខទ្វារេ ឯកតោ រាសីភូតកាលោ វិយ ច អហោសិ.

ឥមាយ ពុទ្ធសិរិយា ឱភាសមានស្សាបិ ច ភគវតោ បុរតោ អនេកានិ ទណ្ឌទីបិកសហស្សានិ ឧក្ខិបិំសុ. តថា បច្ឆតោ. វាមបស្សេ ទក្ខិណបស្សេ. ជាតិកុសុមចម្បកវនមល្លិករត្តុប្បលនីលុប្បលមកុលសិន្ទុវារបុប្ផានិ ចេវ នីលបីតាទិវណ្ណសុគន្ធគន្ធចុណ្ណានិ ច ចាតុទ្ទីបិកមេឃវិស្សដ្ឋោទកវុដ្ឋិយោ វិយ វិប្បកិរិំសុ. បញ្ចង្គិកតូរិយនិគ្ឃោសា ចេវ ពុទ្ធធម្មសង្ឃគុណប្បដិសំយុត្តា ថុតិឃោសា ច សព្ពទិសា បូរយិំសុ. ទេវមនុស្សនាគសុបណ្ណគន្ធព្ពយក្ខាទីនំ អក្ខីនិ អមតបានំ វិយ លភិំសុ. ឥមស្មិំ បន ឋានេ ឋត្វា បទសហស្សេន គមនវណ្ណំ វត្តុំ វដ្ដតិ. តត្រិទំ មុខមត្តំ –

‘‘ឯវំ សព្ពង្គសម្បន្នោ, កម្បយន្តោ វសុន្ធរំ;

អហេឋយន្តោ បាណានិ, យាតិ លោកវិនាយកោ.

ទក្ខិណំ បឋមំ បាទំ, ឧទ្ធរន្តោ នរាសភោ;

គច្ឆន្តោ សិរិសម្បន្នោ, សោភតេ ទ្វិបទុត្តមោ.

គច្ឆតោ ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស, ហេដ្ឋា បាទតលំ មុទុ;

សមំ សម្ផុសតេ ភូមិំ, រជសា នុបលិប្បតិ.

និន្នដ្ឋានំ ឧន្នមតិ, គច្ឆន្តេ លោកនាយកេ;

ឧន្នតញ្ច សមំ ហោតិ, បថវី ច អចេតនា.

បាសាណា សក្ខរា ចេវ, កថលា ខាណុកណ្ដកា;

សព្ពេ មគ្គា វិវជ្ជន្តិ, គច្ឆន្តេ លោកនាយកេ.

នាតិទូរេ ឧទ្ធរតិ, នច្ចាសន្នេ ច និក្ខិបំ;

អឃដ្ដយន្តោ និយ្យាតិ, ឧភោ ជាណូ ច គោប្ផកេ.

នាតិសីឃំ បក្កមតិ, សម្បន្នចរណោ មុនិ;

ន ចាតិសណិកំ យាតិ, គច្ឆមានោ សមាហិតោ.

ឧទ្ធំ អធោ ច តិរិយំ, ទិសញ្ច វិទិសំ តថា;

ន បេក្ខមានោ សោ យាតិ, យុគមត្តម្ហិ បេក្ខតិ.

នាគវិក្កន្តចារោ សោ, គមនេ សោភតេ ជិនោ;

ចារុំ គច្ឆតិ លោកគ្គោ, ហាសយន្តោ សទេវកេ.

ឧឡុរាជាវ សោភន្តោ, ចតុចារីវ កេសរី;

តោសយន្តោ ពហូ សត្តេ, បុរំ សេដ្ឋំ ឧបាគមី’’តិ.

វណ្ណកាលោ នាម កិរេស, ឯវំវិធេសុ កាលេសុ ពុទ្ធស្ស សរីរវណ្ណេ វា គុណវណ្ណេ វា ធម្មកថិកស្ស ថាមោយេវ បមាណំ ចុណ្ណិយបទេហិ វា គាថាពន្ធេន វា យត្តកំ សក្កោតិ, តត្តកំ វត្តព្ពំ. ទុក្កថិតន្តិ ន វត្តព្ពំ. អប្បមាណវណ្ណា ហិ ពុទ្ធា, តេសំ ពុទ្ធាបិ អនវសេសតោ វណ្ណំ វត្តុំ អសមត្ថា, បគេវ ឥតរា បជាតិ. ឥមិនា សិរិវិលាសេន អលង្កតប្បដិយត្តំ សក្យរាជបុរំ បវិសិត្វា ភគវា បសន្នចិត្តេន ជនេន គន្ធធូមវាសចុណ្ណាទីហិ បូជយមានោ សន្ថាគារំ បាវិសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អថ ខោ ភគវា និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន យេន ឯវំ សន្ថាគារំ តេនុបសង្កមី’’តិ.

ភគវន្តំយេវ បុរក្ខត្វាតិ ភគវន្តំ បុរតោ កត្វា. តត្ថ ភគវា ភិក្ខូនញ្ចេវ ឧបាសកានញ្ច មជ្ឈេ និសិន្នោ គន្ធោទកេន ន្ហាបេត្វា ទុកូលចុម្ពដកេន វោទកំ កត្វា ជាតិហិង្គុលកេន មជ្ជិត្វា រត្តកម្ពលបលិវេឋិតេ បីឋេ ឋបិតរត្តសុវណ្ណឃនបដិមា វិយ អតិវិរោចិត្ថ. អយំ បនេត្ថ បោរាណានំ វណ្ណភណនមគ្គោ –

‘‘គន្ត្វាន មណ្ឌលមាឡំ, នាគវិក្កន្តចរណោ;

ឱភាសយន្តោ លោកគ្គោ, និសីទិ វរមាសនេ.

តស្មិំ និសិន្នោ នរទម្មសារថិ,

ទេវាតិទេវោ សតបុញ្ញលក្ខណោ;

ពុទ្ធាសនេ មជ្ឈគតោ វិរោចតិ,

សុវណ្ណនេក្ខំ វិយ បណ្ឌុកម្ពលេ.

នេក្ខំ ជម្ពោនទស្សេវ, និក្ខិត្តំ បណ្ឌុកម្ពលេ;

វិរោចតិ វីតមលោ, មណិវេរោចនោ យថា.

មហាសាលោវ សម្ផុល្លោ, នេរុរាជាវលង្កតោ;

សុវណ្ណយូបសង្កាសោ, បទុមោ កោកនទោ យថា.

ជលន្តោ ទីបរុក្ខោវ, បព្ពតគ្គេ យថា សិខី;

ទេវានំ បារិច្ឆត្តោវ, សព្ពផុល្លោ វិរោចថា’’តិ.

កាបិលវត្ថវេ សក្យេ ពហុទេវ រត្តិំ ធម្មិយា កថាយាតិ ឯត្ថ ធម្មី កថា នាម សន្ថាគារអនុមោទនប្បដិសំយុត្តា បកិណ្ណកកថា វេទិតព្ពា. តទា ហិ ភគវា អាកាសគង្គំ ឱតារេន្តោ វិយ បថវោជំ អាកឌ្ឍន្តោ វិយ មហាជម្ពុំ ខន្ធេ គហេត្វា ចាលេន្តោ វិយ យោជនិកំ មធុភណ្ឌំ ចក្កយន្តេន បីឡេត្វា មធុបានំ បាយមានោ វិយ កាបិលវត្ថវានំ សក្យានំ ហិតសុខាវហំ បកិណ្ណកកថំ កថេសិ. ‘‘អាវាសទានំ នាមេតំ មហារាជ មហន្តំ, តុម្ហាកំ អាវាសោ មយា បរិភុត្តោ ភិក្ខុសង្ឃេន បរិភុត្តោ មយា ច ភិក្ខុសង្ឃេន ច បរិភុត្តោ បន ធម្មរតនេន បរិភុត្តោ យេវាតិ តីហិ រតនេហិ បរិភុត្តោ នាម ហោតិ. អាវាសទានស្មិញ្ហិ ទិន្នេ សព្ពទានំ ទិន្នមេវ ហោតិ. ភូមដ្ឋកបណ្ណសាលាយ វា សាខាមណ្ឌបស្ស វាបិ អានិសំសោ នាម បរិច្ឆិន្ទិតុំ ន សក្កា’’តិ នានានយវិចិត្តំ ពហុំ ធម្មកថំ កថេត្វា –

‘‘សីតំ ឧណ្ហំ បដិហន្តិ, តតោ វាឡមិគានិ ច;

សរីសបេ ច មកសេ, សិសិរេ ចាបិ វុដ្ឋិយោ.

តតោ វាតាតបោ ឃោរោ, សញ្ជាតោ បដិហញ្ញតិ;

លេណត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច, ឈាយិតុញ្ច វិបស្សិតុំ.

វិហារទានំ សង្ឃស្ស, អគ្គំ ពុទ្ធេន វណ្ណិតំ;

តស្មា ហិ បណ្ឌិតោ បោសោ, សម្បស្សំ អត្ថមត្តនោ.

វិហារេ ការយេ រម្មេ, វាសយេត្ថ ពហុស្សុតេ;

តេសំ អន្នញ្ច បានញ្ច, វត្ថសេនាសនានិ ច.

ទទេយ្យ ឧជុភូតេសុ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;

តេ តស្ស ធម្មំ ទេសេន្តិ, សព្ពទុក្ខាបនូទនំ;

យំ សោ ធម្មំ ឥធញ្ញាយ, បរិនិព្ពាតិ អនាសវោ’’តិ. (ចូឡវ. ២៩៥) –

ឯវំ អយម្បិ អាវាសេ អានិសំសោ, អយម្បិ អានិសំសោតិ ពហុទេវរត្តិំ អតិរេកតរំ ទិយឌ្ឍយាមំ អាវាសានិសំសកថំ កថេសិ. តត្ថ ឥមា គាថាវ សង្គហំ អារុឡ្ហា, បកិណ្ណកធម្មទេសនា បន សង្គហំ ន អារោហតិ. សន្ទស្សេសីតិអាទីនិ វុត្តត្ថានេវ.

អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសីតិ ធម្មកថំ កថាបេតុកាមោ ជានាបេសិ. អថ កស្មា សារិបុត្តមហាមោគ្គល្លានមហាកស្សបាទីសុ អសីតិមហាថេរេសុ វិជ្ជមានេសុ ភគវា អានន្ទត្ថេរស្ស ភារមកាសីតិ. បរិសជ្ឈាសយវសេន. អាយស្មា ហិ អានន្ទោ ពហុស្សុតានំ អគ្គោ, បហោសិ បរិមណ្ឌលេហិ បទព្យញ្ជនេហិ មធុរធម្មកថំ កថេតុន្តិ សាកិយមណ្ឌលេ បាកដោ បញ្ញាតោ. តស្ស សក្យរាជូហិ វិហារំ គន្ត្វាបិ ធម្មកថា សុតបុព្ពា, ឱរោធា បន នេសំ ន យថារុចិយា វិហារំ គន្តុំ លភន្តិ, តេសំ ឯតទហោសិ – ‘‘អហោ វត ភគវា អប្បំយេវ ធម្មកថំ កថេត្វា អម្ហាកំ ញាតិសេដ្ឋស្ស អានន្ទស្ស ភារំ ករេយ្យា’’តិ. តេសំ អជ្ឈាសយវសេន ភគវា តស្សេវ ភារមកាសិ.

សេខោ បាដិបទោតិ បដិបន្នកោ សេខសមណោ. សោ តុយ្ហំ បដិភាតុ ឧបដ្ឋាតុ, តស្ស បដិបទំ ទេសេហីតិ បដិបទាយ បុគ្គលំ និយមេត្វា ទស្សេតិ. កស្មា បន ភគវា ឥមំ បដិបទំ និយមេសិ? ពហូហិ ការណេហិ. ឥមេ តាវ សក្យា មង្គលសាលាយ មង្គលំ បច្ចាសីសន្តិ វឌ្ឍិំ ឥច្ឆន្តិ, អយញ្ច សេខបដិបទា មយ្ហំ សាសនេ មង្គលបដិបទា វឌ្ឍមានកបដិបទាតិបិ ឥមំ បដិបទំ និយមេសិ. តស្សញ្ច បរិសតិ សេខាវ ពហូ និសិន្នា, តេ អត្តនា បដិវិទ្ធដ្ឋានេ កថីយមានេ អកិលមន្តាវ សល្លក្ខេស្សន្តីតិបិ ឥមំ បដិបទំ និយមេសិ. អាយស្មា ច អានន្ទោ សេខបដិសម្ភិទាបត្តោវ, សោ អត្តនា បដិវិទ្ធេ បច្ចក្ខដ្ឋានេ កថេន្តោ អកិលមន្តោ វិញ្ញាបេតុំ សក្ខិស្សតីតិបិ ឥមំ បដិបទំ និយមេសិ. សេខបដិបទាយ ច តិស្សោបិ សិក្ខា ឱសដា, តត្ថ អធិសីលសិក្ខាយ កថិតាយ សកលំ វិនយបិដកំ កថិតមេវ ហោតិ, អធិចិត្តសិក្ខាយ កថិតាយ សកលំ សុត្តន្តបិដកំ កថិតំ ហោតិ, អធិបញ្ញាសិក្ខាយ កថិតាយ សកលំ អភិធម្មបិដកំ កថិតំ ហោតិ, អានន្ទោ ច ពហុស្សុតោ តិបិដកធរោ, សោ បហោតិ តីហិ បិដកេហិ តិស្សោ សិក្ខា កថេតុំ, ឯវំ កថិតេ សក្យានំ មង្គលមេវ វឌ្ឍិយេវ ភវិស្សតីតិបិ ឥមំ បដិបទំ និយមេសិ.

បិដ្ឋិ មេ អាគិលាយតីតិ កស្មា អាគិលាយតិ? ភគវតោ ហិ ឆព្ពស្សានិ បធានំ បទហន្តស្ស មហន្តំ កាយទុក្ខំ អហោសិ, អថស្ស អបរភាគេ មហល្លកកាលេ បិដ្ឋិវាតោ ឧប្បជ្ជិ. អការណំ វា ឯតំ. បហោតិ ហិ ភគវា ឧប្បន្នំ វេទនំ វិក្ខម្ភេត្វា ឯកម្បិ ទ្វេបិ សត្តាហេ ឯកបល្លង្កេន និសីទិតុំ. សន្ថាគារសាលំ បន ចតូហិ ឥរិយាបថេហិ បរិភុញ្ជិតុកាមោ អហោសិ, តត្ថ បាទធោវនដ្ឋានតោ យាវ ធម្មាសនា អគមាសិ, ឯត្តកេ ឋានេ គមនំ និប្ផន្នំ. ធម្មាសនំ បត្តោ ថោកំ ឋត្វា និសីទិ, ឯត្តកេ ឋានំ. ទិយឌ្ឍយាមំ ធម្មាសនេ និសីទិ, ឯត្តកេ ឋានេ និសជ្ជា និប្ផន្នា. ឥទានិ ទក្ខិណេន បស្សេន ថោកំ និបន្នេ សយនំ និប្ផជ្ជិស្សតីតិ ឯវំ ចតូហិ ឥរិយាបថេហិ បរិភុញ្ជិតុកាមោ អហោសិ. ឧបាទិន្នកសរីរញ្ច នាម ‘‘នោ អាគិលាយតី’’តិ ន វត្តព្ពំ, តស្មា ចិរំ និសជ្ជាយ សញ្ជាតំ អប្បកម្បិ អាគិលាយនំ គហេត្វា ឯវមាហ.

សង្ឃាដិំ បញ្ញាបេត្វាតិ សន្ថាគារស្ស កិរ ឯកបស្សេ តេ រាជានោ បដ្ដសាណិំ បរិក្ខិបាបេត្វា កប្បិយមញ្ចកំ បញ្ញបេត្វា កប្បិយបច្ចត្ថរណេន អត្ថរិត្វា ឧបរិ សុវណ្ណ-តារក-គន្ធមាលា-ទាមបដិមណ្ឌិតំ វិតានំ ពន្ធិត្វា គន្ធតេលប្បទីបំ អារោបយិំសុ ‘‘អប្បេវ នាម សត្ថា ធម្មាសនតោ វុដ្ឋាយ ថោកំ វិស្សមន្តោ ឥធ និបជ្ជេយ្យ, ឯវំ នោ ឥមំ សន្ថាគារំ ភគវតា ចតូហិ ឥរិយាបថេហិ បរិភុត្តំ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតី’’តិ. សត្ថាបិ តទេវ សន្ធាយ តត្ថ សង្ឃាដិំ បញ្ញបេត្វា និបជ្ជិ. ឧដ្ឋានសញ្ញំ មនសិ ករិត្វាតិ ឯត្តកំ កាលំ អតិក្កមិត្វា វុដ្ឋហិស្សាមីតិ វុដ្ឋានសញ្ញំ ចិត្តេ ឋបេត្វា.

២៣. មហានាមំ សក្កំ អាមន្តេសីតិ សោ កិរ តស្មិំ កាលេ តស្សំ បរិសតិ ជេដ្ឋកោ បាមោក្ខោ, តស្មិំ សង្គហិតេ សេសបរិសា សង្គហិតាវ ហោតីតិ ថេរោ តមេវ អាមន្តេសិ. សីលសម្បន្នោតិ សីលេន សម្បន្នោ, សម្បន្នសីលោ បរិបុណ្ណសីលោតិ អត្ថោ. សទ្ធម្មេហីតិ សុន្ទរធម្មេហិ, សតំ វា សប្បុរិសានំ ធម្មេហិ.

២៤. កថញ្ច មហានាមាតិ ឥមិនា ឯត្តកេន ឋានេន សេខបដិបទាយ មាតិកំ ឋបេត្វា បដិបាដិយា វិត្ថារេតុកាមោ ឯវមាហ. តត្ថ សីលសម្បន្នោតិអាទីនិ ‘‘សម្បន្នសីលា, ភិក្ខវេ, វិហរថា’’តិ អាកង្ខេយ្យសុត្តាទីសុ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពានិ.

២៥. កាយទុច្ចរិតេនាតិអាទីសុ ឧបយោគត្ថេ ករណវចនំ, ហិរិយិតព្ពានិ កាយទុច្ចរិតាទីនិ ហិរិយតិ ជិគុច្ឆតីតិ អត្ថោ. ឱត្តប្បនិទ្ទេសេ ហេត្វត្ថេ ករណវចនំ, កាយទុច្ចរិតាទីហិ ឱត្តប្បស្ស ហេតុភូតេហិ ឱត្តប្បតិ ភាយតីតិ អត្ថោ. អារទ្ធវីរិយោតិ បគ្គហិតវីរិយោ អនោសក្កិតមានសោ. បហានាយាតិ បហានត្ថាយ. ឧបសម្បទាយាតិ បដិលាភត្ថាយ. ថាមវាតិ វីរិយថាមេន សមន្នាគតោ. ទឡ្ហបរក្កមោតិ ថិរបរក្កមោ. អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសូតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ អនោរោបិតធុរោ អនោសក្កិតវីរិយោ. បរមេនាតិ ឧត្តមេន. សតិនេបក្កេនាតិ សតិយា ច និបកភាវេន ច. កស្មា បន សតិភាជនិយេ បញ្ញា អាគតាតិ? សតិយា ពលវភាវទីបនត្ថំ. បញ្ញាវិប្បយុត្តា ហិ សតិ ទុព្ពលា ហោតិ, សម្បយុត្តា ពលវតីតិ.

ចិរកតម្បីតិ អត្តនា វា បរេន វា កាយេន ចិរកតំ ចេតិយង្គណវត្តាទិ អសីតិ មហាវត្តបដិបត្តិបូរណំ. ចិរភាសិតម្បីតិ អត្តនា វា បរេន វា វាចាយ ចិរភាសិតំ សក្កច្ចំ ឧទ្ទិសន-ឧទ្ទិសាបន-ធម្មោសារណ-ធម្មទេសនា-ឧបនិសិន្នកថា-អនុមោទនិយាទិវសេន បវត្តិតំ វចីកម្មំ. សរិតា អនុស្សរិតាតិ តស្មិំ កាយេន ចិរកតេ ‘‘កាយោ នាម កាយវិញ្ញត្តិ, ចិរភាសិតេ វាចា នាម វចីវិញ្ញត្តិ. តទុភយម្បិ រូបំ, តំសមុដ្ឋាបិកា ចិត្តចេតសិកា អរូបំ. ឥតិ ឥមេ រូបារូបធម្មា ឯវំ ឧប្បជ្ជិត្វា ឯវំ និរុទ្ធា’’តិ សរតិ ចេវ អនុស្សរតិ ច, សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ សមុដ្ឋាបេតីតិ អត្ថោ. ពោជ្ឈង្គសមុដ្ឋាបិកា ហិ សតិ ឥធ អធិប្បេតា. តាយ សតិយា ឯស សកិម្បិ សរណេន សរិតា, បុនប្បុនំ សរណេន អនុស្សរិតាតិ វេទិតព្ពា.

ឧទយត្ថគាមិនិយាតិ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ ឧទយវយគាមិនិយា ឧទយញ្ច វយញ្ច បដិវិជ្ឈិតុំ សមត្ថាយ. អរិយាយាតិ វិក្ខម្ភនវសេន ច សមុច្ឆេទវសេន ច កិលេសេហិ អារកា ឋិតាយ បរិសុទ្ធាយ. បញ្ញាយ សមន្នាគតោតិ វិបស្សនាបញ្ញាយ ចេវ មគ្គបញ្ញាយ ច សមង្គីភូតោ. និព្ពេធិកាយាតិ សាយេវ និព្ពិជ្ឈនតោ និព្ពេធិកាតិ វុច្ចតិ, តាយ សមន្នាគតោតិ អត្ថោ. តត្ថ មគ្គបញ្ញាយ សមុច្ឆេទវសេន អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អបទាលិតបុព្ពំ លោភក្ខន្ធំ ទោសក្ខន្ធំ មោហក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតីតិ និព្ពេធិកា. វិបស្សនាបញ្ញាយ តទង្គវសេន និព្ពេធិកាយ មគ្គបញ្ញាយ បដិលាភសំវត្តនតោ ចាតិ វិបស្សនា ‘‘និព្ពេធិកា’’តិ វត្តុំ វដ្ដតិ. សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយាតិ ឥធាបិ មគ្គបញ្ញា ‘‘សម្មា ហេតុនា នយេន វដ្ដទុក្ខំ ខេបយមានា គច្ឆតីតិ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនី នាម. វិបស្សនា តទង្គវសេន វដ្ដទុក្ខញ្ច កិលេសទុក្ខញ្ច ខេបយមានា គច្ឆតីតិ ទុក្ខក្ខយគាមិនី. ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា វា មគ្គបញ្ញាយ បដិលាភសំវត្តនតោ ឯសា ទុក្ខក្ខយគាមិនី’’តិ វេទិតព្ពា.

២៦. អភិចេតសិកានន្តិ អភិចិត្តំ សេដ្ឋចិត្តំ សិតានំ និស្សិតានំ. ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានន្តិ អប្បិតប្បិតក្ខណេ សុខបដិលាភហេតូនំ. និកាមលាភីតិ ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ សមាបជ្ជិតា. អកិច្ឆលាភីតិ និទុក្ខលាភី. អកសិរលាភីតិ វិបុលលាភី. បគុណភាវេន ឯកោ ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ សមាបជ្ជិតុំ សក្កោតិ, សមាធិបារិបន្ថិកធម្មេ បន អកិលមន្តោ វិក្ខម្ភេតុំ ន សក្កោតិ, សោ អត្តនោ អនិច្ឆាយ ខិប្បមេវ វុដ្ឋាតិ, យថាបរិច្ឆេទវសេន សមាបត្តិំ ឋបេតុំ ន សក្កោតិ អយំ កិច្ឆលាភី កសិរលាភី នាម. ឯកោ ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ ច សមាបជ្ជិតុំ សក្កោតិ, សមាធិបារិបន្ថិកធម្មេ ច អកិលមន្តោ វិក្ខម្ភេតិ, សោ យថាបរិច្ឆេទវសេនេវ វុដ្ឋាតុំ សក្កោតិ, អយំ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី នាម.

២៧. អយំ វុច្ចតិ មហានាម អរិយសាវកោ សេខោ បាដិបទោតិ មហានាម អរិយសាវកោ សេខោ បាដិបទោ វិបស្សនាគព្ភាយ វឌ្ឍមានកបដិបទាយ សមន្នាគតោតិ វុច្ចតីតិ ទស្សេតិ. អបុច្ចណ្ឌតាយាតិ អបូតិអណ្ឌតាយ. ភព្ពោ អភិនិព្ភិទាយាតិ វិបស្សនាទិញាណប្បភេទាយ ភព្ពោ. សម្ពោធាយាតិ អរិយមគ្គាយ. អនុត្តរស្ស យោគក្ខេមស្សាតិ អរហត្តំ អនុត្តរោ យោគក្ខេមោ នាម, តទភិគមាយ ភព្ពោតិ ទស្សេតិ. យា បនាយមេត្ថ អត្ថទីបនត្ថំ ឧបមា អាហដា, សា ចេតោខិលសុត្តេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា. កេវលញ្ហិ តត្ថ ‘‘តស្សា កុក្កុដិយា អណ្ឌេសុ តិវិធកិរិយករណំ វិយ ហិ ឥមស្ស ភិក្ខុនោ ឧស្សោឡ្ហិបន្នរសេហិ អង្គេហិ សមន្នាគតភាវោ’’តិ យំ ឯវំ ឱបម្មសំសន្ទនំ អាគតំ, តំ ឥធ ឯវំ សីលសម្បន្នោ ហោតីតិអាទិវចនតោ ‘‘តស្សា កុក្កុដិយា អណ្ឌេសុ តិវិធកិរិយករណំ វិយ ឥមស្ស ភិក្ខុនោ សីលសម្បន្នតាទីហិ បន្នរសេហិ ធម្មេហិ សមង្គិភាវោ’’តិ. ឯវំ យោជេត្វា វេទិតព្ពំ. សេសំ សព្ពត្ថ វុត្តសទិសមេវ.

២៨. ឥមំយេវ អនុត្តរំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិន្តិ ឥមំ បឋមាទិជ្ឈានេហិ អសទិសំ ឧត្តមំ ចតុត្ថជ្ឈានិកំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ. បឋមាភិនិព្ភិទាតិ បឋមោ ញាណភេទោ. ទុតិយាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. កុក្កុដច្ឆាបកោ បន ឯកវារំ មាតុកុច្ឆិតោ ឯកវារំ អណ្ឌកោសតោតិ ទ្វេ វារេ ជាយតិ. អរិយសាវកោ តីហិ វិជ្ជាហិ តាយោ វារេ ជាយតិ. បុព្ពេនិវាសច្ឆាទកំ តមំ វិនោទេត្វា បុព្ពេនិវាសញាណេន បឋមំ ជាយតិ, សត្តានំ ចុតិបដិសន្ធិច្ឆាទកំ តមំ វិនោទេត្វា ទិព្ពចក្ខុញាណេន ទុតិយំ ជាយតិ, ចតុសច្ចបដិច្ឆាទកំ តមំ វិនោទេត្វា អាសវក្ខយញាណេន តតិយំ ជាយតិ.

២៩. ឥទម្បិស្ស ហោតិ ចរណស្មិន្តិ ឥទម្បិ សីលំ អស្ស ភិក្ខុនោ ចរណំ នាម ហោតីតិ អត្ថោ. ចរណំ នាម ពហុ អនេកវិធំ, សីលាទយោ បន្នរសធម្មា, តត្ថ ឥទម្បិ ឯកំ ចរណន្តិ អត្ថោ. បទត្ថោ បន ចរតិ តេន អគតបុព្ពំ ទិសំ គច្ឆតីតិ ចរណំ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ.

ឥទម្បិស្ស ហោតិ វិជ្ជាយាតិ ឥទំ បុព្ពេនិវាសញាណំ តស្ស វិជ្ជា នាម ហោតីតិ អត្ថោ. វិជ្ជា នាម ពហុ អនេកវិធា, វិបស្សនញាណាទីនិ អដ្ឋ ញាណានិ, តត្ថ ឥទម្បិ ញាណំ ឯកា វិជ្ជាតិបិ អត្ថោ. បទត្ថោ បន វិនិវិជ្ឈិត្វា ឯតាយ ជានាតីតិ វិជ្ជា. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. វិជ្ជាសម្បន្នោ ឥតិបីតិ តីហិ វិជ្ជាហិ វិជ្ជាសម្បន្នោ ឥតិបិ. ចរណសម្បន្នោ ឥតិបីតិ បញ្ចទសហិ ធម្មេហិ ចរណសម្បន្នោ ឥតិបិ. តទុភយេន បន វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ ឥតិបីតិ.

៣០. សនង្កុមារេនាតិ បោរាណកកុមារេន, ចិរកាលតោ បដ្ឋាយ កុមារោតិ បញ្ញាតេន. សោ កិរ មនុស្សបថេ បញ្ចចូឡកកុមារកកាលេ ឈានំ និព្ពត្តេត្វា អបរិហីនជ្ឈានោ ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តិ, តស្ស សោ អត្តភាវោ បិយោ អហោសិ មនាបោ, តស្មា តាទិសេនេវ អត្តភាវេន ចរតិ, តេន នំ សនង្កុមារោតិ សញ្ជានន្តិ. ជនេតស្មិន្តិ ជនិតស្មិំ, បជាយាតិ អត្ថោ. យេ គោត្តបដិសារិនោតិ យេ ជនេតស្មិំ គោត្តំ បដិសរន្តិ ‘‘អហំ គោតមោ, អហំ កស្សបោ’’តិ, តេសុ លោកេ គោត្តបដិសារីសុ ខត្តិយោ សេដ្ឋោ. អនុមតា ភគវតាតិ មម បញ្ហព្យាករណេន សទ្ធិំ សំសន្ទិត្វា ទេសិតាតិ អម្ពដ្ឋសុត្តេ ពុទ្ធេន ភគវតា ‘‘អហម្បិ, អម្ពដ្ឋ, ឯវំ វទាមិ –

‘ខត្តិយោ សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ, យេ គោត្តបដិសារិនោ;

វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោ សេដ្ឋោ ទេវមានុសេ’តិ’’. (ទី. និ. ១.២៧៧) –

ឯវំ ភាសន្តេន អនុញ្ញាតា អនុមោទិតា. សាធុ សាធុ អានន្ទាតិ, ភគវា កិរ អាទិតោ បដ្ឋាយ និទ្ទំ អនោក្កមន្តោវ ឥមំ សុត្តំ សុត្វា អានន្ទេន សេខបដិបទាយ កូដំ គហិតន្តិ ញត្វា ឧដ្ឋាយ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា និសិន្នោ សាធុការំ អទាសិ. ឯត្តាវតា ច បន ឥទំ សុត្តំ ជិនភាសិតំ នាម ជាតំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

សេខសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.