៦. មហាសច្ចកសុត្តវណ្ណនា

៣៦៤. ឯវំ មេ សុតន្តិ មហាសច្ចកសុត្តំ. តត្ថ ឯកំ សមយន្តិ ច តេន ខោ បន សមយេនាតិ ច បុព្ពណ្ហសមយន្តិ ច តីហិ បទេហិ ឯកោវ សមយោ វុត្តោ. ភិក្ខូនញ្ហិ វត្តបដិបត្តិំ កត្វា មុខំ ធោវិត្វា បត្តចីវរមាទាយ ចេតិយំ វន្ទិត្វា កតរំ គាមំ បវិសិស្សាមាតិ វិតក្កមាឡកេ ឋិតកាលោ នាម ហោតិ. ភគវា ឯវរូបេ សមយេ រត្តទុបដ្ដំ និវាសេត្វា កាយពន្ធនំ ពន្ធិត្វា បំសុកូលចីវរំ ឯកំសំ បារុបិត្វា គន្ធកុដិតោ និក្ខម្ម ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ គន្ធកុដិបមុខេ អដ្ឋាសិ. តំ សន្ធាយ, – ‘‘ឯកំ សមយន្តិ ច តេន ខោ បន សមយេនាតិ ច បុព្ពណ្ហសមយ’’ន្តិ ច វុត្តំ. បវិសិតុកាមោតិ បិណ្ឌាយ បវិសិស្សាមីតិ ឯវំ កតសន្និដ្ឋានោ. តេនុបសង្កមីតិ កស្មា ឧបសង្កមីតិ? វាទារោបនជ្ឈាសយេន. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘បុព្ពេបាហំ អបណ្ឌិតតាយ សកលំ វេសាលិបរិសំ គហេត្វា សមណស្ស គោតមស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា បរិសមជ្ឈេ មង្កុ ជាតោ. ឥទានិ តថា អកត្វា ឯកកោវ គន្ត្វា វាទំ អារោបេស្សាមិ. យទិ សមណំ គោតមំ បរាជេតុំ សក្ខិស្សាមិ, អត្តនោ លទ្ធិំ ទីបេត្វា ជយំ ករិស្សាមិ. យទិ សមណស្ស គោតមស្ស ជយោ ភវិស្សតិ, អន្ធការេ នច្ចំ វិយ ន កោចិ ជានិស្សតី’’តិ និទ្ទាបញ្ហំ នាម គហេត្វា ឥមិនា វាទជ្ឈាសយេន ឧបសង្កមិ.

អនុកម្បំ ឧបាទាយាតិ សច្ចកស្ស និគណ្ឋបុត្តស្ស អនុកម្បំ បដិច្ច. ថេរស្ស កិរស្ស ឯវំ អហោសិ – ‘‘ភគវតិ មុហុត្តំ និសិន្នេ ពុទ្ធទស្សនំ ធម្មស្សវនញ្ច លភិស្សតិ. តទស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ សំវត្តិស្សតី’’តិ. តស្មា ភគវន្តំ យាចិត្វា បំសុកូលចីវរំ ចតុគ្គុណំ បញ្ញបេត្វា និសីទតុ ភគវាតិ អាហ. ‘‘ការណំ អានន្ទោ វទតី’’តិ សល្លក្ខេត្វា និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. ភគវន្តំ ឯតទវោចាតិ យំ បន បញ្ហំ ឱវដ្ដិកសារំ កត្វា អាទាយ អាគតោ តំ ឋបេត្វា បស្សេន តាវ បរិហរន្តោ ឯតំ សន្តិ, ភោ គោតមាតិអាទិវចនំ អវោច.

៣៦៥. ផុសន្តិ ហិ តេ, ភោ គោតមាតិ តេ សមណព្រាហ្មណា សរីរេ ឧប្បន្នំ សារីរិកំ ទុក្ខំ វេទនំ ផុសន្តិ លភន្តិ, អនុភវន្តីតិ អត្ថោ. ឩរុក្ខម្ភោតិ ខម្ភកតឩរុភាវោ, ឩរុថទ្ធតាតិ អត្ថោ. វិម្ហយត្ថវសេន បនេត្ថ ភវិស្សតីតិ អនាគតវចនំ កតំ. កាយន្វយំ ហោតីតិ កាយានុគតំ ហោតិ កាយស្ស វសវត្តិ. កាយភាវនាតិ បន វិបស្សនា វុច្ចតិ, តាយ ចិត្តវិក្ខេបំ បាបុណន្តោ នាម នត្ថិ, ឥតិ និគណ្ឋោ អសន្តំ អភូតំ យំ នត្ថិ, តទេវាហ. ចិត្តភាវនាតិបិ សមថោ វុច្ចតិ, សមាធិយុត្តស្ស ច បុគ្គលស្ស ឩរុក្ខម្ភាទយោ នាម នត្ថិ, ឥតិ និគណ្ឋោ ឥទំ អភូតមេវ អាហ. អដ្ឋកថាយំ បន វុត្តំ – ‘‘យថេវ ‘ភូតបុព្ពន្តិ វត្វា ឩរុក្ខម្ភោបិ នាម ភវិស្សតី’តិអាទីនិ វទតោ អនាគតរូបំ ន សមេតិ, តថា អត្ថោបិ ន សមេតិ, អសន្តំ អភូតំ យំ នត្ថិ, តំ កថេតី’’តិ.

នោ កាយភាវនន្តិ បញ្ចាតបតប្បនាទិំ អត្តកិលមថានុយោគំ សន្ធាយាហ. អយញ្ហិ តេសំ កាយភាវនា នាម. កិំ បន សោ ទិស្វា ឯវមាហ? សោ កិរ ទិវាទិវស្ស វិហារំ អាគច្ឆតិ, តស្មិំ ខោ បន សមយេ ភិក្ខូ បត្តចីវរំ បដិសាមេត្វា អត្តនោ អត្តនោ រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានេសុ បដិសល្លានំ ឧបគច្ឆន្តិ. សោ តេ បដិសល្លីនេ ទិស្វា ចិត្តភាវនាមត្តំ ឯតេ អនុយុញ្ជន្តិ, កាយភាវនា បនេតេសំ នត្ថីតិ មញ្ញមានោ ឯវមាហ.

៣៦៦. អថ នំ ភគវា អនុយុញ្ជន្តោ កិន្តិ បន តេ, អគ្គិវេស្សន, កាយភាវនា សុតាតិ អាហ. សោ តំ វិត្ថារេន្តោ សេយ្យថិទំ, នន្ទោ វច្ឆោតិអាទិមាហ. តត្ថ នន្ទោតិ តស្ស នាមំ. វច្ឆោតិ គោត្តំ. កិសោតិ នាមំ. សំកិច្ចោតិ គោត្តំ. មក្ខលិគោសាលោ ហេដ្ឋា អាគតោវ. ឯតេតិ ឯតេ តយោ ជនា, តេ កិរ កិលិដ្ឋតបានំ មត្ថកបត្តា អហេសុំ. ឧឡារានិ ឧឡារានីតិ បណីតានិ បណីតានិ. គាហេន្តិ នាមាតិ ពលំ គណ្ហាបេន្តិ នាម. ព្រូហេន្តីតិ វឌ្ឍេន្តិ. មេទេន្តីតិ ជាតមេទំ ករោន្តិ. បុរិមំ បហាយាតិ បុរិមំ ទុក្ករការំ បហាយ. បច្ឆា ឧបចិនន្តីតិ បច្ឆា ឧឡារខាទនីយាទីហិ សន្តប្បេន្តិ, វឌ្ឍេន្តិ. អាចយាបចយោ ហោតីតិ វឌ្ឍិ ច អវឌ្ឍិ ច ហោតិ, ឥតិ ឥមស្ស កាយស្ស កាលេន វឌ្ឍិ, កាលេន បរិហានីតិ វឌ្ឍិបរិហានិមត្តមេវ បញ្ញាយតិ, កាយភាវនា បន ន បញ្ញាយតីតិ ទីបេត្វា ចិត្តភាវនំ បុច្ឆន្តោ, ‘‘កិន្តិ បន តេ, អគ្គិវេស្សន, ចិត្តភាវនា សុតា’’តិ អាហ. ន សម្បាយាសីតិ សម្បាទេត្វា កថេតុំ នាសក្ខិ, យថា តំ ពាលបុថុជ្ជនោ.

៣៦៧. កុតោ បន ត្វន្តិ យោ ត្វំ ឯវំ ឱឡារិកំ ទុព្ពលំ កាយភាវនំ ន ជានាសិ? សោ ត្វំ កុតោ សណ្ហំ សុខុមំ ចិត្តភាវនំ ជានិស្សសីតិ. ឥមស្មិំ បន ឋានេ ចោទនាលយត្ថេរោ, ‘‘អពុទ្ធវចនំ នាមេតំ បទ’’ន្តិ ពីជនិំ ឋបេត្វា បក្កមិតុំ អារភិ. អថ នំ មហាសីវត្ថេរោ អាហ – ‘‘ទិស្សតិ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស ចាតុមហាភូតិកស្ស កាយស្ស អាចយោបិ អបចយោបិ អាទានម្បិ និក្ខេបនម្បី’’តិ (សំ. និ. ២.៦២). តំ សុត្វា សល្លក្ខេសិ – ‘‘ឱឡារិកំ កាយំ បរិគ្គណ្ហន្តស្ស ឧប្បន្នវិបស្សនា ឱឡារិកាតិ វត្តុំ វដ្ដតី’’តិ.

៣៦៨. សុខសារាគីតិ សុខសារាគេន សមន្នាគតោ. សុខាយ វេទនាយ និរោធា ឧប្បជ្ជតិ ទុក្ខា វេទនាតិ ន អនន្តរាវ ឧប្បជ្ជតិ, សុខទុក្ខានញ្ហិ អនន្តរបច្ចយតា បដ្ឋានេ (បដ្ឋា. ១.២.៤៥-៤៦) បដិសិទ្ធា. យស្មា បន សុខេ អនិរុទ្ធេ ទុក្ខំ នុប្បជ្ជតិ, តស្មា ឥធ ឯវំ វុត្តំ. បរិយាទាយ តិដ្ឋតីតិ ខេបេត្វា គណ្ហិត្វា តិដ្ឋតិ. ឧភតោបក្ខន្តិ សុខំ ឯកំ បក្ខំ ទុក្ខំ ឯកំ បក្ខន្តិ ឯវំ ឧភតោបក្ខំ ហុត្វា.

៣៦៩. ឧប្បន្នាបិ សុខា វេទនា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, ភាវិតត្តា កាយស្ស. ឧប្បន្នាបិ ទុក្ខា វេទនា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, ភាវិតត្តា ចិត្តស្សាតិ ឯត្ថ កាយភាវនា វិបស្សនា, ចិត្តភាវនា សមាធិ. វិបស្សនា ច សុខស្ស បច្ចនីកា, ទុក្ខស្ស អាសន្នា. សមាធិ ទុក្ខស្ស បច្ចនីកោ, សុខស្ស អាសន្នោ. កថំ? វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា និសិន្នស្ស ហិ អទ្ធានេ គច្ឆន្តេ គច្ឆន្តេ តត្ថ តត្ថ អគ្គិឧដ្ឋានំ វិយ ហោតិ, កច្ឆេហិ សេទា មុច្ចន្តិ, មត្ថកតោ ឧសុមវដ្ដិឧដ្ឋានំ វិយ ហោតីតិ ចិត្តំ ហញ្ញតិ វិហញ្ញតិ វិប្ផន្ទតិ. ឯវំ តាវ វិបស្សនា សុខស្ស បច្ចនីកា, ទុក្ខស្ស អាសន្នា. ឧប្បន្នេ បន កាយិកេ វា ចេតសិកេ វា ទុក្ខេ តំ ទុក្ខំ វិក្ខម្ភេត្វា សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស សមាបត្តិក្ខណេ ទុក្ខំ ទូរាបគតំ ហោតិ, អនប្បកំ សុខំ ឱក្កមតិ. ឯវំ សមាធិ ទុក្ខស្ស បច្ចនីកោ, សុខស្ស អាសន្នោ. យថា វិបស្សនា សុខស្ស បច្ចនីកា, ទុក្ខស្ស អាសន្នា, ន តថា សមាធិ. យថា សមាធិ ទុក្ខស្ស បច្ចនីកោ, សុខស្ស អាសន្នោ, ន ច តថា វិបស្សនាតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘ឧប្បន្នាបិ សុខា វេទនា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, ភាវិតត្តា កាយស្ស. ឧប្បន្នាបិ ទុក្ខា វេទនា ចិត្តំ ន បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, ភាវិតត្តា ចិត្តស្សា’’តិ.

៣៧០. អាសជ្ជ ឧបនីយាតិ គុណេ ឃដ្ដេត្វា ចេវ ឧបនេត្វា ច. តំ វត មេតិ តំ វត មម ចិត្តំ.

៣៧១. កិញ្ហិ នោ សិយា, អគ្គិវេស្សនាតិ, អគ្គិវេស្សន, កិំ ន ភវិស្សតិ, ភវិស្សតេវ, មា ឯវំ សញ្ញី ហោហិ, ឧប្បជ្ជិយេវ មេ សុខាបិ ទុក្ខាបិ វេទនា, ឧប្បន្នាយ បនស្សា អហំ ចិត្តំ បរិយាទាយ ឋាតុំ ន ទេមិ. ឥទានិស្ស តមត្ថំ បកាសេតុំ ឧបរិ បសាទាវហំ ធម្មទេសនំ ទេសេតុកាមោ មូលតោ បដ្ឋាយ មហាភិនិក្ខមនំ អារភិ. តត្ថ ឥធ មេ, អគ្គិវេស្សន, បុព្ពេវ សម្ពោធា…បេ… តត្ថេវ និសីទិំ, អលមិទំ បធានាយាតិ ឥទំ សព្ពំ ហេដ្ឋា បាសរាសិសុត្តេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. អយំ បន វិសេសោ, តត្ថ ពោធិបល្លង្កេ និសជ្ជា, ឥធ ទុក្ករការិកា.

៣៧៤. អល្លកដ្ឋន្តិ អល្លំ ឧទុម្ពរកដ្ឋំ. សស្នេហន្តិ សខីរំ. កាមេហីតិ វត្ថុកាមេហិ. អវូបកដ្ឋាតិ អនបគតា. កាមច្ឆន្ទោតិអាទីសុ កិលេសកាមោវ ឆន្ទករណវសេន ឆន្ទោ. សិនេហករណវសេន ស្នេហោ. មុច្ឆាករណវសេន មុច្ឆា. បិបាសាករណវសេន បិបាសា. អនុទហនវសេន បរិឡាហោតិ វេទិតព្ពោ. ឱបក្កមិកាតិ ឧបក្កមនិព្ពត្តា. ញាណាយ ទស្សនាយ អនុត្តរាយ សម្ពោធាយាតិ សព្ពំ លោកុត្តរមគ្គវេវចនមេវ.

ឥទំ បនេត្ថ ឱបម្មសំសន្ទនំ – អល្លំ សខីរំ ឧទុម្ពរកដ្ឋំ វិយ ហិ កិលេសកាមេន វត្ថុកាមតោ អនិស្សដបុគ្គលា. ឧទកេ បក្ខិត្តភាវោ វិយ កិលេសកាមេន តិន្តតា; មន្ថនេនាបិ អគ្គិនោ អនភិនិព្ពត្តនំ វិយ កិលេសកាមេន វត្ថុកាមតោ អនិស្សដានំ ឱបក្កមិកាហិ វេទនាហិ លោកុត្តរមគ្គស្ស អនធិគមោ. អមន្ថនេនាបិ អគ្គិនោ អនភិនិព្ពត្តនំ វិយ តេសំ បុគ្គលានំ វិនាបិ ឱបក្កមិកាហិ វេទនាហិ លោកុត្តរមគ្គស្ស អនធិគមោ. ទុតិយឧបមាបិ ឥមិនាវ នយេន វេទិតព្ពា. អយំ បន វិសេសោ, បុរិមា សបុត្តភរិយបព្ពជ្ជាយ ឧបមា; បច្ឆិមា ព្រាហ្មណធម្មិកបព្ពជ្ជាយ.

៣៧៦. តតិយឧបមាយ កោឡាបន្តិ ឆិន្នសិនេហំ និរាបំ. ថលេ និក្ខិត្តន្តិ បព្ពតថលេ វា ភូមិថលេ វា និក្ខិត្តំ. ឯត្ថាបិ ឥទំ ឱបម្មសំសន្ទនំ – សុក្ខកោឡាបកដ្ឋំ វិយ ហិ កិលេសកាមេន វត្ថុកាមតោ និស្សដបុគ្គលា, អារកា ឧទកា ថលេ និក្ខិត្តភាវោ វិយ កិលេសកាមេន អតិន្តតា. មន្ថនេនាបិ អគ្គិនោ អភិនិព្ពត្តនំ វិយ កិលេសកាមេន វត្ថុកាមតោ និស្សដានំ អព្ភោកាសិកនេសជ្ជិកាទិវសេន ឱបក្កមិកាហិបិ វេទនាហិ លោកុត្តរមគ្គស្ស អធិគមោ. អញ្ញស្ស រុក្ខស្ស សុក្ខសាខាយ សទ្ធិំ ឃំសនមត្តេនេវ អគ្គិនោ អភិនិព្ពត្តនំ វិយ វិនាបិ ឱបក្កមិកាហិ វេទនាហិ សុខាយេវ បដិបទាយ លោកុត្តរមគ្គស្ស អធិគមោតិ. អយំ ឧបមា ភគវតា អត្តនោ អត្ថាយ អាហដា.

៣៧៧. ឥទានិ អត្តនោ ទុក្ករការិកំ ទស្សេន្តោ, តស្ស មយ្ហន្តិអាទិមាហ. កិំ បន ភគវា ទុក្ករំ អកត្វា ពុទ្ធោ ភវិតុំ ន សមត្ថោតិ? កត្វាបិ អកត្វាបិ សមត្ថោវ. អថ កស្មា អកាសីតិ? សទេវកស្ស លោកស្ស អត្តនោ បរក្កមំ ទស្សេស្សាមិ. សោ ច មំ វីរិយនិម្មថនគុណោ ហាសេស្សតីតិ. បាសាទេ និសិន្នោយេវ ហិ បវេណិអាគតំ រជ្ជំ លភិត្វាបិ ខត្តិយោ ន តថាបមុទិតោ ហោតិ, យថា ពលកាយំ គហេត្វា សង្គាមេ ទ្វេ តយោ សម្បហារេ ទត្វា អមិត្តមថនំ កត្វា បត្តរជ្ជោ. ឯវំ បត្តរជ្ជស្ស ហិ រជ្ជសិរិំ អនុភវន្តស្ស បរិសំ ឱលោកេត្វា អត្តនោ បរក្កមំ អនុស្សរិត្វា, ‘‘អសុកដ្ឋានេ អសុកកម្មំ កត្វា អសុកញ្ច អសុកញ្ច អមិត្តំ ឯវំ វិជ្ឈិត្វា ឯវំ បហរិត្វា ឥមំ រជ្ជសិរិំ បត្តោស្មី’’តិ ចិន្តយតោ ពលវសោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតិ. ឯវមេវំ ភគវាបិ សទេវកស្ស លោកស្ស បរក្កមំ ទស្សេស្សាមិ, សោ ហិ មំ បរក្កមោ អតិវិយ ហាសេស្សតិ, សោមនស្សំ ឧប្បាទេស្សតីតិ ទុក្ករមកាសិ.

អបិច បច្ឆិមំ ជនតំ អនុកម្បមានោបិ អកាសិយេវ, បច្ឆិមា ហិ ជនតា សម្មាសម្ពុទ្ធោ កប្បសតសហស្សាធិកានិ ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យានិ បារមិយោ បូរេត្វាបិ បធានំ បទហិត្វាវ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បត្តោ, កិមង្គំ បន មយន្តិ បធានវីរិយំ កត្តព្ពំ មញ្ញិស្សតិ; ឯវំ សន្តេ ខិប្បមេវ ជាតិជរាមរណស្ស អន្តំ ករិស្សតីតិ បច្ឆិមំ ជនតំ អនុកម្បមានោ អកាសិយេវ.

ទន្តេភិទន្តមាធាយាតិ ហេដ្ឋាទន្តេ ឧបរិទន្តំ ឋបេត្វា. ចេតសា ចិត្តន្តិ កុសលចិត្តេន អកុសលចិត្តំ. អភិនិគ្គណ្ហេយ្យន្តិ និគ្គណ្ហេយ្យំ. អភិនិប្បីឡេយ្យន្តិ និប្បីឡេយ្យំ. អភិសន្តាបេយ្យន្តិ តាបេត្វា វីរិយនិម្មថនំ ករេយ្យំ. សារទ្ធោតិ សទរថោ. បធានាភិតុន្នស្សាតិ បធានេន អភិតុន្នស្ស, វិទ្ធស្ស សតោតិ អត្ថោ.

៣៧៨. អប្បាណកន្តិ និរស្សាសកំ. កម្មារគគ្គរិយាតិ កម្មារស្ស គគ្គរនាឡិយា. សីសវេទនា ហោន្តីតិ កុតោចិ និក្ខមិតុំ អលភមានេហិ វាតេហិ សមុដ្ឋាបិតា ពលវតិយោ សីសវេទនា ហោន្តិ. សីសវេឋំ ទទេយ្យាតិ សីសវេឋនំ ទទេយ្យ. ទេវតាតិ ពោធិសត្តស្ស ចង្កមនកោដិយំ បណ្ណសាលបរិវេណសាមន្តា ច អធិវត្ថា ទេវតា.

តទា កិរ ពោធិសត្តស្ស អធិមត្តេ កាយទាហេ ឧប្បន្នេ មុច្ឆា ឧទបាទិ. សោ ចង្កមេវ និសិន្នោ ហុត្វា បបតិ. តំ ទិស្វា ទេវតា ឯវមាហំសុ – ‘‘វិហារោត្វេវ សោ អរហតោ’’តិ, ‘‘អរហន្តោ នាម ឯវរូបា ហោន្តិ មតកសទិសា’’តិ លទ្ធិយា វទន្តិ. តត្ថ យា ទេវតា ‘‘កាលង្កតោ’’តិ អាហំសុ, តា គន្ត្វា សុទ្ធោទនមហារាជស្ស អារោចេសុំ – ‘‘តុម្ហាកំ បុត្តោ កាលង្កតោ’’តិ. មម បុត្តោ ពុទ្ធោ ហុត្វា កាលង្កតោ, នោ អហុត្វាតិ? ពុទ្ធោ ភវិតុំ នាសក្ខិ, បធានភូមិយំយេវ បតិត្វា កាលង្កតោតិ. នាហំ សទ្ទហាមិ, មម បុត្តស្ស ពោធិំ អបត្វា កាលង្កិរិយា នាម នត្ថីតិ.

អបរភាគេ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ធម្មចក្កំ បវត្តេត្វា អនុបុព្ពេន រាជគហំ គន្ត្វា កបិលវត្ថុំ អនុប្បត្តស្ស សុទ្ធោទនមហារាជា បត្តំ គហេត្វា បាសាទំ អារោបេត្វា យាគុខជ្ជកំ ទត្វា អន្តរាភត្តសមយេ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ – តុម្ហាកំ ភគវា បធានករណកាលេ ទេវតា អាគន្ត្វា, ‘‘បុត្តោ តេ, មហារាជ, កាលង្កតោ’’តិ អាហំសូតិ. កិំ សទ្ទហសិ មហារាជាតិ? ន ភគវា សទ្ទហិន្តិ. ឥទានិ, មហារាជ, សុបិនប្បដិគ្គហណតោ បដ្ឋាយ អច្ឆរិយានិ បស្សន្តោ កិំ សទ្ទហិស្សសិ? អហម្បិ ពុទ្ធោ ជាតោ, ត្វម្បិ ពុទ្ធបិតា ជាតោ, បុព្ពេ បន មយ្ហំ អបរិបក្កេ ញាណេ ពោធិចរិយំ ចរន្តស្ស ធម្មបាលកុមារកាលេបិ សិប្បំ ឧគ្គហេតុំ គតស្ស, ‘‘តុម្ហាកំ បុត្តោ ធម្មបាលកុមារោ កាលង្កតោ, ឥទមស្ស អដ្ឋី’’តិ ឯឡកដ្ឋិំ អាហរិត្វា ទស្សេសុំ, តទាបិ តុម្ហេ, ‘‘មម បុត្តស្ស អន្តរាមរណំ នាម នត្ថិ, នាហំ សទ្ទហាមី’’តិ អវោចុត្ថ, មហារាជាតិ ឥមិស្សា អដ្ឋុប្បត្តិយា ភគវា មហាធម្មបាលជាតកំ កថេសិ.

៣៧៩. មា ខោ ត្វំ មារិសាតិ សម្បិយាយមានា អាហំសុ. ទេវតានំ កិរាយំ បិយមនាបវោហារោ, យទិទំ មារិសាតិ. អជជ្ជិតន្តិ អភោជនំ. ហលន្តិ វទាមីតិ អលន្តិ វទាមិ, អលំ ឥមិនា ឯវំ មា ករិត្ថ, យាបេស្សាមហន្តិ ឯវំ បដិសេធេមីតិ អត្ថោ.

៣៨០-១. មង្គុរច្ឆវីតិ មង្គុរមច្ឆច្ឆវិ. ឯតាវ បរមន្តិ តាសម្បិ វេទនានមេតំយេវ បរមំ, ឧត្តមំ បមាណំ. បិតុ សក្កស្ស កម្មន្តេ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិតាតិ រញ្ញោ កិរ វប្បមង្គលទិវសោ នាម ហោតិ, តទា អនេកប្បការំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទេន្តិ. នគរវីថិយោ សោធាបេត្វា បុណ្ណឃដេ ឋបាបេត្វា ធជបដាកាទយោ ឧស្សាបេត្វា សកលនគរំ ទេវវិមានំ វិយ អលង្ករោន្តិ. សព្ពេ ទាសកម្មករាទយោ អហតវត្ថនិវត្ថា គន្ធមាលាទិបដិមណ្ឌិតា រាជកុលេ សន្និបតន្តិ. រញ្ញោ កម្មន្តេ នង្គលសតសហស្សំ យោជីយតិ. តស្មិំ បន ទិវសេ ឯកេន ឩនំ អដ្ឋសតំ យោជេន្តិ. សព្ពនង្គលានិ សទ្ធិំ ពលិពទ្ទរស្មិយោត្តេហិ ជាណុស្សោណិស្ស រថោ វិយ រជតបរិក្ខិត្តានិ ហោន្តិ. រញ្ញោ អាលម្ពននង្គលំ រត្តសុវណ្ណបរិក្ខិត្តំ ហោតិ. ពលិពទ្ទានំ សិង្គានិបិ រស្មិបតោទាបិ សុវណ្ណបរិក្ខិត្តា ហោន្តិ. រាជា មហាបរិវារេន និក្ខមន្តោ បុត្តំ គហេត្វា អគមាសិ.

កម្មន្តដ្ឋានេ ឯកោ ជម្ពុរុក្ខោ ពហលបត្តបលាសោ សន្ទច្ឆាយោ អហោសិ. តស្ស ហេដ្ឋា កុមារស្ស សយនំ បញ្ញបេត្វា ឧបរិ សុវណ្ណតារកខចិតំ វិតានំ ពន្ធាបេត្វា សាណិបាការេន បរិក្ខិបាបេត្វា អារក្ខំ ឋបេត្វា រាជា សព្ពាលង្ការំ អលង្ករិត្វា អមច្ចគណបរិវុតោ នង្គលករណដ្ឋានំ អគមាសិ. តត្ថ រាជា សុវណ្ណនង្គលំ គណ្ហាតិ. អមច្ចា ឯកេនូនអដ្ឋសតរជតនង្គលានិ គហេត្វា ឥតោ ចិតោ ច កសន្តិ. រាជា បន ឱរតោ បារំ គច្ឆតិ, បារតោ វា ឱរំ គច្ឆតិ. ឯតស្មិំ ឋានេ មហាសម្បត្តិ ហោតិ, ពោធិសត្តំ បរិវារេត្វា និសិន្នា ធាតិយោ រញ្ញោ សម្បត្តិំ បស្សិស្សាមាតិ អន្តោសាណិតោ ពហិ និក្ខន្តា. ពោធិសត្តោ ឥតោ ចិតោ ច ឱលោកេន្តោ កញ្ចិ អទិស្វា វេគេន ឧដ្ឋាយ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា អានាបានេ បរិគ្គហេត្វា បឋមជ្ឈានំ និព្ពត្តេសិ. ធាតិយោ ខជ្ជភោជ្ជន្តរេ វិចរមានា ថោកំ ចិរាយិំសុ, សេសរុក្ខានំ ឆាយា និវត្តា, តស្ស បន រុក្ខស្ស បរិមណ្ឌលា ហុត្វា អដ្ឋាសិ. ធាតិយោ អយ្យបុត្តោ ឯកកោតិ វេគេន សាណិំ ឧក្ខិបិត្វា អន្តោ បវិសមានា ពោធិសត្តំ សយនេ បល្លង្កេន និសិន្នំ តញ្ច បាដិហារិយំ ទិស្វា គន្ត្វា រញ្ញោ អារោចយិំសុ – ‘‘កុមារោ ទេវ, ឯវំ និសិន្នោ អញ្ញេសំ រុក្ខានំ ឆាយា និវត្តា, ជម្ពុរុក្ខស្ស បរិមណ្ឌលា ឋិតា’’តិ. រាជា វេគេនាគន្ត្វា បាដិហារិយំ ទិស្វា, ‘‘ឥទំ តេ, តាត, ទុតិយំ វន្ទន’’ន្តិ បុត្តំ វន្ទិ. ឥទមេតំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘បិតុ សក្កស្ស កម្មន្តេ…បេ… បឋមជ្ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិតា’’តិ. សិយា នុ ខោ ឯសោ មគ្គោ ពោធាយាតិ ភវេយ្យ នុ ខោ ឯតំ អានាបានស្សតិបឋមជ្ឈានំ ពុជ្ឈនត្ថាយ មគ្គោតិ. សតានុសារិវិញ្ញាណន្តិ នយិទំ ពោធាយ មគ្គោ ភវិស្សតិ, អានាបានស្សតិបឋមជ្ឈានំ បន ភវិស្សតីតិ ឯវំ ឯកំ ទ្វេ វារេ ឧប្បន្នសតិយា អនន្តរំ ឧប្បន្នវិញ្ញាណំ សតានុសារិវិញ្ញាណំ នាម. យំ តំ សុខន្តិ យំ តំ អានាបានស្សតិបឋមជ្ឈានសុខំ.

៣៨២. បច្ចុបដ្ឋិតា ហោន្តីតិ បណ្ណសាលបរិវេណសម្មជ្ជនាទិវត្តករណេន ឧបដ្ឋិតា ហោន្តិ. ពាហុល្លិកោតិ បច្ចយពាហុល្លិកោ. អាវត្តោ ពាហុល្លាយាតិ រសគិទ្ធោ ហុត្វា បណីតបិណ្ឌបាតាទីនំ អត្ថាយ អាវត្តោ. និព្ពិជ្ជ បក្កមិំសូតិ ឧក្កណ្ឋិត្វា ធម្មនិយាមេនេវ បក្កន្តា ពោធិសត្តស្ស សម្ពោធិំ បត្តកាលេ កាយវិវេកស្ស ឱកាសទានត្ថំ ធម្មតាយ គតា. គច្ឆន្តា ច អញ្ញដ្ឋានំ អគន្ត្វា ពារាណសិមេវ អគមំសុ. ពោធិសត្តោ តេសុ គតេសុ អទ្ធមាសំ កាយវិវេកំ លភិត្វា ពោធិមណ្ឌេ អបរាជិតបល្លង្កេ និសីទិត្វា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បដិវិជ្ឈិ.

៣៨៣. វិវិច្ចេវ កាមេហីតិអាទិ ភយភេរវេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

៣៨៧. អភិជានាមិ ខោ បនាហន្តិ អយំ បាដិយេក្កោ អនុសន្ធិ. និគណ្ឋោ កិរ ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ សមណំ គោតមំ ឯកំ បញ្ហំ បុច្ឆិំ. សមណោ គោតមោ ‘អបរាបិ មំ, អគ្គិវេស្សន, អបរាបិ មំ, អគ្គិវេស្សនា’តិ បរិយោសានំ អទស្សេន្តោ កថេតិយេវ. កុបិតោ នុ ខោ’’តិ? អថ ភគវា, អគ្គិវេស្សន, តថាគតេ អនេកសតាយ បរិសាយ ធម្មំ ទេសេន្តេ កុបិតោ សមណោ គោតមោតិ ឯកោបិ វត្តា នត្ថិ, បរេសំ ពោធនត្ថាយ បដិវិជ្ឈនត្ថាយ ឯវ តថាគតោ ធម្មំ ទេសេតីតិ ទស្សេន្តោ ឥមំ ធម្មទេសនំ អារភិ. តត្ថ អារព្ភាតិ សន្ធាយ. យាវទេវាតិ បយោជនវិធិ បរិច្ឆេទនិយមនំ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – បរេសំ វិញ្ញាបនមេវ តថាគតស្ស ធម្មទេសនាយ បយោជនំ, តស្មា ន ឯកស្សេវ ទេសេតិ, យត្តកា វិញ្ញាតារោ អត្ថិ, សព្ពេសំ ទេសេតីតិ. តស្មិំយេវ បុរិមស្មិន្តិ ឥមិនា កិំ ទស្សេតីតិ? សច្ចកោ កិរ ចិន្តេសិ – ‘‘សមណោ គោតមោ អភិរូបោ បាសាទិកោ សុផុសិតំ ទន្តាវរណំ, ជិវ្ហា មុទុកា, មធុរំ វាក្ករណំ, បរិសំ រញ្ជេន្តោ មញ្ញេ វិចរតិ, អន្តោ បនស្ស ចិត្តេកគ្គតា នត្ថី’’តិ. អថ ភគវា, អគ្គិវេស្សន, ន តថាគតោ បរិសំ រញ្ជេន្តោ វិចរតិ, ចក្កវាឡបរិយន្តាយបិ បរិសាយ តថាគតោ ធម្មំ ទេសេតិ, អសល្លីនោ អនុបលិត្តោ ឯត្តកំ ឯកវិហារី, សុញ្ញតផលសមាបត្តិំ អនុយុត្តោតិ ទស្សេតុំ ឯវមាហ.

អជ្ឈត្តមេវាតិ គោចរជ្ឈត្តមេវ. សន្និសាទេមីតិ សន្និសីទាបេមិ, តថាគតោ ហិ យស្មិំ ខណេ បរិសា សាធុការំ ទេតិ, តស្មិំ ខណេ បុព្ពាភោគេន បរិច្ឆិន្ទិត្វា ផលសមាបត្តិំ សមាបជ្ជតិ, សាធុការសទ្ទស្ស និគ្ឃោសេ អវិច្ឆិន្នេយេវ សមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ ឋិតដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ ធម្មំ ទេសេតិ, ពុទ្ធានញ្ហិ ភវង្គបរិវាសោ លហុកោ ហោតីតិ អស្សាសវារេ បស្សាសវារេ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជន្តិ. យេន សុទំ និច្ចកប្បន្តិ យេន សុញ្ញេន ផលសមាធិនា និច្ចកាលំ វិហរាមិ, តស្មិំ សមាធិនិមិត្តេ ចិត្តំ សណ្ឋបេមិ សមាទហាមីតិ ទស្សេតិ.

ឱកប្បនិយមេតន្តិ សទ្ទហនិយមេតំ. ឯវំ ភគវតោ ឯកគ្គចិត្តតំ សម្បដិច្ឆិត្វា ឥទានិ អត្តនោ ឱវដ្ដិកសារំ កត្វា អានីតបញ្ហំ បុច្ឆន្តោ អភិជានាតិ ខោ បន ភវំ គោតមោ ទិវា សុបិតាតិ អាហ. យថា ហិ សុនខោ នាម អសម្ភិន្នខីរបក្កបាយសំ សប្បិនា យោជេត្វា ឧទរបូរំ ភោជិតោបិ គូថំ ទិស្វា អខាទិត្វា គន្តុំ ន សក្កា, អខាទមានោ ឃាយិត្វាបិ គច្ឆតិ, អឃាយិត្វាវ គតស្ស កិរស្ស សីសំ រុជ្ជតិ; ឯវមេវំ ឥមស្សបិ សត្ថា អសម្ភិន្នខីរបក្កបាយសសទិសំ អភិនិក្ខមនតោ បដ្ឋាយ យាវ អាសវក្ខយា បសាទនីយំ ធម្មទេសនំ ទេសេតិ. ឯតស្ស បន ឯវរូបំ ធម្មទេសនំ សុត្វា សត្ថរិ បសាទមត្តម្បិ ន ឧប្បន្នំ, តស្មា ឱវដ្ដិកសារំ កត្វា អានីតបញ្ហំ អបុច្ឆិត្វា គន្តុំ អសក្កោន្តោ ឯវមាហ. តត្ថ យស្មា ថិនមិទ្ធំ សព្ពខីណាសវានំ អរហត្តមគ្គេនេវ បហីយតិ, កាយទរថោ បន ឧបាទិន្នកេបិ ហោតិ អនុបាទិន្នកេបិ. តថា ហិ កមលុប្បលាទីនិ ឯកស្មិំ កាលេ វិកសន្តិ, ឯកស្មិំ មកុលានិ ហោន្តិ, សាយំ កេសញ្ចិ រុក្ខានម្បិ បត្តានិ បតិលីយន្តិ, បាតោ វិប្ផារិកានិ ហោន្តិ. ឯវំ ឧបាទិន្នកស្ស កាយស្ស ទរថោយេវ ទរថវសេន ភវង្គសោតញ្ច ឥធ និទ្ទាតិ អធិប្បេតំ, តំ ខីណាសវានម្បិ ហោតិ. តំ សន្ធាយ, ‘‘អភិជានាមហ’’ន្តិអាទិមាហ. សម្មោហវិហារស្មិំ វទន្តីតិ សម្មោហវិហារោតិ វទន្តិ.

៣៨៩. អាសជ្ជ អាសជ្ជាតិ ឃដ្ដេត្វា ឃដ្ដេត្វា. ឧបនីតេហីតិ ឧបនេត្វា កថិតេហិ. វចនប្បថេហីតិ វចនេហិ. អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វាតិ អលន្តិ ចិត្តេន សម្បដិច្ឆន្តោ អភិនន្ទិត្វា វាចាយបិ បសំសន្តោ អនុមោទិត្វា. ភគវតា ឥមស្ស និគណ្ឋស្ស ទ្វេ សុត្តានិ កថិតានិ. បុរិមសុត្តំ ឯកោ ភាណវារោ, ឥទំ ទិយឌ្ឍោ, ឥតិ អឌ្ឍតិយេ ភាណវារេ សុត្វាបិ អយំ និគណ្ឋោ នេវ អភិសមយំ បត្តោ, ន បព្ពជិតោ, ន សរណេសុ បតិដ្ឋិតោ. កស្មា ឯតស្ស ភគវា ធម្មំ ទេសេសីតិ? អនាគតេ វាសនត្ថាយ. បស្សតិ ហិ ភគវា, ‘‘ឥមស្ស ឥទានិ ឧបនិស្សយោ នត្ថិ, មយ្ហំ បន បរិនិព្ពានតោ សមធិកានំ ទ្វិន្នំ វស្សសតានំ អច្ចយេន តម្ពបណ្ណិទីបេ សាសនំ បតិដ្ឋហិស្សតិ. តត្រាយំ កុលឃរេ និព្ពត្តិត្វា សម្បត្តេ កាលេ បព្ពជិត្វា តីណិ បិដកានិ ឧគ្គហេត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បត្វា កាឡពុទ្ធរក្ខិតោ នាម មហាខីណាសវោ ភវិស្សតី’’តិ. ឥទំ ទិស្វា អនាគតេ វាសនត្ថាយ ធម្មំ ទេសេសិ.

សោបិ តត្ថេវ តម្ពបណ្ណិទីបម្ហិ សាសនេ បតិដ្ឋិតេ ទេវលោកតោ ចវិត្វា ទក្ខិណគិរិវិហារស្ស ភិក្ខាចារគាមេ ឯកស្មិំ អមច្ចកុលេ និព្ពត្តោ បព្ពជ្ជាសមត្ថយោព្ពនេ បព្ពជិត្វា តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ ឧគ្គហេត្វា គណំ បរិហរន្តោ មហាភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ ឧបជ្ឈាយំ បស្សិតុំ អគមាសិ. អថស្ស ឧបជ្ឈាយោ សទ្ធិវិហារិកំ ចោទេស្សាមីតិ តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ ឧគ្គហេត្វា អាគតេន តេន សទ្ធិំ មុខំ ទត្វា កថាមត្តម្បិ ន អកាសិ. សោ បច្ចូសសមយេ វុដ្ឋាយ ថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា, – ‘‘តុម្ហេ, ភន្តេ, មយិ គន្ថកម្មំ កត្វា តុម្ហាកំ សន្តិកំ អាគតេ មុខំ ទត្វា កថាមត្តម្បិ ន ករិត្ថ, កោ មយ្ហំ ទោសោ’’តិ បុច្ឆិ. ថេរោ អាហ – ‘‘ត្វំ, អាវុសោ, ពុទ្ធរក្ខិត ឯត្តកេនេវ ‘បព្ពជ្ជាកិច្ចំ មេ មត្ថកំ បត្ត’ន្តិ សញ្ញំ ករោសី’’តិ. កិំ ករោមិ, ភន្តេតិ? គណំ វិនោទេត្វា ត្វំ បបញ្ចំ ឆិន្ទិត្វា ចេតិយបព្ពតវិហារំ គន្ត្វា សមណធម្មំ ករោហីតិ. សោ ឧបជ្ឈាយស្ស ឱវាទេ ឋត្វា សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បត្វា បុញ្ញវា រាជបូជិតោ ហុត្វា មហាភិក្ខុសង្ឃបរិវារោ ចេតិយបព្ពតវិហារេ វសិ.

តស្មិញ្ហិ កាលេ តិស្សមហារាជា ឧបោសថកម្មំ ករោន្តោ ចេតិយបព្ពតេ រាជលេណេ វសតិ. សោ ថេរស្ស ឧបដ្ឋាកភិក្ខុនោ សញ្ញំ អទាសិ – ‘‘យទា មយ្ហំ អយ្យោ បញ្ហំ វិស្សជ្ជេតិ, ធម្មំ វា កថេតិ, តទា មេ សញ្ញំ ទទេយ្យាថា’’តិ. ថេរោបិ ឯកស្មិំ ធម្មស្សវនទិវសេ ភិក្ខុសង្ឃបរិវារោ កណ្ដកចេតិយង្គណំ អារុយ្ហ ចេតិយំ វន្ទិត្វា កាឡតិម្ពរុរុក្ខមូលេ អដ្ឋាសិ. អថ នំ ឯកោ បិណ្ឌបាតិកត្ថេរោ កាឡការាមសុត្តន្តេ បញ្ហំ បុច្ឆិ. ថេរោ ននុ, អាវុសោ, អជ្ជ ធម្មស្សវនទិវសោតិ អាហ. អាម, ភន្តេ, ធម្មស្សវនទិវសោតិ. តេន ហិ បីឋកំ អានេថ, ឥធេវ និសិន្នា ធម្មស្សវនំ ករិស្សាមាតិ. អថស្ស រុក្ខមូលេ អាសនំ បញ្ញបេត្វា អទំសុ. ថេរោ បុព្ពគាថា វត្វា កាឡការាមសុត្តំ អារភិ. សោបិស្ស ឧបដ្ឋាកទហរោ រញ្ញោ សញ្ញំ ទាបេសិ. រាជា បុព្ពគាថាសុ អនិដ្ឋិតាសុយេវ បាបុណិ. បត្វា ច អញ្ញាតកវេសេនេវ បរិសន្តេ ឋត្វា តិយាមរត្តិំ ឋិតកោវ ធម្មំ សុត្វា ថេរស្ស, ឥទមវោច ភគវាតិ វចនកាលេ សាធុការំ អទាសិ. ថេរោ ញត្វា, កទា អាគតោសិ, មហារាជាតិ បុច្ឆិ. បុព្ពគាថា ឱសារណកាលេយេវ, ភន្តេតិ. ទុក្ករំ តេ មហារាជ, កតន្តិ. នយិទំ, ភន្តេ, ទុក្ករំ, យទិ បន មេ អយ្យស្ស ធម្មកថំ អារទ្ធកាលតោ បដ្ឋាយ ឯកបទេបិ អញ្ញវិហិតភាវោ អហោសិ, តម្ពបណ្ណិទីបស្ស បតោទយដ្ឋិនិតុទនមត្តេបិ ឋានេ សាមិភាវោ នាម មេ មា ហោតូតិ សបថមកាសិ.

តស្មិំ បន សុត្តេ ពុទ្ធគុណា បរិទីបិតា, តស្មា រាជា បុច្ឆិ – ‘‘ឯត្តកាវ, ភន្តេ, ពុទ្ធគុណា, ឧទាហុ អញ្ញេបិ អត្ថី’’តិ. មយា កថិតតោ, មហារាជ, អកថិតមេវ ពហុ អប្បមាណន្តិ. ឧបមំ, ភន្តេ, ករោថាតិ. យថា, មហារាជ, ករីសសហស្សមត្តេ សាលិក្ខេត្តេ ឯកសាលិសីសតោ អវសេសសាលីយេវ ពហូ, ឯវំ មយា កថិតគុណា អប្បា, អវសេសា ពហូតិ. អបរម្បិ, ភន្តេ, ឧបមំ ករោថាតិ. យថា, មហារាជ, មហាគង្គាយ ឱឃបុណ្ណាយ សូចិបាសំ សម្មុខំ ករេយ្យ, សូចិបាសេន គតឧទកំ អប្បំ, សេសំ ពហុ, ឯវមេវ មយា កថិតគុណា អប្បា, អវសេសា ពហូតិ. អបរម្បិ, ភន្តេ, ឧបមំ ករោថាតិ. ឥធ, មហារាជ, ចាតកសកុណា នាម អាកាសេ កីឡន្តា វិចរន្តិ. ខុទ្ទកា សា សកុណជាតិ, កិំ នុ ខោ តស្ស សកុណស្ស អាកាសេ បក្ខបសារណដ្ឋានំ ពហុ, អវសេសោ អាកាសោ អប្បោតិ? កិំ, ភន្តេ, វទថ, អប្បោ តស្ស បក្ខបសារណោកាសោ, អវសេសោវ ពហូតិ. ឯវមេវ, មហារាជ, អប្បកា មយា ពុទ្ធគុណា កថិតា, អវសេសា ពហូ អនន្តា អប្បមេយ្យាតិ. សុកថិតំ, ភន្តេ, អនន្តា ពុទ្ធគុណា អនន្តេនេវ អាកាសេន ឧបមិតា. បសន្នា មយំ អយ្យស្ស, អនុច្ឆវិកំ បន កាតុំ ន សក្កោម. អយំ មេ ទុគ្គតបណ្ណាការោ ឥមស្មិំ តម្ពបណ្ណិទីបេ ឥមំ តិយោជនសតិកំ រជ្ជំ អយ្យស្ស ទេមាតិ. តុម្ហេហិ, មហារាជ, អត្តនោ បសន្នាការោ កតោ, មយំ បន អម្ហាកំ ទិន្នំ រជ្ជំ តុម្ហាកំយេវ ទេម, ធម្មេន សមេន រជ្ជំ ការេហិ មហារាជាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

មហាសច្ចកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.