៧. ចូឡតណ្ហាសង្ខយសុត្តវណ្ណនា

៣៩០. ឯវំ មេ សុតន្តិ ចូឡតណ្ហាសង្ខយសុត្តំ. តត្ថ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេតិ បុព្ពារាមសង្ខាតេ វិហារេ មិគារមាតុយា បាសាទេ. តត្រាយំ អនុបុព្ពីកថាអតីតេ សតសហស្សកប្បមត្ថកេ ឯកា ឧបាសិកា បទុមុត្តរំ ភគវន្តំ និមន្តេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស សតសហស្សំ ទានំ ទត្វា ភគវតោ បាទមូលេ និបជ្ជិត្វា, ‘‘អនាគតេ តុម្ហាទិសស្ស ពុទ្ធស្ស អគ្គុបដ្ឋាយិកា ហោមី’’តិ បត្ថនមកាសិ. សា កប្បសតសហស្សំ ទេវេសុ ចេវ មនុស្សេសុ ច សំសរិត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ ភទ្ទិយនគរេ មេណ្ឌកសេដ្ឋិបុត្តស្ស ធនញ្ជយស្ស សេដ្ឋិនោ គហេ សុមនទេវិយា កុច្ឆិម្ហិ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. ជាតកាលេ ចស្សា វិសាខាតិ នាមំ អកំសុ. សា យទា ភគវា ភទ្ទិយនគរំ អគមាសិ, តទា បញ្ចហិ ទារិកាសតេហិ សទ្ធិំ ភគវតោ បច្ចុគ្គមនំ កត្វា បឋមទស្សនម្ហិយេវ សោតាបន្នា អហោសិ. អបរភាគេ សាវត្ថិយំ មិគារសេដ្ឋិបុត្តស្ស បុណ្ណវឌ្ឍនកុមារស្ស គេហំ គតា, តត្ថ នំ មិគារសេដ្ឋិ មាតិដ្ឋានេ ឋបេសិ, តស្មា មិគារមាតាតិ វុច្ចតិ.

បតិកុលំ គច្ឆន្តិយា ចស្សា បិតា មហាលតាបិឡន្ធនំ នាម ការាបេសិ. តស្មិំ បិឡន្ធនេ ចតស្សោ វជិរនាឡិយោ ឧបយោគំ អគមំសុ, មុត្តានំ ឯកាទស នាឡិយោ, បវាឡានំ ទ្វាវីសតិ នាឡិយោ, មណីនំ តេត្តិំស នាឡិយោ, ឥតិ ឯតេហិ ច អញ្ញេហិ ច សត្តវណ្ណេហិ រតនេហិ និដ្ឋានំ អគមាសិ. តំ សីសេ បដិមុក្កំ យាវ បាទបិដ្ឋិយា ភស្សតិ, បញ្ចន្នំ ហត្ថីនំ ពលំ ធារយមានាវ នំ ឥត្ថី ធារេតុំ សក្កោតិ. សា អបរភាគេ ទសពលស្ស អគ្គុបដ្ឋាយិកា ហុត្វា តំ បសាធនំ វិស្សជ្ជេត្វា នវហិ កោដីហិ ភគវតោ វិហារំ ការយមានា ករីសមត្តេ ភូមិភាគេ បាសាទំ ការេសិ. តស្ស ឧបរិភូមិយំ បញ្ច គព្ភសតានិ ហោន្តិ, ហេដ្ឋាភូមិយំ បញ្ចាតិ គព្ភសហស្សប្បដិមណ្ឌិតោ អហោសិ. សា ‘‘សុទ្ធបាសាទោវ ន សោភតី’’តិ តំ បរិវារេត្វា បញ្ច ទ្វិកូដគេហសតានិ, បញ្ច ចូឡបាសាទសតានិ, បញ្ច ទីឃសាលសតានិ ច ការាបេសិ. វិហារមហោ ចតូហិ មាសេហិ និដ្ឋានំ អគមាសិ.

មាតុគាមត្តភាវេ ឋិតាយ វិសាខាយ វិយ អញ្ញិស្សា ពុទ្ធសាសនេ ធនបរិច្ចាគោ នាម នត្ថិ, បុរិសត្តភាវេ ឋិតស្ស ច អនាថបិណ្ឌិកស្ស វិយ អញ្ញស្ស ពុទ្ធសាសនេ ធនបរិច្ចាគោ នាម នត្ថិ. សោ ហិ ចតុបញ្ញាសកោដិយោ វិស្សជ្ជេត្វា សាវត្ថិយា ទក្ខិណភាគេ អនុរាធបុរស្ស មហាវិហារសទិសេ ឋានេ ជេតវនមហាវិហារំ នាម ការេសិ. វិសាខា, សាវត្ថិយា បាចីនភាគេ ឧត្តមទេវីវិហារសទិសេ ឋានេ បុព្ពារាមំ នាម ការេសិ. ភគវា ឥមេសំ ទ្វិន្នំ កុលានំ អនុកម្បាយ សាវត្ថិំ និស្សាយ វិហរន្តោ ឥមេសុ ទ្វីសុ វិហារេសុ និពទ្ធវាសំ វសិ. ឯកំ អន្តោវស្សំ ជេតវនេ វសតិ, ឯកំ បុព្ពារាមេ, ឯតស្មិំ បន សមយេ ភគវា បុព្ពារាមេ វិហរតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ’’តិ.

កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេតិ កិត្តកេន នុ ខោ, ភន្តេ. សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ ហោតីតិ តណ្ហាសង្ខយេ និព្ពានេ តំ អារម្មណំ កត្វា វិមុត្តចិត្តតាយ តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ នាម សំខិត្តេន កិត្តាវតា ហោតិ? យាយ បដិបត្តិយា តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ ហោតិ, តំ មេ ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ បុព្ពភាគប្បដិបទំ សំខិត្តេន ទេសេថាតិ បុច្ឆតិ. អច្ចន្តនិដ្ឋោតិ ខយវយសង្ខាតំ អន្តំ អតីតាតិ អច្ចន្តា. អច្ចន្តា និដ្ឋា អស្សាតិ អច្ចន្តនិដ្ឋោ, ឯកន្តនិដ្ឋោ សតតនិដ្ឋោតិ អត្ថោ. អច្ចន្តំ យោគក្ខេមីតិ អច្ចន្តយោគក្ខេមី, និច្ចយោគក្ខេមីតិ អត្ថោ. អច្ចន្តំ ព្រហ្មចារីតិ អច្ចន្តព្រហ្មចារី, និច្ចព្រហ្មចារីតិ អត្ថោ. អច្ចន្តំ បរិយោសានមស្សាតិ បុរិមនយេនេវ អច្ចន្តបរិយោសានោ. សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានន្តិ ទេវានញ្ច មនុស្សានញ្ច សេដ្ឋោ ឧត្តមោ. ឯវរូបោ ភិក្ខុ កិត្តាវតា ហោតិ, ខិប្បមេតស្ស សង្ខេបេនេវ បដិបត្តិំ កថេថាតិ ភគវន្តំ យាចតិ. កស្មា បនេស ឯវំ វេគាយតីតិ? កីឡំ អនុភវិតុកាមតាយ.

អយំ កិរ ឧយ្យានកីឡំ អាណាបេត្វា ចតូហិ មហារាជូហិ ចតូសុ ទិសាសុ អារក្ខំ គាហាបេត្វា ទ្វីសុ ទេវលោកេសុ ទេវសង្ឃេន បរិវុតោ អឌ្ឍតិយាហិ នាដកកោដីហិ សទ្ធិំ ឯរាវណំ អារុយ្ហ ឧយ្យានទ្វារេ ឋិតោ ឥមំ បញ្ហំ សល្លក្ខេសិ – ‘‘កិត្តកេន នុ ខោ តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តស្ស ខីណាសវស្ស សង្ខេបតោ អាគមនិយបុព្ពភាគបដិបទា ហោតី’’តិ. អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ បញ្ហោ អតិវិយ សស្សិរិកោ, សចាហំ ឥមំ បញ្ហំ អនុគ្គណ្ហិត្វាវ ឧយ្យានំ បវិសិស្សាមិ, ឆទ្វារិកេហិ អារម្មណេហិ និម្មថិតោ ន បុន ឥមំ បញ្ហំ សល្លក្ខេស្សាមិ, តិដ្ឋតុ តាវ ឧយ្យានកីឡា, សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា ឥមំ បញ្ហំ បុច្ឆិត្វា ឧគ្គហិតបញ្ហោ ឧយ្យានេ កីឡិស្សាមី’’តិ ហត្ថិក្ខន្ធេ អន្តរហិតោ ភគវតោ សន្តិកេ បាតុរហោសិ. តេបិ ចត្តារោ មហារាជានោ អារក្ខំ គហេត្វា ឋិតដ្ឋានេយេវ ឋិតា, បរិចារិកទេវសង្ឃាបិ នាដកានិបិ ឯរាវណោបិ នាគរាជា តត្ថេវ ឧយ្យានទ្វារេ អដ្ឋាសិ, ឯវមេស កីឡំ អនុភវិតុកាមតាយ វេគាយន្តោ ឯវមាហ.

សព្ពេ ធម្មា នាលំ អភិនិវេសាយាតិ ឯត្ថ សព្ពេ ធម្មា នាម បញ្ចក្ខន្ធា ទ្វាទសាយតនានិ អដ្ឋារស ធាតុយោ. តេ សព្ពេបិ តណ្ហាទិដ្ឋិវសេន អភិនិវេសាយ នាលំ ន បរិយត្តា ន សមត្ថា ន យុត្តា, កស្មា? គហិតាការេន អតិដ្ឋនតោ. តេ ហិ និច្ចាតិ គហិតាបិ អនិច្ចាវ សម្បជ្ជន្តិ, សុខាតិ គហិតាបិ ទុក្ខាវ សម្បជ្ជន្តិ, អត្តាតិ គហិតាបិ អនត្តាវ សម្បជ្ជន្តិ, តស្មា នាលំ អភិនិវេសាយ. អភិជានាតីតិ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តាតិ ញាតបរិញ្ញាយ អភិជានាតិ. បរិជានាតីតិ តថេវ តីរណបរិញ្ញាយ បរិជានាតិ. យំកិញ្ចិ វេទនន្តិ អន្តមសោ បញ្ចវិញ្ញាណសម្បយុត្តម្បិ យំកិញ្ចិ អប្បមត្តកម្បិ វេទនំ អនុភវតិ. ឥមិនា ភគវា សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស វេទនាវសេន និព្ពត្តេត្វា អរូបបរិគ្គហំ ទស្សេតិ. សចេ បន វេទនាកម្មដ្ឋានំ ហេដ្ឋា ន កថិតំ ភវេយ្យ, ឥមស្មិំ ឋានេ កថេតព្ពំ សិយា. ហេដ្ឋា បន កថិតំ, តស្មា សតិបដ្ឋានេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. អនិច្ចានុបស្សីតិ ឯត្ថ អនិច្ចំ វេទិតព្ពំ, អនិច្ចានុបស្សនា វេទិតព្ពា, អនិច្ចានុបស្សី វេទិតព្ពោ. តត្ថ អនិច្ចន្តិ បញ្ចក្ខន្ធា, តេ ហិ ឧប្បាទវយដ្ឋេន អនិច្ចា. អនិច្ចានុបស្សនាតិ បញ្ចក្ខន្ធានំ ខយតោ វយតោ ទស្សនញាណំ. អនិច្ចានុបស្សីតិ តេន ញាណេន សមន្នាគតោ បុគ្គលោ. តស្មា ‘‘អនិច្ចានុបស្សី វិហរតី’’តិ អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ វិហរតីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ.

វិរាគានុបស្សីតិ ឯត្ថ ទ្វេ វិរាគា ខយវិរាគោ ច អច្ចន្តវិរាគោ ច. តត្ថ សង្ខារានំ ខយវយតោ អនុបស្សនាបិ, អច្ចន្តវិរាគំ និព្ពានំ វិរាគតោ ទស្សនមគ្គញាណម្បិ វិរាគានុបស្សនា. តទុភយសមាង្គីបុគ្គលោ វិរាគានុបស្សី នាម, តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘វិរាគានុបស្សី’’តិ, វិរាគតោ អនុបស្សន្តោតិ អត្ថោ. និរោធានុបស្សិម្ហិបិ ឯសេវ នយោ, និរោធោបិ ហិ ខយនិរោធោ ច អច្ចន្តនិរោធោ ចាតិ ទុវិធោយេវ. បដិនិស្សគ្គានុបស្សីតិ ឯត្ថ បដិនិស្សគ្គោ វុច្ចតិ វោស្សគ្គោ, សោ ច បរិច្ចាគវោស្សគ្គោ បក្ខន្ទនវោស្សគ្គោតិ ទុវិធោ ហោតិ. តត្ថ បរិច្ចាគវោស្សគ្គោតិ វិបស្សនា, សា ហិ តទង្គវសេន កិលេសេ ច ខន្ធេ ច វោស្សជ្ជតិ. បក្ខន្ទនវោស្សគ្គោតិ មគ្គោ, សោ ហិ និព្ពានំ អារម្មណំ អារម្មណតោ បក្ខន្ទតិ. ទ្វីហិបិ វា ការណេហិ វោស្សគ្គោយេវ, សមុច្ឆេទវសេន ខន្ធានំ កិលេសានញ្ច វោស្សជ្ជនតោ, និព្ពានញ្ច បក្ខន្ទនតោ. តស្មា កិលេសេ ច ខន្ធេ ច បរិច្ចជតីតិ បរិច្ចាគវោស្សគ្គោ, និរោធេ និព្ពានធាតុយា ចិត្តំ បក្ខន្ទតីតិ បក្ខន្ទនវោស្សគ្គោតិ ឧភយម្បេតំ មគ្គេ សមេតិ. តទុភយសមង្គីបុគ្គលោ ឥមាយ បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាយ សមន្នាគតត្តា បដិនិស្សគ្គានុបស្សី នាម ហោតិ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘បដិនិស្សគ្គានុបស្សី’’តិ. ន កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតីតិ កិញ្ចិ ឯកម្បិ សង្ខារគតំ តណ្ហាវសេន ន ឧបាទិយតិ ន គណ្ហាតិ ន បរាមសតិ. អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតីតិ អគ្គណ្ហន្តោ តណ្ហាបរិតស្សនាយ ន បរិតស្សតិ. បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតីតិ សយមេវ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពាយតិ. ខីណា ជាតីតិអាទិនា បនស្ស បច្ចវេក្ខណាវ ទស្សិតា. ឥតិ ភគវា សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស សំខិត្តេន ខីណាសវស្ស បុព្ពភាគប្បដិបទំ បុច្ឆិតោ សល្លហុកំ កត្វា សំខិត្តេនេវ ខិប្បំ កថេសិ.

៣៩១. អវិទូរេ និសិន្នោ ហោតីតិ អនន្តរេ កូដាគារេ និសិន្នោ ហោតិ. អភិសមេច្ចាតិ ញាណេន អភិសមាគន្ត្វា, ជានិត្វាតិ អត្ថោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – កិំ នុ ខោ ឯស ជានិត្វា អនុមោទិ, ឧទាហុ អជានិត្វា វាតិ. កស្មា បនស្ស ឯវមហោសីតិ? ថេរោ កិរ ន ភគវតោ បញ្ហវិស្សជ្ជនសទ្ទំ អស្សោសិ, សក្កស្ស បន ទេវរញ្ញោ, ‘‘ឯវមេតំ ភគវា ឯវមេតំ សុគតា’’តិ អនុមោទនសទ្ទំ អស្សោសិ. សក្កោ កិរ ទេវរាជា មហតា សទ្ទេន អនុមោទិ. អថ កស្មា ន ភគវតោ សទ្ទំ អស្សោសីតិ? យថាបរិសវិញ្ញាបកត្តា. ពុទ្ធានញ្ហិ ធម្មំ កថេន្តានំ ឯកាពទ្ធាយ ចក្កវាឡបរិយន្តាយបិ បរិសាយ សទ្ទោ សុយ្យតិ, បរិយន្តំ បន មុញ្ចិត្វា អង្គុលិមត្តម្បិ ពហិទ្ធា ន និច្ឆរតិ. កស្មា? ឯវរូបា មធុរកថា មា និរត្ថកា អគមាសីតិ. តទា ភគវា មិគារមាតុបាសាទេ សត្តរតនមយេ កូដាគារេ សិរិគព្ភម្ហិ និសិន្នោ ហោតិ, តស្ស ទក្ខិណបស្សេ សារិបុត្តត្ថេរស្ស វសនកូដាគារំ, វាមបស្សេ មហាមោគ្គល្លានស្ស, អន្តរេ ឆិទ្ទវិវរោកាសោ នត្ថិ, តស្មា ថេរោ ន ភគវតោ សទ្ទំ អស្សោសិ, សក្កស្សេវ អស្សោសីតិ.

បញ្ចហិ តូរិយសតេហីតិ បញ្ចង្គិកានំ តូរិយានំ បញ្ចហិ សតេហិ. បញ្ចង្គិកំ តូរិយំ នាម អាតតំ វិតតំ អាតតវិតតំ សុសិរំ ឃនន្តិ ឥមេហិ បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតំ. តត្ថ អាតតំ នាម ចម្មបរិយោនទ្ធេសុ ភេរិអាទីសុ ឯកតលតូរិយំ. វិតតំ នាម ឧភយតលំ. អាតតវិតតំ នាម តន្តិពទ្ធបណវាទិ. សុសិរំ វំសាទិ. ឃនំ សម្មាទិ. សមប្បិតោតិ ឧបគតោ. សមង្គីភូតោតិ តស្សេវ វេវចនំ. បរិចារេតីតិ តំ សម្បត្តិំ អនុភវន្តោ តតោ តតោ ឥន្ទ្រិយានិ ចារេតិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – បរិវារេត្វា វជ្ជមានេហិ បញ្ចហិ តូរិយសតេហិ សមន្នាគតោ ហុត្វា ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវតី. បដិបណាមេត្វាតិ អបនេត្វា, និស្សទ្ទានិ ការាបេត្វាតិ អត្ថោ. យថេវ ហិ ឥទានិ សទ្ធា រាជានោ គរុភាវនិយំ ភិក្ខុំ ទិស្វា – ‘‘អសុកោ នាម អយ្យោ អាគច្ឆតិ, មា, តាតា, គាយថ, មា វាទេថ, មា នច្ចថា’’តិ នាដកានិ បដិវិនេន្តិ, សក្កោបិ ថេរំ ទិស្វា ឯវមកាសិ. ចិរស្សំ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, ឥមំ បរិយាយមកាសីតិ ឯវរូបំ លោកេ បកតិយា បិយសមុទាហារវចនំ ហោតិ, លោកិយា ហិ ចិរស្សំ អាគតម្បិ អនាគតបុព្ពម្បិ មនាបជាតិយំ អាគតំ ទិស្វា, – ‘‘កុតោ ភវំ អាគតោ, ចិរស្សំ ភវំ អាគតោ, កថំ តេ ឥធាគមនមគ្គោ ញាតោ មគ្គមូឡ្ហោសី’’តិអាទីនិ វទន្តិ. អយំ បន អាគតបុព្ពត្តាយេវ ឯវមាហ. ថេរោ ហិ កាលេន កាលំ ទេវចារិកំ គច្ឆតិយេវ. តត្ថ បរិយាយមកាសីតិ វារមកាសិ. យទិទំ ឥធាគមនាយាតិ យោ អយំ ឥធាគមនាយ វារោ, តំ, ភន្តេ, ចិរស្សមកាសីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥទមាសនំ បញ្ញត្តន្តិ យោជនិកំ មណិបល្លង្កំ បញ្ញបាបេត្វា ឯវមាហ.

៣៩២. ពហុកិច្ចា ពហុករណីយាតិ ឯត្ថ យេសំ ពហូនិ កិច្ចានិ, តេ ពហុកិច្ចា. ពហុករណីយាតិ តស្សេវ វេវចនំ. អប្បេវ សកេន ករណីយេនាតិ សករណីយមេវ អប្បំ មន្ទំ, ន ពហុ, ទេវានំ ករណីយំ បន ពហុ, បថវិតោ បដ្ឋាយ ហិ កប្បរុក្ខមាតុគាមាទីនំ អត្ថាយ អដ្ដា សក្កស្ស សន្តិកេ ឆិជ្ជន្តិ, តស្មា និយមេន្តោ អាហ – អបិច ទេវានំយេវ តាវតិំសានំ ករណីយេនាតិ. ទេវានញ្ហិ ធីតា ច បុត្តា ច អង្កេ និព្ពត្តន្តិ, បាទបរិចារិកា ឥត្ថិយោ សយនេ និព្ពត្តន្តិ, តាសំ មណ្ឌនបសាធនការិកា ទេវធីតា សយនំ បរិវារេត្វា និព្ពត្តន្តិ, វេយ្យាវច្ចករា អន្តោវិមានេ និព្ពត្តន្តិ, ឯតេសំ អត្ថាយ អដ្ដករណំ នត្ថិ. យេ បន សីមន្តរេ និព្ពត្តន្តិ, តេ ‘‘មម សន្តកា តវ សន្តកា’’តិ និច្ឆេតុំ អសក្កោន្តា អដ្ដំ ករោន្តិ, សក្កំ ទេវរាជានំ បុច្ឆន្តិ, សោ យស្ស វិមានំ អាសន្នតរំ, តស្ស សន្តកោតិ វទតិ. សចេ ទ្វេបិ សមដ្ឋានេ ហោន្តិ, យស្ស វិមានំ ឱលោកេន្តោ ឋិតោ, តស្ស សន្តកោតិ វទតិ. សចេ ឯកម្បិ ន ឱលោកេតិ, តំ ឧភិន្នំ កលហុបច្ឆេទនត្ថំ អត្តនោ សន្តកំ ករោតិ. តំ សន្ធាយ, ‘‘ទេវានំយេវ តាវតិំសានំ ករណីយេនា’’តិ អាហ. អបិចស្ស ឯវរូបំ កីឡាកិច្ចម្បិ ករណីយមេវ.

យំ នោ ខិប្បមេវ អន្តរធាយតីតិ យំ អម្ហាកំ សីឃមេវ អន្ធការេ រូបគតំ វិយ ន ទិស្សតិ. ឥមិនា – ‘‘អហំ, ភន្តេ, តំ បញ្ហវិស្សជ្ជនំ ន សល្លក្ខេមី’’តិ ទីបេតិ. ថេរោ – ‘‘កស្មា នុ ខោ អយំ យក្ខោ អសល្លក្ខណភាវំ ទីបេតិ, បស្សេន បរិហរតី’’តិ អាវជ្ជន្តោ – ‘‘ទេវា នាម មហាមូឡ្ហា ហោន្តិ. ឆទ្វារិកេហិ អារម្មណេហិ និម្មថីយមានា អត្តនោ ភុត្តាភុត្តភាវម្បិ បីតាបីតភាវម្បិ ន ជានន្តិ, ឥធ កតមេត្ថ បមុស្សន្តី’’តិ អញ្ញាសិ. កេចិ បនាហុ – ‘‘ថេរោ ឯតស្ស គរុ ភាវនិយោ, តស្មា ‘ឥទានេវ លោកេ អគ្គបុគ្គលស្ស សន្តិកេ បញ្ហំ ឧគ្គហេត្វា អាគតោ, ឥទានេវ នាដកានំ អន្តរំ បវិដ្ឋោតិ ឯវំ មំ ថេរោ តជ្ជេយ្យា’តិ ភយេន ឯវមាហា’’តិ. ឯតំ បន កោហញ្ញំ នាម ហោតិ, ន អរិយសាវកស្ស ឯវរូបំ កោហញ្ញំ នាម ហោតិ, តស្មា មូឡ្ហភាវេនេវ ន សល្លក្ខេសីតិ វេទិតព្ពំ. ឧបរិ កស្មា សល្លក្ខេសីតិ? ថេរោ តស្ស សោមនស្សសំវេគំ ជនយិត្វា តមំ នីហរិ, តស្មា សល្លក្ខេសីតិ.

ឥទានិ សក្កោ បុព្ពេ អត្តនោ ឯវំ ភូតការណំ ថេរស្ស អារោចេតុំ ភូតបុព្ពន្តិអាទិមាហ. តត្ថ សមុបព្យូឡ្ហោតិ សន្និបតិតោ រាសិភូតោ. អសុរា បរាជិនិំសូតិ អសុរា បរាជយំ បាបុណិំសុ. កទា បនេតេ បរាជិតាតិ? សក្កស្ស និព្ពត្តកាលេ. សក្កោ កិរ អនន្តរេ អត្តភាវេ មគធរដ្ឋេ មចលគាមេ មឃោ នាម មាណវោ អហោសិ, បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ, ពោធិសត្តចរិយា វិយស្ស ចរិយា អហោសិ. សោ តេត្តិំស បុរិសេ គហេត្វា កល្យាណមកាសិ. ឯកទិវសំ អត្តនោវ បញ្ញាយ ឧបបរិក្ខិត្វា គាមមជ្ឈេ មហាជនស្ស សន្និបតិតដ្ឋានេ កចវរំ ឧភយតោ អបព្ពហិត្វា តំ ឋានំ អតិរមណីយមកាសិ, បុន តត្ថេវ មណ្ឌបំ ការេសិ, បុន គច្ឆន្តេ កាលេ សាលំ ការេសិ. គាមតោ ច និក្ខមិត្វា គាវុតម្បិ អឌ្ឍយោជនម្បិ តិគាវុតម្បិ យោជនម្បិ វិចរិត្វា តេហិ សហាយេហិ សទ្ធិំ វិសមំ សមំ អកាសិ. តេ សព្ពេបិ ឯកច្ឆន្ទា តត្ថ តត្ថ សេតុយុត្តដ្ឋានេសុ សេតុំ, មណ្ឌបសាលាបោក្ខរណីមាលាគច្ឆរោបនាទីនំ យុត្តដ្ឋានេសុ មណ្ឌបាទីនិ ករោន្តា ពហុំ បុញ្ញមកំសុ. មឃោ សត្ត វតបទានិ បូរេត្វា កាយស្ស ភេទា សទ្ធិំ សហាយេហិ តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តិ.

តស្មិំ កាលេ អសុរគណា តាវតិំសទេវលោកេ បដិវសន្តិ. សព្ពេ តេ ទេវានំ សមានាយុកា សមានវណ្ណា ច ហោន្តិ, តេ សក្កំ សបរិសំ ទិស្វា អធុនា និព្ពត្តា នវកទេវបុត្តា អាគតាតិ មហាបានំ សជ្ជយិំសុ. សក្កោ ទេវបុត្តានំ សញ្ញំ អទាសិ – ‘‘អម្ហេហិ កុសលំ ករោន្តេហិ ន បរេហិ សទ្ធិំ សាធារណំ កតំ, តុម្ហេ គណ្ឌបានំ មា បិវិត្ថ បីតមត្តមេវ ករោថា’’តិ. តេ តថា អកំសុ. ពាលអសុរា គណ្ឌបានំ បិវិត្វា មត្តា និទ្ទំ ឱក្កមិំសុ. សក្កោ ទេវានំ សញ្ញំ ទត្វា តេ បាទេសុ គាហាបេត្វា សិនេរុបាទេ ខិបាបេសិ, សិនេរុស្ស ហេដ្ឋិមតលេ អសុរភវនំ នាម អត្ថិ, តាវតិំសទេវលោកប្បមាណមេវ. តត្ថ អសុរា វសន្តិ. តេសម្បិ ចិត្តបាដលិ នាម រុក្ខោ អត្ថិ. តេ តស្ស បុប្ផនកាលេ ជានន្តិ – ‘‘នាយំ តាវតិំសា, សក្កេន វញ្ចិតា មយ’’ន្តិ. តេ គណ្ហថ នន្តិ វត្វា សិនេរុំ បរិហរមានា ទេវេ វុដ្ឋេ វម្មិកបាទតោ វម្មិកមក្ខិកា វិយ អភិរុហិំសុ. តត្ថ កាលេន ទេវា ជិនន្តិ, កាលេន អសុរា. យទា ទេវានំ ជយោ ហោតិ, អសុរេ យាវ សមុទ្ទបិដ្ឋា អនុពន្ធន្តិ. យទា អសុរានំ ជយោ ហោតិ, ទេវេ យាវ វេទិកបាទា អនុពន្ធន្តិ. តស្មិំ បន សង្គាមេ ទេវានំ ជយោ អហោសិ, ទេវា អសុរេ យាវ សមុទ្ទបិដ្ឋា អនុពន្ធិំសុ. សក្កោ អសុរេ បលាបេត្វា បញ្ចសុ ឋានេសុ អារក្ខំ ឋបេសិ. ឯវំ អារក្ខំ ទត្វា វេទិកបាទេ វជិរហត្ថា ឥន្ទបដិមាយោ ឋបេសិ. អសុរា កាលេន កាលំ ឧដ្ឋហិត្វា តា បដិមាយោ ទិស្វា, ‘‘សក្កោ អប្បមត្តោ តិដ្ឋតី’’តិ តតោវ និវត្តន្តិ. តតោ បដិនិវត្តិត្វាតិ វិជិតដ្ឋានតោ និវត្តិត្វា. បរិចារិកាយោតិ មាលាគន្ធាទិកម្មការិកាយោ.

៣៩៣. វេស្សវណោ ច មហារាជាតិ សោ កិរ សក្កស្ស វល្លភោ, ពលវវិស្សាសិកោ, តស្មា សក្កេន សទ្ធិំ អគមាសិ. បុរក្ខត្វាតិ បុរតោ កត្វា. បវិសិំសូតិ បវិសិត្វា បន ឧបឌ្ឍបិហិតានិ ទ្វារានិ កត្វា ឱលោកយមានា អដ្ឋំសុ. ឥទម្បិ, មារិស មោគ្គល្លាន, បស្ស វេជយន្តស្ស បាសាទស្ស រាមណេយ្យកន្តិ, មារិស មោគ្គល្លាន, ឥទម្បិ វេជយន្តស្ស បាសាទស្ស រាមណេយ្យកំ បស្ស, សុវណ្ណត្ថម្ភេ បស្ស, រជតត្ថម្ភេ មណិត្ថម្ភេ បវាឡត្ថម្ភេ លោហិតង្គត្ថម្ភេ មសារគល្លត្ថម្ភេ មុត្តត្ថម្ភេ សត្តរតនត្ថម្ភេ, តេសំយេវ សុវណ្ណាទិមយេ ឃដកេ វាឡរូបកានិ ច បស្សាតិ ឯវំ ថម្ភបន្តិយោ អាទិំ កត្វា រាមណេយ្យកំ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ. យថា តំ បុព្ពេកតបុញ្ញស្សាតិ យថា បុព្ពេ កតបុញ្ញស្ស ឧបភោគដ្ឋានេន សោភិតព្ពំ, ឯវមេវំ សោភតីតិ អត្ថោ. អតិពាឡ្ហំ ខោ អយំ យក្ខោ បមត្តោ វិហរតីតិ អត្តនោ បាសាទេ នាដកបរិវារេន សម្បត្តិយា វសេន អតិវិយ មត្តោ.

ឥទ្ធាភិសង្ខារំ អភិសង្ខាសីតិ ឥទ្ធិមកាសិ. អាបោកសិណំ សមាបជ្ជិត្វា បាសាទបតិដ្ឋិតោកាសំ ឧទកំ ហោតូតិ ឥទ្ធិំ អធិដ្ឋាយ បាសាទកណ្ណិកេ បាទង្គុដ្ឋកេន បហរិ. សោ បាសាទោ យថា នាម ឧទកបិដ្ឋេ ឋបិតបត្តំ មុខវដ្ដិយំ អង្គុលិយា បហដំ អបរាបរំ កម្បតិ ចលតិ ន សន្តិដ្ឋតិ. ឯវមេវំ សំកម្បិ សម្បកម្បិ សម្បវេធិ, ថម្ភបិដ្ឋសង្ឃាដកណ្ណិកគោបានសិអាទីនិ ករករាតិ សទ្ទំ មុញ្ចន្តានិ បតិតុំ វិយ អារទ្ធានិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សង្កម្បេសិ សម្បកម្បេសិ សម្បវេធេសី’’តិ. អច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតាតិ អហោ អច្ឆរិយំ, អហោ អព្ភុតន្តិ ឯវំ សញ្ជាតអច្ឆរិយអព្ភុតា ចេវ សញ្ជាតតុដ្ឋិនោ ច អហេសុំ ឧប្បន្នពលវសោមនស្សា. សំវិគ្គន្តិ ឧព្ពិគ្គំ. លោមហដ្ឋជាតន្តិ ជាតលោមហំសំ, កញ្ចនភិត្តិយំ ឋបិតមណិនាគទន្តេហិ វិយ ឧទ្ធគ្គេហិ លោមេហិ អាកិណ្ណសរីរន្តិ អត្ថោ. លោមហំសោ ច នាមេស សោមនស្សេនបិ ហោតិ ទោមនស្សេនបិ, ឥធ បន សោមនស្សេន ជាតោ. ថេរោ ហិ សក្កស្ស សោមនស្សវេគេន សំវេជេតុំ តំ បាដិហារិយមកាសិ. តស្មា សោមនស្សវេគេន សំវិគ្គលោមហដ្ឋំ វិទិត្វាតិ អត្ថោ.

៣៩៤. ឥធាហំ, មារិសាតិ ឥទានិស្ស យស្មា ថេរេន សោមនស្សសំវេគំ ជនយិត្វា តមំ វិនោទិតំ, តស្មា សល្លក្ខេត្វា ឯវមាហ. ឯសោ នុ តេ, មារិស, សោ ភគវា សត្ថាតិ, មារិស, ត្វំ កុហិំ គតោសីតិ វុត្តេ មយ្ហំ សត្ថុ សន្តិកន្តិ វទេសិ, ឥមស្មិំ ទេវលោកេ ឯកបាទកេន វិយ តិដ្ឋសិ, យំ ត្វំ ឯវំ វទេសិ, ឯសោ នុ តេ, មារិស, សោ ភគវា សត្ថាតិ បុច្ឆិំសុ. សព្រហ្មចារី មេ ឯសោតិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ថេរោ អនគារិយោ អភិនីហារសម្បន្នោ អគ្គសាវកោ, សក្កោ អគារិយោ, មគ្គព្រហ្មចរិយវសេន បនេតេ សព្រហ្មចារិនោ ហោន្តិ, តស្មា ឯវមាហ. អហោ នូន តេ សោ ភគវា សត្ថាតិ សព្រហ្មចារី តាវ តេ ឯវំមហិទ្ធិកោ, សោ បន តេ ភគវា សត្ថា អហោ នូន មហិទ្ធិកោតិ សត្ថុ ឥទ្ធិបាដិហារិយទស្សនេ ជាតាភិលាបា ហុត្វា ឯវមាហំសុ.

៣៩៥. ញាតញ្ញតរស្សាតិ បញ្ញាតញ្ញតរស្ស, សក្កោ ហិ បញ្ញាតានំ អញ្ញតរោ. សេសំ សព្ពត្ថ បាកដមេវ, ទេសនំ បន ភគវា យថានុសន្ធិនាវ និដ្ឋាបេសីតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

ចូឡតណ្ហាសង្ខយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.