១០. អបណ្ណកសុត្តវណ្ណនា

៩២. ឯវំ មេ សុតន្តិ អបណ្ណកសុត្តំ. តត្ថ ចារិកន្តិ អតុរិតចារិកំ.

៩៣. អត្ថិ បន វោ គហបតយោតិ កស្មា អាហ? សោ កិរ គាមោ អដវិទ្វារេ និវិដ្ឋោ. នានាវិធា សមណព្រាហ្មណា ទិវសំ មគ្គំ គន្ត្វា សាយំ តំ គាមំ វាសត្ថាយ ឧបេន្តិ, តេសំ តេ មនុស្សា មញ្ចបីឋានិ បត្ថរិត្វា បាទេ ធោវិត្វា បាទេ មក្ខេត្វា កប្បិយបានកានិ ទត្វា បុនទិវសេ និមន្តេត្វា ទានំ ទេន្តិ. តេ បសន្នចិត្តា តេហិ សទ្ធិំ សម្មន្តយមានា ឯវំ វទន្តិ ‘‘អត្ថិ បន វោ គហបតយោ កិញ្ចិ ទស្សនំ គហិត’’ន្តិ? នត្ថិ, ភន្តេតិ. ‘‘គហបតយោ វិនា ទស្សនេន លោកោ ន និយ្យាតិ, ឯកំ ទស្សនំ រុច្ចិត្វា ខមាបេត្វា គហេតុំ វដ្ដតិ, ‘សស្សតោ លោកោ’តិ ទស្សនំ គណ្ហថា’’តិ វត្វា បក្កន្តា. អបរទិវសេ អញ្ញេ អាគតា. តេបិ តថេវ បុច្ឆិំសុ. តេ តេសំ ‘‘អាម, ភន្តេ, បុរិមេសុ ទិវសេសុ តុម្ហាទិសា សមណព្រាហ្មណា អាគន្ត្វា ‘សស្សតោ លោកោ’តិ អម្ហេ ឥទំ ទស្សនំ គាហាបេត្វា គតា’’តិ អារោចេសុំ. ‘‘តេ ពាលា កិំ ជានន្តិ? ‘ឧច្ឆិជ្ជតិ អយំ លោកោ’តិ ឧច្ឆេទទស្សនំ គណ្ហថា’’តិ ឯវំ តេបិ ឧច្ឆេទទស្សនំ គណ្ហាបេត្វា បក្កន្តា. ឯតេនុបាយេន អញ្ញេ ឯកច្ចសស្សតំ, អញ្ញេ អន្តានន្តំ, អញ្ញេ អមរាវិក្ខេបន្តិ ឯវំ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិយោ ឧគ្គណ្ហាបេសុំ. តេ បន ឯកទិដ្ឋិយម្បិ បតិដ្ឋាតុំ នាសក្ខិំសុ. សព្ពបច្ឆា ភគវា អគមាសិ. សោ តេសំ ហិតត្ថាយ បុច្ឆន្តោ ‘‘អត្ថិ បន វោ គហបតយោ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អាការវតីតិ ការណវតី សហេតុកា. អបណ្ណកោតិ អវិរទ្ធោ អទ្វេជ្ឈគាមី ឯកំសគាហិកោ.

៩៤. នត្ថិ ទិន្នន្តិអាទិ ទសវត្ថុកា មិច្ឆាទិដ្ឋិ ហេដ្ឋា សាលេយ្យកសុត្តេ វិត្ថារិតា. តថា តព្ពិបច្ចនីកភូតា សម្មាទិដ្ឋិ.

៩៥. នេក្ខម្មេ អានិសំសន្តិ យោ នេសំ អកុសលតោ និក្ខន្តភាវេ អានិសំសោ, យោ ច វោទានបក្ខោ វិសុទ្ធិបក្ខោ, តំ ន បស្សន្តីតិ អត្ថោ. អសទ្ធម្មសញ្ញត្តីតិ អភូតធម្មសញ្ញាបនា. អត្តានុក្កំសេតីតិ ឋបេត្វា មំ កោ អញ្ញោ អត្តនោ ទស្សនំ បរេ គណ្ហាបេតុំ សក្កោតីតិ អត្តានំ ឧក្ខិបតិ. បរំ វម្ភេតីតិ ឯត្តកេសុ ជនេសុ ឯកោបិ អត្តនោ ទស្សនំ បរេ គណ្ហាបេតុំ ន សក្កោតីតិ ឯវំ បរំ ហេដ្ឋា ខិបតិ. បុព្ពេវ ខោ បនាតិ បុព្ពេ មិច្ឆាទស្សនំ គណ្ហន្តស្សេវ សុសីល្យំ បហីនំ ហោតិ, ទុស្សីលភាវោ បច្ចុបដ្ឋិតោ. ឯវមស្សិមេតិ ឯវំ អស្ស ឥមេ មិច្ឆាទិដ្ឋិអាទយោ សត្ត. អបរាបរំ ឧប្បជ្ជនវសេន បន តេយេវ មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ នាម.

តត្រាតិ តាសុ តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ លទ្ធីសុ. កលិគ្គហោតិ បរាជយគ្គាហោ. ទុស្សមត្តោ សមាទិន្នោតិ ទុគ្គហិតោ ទុប្បរាមដ្ឋោ. ឯកំសំ ផរិត្វា តិដ្ឋតីតិ ឯកន្តំ ឯកកោដ្ឋាសំ សកវាទមេវ ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា តិដ្ឋតិ, ‘‘សចេ ខោ នត្ថិ បរោ លោកោ’’តិ ឯវំ សន្តេយេវ សោត្ថិភាវាវហោ ហោតិ. រិញ្ចតីតិ វជ្ជេតិ.

៩៦. សទ្ធម្មសញ្ញត្តីតិ ភូតធម្មសញ្ញាបនា.

កដគ្គហោតិ ជយគ្គាហោ. សុសមត្តោ សមាទិន្នោតិ សុគ្គហិតោ សុបរាមដ្ឋោ. ឧភយំសំ ផរិត្វា តិដ្ឋតីតិ ឧភយន្តំ ឧភយកោដ្ឋាសំ សកវាទំ បរវាទញ្ច ផរិត្វា អធិមុច្ចិត្វា តិដ្ឋតិ ‘‘សចេ ខោ អត្ថិ បរោ លោកោ’’តិ ឯវំ សន្តេបិ ‘‘សចេ ខោ នត្ថិ បរោ លោកោ’’តិ ឯវំ សន្តេបិ សោត្ថិភាវាវហោ ហោតិ. បរតោបិ ឯកំសឧភយំសេសុ ឥមិនាវ នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៩៧. ករោតោតិ សហត្ថា ករោន្តស្ស. ការយតោតិ អាណត្តិយា ការេន្តស្ស. ឆិន្ទតោតិ បរេសំ ហត្ថាទីនិ ឆិន្ទន្តស្ស. បចតោតិ ទណ្ឌេន បីឡេន្តស្ស វា តជ្ជេន្តស្ស វា. សោចយតោតិ បរស្ស ភណ្ឌហរណាទីហិ សោកំ សយំ ករោន្តស្សបិ បរេហិ ការេន្តស្សបិ. កិលមតោតិ អាហារូបច្ឆេទ-ពន្ធនាគារប្បវេសនាទីហិ សយំ កិលមន្តស្សាបិ បរេហិ កិលមាបេន្តស្សាបិ. ផន្ទតោ ផន្ទាបយតោតិ បរំ ផន្ទន្តំ ផន្ទនកាលេ សយម្បិ ផន្ទតោ បរម្បិ ផន្ទាបយតោ. បាណមតិបាតយតោតិ បាណំ ហនន្តស្សបិ ហនាបេន្តស្សបិ. ឯវំ សព្ពត្ថ ករណការាបនវសេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

សន្ធិន្តិ ឃរសន្ធិំ. និល្លោបន្តិ មហាវិលោបំ. ឯកាគារិកន្តិ ឯកមេវ ឃរំ បរិវារេត្វា វិលុម្បនំ. បរិបន្ថេ តិដ្ឋតោតិ អាគតាគតានំ អច្ឆិន្ទនត្ថំ មគ្គេ តិដ្ឋតោ. ករោតោ ន ករីយតិ បាបន្តិ យំកិញ្ចិ បាបំ ករោមីតិ សញ្ញាយ ករោតោបិ បាបំ ន ករីយតិ, នត្ថិ បាបំ. សត្តា បន ករោមាតិ ឯវំសញ្ញិនោ ហោន្តីតិ អត្ថោ. ខុរបរិយន្តេនាតិ ខុរនេមិនា, ខុរធារសទិសបរិយន្តេន វា. ឯកំ មំសខលន្តិ ឯកំ មំសរាសិំ. បុញ្ជន្តិ តស្សេវ វេវចនំ. តតោនិទានន្តិ ឯកមំសខលករណនិទានំ. ទក្ខិណតីរេ មនុស្សា កក្ខឡា ទារុណា, តេ សន្ធាយ ហនន្តោតិអាទិ វុត្តំ. ឧត្តរតីរេ សទ្ធា ហោន្តិ បសន្នា ពុទ្ធមាមកា ធម្មមាមកា សង្ឃមាមកា, តេ សន្ធាយ ទទន្តោតិអាទិ វុត្តំ.

តត្ថ យជន្តោតិ មហាយាគំ ករោន្តោ. ទមេនាតិ ឥន្ទ្រិយទមេន ឧបោសថកម្មេន. សំយមេនាតិ សីលសំយមេន. សច្ចវជ្ជេនាតិ សច្ចវចនេន. អាគមោតិ អាគមនំ, បវត្តីតិ អត្ថោ. សព្ពថាបិ បាបបុញ្ញានំ កិរិយមេវ បដិក្ខិបន្តិ. សុក្កបក្ខោបិ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. សេសមេត្ថ បុរិមវារេ វុត្តសទិសមេវ.

១០០. នត្ថិ ហេតុ នត្ថិ បច្ចយោតិ ឯត្ថ បច្ចយោ ហេតុវេវចនំ. ឧភយេនាបិ វិជ្ជមានកមេវ កាយទុច្ចរិតាទិសំកិលេសបច្ចយំ កាយសុចរិតាទិវិសុទ្ធិបច្ចយំ បដិក្ខិបន្តិ. នត្ថិ ពលំ, នត្ថិ វីរិយំ, នត្ថិ បុរិសថាមោ, នត្ថិ បុរិសបរក្កមោតិ សត្តានំ សំកិលេសិតុំ វា វិសុជ្ឈិតុំ វា ពលំ វា វីរិយំ វា បុរិសេន កាតព្ពោ នាម បុរិសថាមោ វា បុរិសបរក្កមោ វា នត្ថិ.

សព្ពេ សត្តាតិ ឱដ្ឋគោណគទ្រភាទយោ អនវសេសេ និទស្សេន្តិ. សព្ពេ បាណាតិ ឯកិន្ទ្រិយោ បាណោ ទ្វិន្ទ្រិយោ បាណោតិ អាទិវសេន វទន្តិ. សព្ពេ ភូតាតិ អណ្ឌកោសវត្ថិកោសេសុ ភូតេ សន្ធាយ វទន្តិ. សព្ពេ ជីវាតិ សាលិយវគោធុមាទយោ សន្ធាយ វទន្តិ. តេសុ ហេតេ វិរុហនភាវេន ជីវសញ្ញិនោ. អវសា អពលា អវីរិយាតិ តេសំ អត្តនោ វសោ វា ពលំ វា វីរិយំ វា នត្ថិ. និយតិសង្គតិភាវបរិណតាតិ ឯត្ថ និយតីតិ និយតតា. សង្គតីតិ ឆន្នំ អភិជាតីនំ តត្ថ តត្ថ គមនំ. ភាវោតិ សភាវោយេវ. ឯវំ និយតិយា ច សង្គតិយា ច ភាវេន ច បរិណតា នានប្បការតំ បត្តា. យេន ហិ យថា ភវិតព្ពំ, សោ តថេវ ភវតិ. យេន នោ ភវិតព្ពំ, សោ ន ភវតីតិ ទស្សេន្តិ. ឆស្វេវាភិជាតីសូតិ ឆសុ ឯវ អភិជាតីសុ ឋត្វា សុខញ្ច ទុក្ខញ្ច បដិសំវេទេន្តិ, អញ្ញា សុខទុក្ខភូមិ នត្ថីតិ ទស្សេន្តិ.

តត្ថ ឆ អភិជាតិយោ នាម កណ្ហាភិជាតិ នីលាភិជាតិ លោហិតាភិជាតិ ហលិទ្ទាភិជាតិ សុក្កាភិជាតិ បរមសុក្កាភិជាតីតិ. តត្ថ សាកុណិកោ សូករិកោ លុទ្ទោ មច្ឆឃាតកោ ចោរោ ចោរឃាតកោ, យេ វា បនញ្ញេបិ កេចិ កុរូរកម្មន្តា, អយំ កណ្ហាភិជាតិ នាម. ភិក្ខូ នីលាភិជាតីតិ វទន្តិ. តេ កិរ ចតូសុ បច្ចយេសុ កណ្ដកេ បក្ខិបិត្វា ខាទន្តិ. ‘‘ភិក្ខូ ច កណ្ដកវុត្តិនោ’’តិ អយញ្ហិ នេសំ បាឡិយេវ. អថ វា កណ្ដកវុត្តិកា ឯវំ នាម ឯកេ បព្ពជិតាតិ វទន្តិ. ‘‘សមណកណ្ដកវុត្តិកា’’តិបិ ហិ នេសំ បាឡិ. លោហិតាភិជាតិ នាម និគណ្ឋា ឯកសាដកាតិ វទន្តិ. ឥមេ កិរ បុរិមេហិ ទ្វីហិ បណ្ឌរតរា. គិហី អចេលកសាវកា ហលិទ្ទាភិជាតីតិ វទន្តិ. ឥតិ អត្តនោ បច្ចយទាយកេ និគណ្ឋេហិបិ ជេដ្ឋកតរេ ករោន្តិ. នន្ទោ, វច្ឆោ, សង្កិច្ចោ, អយំ សុក្កាភិជាតីតិ វទន្តិ. តេ កិរ បុរិមេហិ ចតូហិ បណ្ឌរតរា. អាជីវកេ បន បរមសុក្កាភិជាតីតិ វទន្តិ. តេ កិរ សព្ពេហិ បណ្ឌរតរា.

តត្ថ សព្ពេ សត្តា បឋមំ សាកុណិកាទយោវ ហោន្តិ, តតោ វិសុជ្ឈមានា សក្យសមណា ហោន្តិ, តតោ វិសុជ្ឈមានា និគណ្ឋា, តតោ អាជីវកសាវកា, តតោ នន្ទាទយោ, តតោ អាជីវកាតិ អយមេតេសំ លទ្ធិ. សុក្កបក្ខោ វុត្តបច្ចនីកេន វេទិតព្ពោ. សេសមិធាបិ បុរិមវារេ វុត្តសទិសមេវ.

ឥមាសុ បន តីសុ ទិដ្ឋីសុ នត្ថិកទិដ្ឋិ វិបាកំ បដិពាហតិ, អកិរិយទិដ្ឋិ កម្មំ បដិពាហតិ, អហេតុកទិដ្ឋិ ឧភយម្បិ បដិពាហតិ. តត្ថ កម្មំ បដិពាហន្តេនាបិ វិបាកោ បដិពាហិតោ ហោតិ, វិបាកំ បដិពាហន្តេនាបិ កម្មំ បដិពាហិតំ. ឥតិ សព្ពេបេតេ អត្ថតោ ឧភយបដិពាហកា នត្ថិកវាទា ចេវ អហេតុកវាទា អកិរិយវាទា ច ហោន្តិ. យេ បន តេសំ លទ្ធិំ គហេត្វា រត្តិដ្ឋានេ ទិវាដ្ឋានេ និសិន្នា សជ្ឈាយន្តិ វីមំសន្តិ, តេសំ – ‘‘នត្ថិ ទិន្នំ នត្ថិ យិដ្ឋំ, ករោតោ ន ករិយតិ បាបំ, នត្ថិ ហេតុ នត្ថិ បច្ចយោ’’តិ តស្មិំ អារម្មណេ មិច្ឆាសតិ សន្តិដ្ឋតិ, ចិត្តំ ឯកគ្គំ ហោតិ, ជវនានិ ជវន្តិ, បឋមជវនេ សតេកិច្ឆា ហោន្តិ, តថា ទុតិយាទីសុ. សត្តមេ ពុទ្ធានម្បិ អតេកិច្ឆា អនិវត្តិនោ អរិដ្ឋកណ្ដកសទិសា.

តត្ថ កោចិ ឯកំ ទស្សនំ ឱក្កមតិ, កោចិ ទ្វេ, កោចិ តីណិបិ, ឯកស្មិំ ឱក្កន្តេបិ ទ្វីសុ តីសុ ឱក្កន្តេសុបិ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិកោវ ហោតិ, បត្តោ សគ្គមគ្គាវរណញ្ចេវ មោក្ខមគ្គាវរណញ្ច, អភព្ពោ តស្ស អត្តភាវស្ស អនន្តរំ សគ្គម្បិ គន្តុំ, បគេវ មោក្ខំ. វដ្ដខាណុ នាមេស សត្តោ បថវីគោបកោ. កិំ បនេស ឯកស្មិំយេវ អត្តភាវេ និយតោ ហោតិ, ឧទាហុ អញ្ញស្មិម្បីតិ? ឯកស្មិញ្ញេវ និយតោ, អាសេវនវសេន បន ភវន្តរេបិ តំ តំ ទិដ្ឋិំ រោចេតិយេវ. ឯវរូបស្ស ហិ យេភុយ្យេន ភវតោ វុដ្ឋានំ នាម នត្ថិ.

តស្មា អកល្យាណជនំ, អាសីវិសមិវោរគំ;

អារកា បរិវជ្ជេយ្យ, ភូតិកាមោ វិចក្ខណោតិ.

១០៣. នត្ថិ សព្ពសោ អារុប្បាតិ អរូបព្រហ្មលោកោ នាម សព្ពាការេន នត្ថិ. មនោមយាតិ ឈានចិត្តមយា. សញ្ញាមយាតិ អរូបជ្ឈានសញ្ញាយ សញ្ញាមយា. រូបានំយេវ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតីតិ អយំ លាភី វា ហោតិ តក្កី វា. លាភី នាម រូបាវចរជ្ឈានលាភី. តស្ស រូបាវចរេ កង្ខា នត្ថិ, អរូបាវចរលោកេ អត្ថិ. សោ – ‘‘អហំ អារុប្បា អត្ថីតិ វទន្តានម្បិ នត្ថីតិ វទន្តានម្បិ សុណាមិ, អត្ថិ នត្ថីតិ បន ន ជានាមិ. ចតុត្ថជ្ឈានំ បទដ្ឋានំ កត្វា អរូបាវចរជ្ឈានំ និព្ពត្តេស្សាមិ. សចេ អារុប្បា អត្ថិ, តត្ថ និព្ពត្តិស្សាមិ, សចេ នត្ថិ, រូបាវចរព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តិស្សាមិ. ឯវំ មេ អបណ្ណកោ ធម្មោ អបណ្ណកោវ អវិរទ្ធោវ ភវិស្សតី’’តិ តថា បដិបជ្ជតិ. តក្កី បន អប្បដិលទ្ធជ្ឈានោ, តស្សាបិ រូបជ្ឈានេ កង្ខា នត្ថិ, អរូបលោកេ បន អត្ថិ. សោ – ‘‘អហំ អារុប្បា អត្ថីតិ វទន្តានម្បិ នត្ថីតិ វទន្តានម្បិ សុណាមិ, អត្ថិ នត្ថីតិ បន ន ជានាមិ. កសិណបរិកម្មំ កត្វា ចតុត្ថជ្ឈានំ និព្ពត្តេត្វា តំ បទដ្ឋានំ កត្វា អរូបាវចរជ្ឈានំ និព្ពត្តេស្សាមិ. សចេ អារុប្បា អត្ថិ, តត្ថ និព្ពត្តិស្សាមិ. សចេ នត្ថិ, រូបាវចរព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តិស្សាមិ. ឯវំ មេ អបណ្ណកោ ធម្មោ អបណ្ណកោវ អវិរទ្ធោវ ភវិស្សតី’’តិ តថា បដិបជ្ជតិ.

១០៤. ភវនិរោធោតិ និព្ពានំ. សារាគាយ សន្តិកេតិ រាគវសេន វដ្ដេ រជ្ជនស្ស សន្តិកេ. សំយោគាយាតិ តណ្ហាវសេន សំយោជនត្ថាយ. អភិនន្ទនាយាតិ តណ្ហាទិដ្ឋិវសេន អភិនន្ទនាយ. បដិបន្នោ ហោតីតិ អយម្បិ លាភី វា ហោតិ តក្កី វា. លាភី នាម អដ្ឋសមាបត្តិលាភី. តស្ស អារុប្បេ កង្ខា នត្ថិ, និព្ពានេ អត្ថិ. សោ – ‘‘អហំ និរោធោ អត្ថីតិបិ នត្ថីតិបិ សុណាមិ, សយំ ន ជានាមិ. សមាបត្តិំ បាទកំ កត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេស្សាមិ. សចេ និរោធោ ភវិស្សតិ, អរហត្តំ បត្វា បរិនិព្ពាយិស្សាមិ. នោ ចេ ភវិស្សតិ, អារុប្បេ និព្ពត្តិស្សាមី’’តិ ឯវំ បដិបជ្ជតិ. តក្កី បន ឯកសមាបត្តិយាបិ ន លាភី, អារុប្បេ បនស្ស កង្ខា នត្ថិ, ភវនិរោធេ អត្ថិ. សោ – ‘‘អហំ និរោធោ អត្ថីតិបិ នត្ថីតិបិ សុណាមិ, សយំ ន ជានាមិ, កសិណបរិកម្មំ កត្វា អដ្ឋសមាបត្តិយោ និព្ពត្តេត្វា សមាបត្តិបទដ្ឋានំ វិបស្សនំ វឌ្ឍេស្សាមិ. សចេ និរោធោ ភវិស្សតិ, អរហត្តំ បត្វា បរិនិព្ពាយិស្សាមិ. នោ ចេ ភវិស្សតិ, អារុប្បេ និព្ពត្តិស្សាមី’’តិ ឯវំ បដិបជ្ជតិ. ឯត្ថាហ – ‘‘អត្ថិ ទិន្នន្តិអាទីនិ តាវ អបណ្ណកានិ ភវន្តុ, នត្ថិ ទិន្នន្តិអាទីនិ បន កថំ អបណ្ណកានី’’តិ. គហណវសេន. តានិ ហិ អបណ្ណកំ អបណ្ណកន្តិ ឯវំ គហិតត្តា អបណ្ណកានិ នាម ជាតានិ.

១០៥. ចត្តារោមេតិ អយំ បាដិឯក្កោ អនុសន្ធិ. នត្ថិកវាទោ, អហេតុកវាទោ អកិរិយវាទោ, អារុប្បា នត្ថិ និរោធោ នត្ថីតិ ឯវំវាទិនោ ច ទ្វេតិ ឥមេ បញ្ច បុគ្គលា ហេដ្ឋា តយោ បុគ្គលាវ ហោន្តិ. អត្ថិកវាទាទយោ បញ្ច ឯកោ ចតុត្ថបុគ្គលោវ ហោតិ. ឯតមត្ថំ ទស្សេតុំ ភគវា ឥមំ ទេសនំ អារភិ. តត្ថ សព្ពំ អត្ថតោ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

អបណ្ណកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បឋមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.