៥. និវាបសុត្តវណ្ណនា

២៦១. ឯវំ មេ សុតន្តិ និវាបសុត្តំ. តត្ថ នេវាបិកោតិ យោ មិគានំ គហណត្ថាយ អរញ្ញេ តិណពីជានិ វបតិ ‘‘ឥទំ តិណំ ខាទិតុំ អាគតេ មិគេ សុខំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ. និវាបន្តិ វប្បំ. និវុត្តន្តិ វបិតំ. មិគជាតាតិ មិគឃដា. អនុបខជ្ជាតិ អនុបវិសិត្វា. មុច្ឆិតាតិ តណ្ហាមុច្ឆនាយ មុច្ឆិតា, តណ្ហាយ ហទយំ បវិសិត្វា មុច្ឆនាការំ បាបិតាតិ អត្ថោ. មទំ អាបជ្ជិស្សន្តីតិ មានមទំ អាបជ្ជិស្សន្តិ. បមាទន្តិ វិស្សដ្ឋសតិភាវំ. យថាកាមករណីយា ភវិស្សន្តីតិ យថា ឥច្ឆិស្សាម, តថា កាតព្ពា ភវិស្សន្តិ. ឥមស្មិំ និវាបេតិ ឥមស្មិំ និវាបដ្ឋានេ. ឯកំ កិរ និវាបតិណំ នាម អត្ថិ និទាឃភទ្ទកំ, តំ យថា យថា និទាឃោ ហោតិ, តថា តថា នីវារវនំ វិយ មេឃមាលា វិយ ច ឯកគ្ឃនំ ហោតិ, តំ លុទ្ទកា ឯកស្មិំ ឧទកផាសុកដ្ឋានេ កសិត្វា វបិត្វា វតិំ កត្វា ទ្វារំ យោជេត្វា រក្ខន្តិ. អថ យទា មហានិទាឃេ សព្ពតិណានិ សុក្ខានិ ហោន្តិ, ជិវ្ហាតេមនមត្តម្បិ ឧទកំ ទុល្លភំ ហោតិ, តទា មិគជាតា សុក្ខតិណានិ ចេវ បុរាណបណ្ណានិ ច ខាទន្តា កម្បមានា វិយ វិចរន្តា និវាបតិណស្ស គន្ធំ ឃាយិត្វា វធពន្ធនាទីនិ អគណយិត្វា វតិំ អជ្ឈោត្ថរន្តា បវិសន្តិ. តេសញ្ហិ និវាបតិណំ អតិវិយ បិយំ ហោតិ មនាបំ. នេវាបិកោ តេ ទិស្វា ទ្វេ តីណិ ទិវសានិ បមត្តោ វិយ ហោតិ, ទ្វារំ វិវរិត្វា តិដ្ឋតិ. អន្តោនិវាបដ្ឋានេ តហិំ តហិំ ឧទកអាវាដកាបិ ហោន្តិ, មិគា វិវដទ្វារេន បវិសិត្វា ខាទិតមត្តកំ បិវិតមត្តកមេវ កត្វា បក្កមន្តិ, បុនទិវសេ កិញ្ចិ ន ករោន្តីតិ កណ្ណេ ចាលយមានា ខាទិត្វា បិវិត្វា អតរមានា គច្ឆន្តិ, បុនទិវសេ កោចិ កិញ្ចិ កត្តា នត្ថីតិ យាវទត្ថំ ខាទិត្វា បិវិត្វា មណ្ឌលគុម្ពំ បវិសិត្វា និបជ្ជន្តិ. លុទ្ទកា តេសំ បមត្តភាវំ ជានិត្វា ទ្វារំ បិធាយ សម្បរិវារេត្វា កោដិតោ បដ្ឋាយ កោដ្ដេត្វា គច្ឆន្តិ, ឯវំ តេ តស្មិំ និវាបេ នេវាបិកស្ស យថាកាមករណីយា ភវន្តិ.

២៦២. តត្រ, ភិក្ខវេតិ, ភិក្ខវេ, តេសុ មិគជាតេសុ. បឋមា មិគជាតាតិ, មិគជាតា បឋមទុតិយា នាម នត្ថិ. ភគវា បន អាគតបដិបាដិវសេន កប្បេត្វា បឋមា, ទុតិយា, តតិយា, ចតុត្ថាតិ នាមំ អារោបេត្វា ទស្សេសិ. ឥទ្ធានុភាវាតិ យថាកាមំ កត្តព្ពភាវតោ; វសីភាវោយេវ ហិ ឯត្ថ ឥទ្ធីតិ ច អានុភាវោតិ ច អធិប្បេតោ.

២៦៣. ភយភោគាតិ ភយេន ភោគតោ. ពលវីរិយន្តិ អបរាបរំ សញ្ចរណវាយោធាតុ, សា បរិហាយីតិ អត្ថោ.

២៦៤. ឧបនិស្សាយ អាសយំ កប្បេយ្យាមាតិ អន្តោ និបជ្ជិត្វា ខាទន្តានម្បិ ភយមេវ, ពាហិរតោ អាគន្ត្វា ខាទន្តានម្បិ ភយមេវ, មយំ បន អមុំ និវាបដ្ឋានំ និស្សាយ ឯកមន្តេ អាសយំ កប្បេយ្យាមាតិ ចិន្តយិំសុ. ឧបនិស្សាយ អាសយំ កប្បយិំសូតិ លុទ្ទកា នាម ន សព្ពកាលំ អប្បមត្តា ហោន្តិ. មយំ តត្ថ តត្ថ មណ្ឌលគុម្ពេសុ ចេវ វតិបាទេសុ ច និបជ្ជិត្វា ឯតេសុ មុខធោវនត្ថំ វា អាហារកិច្ចករណត្ថំ វា បក្កន្តេសុ និវាបវត្ថុំ បវិសិត្វា ខាទិតមត្តំ កត្វា អម្ហាកំ វសនដ្ឋានំ បវិសិស្សាមាតិ និវាបវត្ថុំ ឧបនិស្សាយ គហនេសុ គុម្ពវតិបាទាទីសុ អាសយំ កប្បយិំសុ. ភុញ្ជិំសូតិ វុត្តនយេន លុទ្ទកានំ បមាទកាលំ ញត្វា សីឃំ សីឃំ បវិសិត្វា ភុញ្ជិំសុ. កេតពិនោតិ សិក្ខិតកេរាដិកា. ឥទ្ធិមន្តាតិ ឥទ្ធិមន្តោ វិយ. បរជនាតិ យក្ខា. ឥមេ ន មិគជាតាតិ. អាគតិំ វា គតិំ វាតិ ឥមិនា នាម ឋានេន អាគច្ឆន្តិ, អមុត្រ គច្ឆន្តីតិ ឥទំ នេសំ ន ជានាម. ទណ្ឌវាករាហីតិ ទណ្ឌវាករជាលេហិ. សមន្តា សប្បទេសំ អនុបរិវារេសុន្តិ អតិមាយាវិនោ ឯតេ, ន ទូរំ គមិស្សន្តិ, សន្តិកេយេវ និបន្នា ភវិស្សន្តីតិ និវាបក្ខេត្តស្ស សមន្តា សប្បទេសំ មហន្តំ ឱកាសំ អនុបរិវារេសុំ. អទ្ទសំសូតិ ឯវំ បរិវារេត្វា វាករជាលំ សមន្តតោ ចាលេត្វា ឱលោកេន្តា អទ្ទសំសុ. យត្ថ តេតិ យស្មិំ ឋានេ តេ គាហំ អគមំសុ, តំ ឋានំ អទ្ទសំសូតិ អត្ថោ.

២៦៥. យំនូន មយំ យត្ថ អគតីតិ តេ កិរ ឯវំ ចិន្តយិំសុ – ‘‘អន្តោ និបជ្ជិត្វា អន្តោ ខាទន្តានម្បិ ភយមេវ, ពាហិរតោ អាគន្ត្វា ខាទន្តានម្បិ សន្តិកេ វសិត្វា ខាទន្តានម្បិ ភយមេវ, តេបិ ហិ វាករជាលេន បរិក្ខិបិត្វា គហិតាយេវា’’តិ, តេន តេសំ ឯតទហោសិ – ‘‘យំនូន មយំ យត្ថ នេវាបិកស្ស ច នេវាបិកបរិសាយ ច អគតិ អវិសយោ, តត្ថ តត្ថ សេយ្យំ កប្បេយ្យាមា’’តិ. អញ្ញេ ឃដ្ដេស្សន្តីតិ តតោ តតោ ទូរតរវាសិនោ អញ្ញេ ឃដ្ដេស្សន្តិ. តេ ឃដ្ដិតា អញ្ញេតិ តេបិ ឃដ្ដិតា អញ្ញេ តតោ ទូរតរវាសិនោ ឃដ្ដេស្សន្តិ. ឯវំ ឥមំ និវាបំ និវុត្តំ សព្ពសោ មិគជាតា បរិមុច្ចិស្សន្តីតិ ឯវំ ឥមំ អម្ហេហិ និវុត្តំ និវាបំ សព្ពេ មិគឃដា មិគសង្ឃា វិស្សជ្ជេស្សន្តិ បរិច្ចជិស្សន្តិ. អជ្ឈុបេក្ខេយ្យាមាតិ តេសំ គហណេ អព្យាវដា ភវេយ្យាមាតិ; យថា តថា អាគច្ឆន្តេសុ ហិ តរុណបោតកោ វា មហល្លកោ វា ទុព្ពលោ វា យូថបរិហីនោ វា សក្កា ហោន្តិ លទ្ធុំ, អនាគច្ឆន្តេសុ កិញ្ចិ នត្ថិ. អជ្ឈុបេក្ខិំសុ ខោ, ភិក្ខវេតិ ឯវំ ចិន្តេត្វា អព្យាវដាវ អហេសុំ.

២៦៧. អមុំ និវាបំ និវុត្តំ មារស្ស អមូនិ ច លោកាមិសានីតិ ឯត្ថ និវាបោតិ វា លោកាមិសានីតិ វា វដ្ដាមិសភូតានំ បញ្ចន្នំ កាមគុណានមេតំ អធិវចនំ. មារោ ន ច ពីជានិ វិយ កាមគុណេ វបេន្តោ អាហិណ្ឌតិ, កាមគុណគិទ្ធានំ បន ឧបរិ វសំ វត្តេតិ, តស្មា កាមគុណា មារស្ស និវាបា នាម ហោន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អមុំ និវាបំ និវុត្តំ មារស្សា’’តិ. ន បរិមុច្ចិំសុ មារស្ស ឥទ្ធានុភាវាតិ មារស្ស វសំ គតា អហេសុំ, យថាកាមករណីយា. អយំ សបុត្តភរិយបព្ពជ្ជាយ អាគតឧបមា.

២៦៨. ចេតោវិមុត្តិ បរិហាយីតិ ឯត្ថ ចេតោវិមុត្តិ នាម អរញ្ញេ វសិស្សាមាតិ ឧប្បន្នអជ្ឈាសយោ; សោ បរិហាយីតិ អត្ថោ. តថូបមេ អហំ ឥមេ ទុតិយេតិ អយំ ព្រាហ្មណធម្មិកបព្ពជ្ជាយ ឧបមា. ព្រាហ្មណា ហិ អដ្ឋចត្តាលីសវស្សានិ កោមារព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វា វដ្ដុបច្ឆេទភយេន បវេណិំ ឃដយិស្សាមាតិ ធនំ បរិយេសិត្វា ភរិយំ គហេត្វា អគារមជ្ឈេ វសន្តា ឯកស្មិំ បុត្តេ ជាតេ ‘‘អម្ហាកំ បុត្តោ ជាតោ វដ្ដំ ន ឧច្ឆិន្នំ បវេណិ ឃដិតា’’តិ បុន និក្ខមិត្វា បព្ពជន្តិ វា តមេវ វា ស’កលត្តវាសំ វសន្តិ.

២៦៩. ឯវញ្ហិ តេ, ភិក្ខវេ, តតិយាបិ សមណព្រាហ្មណា ន បរិមុច្ចិំសូតិ បុរិមា វិយ តេបិ មារស្ស ឥទ្ធានុភាវា ន មុច្ចិំសុ; យថាកាមករណីយាវ អហេសុំ. កិំ បន តេ អកំសូតិ? គាមនិគមរាជធានិយោ ឱសរិត្វា តេសុ តេសុ អារាមឧយ្យានដ្ឋានេសុ អស្សមំ មាបេត្វា និវសន្តា កុលទារកេ ហត្ថិអស្សរថសិប្បាទីនិ នានប្បការានិ សិប្បានិ សិក្ខាបេសុំ. ឥតិ តេ វាករជាលេន តតិយា មិគជាតា វិយ មារស្ស បាបិមតោ ទិដ្ឋិជាលេន បរិក្ខិបិត្វា យថាកាមករណីយា អហេសុំ.

២៧០. តថូបមេ អហំ ឥមេ ចតុត្ថេតិ អយំ ឥមស្ស សាសនស្ស ឧបមា អាហដា.

២៧១. អន្ធមកាសិ មារន្តិ ន មារស្ស អក្ខីនិ ភិន្ទិ. វិបស្សនាបាទកជ្ឈានំ សមាបន្នស្ស បន ភិក្ខុនោ ឥមំ នាម អារម្មណំ និស្សាយ ចិត្តំ វត្តតីតិ មារោ បស្សិតុំ ន សក្កោតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អន្ធមកាសិ មារ’’ន្តិ. អបទំ វធិត្វា មារចក្ខុន្តិ តេនេវ បរិយាយេន យថា មារស្ស ចក្ខុ អបទំ ហោតិ និប្បទំ, អប្បតិដ្ឋំ, និរារម្មណំ, ឯវំ វធិត្វាតិ អត្ថោ. អទស្សនំ គតោ បាបិមតោតិ តេនេវ បរិយាយេន មារស្ស បាបិមតោ អទស្សនំ គតោ. ន ហិ សោ អត្តនោ មំសចក្ខុនា តស្ស វិបស្សនាបាទកជ្ឈានំ សមាបន្នស្ស ភិក្ខុនោ ញាណសរីរំ ទដ្ឋុំ សក្កោតិ. បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តីតិ មគ្គបញ្ញាយ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទិស្វា ចត្តារោ អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ. តិណ្ណោ លោកេ វិសត្តិកន្តិ លោកេ សត្តវិសត្តភាវេន វិសត្តិកាតិ ឯវំ សង្ខំ គតំ. អថ វា ‘‘វិសត្តិកាតិ កេនដ្ឋេន វិសត្តិកា? វិសតាតិ វិសត្តិកា វិសដាតិ វិសត្តិកា, វិបុលាតិ វិសត្តិកា, វិសាលាតិ វិសត្តិកា, វិសមាតិ វិសត្តិកា, វិសក្កតីតិ វិសត្តិកា, វិសំ ហរតីតិ វិសត្តិកា, វិសំវាទិកាតិ វិសត្តិកា, វិសមូលាតិ វិសត្តិកា, វិសផលាតិ វិសត្តិកា, វិសបរិភោគាតិ វិសត្តិកា, វិសាលា វា បន សា តណ្ហា រូបេ សទ្ទេ គន្ធេ រសេ ផោដ្ឋព្ពេ’’តិ (មហានិ. ៣; ចូឡនិ. មេត្តគូមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ២២, ខគ្គវិសាណសុត្តនិទ្ទេស ១២៤) វិសត្តិកា. ឯវំ វិសត្តិកាតិ សង្ខំ គតំ តណ្ហំ តិណ្ណោ និត្តិណ្ណោ ឧត្តិណ្ណោ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘តិណ្ណោ លោកេ វិសត្តិក’’ន្តិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

និវាបសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.