៨. មហាតណ្ហាសង្ខយសុត្តវណ្ណនា

៣៩៦. ឯវំ មេ សុតន្តិ មហាតណ្ហាសង្ខយសុត្តំ. តត្ថ ទិដ្ឋិគតន្តិ អលគទ្ទូបមសុត្តេ លទ្ធិមត្តំ ទិដ្ឋិគតន្តិ វុត្តំ, ឥធ សស្សតទិដ្ឋិ. សោ ច ភិក្ខុ ពហុស្សុតោ, អយំ អប្បស្សុតោ, ជាតកភាណកោ ភគវន្តំ ជាតកំ កថេត្វា, ‘‘អហំ, ភិក្ខវេ, តេន សមយេន វេស្សន្តរោ អហោសិំ, មហោសធោ, វិធុរបណ្ឌិតោ, សេនកបណ្ឌិតោ, មហាជនកោ រាជា អហោសិ’’ន្តិ សមោធានេន្តំ សុណាតិ. អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមេ រូបវេទនាសញ្ញាសង្ខារា តត្ថ តត្ថេវ និរុជ្ឈន្តិ, វិញ្ញាណំ បន ឥធលោកតោ បរលោកំ, បរលោកតោ ឥមំ លោកំ សន្ធាវតិ សំសរតី’’តិ សស្សតទស្សនំ ឧប្បន្នំ. តេនាហ – ‘‘តទេវិទំ វិញ្ញាណំ សន្ធាវតិ សំសរតិ អនញ្ញ’’ន្តិ.

សម្មាសម្ពុទ្ធេន បន, ‘‘វិញ្ញាណំ បច្ចយសម្ភវំ, សតិ បច្ចយេ ឧប្បជ្ជតិ, វិនា បច្ចយំ នត្ថិ វិញ្ញាណស្ស សម្ភវោ’’តិ វុត្តំ. តស្មា អយំ ភិក្ខុ ពុទ្ធេន អកថិតំ កថេតិ, ជិនចក្កេ បហារំ ទេតិ, វេសារជ្ជញាណំ បដិពាហតិ, សោតុកាមំ ជនំ វិសំវាទេតិ, អរិយបថេ តិរិយំ និបតិត្វា មហាជនស្ស អហិតាយ ទុក្ខាយ បដិបន្នោ. យថា នាម រញ្ញោ រជ្ជេ មហាចោរោ ឧប្បជ្ជមានោ មហាជនស្ស អហិតាយ ទុក្ខាយ ឧប្បជ្ជតិ, ឯវំ ជិនសាសនេ ចោរោ ហុត្វា មហាជនស្ស អហិតាយ ទុក្ខាយ ឧប្បន្នោតិ វេទិតព្ពោ. សម្ពហុលា ភិក្ខូតិ ជនបទវាសិនោ បិណ្ឌបាតិកភិក្ខូ. តេនុបសង្កមិំសូតិ អយំ បរិសំ លភិត្វា សាសនម្បិ អន្តរធាបេយ្យ, យាវ បក្ខំ ន លភតិ, តាវទេវ នំ ទិដ្ឋិគតា វិវេចេមាតិ សុតសុតដ្ឋានតោយេវ អដ្ឋត្វា អនិសីទិត្វា ឧបសង្កមិំសុ.

៣៩៨. កតមំ តំ សាតិ វិញ្ញាណន្តិ សាតិ យំ ត្វំ វិញ្ញាណំ សន្ធាយ វទេសិ, កតមំ តំ វិញ្ញាណន្តិ? យ្វាយំ, ភន្តេ, វទោ វេទេយ្យោ តត្រ តត្រ កល្យាណបាបកានំ កម្មានំ វិបាកំ បដិសំវេទេតីតិ, ភន្តេ, យោ អយំ វទតិ វេទយតិ, យោ ចាយំ តហិំ តហិំ កុសលាកុសលកម្មានំ វិបាកំ បច្ចនុភោតិ. ឥទំ, ភន្តេ, វិញ្ញាណំ, យមហំ សន្ធាយ វទេមីតិ. កស្ស នុ ខោ នាមាតិ កស្ស ខត្តិយស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា វេស្សសុទ្ទគហដ្ឋបព្ពជិតទេវមនុស្សានំ វា អញ្ញតរស្ស.

៣៩៩. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសីតិ កស្មា អាមន្តេសិ? សាតិស្ស កិរ ឯវំ អហោសិ – ‘‘សត្ថា មំ ‘មោឃបុរិសោ’តិ វទតិ, ន ច មោឃបុរិសោតិ វុត្តមត្តេនេវ មគ្គផលានំ ឧបនិស្សយោ ន ហោតិ. ឧបសេនម្បិ ហិ វង្គន្តបុត្តំ, ‘អតិលហុំ ខោ ត្វំ មោឃបុរិស ពាហុល្លាយ អាវត្តោ’តិ (មហាវ. ៧៥) ភគវា មោឃបុរិសវាទេន ឱវទិ. ថេរោ អបរភាគេ ឃដេន្តោ វាយមន្តោ ឆ អភិញ្ញា សច្ឆាកាសិ. អហម្បិ តថារូបំ វីរិយំ បគ្គណ្ហិត្វា មគ្គផលានិ និព្ពត្តេស្សាមី’’តិ. អថស្ស ភគវា ឆិន្នបច្ចយោ អយំ សាសនេ អវិរុឡ្ហធម្មោតិ ទស្សេន្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ. ឧស្មីកតោតិអាទិ ហេដ្ឋា វុត្តាធិប្បាយមេវ. អថ ខោ ភគវាតិ អយម្បិ បាដិយេក្កោ អនុសន្ធិ. សាតិស្ស កិរ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវា មយ្ហំ មគ្គផលានំ ឧបនិស្សយោ នត្ថីតិ វទតិ, កិំ សក្កា ឧបនិស្សយេ អសតិ កាតុំ? ន ហិ តថាគតា សឧបនិស្សយស្សេវ ធម្មំ ទេសេន្តិ, យស្ស កស្សចិ ទេសេន្តិយេវ. អហំ ពុទ្ធស្ស សន្តិកា សុគតោវាទំ លភិត្វា សគ្គសម្បត្តូបគំ កុសលំ ករិស្សាមី’’តិ. អថស្ស ភគវា, ‘‘នាហំ, មោឃបុរិស, តុយ្ហំ ឱវាទំ វា អនុសាសនិំ វា ទេមី’’តិ សុគតោវាទំ បដិប្បស្សម្ភេន្តោ ឥមំ ទេសនំ អារភិ. តស្សត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. ឥទានិ បរិសាយ លទ្ធិំ សោធេន្តោ, ‘‘ឥធាហំ ភិក្ខូ បដិបុច្ឆិស្សាមី’’តិអាទិមាហ. តំ សព្ពម្បិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

៤០០. ឥទានិ វិញ្ញាណស្ស សប្បច្ចយភាវំ ទស្សេតុំ យំ យទេវ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ មនញ្ច បដិច្ច ធម្មេ ចាតិ សហាវជ្ជនេន ភវង្គមនញ្ច តេភូមកធម្មេ ច បដិច្ច. កដ្ឋញ្ច បដិច្ចាតិអាទិ ឱបម្មនិទស្សនត្ថំ វុត្តំ. តេន កិំ ទីបេតិ? ទ្វារសង្កន្តិយា អភាវំ. យថា ហិ កដ្ឋំ បដិច្ច ជលមានោ អគ្គិ ឧបាទានបច្ចយេ សតិយេវ ជលតិ, តស្មិំ អសតិ បច្ចយវេកល្លេន តត្ថេវ វូបសម្មតិ, ន សកលិកាទីនិ សង្កមិត្វា សកលិកគ្គីតិអាទិសង្ខ្យំ គច្ឆតិ, ឯវមេវ ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បន្នំ វិញ្ញាណំ តស្មិំ ទ្វារេ ចក្ខុរូបអាលោកមនសិការសង្ខាតេ បច្ចយម្ហិ សតិយេវ ឧប្បជ្ជតិ, តស្មិំ អសតិ បច្ចយវេកល្លេន តត្ថេវ និរុជ្ឈតិ, ន សោតាទីនិ សង្កមិត្វា សោតវិញ្ញាណន្តិអាទិសង្ខ្យំ គច្ឆតិ. ឯស នយោ សព្ពវារេសុ. ឥតិ ភគវា នាហំ វិញ្ញាណប្បវត្តេ ទ្វារសង្កន្តិមត្តម្បិ វទាមិ, អយំ បន សាតិ មោឃបុរិសោ ភវសង្កន្តិំ វទតីតិ សាតិំ និគ្គហេសិ.

៤០១. ឯវំ វិញ្ញាណស្ស សប្បច្ចយភាវំ ទស្សេត្វា ឥទានិ បន បញ្ចន្នម្បិ ខន្ធានំ សប្បច្ចយភាវំ ទស្សេន្តោ, ភូតមិទន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ភូតមិទន្តិ ឥទំ ខន្ធបញ្ចកំ ជាតំ ភូតំ និព្ពត្តំ, តុម្ហេបិ តំ ភូតមិទន្តិ, ភិក្ខវេ, បស្សថាតិ. តទាហារសម្ភវន្តិ តំ បនេតំ ខន្ធបញ្ចកំ អាហារសម្ភវំ បច្ចយសម្ភវំ, សតិ បច្ចយេ ឧប្បជ្ជតិ ឯវំ បស្សថាតិ បុច្ឆតិ. តទាហារនិរោធាតិ តស្ស បច្ចយស្ស និរោធា. ភូតមិទំ នោស្សូតិ ភូតំ នុ ខោ ឥទំ, ន នុ ខោ ភូតន្តិ. តទាហារសម្ភវំ នោស្សូតិ តំ ភូតំ ខន្ធបញ្ចកំ បច្ចយសម្ភវំ នុ ខោ, ន នុ ខោតិ. តទាហារនិរោធាតិ តស្ស បច្ចយស្ស និរោធា. និរោធធម្មំ នោស្សូតិ តំ ធម្មំ និរោធធម្មំ នុ ខោ, ន នុ ខោតិ. សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោតិ ឥទំ ខន្ធបញ្ចកំ ជាតំ ភូតំ និព្ពត្តន្តិ យាថាវសរសលក្ខណតោ វិបស្សនាបញ្ញាយ សម្មា បស្សន្តស្ស. បញ្ញាយ សុទិដ្ឋន្តិ វុត្តនយេនេវ វិបស្សនាបញ្ញាយ សុដ្ឋុ ទិដ្ឋំ. ឯវំ យេ យេ តំ បុច្ឆំ សល្លក្ខេសុំ, តេសំ តេសំ បដិញ្ញំ គណ្ហន្តោ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ សប្បច្ចយភាវំ ទស្សេតិ.

ឥទានិ យាយ បញ្ញាយ តេហិ តំ សប្បច្ចយំ សនិរោធំ ខន្ធបញ្ចកំ សុទិដ្ឋំ, តត្ថ និត្តណ្ហភាវំ បុច្ឆន្តោ ឥមំ ចេ តុម្ហេតិអាទិមាហ. តត្ថ ទិដ្ឋិន្តិ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិំ. សភាវទស្សនេន បរិសុទ្ធំ. បច្ចយទស្សនេន បរិយោទាតំ. អល្លីយេថាតិ តណ្ហាទិដ្ឋីហិ អល្លីយិត្វា វិហរេយ្យាថ. កេលាយេថាតិ តណ្ហាទិដ្ឋីហិ កីឡមានា វិហរេយ្យាថ. ធនាយេថាតិ ធនំ វិយ ឥច្ឆន្តា គេធំ អាបជ្ជេយ្យាថ. មមាយេថាតិ តណ្ហាទិដ្ឋីហិ មមត្តំ ឧប្បាទេយ្យាថ. និត្ថរណត្ថាយ នោ គហណត្ថាយាតិ យោ សោ មយា ចតុរោឃនិត្ថរណត្ថាយ កុល្លូបមោ ធម្មោ ទេសិតោ, នោ និកន្តិវសេន គហណត្ថាយ. អបិ នុ តំ តុម្ហេ អាជានេយ្យាថាតិ. វិបរិយាយេន សុក្កបក្ខោ វេទិតព្ពោ.

៤០២. ឥទានិ តេសំ ខន្ធានំ បច្ចយំ ទស្សេន្តោ, ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, អាហារាតិអាទិមាហ, តម្បិ វុត្តត្ថមេវ. យថា បន ឯកោ ឥមំ ជានាសីតិ វុត្តោ, ‘‘ន កេវលំ ឥមំ, មាតរម្បិស្ស ជានាមិ, មាតុ មាតរម្បី’’តិ ឯវំ បវេណិវសេន ជានន្តោ សុដ្ឋុ ជានាតិ នាម. ឯវមេវំ ភគវា ន កេវលំ ខន្ធមត្តមេវ ជានាតិ, ខន្ធានំ បច្ចយម្បិ តេសម្បិ បច្ចយានំ បច្ចយន្តិ ឯវំ សព្ពបច្ចយបរម្បរំ ជានាតិ. សោ តំ, ពុទ្ធពលំ ទីបេន្តោ ឥទានិ បច្ចយបរម្បរំ ទស្សេតុំ, ឥមេ ច, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ អាហារាតិអាទិមាហ. តំ វុត្តត្ថមេវ. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា…បេ… ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតីតិ ឯត្ថ បន បដិច្ចសមុប្បាទកថា វិត្ថារេតព្ពា ភវេយ្យ, សា វិសុទ្ធិមគ្គេ វិត្ថារិតាវ.

៤០៤. ឥមស្មិំ សតិ ឥទំ ហោតីតិ ឥមស្មិំ អវិជ្ជាទិកេ បច្ចយេ សតិ ឥទំ សង្ខារាទិកំ ផលំ ហោតិ. ឥមស្សុប្បាទា ឥទំ ឧប្បជ្ជតីតិ ឥមស្ស អវិជ្ជាទិកស្ស បច្ចយស្ស ឧប្បាទា ឥទំ សង្ខារាទិកំ ផលំ ឧប្បជ្ជតិ, តេនេវាហ – ‘‘យទិទំ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា…បេ… សមុទយោ ហោតី’’តិ. ឯវំ វដ្ដំ ទស្សេត្វា ឥទានិ វិវដ្ដំ ទស្សេន្តោ, អវិជ្ជាយ ត្វេវ អសេសវិរាគនិរោធាតិអាទិមាហ. តត្ថ អវិជ្ជាយ ត្វេវាតិ អវិជ្ជាយ ឯវ តុ. អសេសវិរាគនិរោធាតិ វិរាគសង្ខាតេន មគ្គេន អសេសនិរោធា អនុប្បាទនិរោធា. សង្ខារនិរោធោតិ សង្ខារានំ អនុប្បាទនិរោធោ ហោតិ, ឯវំ និរុទ្ធានំ បន សង្ខារានំ និរោធា វិញ្ញាណនិរោធោ ហោតិ, វិញ្ញាណាទីនញ្ច និរោធា នាមរូបាទីនិ និរុទ្ធានិយេវ ហោន្តីតិ ទស្សេតុំ សង្ខារនិរោធា វិញ្ញាណនិរោធោតិអាទិំ វត្វា ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតីតិ វុត្តំ. តត្ថ កេវលស្សាតិ សកលស្ស, សុទ្ធស្ស វា, សត្តវិរហិតស្សាតិ អត្ថោ. ទុក្ខក្ខន្ធស្សាតិ ទុក្ខរាសិស្ស. និរោធោ ហោតីតិ អនុប្បាទោ ហោតិ.

៤០៦. ឥមស្មិំ អសតីតិអាទិ វុត្តបដិបក្ខនយេន វេទិតព្ពំ.

៤០៧. ឯវំ វដ្ដវិវដ្ដំ កថេត្វា ឥទានិ ឥមំ ទ្វាទសង្គបច្ចយវដ្ដំ សហ វិបស្សនាយ មគ្គេន ជានន្តស្ស យា បដិធាវនា បហីយតិ, តស្សា អភាវំ បុច្ឆន្តោ អបិ នុ តុម្ហេ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ ឯវំ ជានន្តាតិ ឯវំ សហវិបស្សនាយ មគ្គេន ជានន្តា. ឯវំ បស្សន្តាតិ តស្សេវ វេវចនំ. បុព្ពន្តន្តិ បុរិមកោដ្ឋាសំ, អតីតខន្ធធាតុអាយតនានីតិ អត្ថោ. បដិធាវេយ្យាថាតិ តណ្ហាទិដ្ឋិវសេន បដិធាវេយ្យាថ. សេសំ សព្ពាសវសុត្តេ វិត្ថារិតមេវ.

ឥទានិ នេសំ តត្ថ និច្ចលភាវំ បុច្ឆន្តោ, អបិ នុ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ជានន្តា ឯវំ បស្សន្តា ឯវំ វទេយ្យាថ, សត្ថា នោ គរូតិអាទិមាហ. តត្ថ គរូតិ ភារិកោ អកាមា អនុវត្តិតព្ពោ. សមណោតិ ពុទ្ធសមណោ. អញ្ញំ សត្ថារំ ឧទ្ទិសេយ្យាថាតិ អយំ សត្ថា អម្ហាកំ កិច្ចំ សាធេតុំ ន សក្កោតីតិ អបិ នុ ឯវំសញ្ញិនោ ហុត្វា អញ្ញំ ពាហិរកំ សត្ថារំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ. បុថុសមណព្រាហ្មណានន្តិ ឯវំសញ្ញិនោ ហុត្វា បុថូនំ តិត្ថិយសមណានំ ចេវ ព្រាហ្មណានញ្ច. វតកោតូហលមង្គលានីតិ វតសមាទានានិ ច ទិដ្ឋិកុតូហលានិ ច ទិដ្ឋសុតមុតមង្គលានិ ច. តានិ សារតោ បច្ចាគច្ឆេយ្យាថាតិ ឯតានិ សារន្តិ ឯវំសញ្ញិនោ ហុត្វា បដិអាគច្ឆេយ្យាថ. ឯវំ និស្សដ្ឋានិ ច បុន គណ្ហេយ្យាថាតិ អត្ថោ. សាមំ ញាតន្តិ សយំ ញាណេន ញាតំ. សាមំ ទិដ្ឋន្តិ សយំ បញ្ញាចក្ខុនា ទិដ្ឋំ. សាមំ វិទិតន្តិ សយំ វិភាវិតំ បាកដំ កតំ. ឧបនីតា ខោ មេ តុម្ហេតិ មយា, ភិក្ខវេ, តុម្ហេ ឥមិនា សន្ទិដ្ឋិកាទិសភាវេន ធម្មេន និព្ពានំ ឧបនីតា, បាបិតាតិ អត្ថោ. សន្ទិដ្ឋិកោតិអាទីនមត្ថោ វិសុទ្ធិមគ្គេ វិត្ថារិតោ. ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្តន្តិ ឯតំ វចនមិទំ តុម្ហេហិ សាមំ ញាតាទិភាវំ បដិច្ច វុត្តំ.

៤០៨. តិណ្ណំ ខោ បន, ភិក្ខវេតិ កស្មា អារភិ? ននុ ហេដ្ឋា វដ្ដវិវដ្ដវសេន ទេសនា មត្ថកំ បាបិតាតិ? អាម បាបិតា. អយំ បន បាដិឯក្កោ អនុសន្ធិ, ‘‘អយញ្ហិ លោកសន្និវាសោ បដិសន្ធិសម្មូឡ្ហោ, តស្ស សម្មោហដ្ឋានំ វិទ្ធំសេត្វា បាកដំ ករិស្សាមី’’តិ ឥមំ ទេសនំ អារភិ. អបិច វដ្ដមូលំ អវិជ្ជា, វិវដ្ដមូលំ ពុទ្ធុប្បាទោ, ឥតិ វដ្ដមូលំ អវិជ្ជំ វិវដ្ដមូលញ្ច ពុទ្ធុប្បាទំ ទស្សេត្វាបិ, ‘‘បុន ឯកវារំ វដ្ដវិវដ្ដវសេន ទេសនំ មត្ថកំ បាបេស្សាមី’’តិ ឥមំ ទេសនំ អារភិ. តត្ថ សន្និបាតាតិ សមោធានេន បិណ្ឌភាវេន. គព្ភស្សាតិ គព្ភេ និព្ពត្តនកសត្តស្ស. អវក្កន្តិ ហោតីតិ និព្ពត្តិ ហោតិ. កត្ថចិ ហិ គព្ភោតិ មាតុកុច្ឆិ វុត្តោ. យថាហ –

‘‘យមេករត្តិំ បឋមំ, គព្ភេ វសតិ មាណវោ;

អព្ភុដ្ឋិតោវ សោ យាតិ, ស គច្ឆំ ន និវត្តតី’’តិ. (ជា. ១.១៥.៣៦៣);

កត្ថចិ គព្ភេ និព្ពត្តនសត្តោ. យថាហ – ‘‘យថា ខោ, បនានន្ទ, អញ្ញា ឥត្ថិកា នវ វា ទស វា មាសេ គព្ភំ កុច្ឆិនា បរិហរិត្វា វិជាយន្តី’’តិ (ម. និ. ៣.២០៥). ឥធ សត្តោ អធិប្បេតោ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘គព្ភស្ស អវក្កន្តិ ហោតី’’តិ.

ឥធាតិ ឥមស្មិំ សត្តលោកេ. មាតា ច ឧតុនី ហោតីតិ ឥទំ ឧតុសមយំ សន្ធាយ វុត្តំ. មាតុគាមស្ស កិរ យស្មិំ ឱកាសេ ទារកោ និព្ពត្តតិ, តត្ថ មហតី លោហិតបីឡកា សណ្ឋហិត្វា ភិជ្ជិត្វា បគ្ឃរតិ, វត្ថុ សុទ្ធំ ហោតិ, សុទ្ធេ វត្ថុម្ហិ មាតាបិតូសុ ឯកវារំ សន្និបតិតេសុ យាវ សត្ត ទិវសានិ ខេត្តមេវ ហោតិ. តស្មិំ សមយេ ហត្ថគ្គាហវេណិគ្គាហាទិនា អង្គបរាមសនេនបិ ទារកោ និព្ពត្តតិយេវ. គន្ធព្ពោតិ តត្រូបគសត្តោ. បច្ចុបដ្ឋិតោ ហោតីតិ ន មាតាបិតូនំ សន្និបាតំ ឱលោកយមានោ សមីបេ ឋិតោ បច្ចុបដ្ឋិតោ នាម ហោតិ. កម្មយន្តយន្តិតោ បន ឯកោ សត្តោ តស្មិំ ឱកាសេ និព្ពត្តនកោ ហោតីតិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោ. សំសយេនាតិ ‘‘អរោគោ នុ ខោ ភវិស្សាមិ អហំ វា, បុត្តោ វា មេ’’តិ ឯវំ មហន្តេន ជីវិតសំសយេន. លោហិតញ្ហេតំ, ភិក្ខវេតិ តទា កិរ មាតុលោហិតំ តំ ឋានំ សម្បត្តំ បុត្តសិនេហេន បណ្ឌរំ ហោតិ. តស្មា ឯវមាហ. វង្កកន្តិ គាមទារកានំ កីឡនកំ ខុទ្ទកនង្គលំ. ឃដិកា វុច្ចតិ ទីឃទណ្ឌេន រស្សទណ្ឌកំ បហរណកីឡា. មោក្ខចិកន្តិ សម្បរិវត្តកកីឡា, អាកាសេ វា ទណ្ឌកំ គហេត្វា ភូមិយំ វា សីសំ ឋបេត្វា ហេដ្ឋុបរិយភាវេន បរិវត្តនកីឡនន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ចិង្គុលកំ វុច្ចតិ តាលបណ្ណាទីហិ កតំ វាតប្បហារេន បរិព្ភមនចក្កំ. បត្តាឡ្ហកំ វុច្ចតិ បណ្ណនាឡិកា, តាយ វាលិកាទីនិ មិនន្តា កីឡន្តិ. រថកន្តិ ខុទ្ទករថំ. ធនុកម្បិ ខុទ្ទកធនុមេវ.

៤០៩. សារជ្ជតីតិ រាគំ ឧប្បាទេតិ. ព្យាបជ្ជតីតិ ព្យាបាទំ ឧប្បាទេតិ. អនុបដ្ឋិតកាយសតីតិ កាយេ សតិ កាយសតិ, តំ អនុបដ្ឋបេត្វាតិ អត្ថោ. បរិត្តចេតសោតិ អកុសលចិត្តោ. យត្ថស្ស តេ បាបកាតិ យស្សំ ផលសមាបត្តិយំ ឯតេ និរុជ្ឈន្តិ, តំ ន ជានាតិ នាធិគច្ឆតីតិ អត្ថោ. អនុរោធវិរោធន្តិ រាគញ្ចេវ ទោសញ្ច. អភិនន្ទតីតិ តណ្ហាវសេន អភិនន្ទតិ, តណ្ហាវសេនេវ អហោ សុខន្តិអាទីនិ វទន្តោ អភិវទតិ. អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតីតិ តណ្ហាអជ្ឈោសានគហណេន គិលិត្វា បរិនិដ្ឋបេត្វា គណ្ហាតិ. សុខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា អភិនន្ទតុ, ទុក្ខំ កថំ អភិនន្ទតីតិ? ‘‘អហំ ទុក្ខិតោ មម ទុក្ខ’’ន្តិ គណ្ហន្តោ អភិនន្ទតិ នាម. ឧប្បជ្ជតិ នន្ទីតិ តណ្ហា ឧប្បជ្ជតិ. តទុបាទានន្តិ សាវ តណ្ហា គហណដ្ឋេន ឧបាទានំ នាម. តស្ស ឧបាទានបច្ចយា ភវោ…បេ… សមុទយោ ហោតីតិ, ឥទញ្ហិ ភគវតា បុន ឯកវារំ ទ្វិសន្ធិ តិសង្ខេបំ បច្ចយាការវដ្ដំ ទស្សិតំ.

៤១០-៤. ឥទានិ វិវដ្ដំ ទស្សេតុំ ឥធ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជតីតិអាទិមាហ. តត្ថ អប្បមាណចេតសោតិ អប្បមាណំ លោកុត្តរំ ចេតោ អស្សាតិ អប្បមាណចេតសោ, មគ្គចិត្តសមង្គីតិ អត្ថោ. ឥមំ ខោ មេ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិំ ធារេថាតិ, ភិក្ខវេ, ឥមំ សំខិត្តេន ទេសិតំ មយ្ហំ, តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិទេសនំ តុម្ហេ និច្ចកាលំ ធារេយ្យាថ មា បមជ្ជេយ្យាថ. ទេសនា ហិ ឯត្ថ វិមុត្តិបដិលាភហេតុតោ វិមុត្តីតិ វុត្តា. មហាតណ្ហាជាលតណ្ហាសង្ឃាដបដិមុក្កន្តិ តណ្ហាវ សំសិព្ពិតដ្ឋេន មហាតណ្ហាជាលំ, សង្ឃដិតដ្ឋេន សង្ឃាដន្តិ វុច្ចតិ; ឥតិ ឥមស្មិំ មហាតណ្ហាជាលេ តណ្ហាសង្ឃាដេ ច ឥមំ សាតិំ ភិក្ខុំ កេវដ្ដបុត្តំ បដិមុក្កំ ធារេថ. អនុបវិដ្ឋោ អន្តោគធោតិ នំ ធារេថាតិ អត្ថោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

មហាតណ្ហាសង្ខយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.