៤. រថវិនីតសុត្តវណ្ណនា

២៥២. ឯវំ មេ សុតន្តិ រថវិនីតសុត្តំ. តត្ថ រាជគហេតិ ឯវំនាមកេ នគរេ, តញ្ហិ មន្ធាតុមហាគោវិន្ទាទីហិ បរិគ្គហិតត្តា រាជគហន្តិ វុច្ចតិ. អញ្ញេបេត្ថ បការេ វណ្ណយន្តិ. កិំ តេហិ? នាមមេតំ តស្ស នគរស្ស. តំ បនេតំ ពុទ្ធកាលេ ច ចក្កវត្តិកាលេ ច នគរំ ហោតិ, សេសកាលេ សុញ្ញំ ហោតិ យក្ខបរិគ្គហិតំ, តេសំ វសន្តវនំ ហុត្វា តិដ្ឋតិ. វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេតិ វេឡុវនន្តិ តស្ស ឧយ្យានស្ស នាមំ, តំ កិរ វេឡូហិ បរិក្ខិត្តំ អហោសិ អដ្ឋារសហត្ថេន ច បាការេន, គោបុរដ្ដាលកយុត្តំ នីលោភាសំ មនោរមំ, តេន វេឡុវនន្តិ វុច្ចតិ. កលន្ទកានញ្ចេត្ថ និវាបំ អទំសុ, តេន កលន្ទកនិវាបោតិ វុច្ចតិ.

បុព្ពេ កិរ អញ្ញតរោ រាជា តត្ថ ឧយ្យានកីឡនត្ថំ អាគតោ សុរាមទេន មត្តោ ទិវាសេយ្យំ ឧបគតោ សុបិ. បរិជនោបិស្ស, ‘‘សុត្តោ រាជា’’តិ បុប្ផផលាទីហិ បលោភិយមានោ ឥតោ ចិតោ ច បក្កាមិ, អថ សុរាគន្ធេន អញ្ញតរស្មា សុសិររុក្ខា កណ្ហសប្បោ និក្ខមិត្វា រញ្ញាភិមុខោ អាគច្ឆតិ. តំ ទិស្វា រុក្ខទេវតា, ‘‘រញ្ញោ ជីវិតំ ទម្មី’’តិ កាឡកវេសេន អាគន្ត្វា កណ្ណមូលេ សទ្ទមកាសិ. រាជា បដិពុជ្ឈិ, កណ្ហសប្បោ និវត្តោ. សោ តំ ទិស្វា, ‘‘ឥមាយ មម ជីវិតំ ទិន្ន’’ន្តិ កាឡកានំ តត្ថ និវាបំ បដ្ឋបេសិ, អភយឃោសនញ្ច ឃោសាបេសិ. តស្មា តំ តតោ បភុតិ កលន្ទកនិវាបន្តិ សង្ខ្យំ គតំ. កលន្ទកាតិ កាឡកានំ នាមំ.

ជាតិភូមិកាតិ ជាតិភូមិវាសិនោ. តត្ថ ជាតិភូមីតិ ជាតដ្ឋានំ. តំ ខោ បនេតំ នេវ កោសលមហារាជាទីនំ ន ចង្កីព្រាហមណាទីនំ ន សក្កសុយាមសន្តុសិតាទីនំ ន អសីតិមហាសាវកាទីនំ ន អញ្ញេសំ សត្តានំ ជាតដ្ឋានំ ‘‘ជាតិភូមី’’តិ វុច្ចតិ. យស្ស បន ជាតទិវសេ ទសសហស្សិលោកធាតុ ឯកទ្ធជមាលាវិប្បកិណ្ណកុសុមវាសចុណ្ណគន្ធសុគន្ធា សព្ពបាលិផុល្លមិវ នន្ទនវនំ វិរោចមានា បទុមិនិបណ្ណេ ឧទកពិន្ទុ វិយ អកម្បិត្ថ, ជច្ចន្ធាទីនញ្ច រូបទស្សនាទីនិ អនេកានិ បាដិហារិយានិ បវត្តិំសុ, តស្ស សព្ពញ្ញុពោធិសត្តស្ស ជាតដ្ឋានសាកិយជនបទោ កបិលវត្ថាហារោ, សា ‘‘ជាតិភូមី’’តិ វុច្ចតិ.

ធម្មគរុភាវវណ្ណនា

វស្សំវុដ្ឋាតិ តេមាសំ វស្សំវុដ្ឋា បវារិតបវារណា ហុត្វា. ភគវា ឯតទវោចាតិ ‘‘កច្ចិ, ភិក្ខវេ, ខមនីយ’’ន្តិអាទីហិ វចនេហិ អាគន្តុកបដិសន្ថារំ កត្វា ឯតំ, ‘‘កោ នុ ខោ, ភិក្ខវេ’’តិអាទិវចនមវោច. តេ កិរ ភិក្ខុ, – ‘‘កច្ចិ, ភិក្ខវេ, ខមនីយំ កច្ចិ យាបនីយំ, កច្ចិត្ថ អប្បកិលមថេន អទ្ធានំ អាគតា, ន ច បិណ្ឌកេន កិលមិត្ថ, កុតោ ច តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អាគច្ឆថា’’តិ បដិសន្ថារវសេន បុច្ឆិតា – ‘‘ភគវា សាកិយជនបទេ កបិលវត្ថាហារតោ ជាតិភូមិតោ អាគច្ឆាមា’’តិ អាហំសុ. អថ ភគវា នេវ សុទ្ធោទនមហារាជស្ស, ន សក្កោទនស្ស, ន សុក្កោទនស្ស, ន ធោតោទនស្ស, ន អមិតោទនស្ស, ន អមិត្តាយ ទេវិយា, ន មហាបជាបតិយា, ន សកលស្ស សាកិយមណ្ឌលស្ស អារោគ្យំ បុច្ឆិ. អថ ខោ អត្តនា ច ទសកថាវត្ថុលាភិំ បរញ្ច តត្ថ សមាទបេតារំ បដិបត្តិសម្បន្នំ ភិក្ខុំ បុច្ឆន្តោ ឥទំ – ‘‘កោ នុ ខោ, ភិក្ខវេ’’តិអាទិវចនំ អវោច.

កស្មា បន ភគវា សុទ្ធោទនាទីនំ អារោគ្យំ អបុច្ឆិត្វា ឯវរូបំ ភិក្ខុមេវ បុច្ឆតិ? បិយតាយ. ពុទ្ធានញ្ហិ បដិបន្នកា ភិក្ខូ ភិក្ខុនិយោ ឧបាសកា ឧបាសិកាយោ ច បិយា ហោន្តិ មនាបា. កិំ ការណា? ធម្មគរុតាយ. ធម្មគរុនោ ហិ តថាគតា, សោ ច នេសំ ធម្មគរុភាវោ, ‘‘ទុក្ខំ ខោ អគារវោ វិហរតិ, អប្បតិស្សោ’’តិ (អ. និ. ៤.២១) ឥមិនា អជបាលនិគ្រោធមូលេ ឧប្បន្នជ្ឈាសយេន វេទិតព្ពោ. ធម្មគរុតាយេវ ហិ ភគវា មហាកស្សបត្ថេរស្ស អភិនិក្ខមនទិវសេ បច្ចុគ្គមនំ ករោន្តោ តិគាវុតំ មគ្គំ អគមាសិ. អតិរេកតិយោជនសតំ មគ្គំ គន្ត្វា គង្គាតីរេ ធម្មំ ទេសេត្វា មហាកប្បិនំ សបរិសំ អរហត្តេ បតិដ្ឋបេសិ. ឯកស្មិំ បច្ឆាភត្តេ បញ្ចចត្តាលីសយោជនំ មគ្គំ គន្ត្វា កុម្ភការស្ស និវេសនេ តិយាមរត្តិំ ធម្មកថំ កត្វា បុក្កុសាតិកុលបុត្តំ អនាគាមិផលេ បតិដ្ឋបេសិ. វីសយោជនសតំ គន្ត្វា វនវាសិសាមណេរស្ស អនុគ្គហំ អកាសិ. សដ្ឋិយោជនមគ្គំ គន្ត្វា ខទិរវនិយត្ថេរស្ស ធម្មំ ទេសេសិ. អនុរុទ្ធត្ថេរោ បាចីនវំសទាយេ និសិន្នោ មហាបុរិសវិតក្កំ វិតក្កេតីតិ ញត្វា តត្ថ អាកាសេន គន្ត្វា ថេរស្ស បុរតោ ឱរុយ្ហ សាធុការមទាសិ. កោដិកណ្ណសោណត្ថេរស្ស ឯកគន្ធកុដិយំ សេនាសនំ បញ្ញបាបេត្វា បច្ចូសកាលេ ធម្មទេសនំ អជ្ឈេសិត្វា សរភញ្ញបរិយោសានេ សាធុការមទាសិ. តិគាវុតំ មគ្គំ គន្ត្វា តិណ្ណំ កុលបុត្តានំ វសនដ្ឋានេ គោសិង្គសាលវនេ សាមគ្គិរសានិសំសំ កថេសិ. កស្សបោបិ ភគវា – ‘‘អនាគាមិផលេ បតិដ្ឋិតោ អរិយសាវកោ អយ’’ន្តិ វិស្សាសំ ឧប្បាទេត្វា ឃដិការស្ស កុម្ភការស្ស និវេសនំ គន្ត្វា សហត្ថា អាមិសំ គហេត្វា បរិភុញ្ជិ.

អម្ហាកំយេវ ភគវា ឧបកដ្ឋាយ វស្សូបនាយិកាយ ជេតវនតោ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ ចារិកំ និក្ខមិ. កោសលមហារាជអនាថបិណ្ឌិកាទយោ និវត្តេតុំ នាសក្ខិំសុ. អនាថបិណ្ឌិកោ ឃរំ អាគន្ត្វា ទោមនស្សប្បត្តោ និសីទិ. អថ នំ បុណ្ណា នាម ទាសី ទោមនស្សប្បត្តោសិ សាមីតិ អាហ. ‘‘អាម ជេ, សត្ថារំ និវត្តេតុំ នាសក្ខិំ, អថ មេ ឥមំ តេមាសំ ធម្មំ វា សោតុំ, យថាធិប្បាយំ វា ទានំ ទាតុំ ន លភិស្សាមី’’តិ ចិន្តា ឧប្បន្នាតិ. អហម្បិ សាមិ សត្ថារំ និវត្តេស្សាមីតិ. សចេ និវត្តេតុំ សក្កោសិ, ភុជិស្សាយេវ ត្វន្តិ. សា គន្ត្វា ទសពលស្ស បាទមូលេ និបជ្ជិត្វា ‘‘និវត្តថ ភគវា’’តិ អាហ. បុណ្ណេ ត្វំ បរបដិពទ្ធជីវិកា កិំ មេ ករិស្សសីតិ. ភគវា មយ្ហំ ទេយ្យធម្មោ នត្ថីតិ តុម្ហេបិ ជានាថ, តុម្ហាកំ និវត្តនបច្ចយា បនាហំ តីសុ សរណេសុ បញ្ចសុ សីលេសុ បតិដ្ឋហិស្សាមីតិ. ភគវា សាធុ សាធុ បុណ្ណេតិ សាធុការំ កត្វា និវត្តេត្វា ជេតវនមេវ បវិដ្ឋោ. អយំ កថា បាកដា អហោសិ. សេដ្ឋិ សុត្វា បុណ្ណាយ កិរ ភគវា និវត្តិតោតិ តំ ភុជិស្សំ កត្វា ធីតុដ្ឋានេ ឋបេសិ. សា បព្ពជ្ជំ យាចិត្វា បព្ពជិ, បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ អារភិ. អថស្សា សត្ថា អារទ្ធវិបស្សកភាវំ ញត្វា ឥមំ ឱភាសគាថំ វិស្សជ្ជេសិ –

‘‘បុណ្ណេ បូរេសិ សទ្ធម្មំ, ចន្ទោ បន្នរសោ យថា;

បរិបុណ្ណាយ បញ្ញាយ, ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សសី’’តិ. (ថេរីគា. ៣);

គាថាបរិយោសានេ អរហត្តំ បត្វា អភិញ្ញាតា សាវិកា អហោសីតិ. ឯវំ ធម្មគរុនោ តថាគតា.

នន្ទកត្ថេរេ ឧបដ្ឋានសាលាយំ ធម្មំ ទេសេន្តេបិ ភគវា អនហាតោវ គន្ត្វា តិយាមរត្តិំ ឋិតកោវ ធម្មកថំ សុត្វា ទេសនាបរិយោសានេ សាធុការមទាសិ. ថេរោ អាគន្ត្វា វន្ទិត្វា, ‘‘កាយ វេលាយ, ភន្តេ, អាគតត្ថា’’តិ បុច្ឆិ. តយា សុត្តន្តេ អារទ្ធមត្តេតិ. ទុក្ករំ ករិត្ថ, ភន្តេ, ពុទ្ធសុខុមាលា តុម្ហេតិ. សចេ ត្វំ, នន្ទ, កប្បំ ទេសេតុំ សក្កុណេយ្យាសិ, កប្បមត្តម្បាហំ ឋិតកោវ សុណេយ្យន្តិ ភគវា អវោច. ឯវំ ធម្មគរុនោ តថាគតា. តេសំ ធម្មគរុតាយ បដិបន្នកា បិយា ហោន្តិ, តស្មា បដិបន្នកេ បុច្ឆិ. បដិបន្នកោ ច នាម អត្តហិតាយ បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ, បរហិតាយ បដិបន្នោ នោ អត្តហិតាយ, នោ អត្តហិតាយ ច បដិបន្នោ នោ បរហិតាយ ច, អត្តហិតាយ ច បដិបន្នោ បរហិតាយ ចាតិ ចតុព្ពិធោ ហោតិ.

តត្ថ យោ សយំ ទសន្នំ កថាវត្ថូនំ លាភី ហោតិ, បរំ តត្ថ ន ឱវទតិ ន អនុសាសតិ អាយស្មា ពាកុលោ វិយ. អយំ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ នាម នោ បរហិតាយ បដិបន្នោ, ឯវរូបំ ភិក្ខុំ ភគវា ន បុច្ឆតិ. កស្មា? ន មយ្ហំ សាសនស្ស វឌ្ឍិបក្ខេ ឋិតោតិ.

យោ បន ទសន្នំ កថាវត្ថូនំ អលាភី, បរំ តេហិ ឱវទតិ តេន កតវត្តសាទិយនត្ថំ ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ វិយ, អយំ បរហិតាយ បដិបន្នោ នាម នោ អត្តហិតាយ, ឯវរូបម្បិ ន បុច្ឆតិ. កស្មា? អស្ស តណ្ហា មហាបច្ឆិ វិយ អប្បហីនាតិ.

យោ អត្តនាបិ ទសន្នំ កថាវត្ថូនំ អលាភី, បរម្បិ តេហិ ន ឱវទតិ, លាឡុទាយី វិយ, អយំ នេវ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ន បរហិតាយ, ឯវរូបម្បិ ន បុច្ឆតិ. កស្មា? អស្ស អន្តោ កិលេសា ផរសុឆេជ្ជា វិយ មហន្តាតិ.

យោ បន សយំ ទសន្នំ កថាវត្ថូនំ លាភី, បរម្បិ តេហិ ឱវទតិ, អយំ អត្តហិតាយ ចេវ បរហិតាយ ច បដិបន្នោ នាម សារិបុត្តមោគ្គល្លានមហាកស្សបាទយោ អសីតិមហាថេរា វិយ, ឯវរូបំ ភិក្ខុំ បុច្ឆតិ. កស្មា? មយ្ហំ សាសនស្ស វុឌ្ឍិបក្ខេ ឋិតោតិ. ឥធាបិ ឯវរូបមេវ បុច្ឆន្តោ – ‘‘កោ នុ ខោ, ភិក្ខវេ’’តិអាទិមាហ.

ឯវំ ភគវតា បុដ្ឋានំ បន តេសំ ភិក្ខូនំ ភគវា អត្តនោ ជាតិភូមិយំ ឧភយហិតាយ បដិបន្នំ ទសកថាវត្ថុលាភិំ ភិក្ខុំ បុច្ឆតិ, កោ នុ ខោ តត្ថ ឯវរូបោតិ ន អញ្ញមញ្ញំ ចិន្តនា វា សមន្តនា វា អហោសិ. កស្មា? អាយស្មា ហិ មន្តាណិបុត្តោ តស្មិំ ជនបទេ អាកាសមជ្ឈេ ឋិតោ ចន្ទោ វិយ សូរិយោ វិយ ច បាកដោ បញ្ញាតោ. តស្មា តេ ភិក្ខូ មេឃសទ្ទំ សុត្វា ឯកជ្ឈំ សន្និបតិតមោរឃដា វិយ ឃនសជ្ឈាយំ កាតុំ, អារទ្ធភិក្ខូ វិយ ច អត្តនោ អាចរិយំ បុណ្ណត្ថេរំ ភគវតោ អារោចេន្តា ថេរស្ស ច គុណំ ភាសិតុំ អប្បហោន្តេហិ មុខេហិ ឯកប្បហារេនេវ បុណ្ណោ នាម, ភន្តេ, អាយស្មាតិអាទិមាហំសុ. តត្ថ បុណ្ណោតិ តស្ស ថេរស្ស នាមំ. មន្តាណិយា បន សោ បុត្តោ, តស្មា មន្តាណិបុត្តោតិ វុច្ចតិ. សម្ភាវិតោតិ គុណសម្ភាវនាយ សម្ភាវិតោ.

អប្បិច្ឆតាទិវណ្ណនា

អប្បិច្ឆោតិ ឥច្ឆាវិរហិតោ និឥច្ឆោ និត្តណ្ហោ. ឯត្ថ ហិ ព្យញ្ជនំ សាវសេសំ វិយ, អត្ថោ បន និរវសេសោ. ន ហិ តស្ស អន្តោ អណុមត្តាបិ បាបិកា ឥច្ឆា នាម អត្ថិ. ខីណាសវោ ហេស សព្ពសោ បហីនតណ្ហោ. អបិចេត្ថ អត្រិច្ឆតា បាបិច្ឆតា មហិច្ឆតា អប្បិច្ឆតាតិ អយំ ភេទោ វេទិតព្ពោ.

តត្ថ សកលាភេ អតិត្តស្ស បរលាភេ បត្ថនា អត្រិច្ឆតា នាម. តាយ សមន្នាគតស្ស ឯកភាជេន បក្កបូវោបិ អត្តនោ បត្តេ បតិតោ ន សុបក្កោ វិយ ខុទ្ទកោ វិយ ច ខាយតិ. ស្វេវ បរស្ស បត្តេ បក្ខិត្តោ សុបក្កោ វិយ មហន្តោ វិយ ច ខាយតិ. អសន្តគុណសម្ភាវនតា បន បដិគ្គហណេ ច អមត្តញ្ញុតា បាបិច្ឆតា នាម, សា, ‘‘ឥធេកច្ចោ អស្សទ្ធោ សមានោ សទ្ធោតិ មំ ជនោ ជានាតូ’’តិអាទិនា នយេន អភិធម្មេ អាគតាយេវ, តាយ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ កោហញ្ញេ បតិដ្ឋាតិ. សន្តគុណសម្ភាវនា បន បដិគ្គហណេ ច អមត្តញ្ញុតា មហិច្ឆតា នាម. សាបិ, ‘‘ឥធេកច្ចោ សទ្ធោ សមានោ សទ្ធោតិ មំ ជនោ ជានាតូតិ ឥច្ឆតិ, សីលវា សមានោ សីលវាតិ មំ ជនោ ជានាតូ’’តិ (វិភ. ៨៥១) ឥមិនា នយេន អាគតាយេវ, តាយ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ទុស្សន្តប្បយោ ហោតិ, វិជាតមាតាបិស្ស ចិត្តំ គហេតុំ ន សក្កោតិ. តេនេតំ វុច្ចតិ –

‘‘អគ្គិក្ខន្ធោ សមុទ្ទោ ច, មហិច្ឆោ ចាបិ បុគ្គលោ;

សកដេន បច្ចយំ ទេតុ, តយោបេតេ អតប្បយា’’តិ.

សន្តគុណនិគូហនតា បន បដិគ្គហណេ ច មត្តញ្ញុតា អប្បិច្ឆតា នាម, តាយ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ អត្តនិ វិជ្ជមានម្បិ គុណំ បដិច្ឆាទេតុកាមតាយ, ‘‘សទ្ធោ សមានោ សទ្ធោតិ មំ ជនោ ជានាតូតិ ន ឥច្ឆតិ. សីលវា, បវិវិត្តោ, ពហុស្សុតោ, អារទ្ធវីរិយោ, សមាធិសម្បន្នោ, បញ្ញវា, ខីណាសវោ សមានោ ខីណាសវោតិ មំ ជនោ ជានាតូ’’តិ ន ឥច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ មជ្ឈន្តិកត្ថេរោ.

ថេរោ កិរ មហាខីណាសវោ អហោសិ, បត្តចីវរំ បនស្ស បាទមត្តមេវ អគ្ឃតិ, សោ អសោកស្ស ធម្មរញ្ញោ វិហារមហទិវសេ សង្ឃត្ថេរោ អហោសិ. អថស្ស អតិលូខភាវំ ទិស្វា មនុស្សា, ‘‘ភន្តេ, ថោកំ ពហិ ហោថា’’តិ អាហំសុ. ថេរោ, ‘‘មាទិសេ ខីណាសវេ រញ្ញោ សង្គហំ អករោន្តេ អញ្ញោ កោ ករិស្សតី’’តិ បថវិយំ និមុជ្ជិត្វា សង្ឃត្ថេរស្ស ឧក្ខិត្តបិណ្ឌំ គណ្ហន្តោយេវ ឧម្មុជ្ជិ. ឯវំ ខីណាសវោ សមានោ, ‘‘ខីណាសវោតិ មំ ជនោ ជានាតូ’’តិ ន ឥច្ឆតិ. ឯវំ អប្បិច្ឆោ បន ភិក្ខុ អនុប្បន្នំ លាភំ ឧប្បាទេតិ, ឧប្បន្នំ លាភំ ថាវរំ ករោតិ, ទាយកានំ ចិត្តំ អារាធេតិ, យថា យថា ហិ សោ អត្តនោ អប្បិច្ឆតាយ អប្បំ គណ្ហាតិ, តថា តថា តស្ស វត្តេ បសន្នា មនុស្សា ពហូ ទេន្តិ.

អបរោបិ ចតុព្ពិធោ អប្បិច្ឆោ – បច្ចយអប្បិច្ឆោ ធុតង្គអប្បិច្ឆោ បរិយត្តិអប្បិច្ឆោ អធិគមអប្បិច្ឆោតិ. តត្ថ ចតូសុ បច្ចយេសុ អប្បិច្ឆោ បច្ចយអប្បិច្ឆោ នាម, សោ ទាយកស្ស វសំ ជានាតិ, ទេយ្យធម្មស្ស វសំ ជានាតិ, អត្តនោ ថាមំ ជានាតិ. យទិ ហិ ទេយ្យធម្មោ ពហុ ហោតិ, ទាយកោ អប្បំ ទាតុកាមោ, ទាយកស្ស វសេន អប្បំ គណ្ហាតិ. ទេយ្យធម្មោ អប្បោ, ទាយកោ ពហុំ ទាតុកាមោ, ទេយ្យធម្មស្ស វសេន អប្បំ គណ្ហាតិ. ទេយ្យធម្មោបិ ពហុ, ទាយកោបិ ពហុំ ទាតុកាមោ, អត្តនោ ថាមំ ញត្វា បមាណេនេវ គណ្ហាតិ.

ធុតង្គសមាទានស្ស អត្តនិ អត្ថិភាវំ នជានាបេតុកាមោ ធុតង្គអប្បិច្ឆោ នាម. តស្ស វិភាវនត្ថំ ឥមានិ វត្ថូនិ – សោសានិកមហាសុមនត្ថេរោ កិរ សដ្ឋិ វស្សានិ សុសានេ វសិ, អញ្ញោ ឯកភិក្ខុបិ ន អញ្ញាសិ, តេនេវាហ –

‘‘សុសានេ សដ្ឋិ វស្សានិ, អព្ពោកិណ្ណំ វសាមហំ;

ទុតិយោ មំ ន ជានេយ្យ, អហោ សោសានិកុត្តមោ’’តិ.

ចេតិយបព្ពតេ ទ្វេភាតិយត្ថេរា វសិំសុ. តេសុ កនិដ្ឋោ ឧបដ្ឋាកេន បេសិតា ឧច្ឆុខណ្ឌិកា គហេត្វា ជេដ្ឋស្ស សន្តិកំ អគមាសិ. បរិភោគំ, ភន្តេ, ករោថាតិ. ថេរស្ស ច ភត្តកិច្ចំ កត្វា មុខំ វិក្ខាលនកាលោ អហោសិ. សោ អលំ, អាវុសោតិ អាហ. កច្ចិ, ភន្តេ, ឯកាសនិកត្ថាតិ. អាហរាវុសោ, ឧច្ឆុខណ្ឌិកាតិ បញ្ញាស វស្សានិ ឯកាសនិកោ សមានោបិ ធុតង្គំ និគូហមានោ បរិភោគំ កត្វា មុខំ វិក្ខាលេត្វា បុន ធុតង្គំ អធិដ្ឋាយ គតោ.

យោ បន សាកេតកតិស្សត្ថេរោ វិយ ពហុស្សុតភាវំ ជានាបេតុំ ន ឥច្ឆតិ, អយំ បរិយត្តិអប្បិច្ឆោ នាម. ថេរោ កិរ ខណោ នត្ថីតិ ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាសុ ឱកាសំ អករោន្តោ មរណក្ខយំ, ភន្តេ, លភិស្សថាតិ ចោទិតោ គណំ វិស្សជ្ជេត្វា កណិការវាលិកសមុទ្ទវិហារំ គតោ. តត្ថ អន្តោវស្សំ ថេរនវមជ្ឈិមានំ ឧបការោ ហុត្វា មហាបវារណាយ ឧបោសថទិវសេ ធម្មកថាយ ជនតំ ខោភេត្វា គតោ.

យោ បន សោតាបន្នាទីសុ អញ្ញតរោ ហុត្វា សោតាបន្នាទិភាវំ ជានាបេតុំ ន ឥច្ឆតិ, អយំ អធិគមអប្បិច្ឆោ នាម, តយោ កុលបុត្តា វិយ ឃដិការកុម្ភការោ វិយ ច.

អាយស្មា បន បុណ្ណោ អត្រិច្ឆតំ បាបិច្ឆតំ មហិច្ឆតញ្ច បហាយ សព្ពសោ ឥច្ឆាបដិបក្ខភូតាយ អលោភសង្ខាតាយ បរិសុទ្ធាយ អប្បិច្ឆតាយ សមន្នាគតត្តា អប្បិច្ឆោ នាម អហោសិ. ភិក្ខូនម្បិ, ‘‘អាវុសោ, អត្រិច្ឆតា បាបិច្ឆតា មហិច្ឆតាតិ ឥមេ ធម្មា បហាតព្ពា’’តិ តេសុ អាទីនវំ ទស្សេត្វា ឯវរូបំ អប្បិច្ឆតំ សមាទាយ វត្តិតព្ពន្តិ អប្បិច្ឆកថំ កថេសិ. តេន វុត្តំ ‘‘អត្តនា ច អប្បិច្ឆោ អប្បិច្ឆកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’’តិ.

ទ្វាទសវិធសន្តោសវណ្ណនា

ឥទានិ អត្តនា ច សន្តុដ្ឋោតិអាទីសុ វិសេសត្ថមេវ ទីបយិស្សាម. យោជនា បន វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា. សន្តុដ្ឋោតិ ឥតរីតរបច្ចយសន្តោសេន សមន្នាគតោ. សោ បនេស សន្តោសោ ទ្វាទសវិធោ ហោតិ. សេយ្យថិទំ, ចីវរេ យថាលាភសន្តោសោ យថាពលសន្តោសោ យថសារុប្បសន្តោសោតិ តិវិធោ, ឯវំ បិណ្ឌបាតាទីសុ. តស្សាយំ បភេទសំវណ្ណនា.

ឥធ ភិក្ខុ ចីវរំ លភតិ សុន្ទរំ វា អសុន្ទរំ វា. សោ តេនេវ យាបេតិ អញ្ញំ ន បត្ថេតិ, លភន្តោបិ ន គណ្ហាតិ, អយមស្ស ចីវរេ យថាលាភសន្តោសោ. អថ យោ បកតិទុព្ពលោ វា ហោតិ អាពាធជរាភិភូតោ វា, គរុចីវរំ បារុបន្តោ កិលមតិ, សោ សភាគេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ តំ បរិវត្តេត្វា លហុកេន យាបេន្តោបិ សន្តុដ្ឋោវ ហោតិ, អយមស្ស ចីវរេ យថាពលសន្តោសោ. អបរោ បណីតបច្ចយលាភី ហោតិ, សោ បដ្ដចីវរាទីនំ អញ្ញតរំ មហគ្ឃចីវរំ ពហូនិ វា បន ចីវរានិ លភិត្វា ឥទំ ថេរានំ ចិរបព្ពជិតានំ ឥទំ ពហុស្សុតានំ អនុរូបំ, ឥទំ គិលានានំ ឥទំ អប្បលាភានំ ហោតូតិ ទត្វា តេសំ បុរាណចីវរំ វា សង្ការកូដាទិតោ វា នន្តកានិ ឧច្ចិនិត្វា តេហិ សង្ឃាដិំ កត្វា ធារេន្តោបិ សន្តុដ្ឋោវ ហោតិ, អយមស្ស ចីវរេ យថាសារុប្បសន្តោសោ.

ឥធ បន ភិក្ខុ បិណ្ឌបាតំ លភតិ លូខំ វា បណីតំ វា, សោ តេនេវ យាបេតិ, អញ្ញំ ន បត្ថេតិ, លភន្តោបិ ន គណ្ហាតិ, អយមស្ស បិណ្ឌបាតេ យថាលាភសន្តោសោ. យោ បន អត្តនោ បកតិវិរុទ្ធំ វា ព្យាធិវិរុទ្ធំ វា បិណ្ឌបាតំ លភតិ, យេនស្ស បរិភុត្តេន អផាសុ ហោតិ, សោ សភាគស្ស ភិក្ខុនោ តំ ទត្វា តស្ស ហត្ថតោ សប្បាយភោជនំ ភុញ្ជិត្វា សមណធម្មំ ករោន្តោបិ សន្តុដ្ឋោវ ហោតិ, អយមស្ស បិណ្ឌបាតេ យថាពលសន្តោសោ. អបរោ ពហុំ បណីតំ បិណ្ឌបាតំ លភតិ, សោ តំ ចីវរំ វិយ ចិរបព្ពជិតពហុស្សុតអប្បលាភិគិលានានំ ទត្វា តេសំ វា សេសកំ បិណ្ឌាយ វា ចរិត្វា មិស្សកាហារំ ភុញ្ជន្តោបិ សន្តុដ្ឋោវ ហោតិ, អយមស្ស បិណ្ឌបាតេ យថាសារុប្បសន្តោសោ.

ឥធ បន ភិក្ខុ សេនាសនំ លភតិ មនាបំ វា អមនាបំ វា, សោ តេន នេវ សោមនស្សំ ន បដិឃំ ឧប្បាទេតិ, អន្តមសោ តិណសន្ថារកេនាបិ យថាលទ្ធេនេវ តុស្សតិ, អយមស្ស សេនាសនេ យថាលាភសន្តោសោ. យោ បន អត្តនោ បកតិវិរុទ្ធំ វា ព្យាធិវិរុទ្ធំ វា សេនាសនំ លភតិ, យត្ថស្ស វសតោ អផាសុ ហោតិ, សោ តំ សភាគស្ស ភិក្ខុនោ ទត្វា តស្ស សន្តកេ សប្បាយសេនាសនេ វសន្តោបិ សន្តុដ្ឋោវ ហោតិ, អយមស្ស សេនាសនេ យថាពលសន្តោសោ. អបរោ មហាបុញ្ញោ លេណមណ្ឌបកូដាគារាទីនិ ពហូនិ បណីតសេនាសនានិ លភតិ, សោ តានិ ចីវរាទីនិ វិយ ចិរបព្ពជិតពហុស្សុតអប្បលាភិគិលានានំ ទត្វា យត្ថ កត្ថចិ វសន្តោបិ សន្តុដ្ឋោវ ហោតិ, អយមស្ស សេនាសនេ យថាសារុប្បសន្តោសោ. យោបិ, ‘‘ឧត្តមសេនាសនំ នាម បមាទដ្ឋានំ, តត្ថ និសិន្នស្ស ថិនមិទ្ធំ ឱក្កមតិ, និទ្ទាភិភូតស្ស បុន បដិពុជ្ឈតោ បាបវិតក្កា បាតុភវន្តី’’តិ បដិសញ្ចិក្ខិត្វា តាទិសំ សេនាសនំ បត្តម្បិ ន សម្បដិច្ឆតិ, សោ តំ បដិក្ខិបិត្វា អព្ភោកាសរុក្ខមូលាទីសុ វសន្តោបិ សន្តុដ្ឋោវ ហោតិ, អយម្បិស្ស សេនាសនេ យថាសារុប្បសន្តោសោ.

ឥធ បន ភិក្ខុ ភេសជ្ជំ លភតិ លូខំ វា បណីតំ វា, សោ យំ លភតិ, តេនេវ សន្តុស្សតិ, អញ្ញំ ន បត្ថេតិ, លភន្តោបិ ន គណ្ហាតិ, អយមស្ស គិលានបច្ចយេ យថាលាភសន្តោសោ. យោ បន តេលេន អត្ថិកោ ផាណិតំ លភតិ, សោ តំ សភាគស្ស ភិក្ខុនោ ទត្វា តស្ស ហត្ថតោ តេលំ គហេត្វា អញ្ញទេវ វា បរិយេសិត្វា តេហិ ភេសជ្ជំ ករោន្តោបិ សន្តុដ្ឋោវ ហោតិ, អយមស្ស គិលានបច្ចយេ យថាពលសន្តោសោ. អបរោ មហាបុញ្ញោ ពហុំ តេលមធុផាណិតាទិបណីតភេសជ្ជំ លភតិ, សោ តំ ចីវរំ វិយ ចិរបព្ពជិតពហុស្សុតអប្បលាភិគិលានានំ ទត្វា តេសំ អាភតកេន យេន កេនចិ យាបេន្តោបិ សន្តុដ្ឋោវ ហោតិ. យោ បន ឯកស្មិំ ភាជនេ មុត្តហរីតកំ ឋបេត្វា ឯកស្មិំ ចតុមធុរំ, ‘‘គណ្ហ, ភន្តេ, យទិច្ឆសី’’តិ វុច្ចមានោ សចស្ស តេសុ អញ្ញតរេនបិ រោគោ វូបសម្មតិ, អថ មុត្តហរីតកំ នាម ពុទ្ធាទីហិ វណ្ណិតន្តិ ចតុមធុរំ បដិក្ខិបិត្វា មុត្តហរីតកេនេវ ភេសជ្ជំ ករោន្តោ បរមសន្តុដ្ឋោវ ហោតិ, អយមស្ស គិលានបច្ចយេ យថាសារុប្បសន្តោសោ.

ឥមេសំ បន បច្ចេកំ បច្ចយេសុ តិណ្ណំ តិណ្ណំ សន្តោសានំ យថាសារុប្បសន្តោសោវ អគ្គោ. អាយស្មា បុណ្ណោ ឯកេកស្មិំ បច្ចយេ ឥមេហិ តីហិ សន្តោសេហិ សន្តុដ្ឋោ អហោសិ. សន្តុដ្ឋិកថញ្ចាតិ ភិក្ខូនម្បិ ច ឥមំ សន្តុដ្ឋិកថំ កត្តាវ អហោសិ.

តិវិធបវិវេកវណ្ណនា

បវិវិត្តោតិ កាយបវិវេកោ ចិត្តបវិវេកោ ឧបធិបវិវេកោតិ ឥមេហិ តីហិ បវិវេកេហិ សមន្នាគតោ. តត្ថ ឯកោ គច្ឆតិ, ឯកោ តិដ្ឋតិ, ឯកោ និសីទតិ, ឯកោ សេយ្យំ កប្បេតិ, ឯកោ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសតិ, ឯកោ បដិក្កមតិ, ឯកោ ចង្កមមធិដ្ឋាតិ, ឯកោ ចរតិ, ឯកោ វិហរតីតិ អយំ កាយបវិវេកោ នាម. អដ្ឋ សមាបត្តិយោ បន ចិត្តបវិវេកោ នាម. និព្ពានំ ឧបធិបវិវេកោ នាម. វុត្តម្បិ ហេតំ – ‘‘កាយបវិវេកោ ច វិវេកដ្ឋកាយានំ នេក្ខម្មាភិរតានំ. ចិត្តបវិវេកោ ច បរិសុទ្ធចិត្តានំ បរមវោទានប្បត្តានំ. ឧបធិវិវេកោ ច និរុបធីនំ បុគ្គលានំ វិសង្ខារគតាន’’ន្តិ (មហានិ. ៥៧). បវិវេកកថន្តិ ភិក្ខូនម្បិ ច ឥមំ បវិវេកកថំ កត្តា.

បញ្ចវិធសំសគ្គវណ្ណនា

អសំសដ្ឋោតិ បញ្ចវិធេន សំសគ្គេន វិរហិតោ. សវនសំសគ្គោ ទស្សនសំសគ្គោ សមុល្លបនសំសគ្គោ សម្ភោគសំសគ្គោ កាយសំសគ្គោតិ បញ្ចវិធោ សំសគ្គោ. តេសុ ឥធ ភិក្ខុ សុណាតិ, ‘‘អសុកស្មិំ គាមេ វា និគមេ វា ឥត្ថី វា កុមារិកា វា អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតា’’តិ. សោ តំ សុត្វា សំសីទតិ វិសីទតិ ន សក្កោតិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ, សិក្ខាទុព្ពល្យំ អនាវិកត្វា ហីនាយាវត្តតីតិ ឯវំ បរេហិ វា កថីយមានំ រូបាទិសម្បត្តិំ អត្តនា វា ហសិតលបិតគីតសទ្ទំ សុណន្តស្ស សោតវិញ្ញាណវីថិវសេន ឧប្បន្នោ រាគោ សវនសំសគ្គោ នាម. សោ អនិត្ថិគន្ធបច្ចេកពោធិសត្តស្ស ច បញ្ចគ្គឡលេណវាសីតិស្សទហរស្ស ច វសេន វេទិតព្ពោ –

ទហរោ កិរ អាកាសេន គច្ឆន្តោ គិរិគាមវាសិកម្មារធីតាយ បញ្ចហិ កុមារីហិ សទ្ធិំ បទុមសរំ គន្ត្វា ន្ហត្វា បទុមានិ ច បិលន្ធិត្វា មធុរស្សរេន គាយន្តិយា សទ្ទំ សុត្វា កាមរាគេន វិទ្ធោ វិសេសា បរិហាយិត្វា អនយព្យសនំ បាបុណិ. ឥធ ភិក្ខុ ន ហេវ ខោ សុណាតិ, អបិច ខោ សាមំ បស្សតិ ឥត្ថិំ វា កុមារិំ វា អភិរូបំ ទស្សនីយំ បាសាទិកំ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតំ. សោ តំ ទិស្វា សំសីទតិ វិសីទតិ ន សក្កោតិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ, សិក្ខាទុព្ពល្យំ អនាវិកត្វា ហីនាយាវត្តតីតិ ឯវំ វិសភាគរូបំ ឱលោកេន្តស្ស បន ចក្ខុវិញ្ញាណវីថិវសេន ឧប្បន្នរាគោ ទស្សនសំសគ្គោ នាម. សោ ឯវំ វេទិតព្ពោ –

ឯកោ កិរ ទហរោ កាលទីឃវាបិទ្វារវិហារំ ឧទ្ទេសត្ថាយ គតោ. អាចរិយោ តស្ស អន្តរាយំ ទិស្វា ឱកាសំ ន ករោតិ. សោ បុនប្បុន្នំ អនុពន្ធតិ. អាចរិយោ សចេ អន្តោគាមេ ន ចរិស្សសិ. ទស្សាមិ តេ ឧទ្ទេសន្តិ អាហ. សោ សាធូតិ សម្បដិច្ឆិត្វា ឧទ្ទេសេ និដ្ឋិតេ អាចរិយំ វន្ទិត្វា គច្ឆន្តោ អាចរិយោ មេ ឥមស្មិំ គាមេ ចរិតុំ ន ទេតិ, កិំ នុ ខោ ការណន្តិ ចីវរំ បារុបិត្វា គាមំ បាវិសិ, ឯកា កុលធីតា បីតកវត្ថំ និវាសេត្វា គេហេ ឋិតា ទហរំ ទិស្វា សញ្ជាតរាគា ឧឡុង្កេន យាគុំ អាហរិត្វា តស្ស បត្តេ បក្ខិបិត្វា និវត្តិត្វា មញ្ចកេ និបជ្ជិ. អថ នំ មាតាបិតរោ កិំ អម្មាតិ បុច្ឆិំសុ, ទ្វារេន គតំ ទហរំ លភមានា ជីវិស្សាមិ, អលភមានា មរិស្សាមីតិ. មាតាបិតរោ វេគេន គន្ត្វា គាមទ្វារេ ទហរំ បត្វា វន្ទិត្វា, ‘‘និវត្តថ, ភន្តេ, ភិក្ខំ គណ្ហាហី’’តិ អាហំសុ. ទហរោ អលំ គច្ឆាមីតិ. តេ, ‘‘ឥទំ នាម, ភន្តេ, ការណ’’ន្តិ យាចិត្វា – ‘‘អម្ហាកំ, ភន្តេ, គេហេ ឯត្តកំ នាម ធនំ អត្ថិ, ឯកាយេវ នោ ធីតា, ត្វំ នោ ជេដ្ឋបុត្តដ្ឋានេ ឋស្សសិ, សុខេន សក្កា ជីវិតុ’’ន្តិ អាហំសុ. ទហរោ, ‘‘ន មយ្ហំ ឥមិនា បលិពោធេន អត្ថោ’’តិ អនាទិយិត្វាវ បក្កន្តោ.

មាតាបិតរោ គន្ត្វា, ‘‘អម្ម, នាសក្ខិម្ហា ទហរំ និវត្តេតុំ, យំ អញ្ញំ សាមិកំ ឥច្ឆសិ, តំ លភិស្សសិ, ឧដ្ឋេហិ ខាទ ច បិវ ចា’’តិ អាហំសុ. សា អនិច្ឆន្តី សត្តាហំ និរាហារា ហុត្វា កាលមកាសិ. មាតាបិតរោ តស្សា សរីរកិច្ចំ កត្វា តំ បីតកវត្ថំ ធុរវិហារេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស អទំសុ, ភិក្ខូ វត្ថំ ខណ្ឌាខណ្ឌំ កត្វា ភាជយិំសុ. ឯកោ មហល្លកោ អត្តនោ កោដ្ឋាសំ គហេត្វា កល្យាណីវិហារំ អាគតោ. សោបិ ទហរោ ចេតិយំ វន្ទិស្សាមីតិ តត្ថេវ គន្ត្វា ទិវាដ្ឋានេ និសីទិ. មហល្លកោ តំ វត្ថខណ្ឌំ គហេត្វា, ‘‘ឥមិនា មេ បរិស្សាវនំ វិចារេថា’’តិ ទហរំ អវោច. ទហរោ មហាថេរ ‘‘កុហិំ លទ្ធ’’ន្តិ អាហ. សោ សព្ពំ បវត្តិំ កថេសិ. សោ តំ សុត្វាវ, ‘‘ឯវរូបាយ នាម សទ្ធិំ សំវាសំ នាលត្ថ’’ន្តិ រាគគ្គិនា ទឌ្ឍោ តត្ថេវ កាលមកាសិ.

អញ្ញមញ្ញំ អាលាបសល្លាបវសេន ឧប្បន្នរាគោ បន សមុល្លបនសំសគ្គោ នាម. ភិក្ខុនោ ភិក្ខុនិយា សន្តកំ, ភិក្ខុនិយា វា ភិក្ខុស្ស សន្តកំ គហេត្វា បរិភោគករណវសេន ឧប្បន្នរាគោ សម្ភោគសំសគ្គោ នាម. សោ ឯវំ វេទិតព្ពោ – មរិចវដ្ដិវិហារមហេ កិរ ភិក្ខូនំ សតសហស្សំ ភិក្ខុនីនំ នវុតិសហស្សានិ ឯវ អហេសុំ. ឯកោ សាមណេរោ ឧណ្ហយាគុំ គហេត្វា គច្ឆន្តោ សកិំ ចីវរកណ្ណេ ឋបេសិ, សកិំ ភូមិយំ. ឯកា សាមណេរី ទិស្វា ឯត្ថ បត្តំ ឋបេត្វា យាហីតិ ថាលកំ អទាសិ. តេ អបរភាគេ ឯកស្មិំ ភយេ ឧប្បន្នេ បរសមុទ្ទំ អគមំសុ. តេសុ ភិក្ខុនី បុរេតរំ អគមាសិ. សា, ‘‘ឯកោ កិរ សីហឡភិក្ខុ អាគតោ’’តិ សុត្វា ថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា បដិសន្ថារំ កត្វា និសិន្នា, – ‘‘ភន្តេ, មរិចវដ្ដិវិហារមហកាលេ តុម្ហេ កតិវស្សា’’តិ បុច្ឆិ. តទាហំ សត្តវស្សិកសាមណេរោ. ត្វំ បន កតិវស្សាតិ? អហំ សត្តវស្សិកសាមណេរីយេវ ឯកស្ស សាមណេរស្ស ឧណ្ហយាគុំ គហេត្វា គច្ឆន្តស្ស បត្តឋបនត្ថំ ថាលកមទាសិន្តិ. ថេរោ, ‘‘អហំ សោ’’តិ វត្វា ថាលកំ នីហរិត្វា ទស្សេសិ. តេ ឯត្តកេនេវ សំសគ្គេន ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ អសក្កោន្តា ទ្វេបិ សដ្ឋិវស្សកាលេ វិព្ភមិំសុ.

ហត្ថគាហាទិវសេន បន ឧប្បន្នរាគោ កាយសំសគ្គោ នាម. តត្រិទំ វត្ថុ – មហាចេតិយង្គណេ កិរ ទហរភិក្ខូ សជ្ឈាយំ គណ្ហន្តិ. តេសំ បិដ្ឋិបស្សេ ទហរភិក្ខុនិយោ ធម្មំ សុណន្តិ. តត្រេកោ ទហរោ ហត្ថំ បសារេន្តោ ឯកិស្សា ទហរភិក្ខុនិយា កាយំ ឆុបិ. សា តំ ហត្ថំ គហេត្វា អត្តនោ ឧរស្មិំ ឋបេសិ, ឯត្តកេន សំសគ្គេន ទ្វេបិ វិព្ភមិត្វា គិហិភាវំ បត្តា.

គាហគាហកាទិវណ្ណនា

ឥមេសុ បន បញ្ចសុ សំសគ្គេសុ ភិក្ខុនោ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សវនទស្សនសមុល្លបនសម្ភោគកាយបរាមាសា និច្ចម្បិ ហោន្តិយេវ, ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ ឋបេត្វា កាយសំសគ្គំ សេសា កាលេន កាលំ ហោន្តិ; តថា ឧបាសកឧបាសិកាហិ សទ្ធិំ សព្ពេបិ កាលេន កាលំ ហោន្តិ. តេសុ ហិ កិលេសុប្បត្តិតោ ចិត្តំ រក្ខិតព្ពំ. ឯកោ ហិ ភិក្ខុ គាហគាហកោ ហោតិ, ឯកោ គាហមុត្តកោ, ឯកោ មុត្តគាហកោ, ឯកោ មុត្តមុត្តកោ.

តត្ថ យំ ភិក្ខុំ មនុស្សាបិ អាមិសេន ឧបលាបេត្វា គហណវសេន ឧបសង្កមន្តិ, ភិក្ខុបិ បុប្ផផលាទីហិ ឧបលាបេត្វា គហណវសេន ឧបសង្កមតិ, អយំ គាហគាហកោ នាម. យំ បន មនុស្សា វុត្តនយេន ឧបសង្កមន្តិ, ភិក្ខុ ទក្ខិណេយ្យវសេន ឧបសង្កមតិ, អយំ គាហមុត្តកោ នាម. យស្ស មនុស្សា ទក្ខិណេយ្យវសេន ចត្តារោ បច្ចយេ ទេន្តិ, ភិក្ខុ បុប្ផផលាទីហិ ឧបលាបេត្វា គហណវសេន ឧបសង្កមតិ, អយំ មុត្តគាហកោ នាម. យស្ស មនុស្សាបិ ទក្ខិណេយ្យវសេន ចត្តារោ បច្ចយេ ទេន្តិ, ភិក្ខុបិ ចូឡបិណ្ឌបាតិយតិស្សត្ថេរោ វិយ ទក្ខិណេយ្យវសេន បរិភុញ្ជតិ, អយំ មុត្តមុត្តកោ នាម.

ថេរំ កិរ ឯកា ឧបាសិកា ទ្វាទស វស្សានិ ឧបដ្ឋហិ. ឯកទិវសំ តស្មិំ គាមេ អគ្គិ ឧដ្ឋហិត្វា គេហានិ ឈាបេសិ. អញ្ញេសំ កុលូបកភិក្ខូ អាគន្ត្វា – ‘‘កិំ ឧបាសិកេ, អបិ កិញ្ចិ ភណ្ឌកំ អរោគំ កាតុំ អសក្ខិត្ថា’’តិ បដិសន្ថារំ អកំសុ. មនុស្សា, ‘‘អម្ហាកំ មាតុ កុលូបកត្ថេរោ ភុញ្ជនវេលាយមេវ អាគមិស្សតី’’តិ អាហំសុ. ថេរោបិ បុនទិវសេ ភិក្ខាចារវេលំ សល្លក្ខេត្វាវ អាគតោ. ឧបាសិកា កោដ្ឋច្ឆាយាយ និសីទាបេត្វា ភិក្ខំ សម្បាទេត្វា អទាសិ. ថេរេ ភត្តកិច្ចំ កត្វា បក្កន្តេ មនុស្សា អាហំសុ – ‘‘អម្ហាកំ មាតុ កុលូបកត្ថេរោ ភុញ្ជនវេលាយមេវ អាគតោ’’តិ. ឧបាសិកា, ‘‘តុម្ហាកំ កុលូបកា តុម្ហាកំយេវ អនុច្ឆវិកា, មយ្ហំ ថេរោ មយ្ហេវ អនុច្ឆវិកោ’’តិ អាហ. អាយស្មា បន មន្តាណិបុត្តោ ឥមេហិ បញ្ចហិ សំសគ្គេហិ ចតូហិបិ បរិសាហិ សទ្ធិំ អសំសដ្ឋោ គាហមុត្តកោ ចេវ មុត្តមុត្តកោ ច អហោសិ. យថា ច សយំ អសំសដ្ឋោ, ឯវំ ភិក្ខូនម្បិ តំ អសំសគ្គកថំ កត្តា អហោសិ.

អារទ្ធវីរិយោតិ បគ្គហិតវីរិយោ, បរិបុណ្ណកាយិកចេតសិកវីរិយោតិ អត្ថោ. យោ ហិ ភិក្ខុ គមនេ ឧប្បន្នកិលេសំ ឋានំ បាបុណិតុំ ន ទេតិ, ឋានេ ឧប្បន្នកិលេសំ និសជ្ជំ, និសជ្ជាយ ឧប្បន្នកិលេសំ សយនំ បាបុណិតុំ ន ទេតិ, មន្តេន កណ្ហសប្បំ ឧប្បីឡេត្វា គណ្ហន្តោ វិយ, អមិត្តំ គីវាយ អក្កមន្តោ វិយ ច វិចរតិ, អយំ អារទ្ធវីរិយោ នាម. ថេរោ ច តាទិសោ អហោសិ. ភិក្ខូនម្បិ តថេវ វីរិយារម្ភកថំ កត្តា អហោសិ.

សីលសម្បន្នោតិអាទីសុ សីលន្តិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ. សមាធីតិ វិបស្សនាបាទកា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ. បញ្ញាតិ លោកិយលោកុត្តរញាណំ. វិមុត្តីតិ អរិយផលំ. វិមុត្តិញាណទស្សនន្តិ ឯកូនវីសតិវិធំ បច្ចវេក្ខណញាណំ. ថេរោ សយម្បិ សីលាទីហិ សម្បន្នោ អហោសិ ភិក្ខូនម្បិ សីលាទិកថំ កត្តា. ស្វាយំ ទសហិ កថាវត្ថូហិ ឱវទតីតិ ឱវាទកោ. យថា បន ឯកោ ឱវទតិយេវ, សុខុមំ អត្ថំ បរិវត្តេត្វា ជានាបេតុំ ន សក្កោតិ. ន ឯវំ ថេរោ. ថេរោ បន តានិ ទស កថាវត្ថូនិ វិញ្ញាបេតីតិ វិញ្ញាបកោ. ឯកោ វិញ្ញាបេតុំ សក្កោតិ, ការណំ ទស្សេតុំ ន សក្កោតិ. ថេរោ ការណម្បិ សន្ទស្សេតីតិ សន្ទស្សកោ. ឯកោ វិជ្ជមានំ ការណំ ទស្សេតិ, គាហេតុំ បន ន សក្កោតិ. ថេរោ គាហេតុម្បិ សក្កោតីតិ សមាទបកោ. ឯវំ សមាទបេត្វា បន តេសុ កថាវត្ថូសុ ឧស្សាហជននវសេន ភិក្ខូ សមុត្តេជេតីតិ សមុត្តេជកោ. ឧស្សាហជាតេ វណ្ណំ វត្វា សម្បហំសេតីតិ សម្បហំសកោ.

បញ្ចលាភវណ្ណនា

២៥៣. សុលទ្ធលាភាតិ អញ្ញេសម្បិ មនុស្សត្តភាវបព្ពជ្ជាទិគុណលាភា នាម ហោន្តិ. អាយស្មតោ បន បុណ្ណស្ស សុលទ្ធលាភា ឯតេ, យស្ស សត្ថុ សម្មុខា ឯវំ វណ្ណោ អព្ភុគ្គតោតិ អត្ថោ. អបិច អបណ្ឌិតេហិ វណ្ណកថនំ នាម ន តថា លាភោ, បណ្ឌិតេហិ វណ្ណកថនំ បន លាភោ. គិហី ហិ វា វណ្ណកថនំ ន តថា លាភោ, គិហី ហិ ‘‘វណ្ណំ កថេស្សាមី’’តិ, ‘‘អម្ហាកំ អយ្យោ សណ្ហោ សខិលោ សុខសម្ភាសោ, វិហារំ អាគតានំ យាគុភត្តផាណិតាទីហិ សង្គហំ ករោតី’’តិ កថេន្តោ អវណ្ណមេវ កថេតិ. ‘‘អវណ្ណំ កថេស្សាមី’’តិ ‘‘អយំ ថេរោ មន្ទមន្ទោ វិយ អពលពលោ វិយ ភាកុដិកភាកុដិកោ វិយ នត្ថិ ឥមិនា សទ្ធិំ វិស្សាសោ’’តិ កថេន្តោ វណ្ណមេវ កថេតិ. សព្រហ្មចារីហិបិ សត្ថុ បរម្មុខា វណ្ណកថនំ ន តថា លាភោ, សត្ថុ សម្មុខា បន អតិលាភោតិ ឥមម្បិ អត្ថវសំ បដិច្ច ‘‘សុលទ្ធលាភា’’តិ អាហ. អនុមស្ស អនុមស្សាតិ ទស កថាវត្ថូនិ អនុបវិសិត្វា អនុបវិសិត្វា. តញ្ច សត្ថា អព្ភនុមោទតីតិ តញ្ចស្ស វណ្ណំ ឯវមេតំ អប្បិច្ឆោ ច សោ ភិក្ខុ សន្តុដ្ឋោ ច សោ ភិក្ខូតិ អនុមោទតិ. ឥតិ វិញ្ញូហិ វណ្ណភាសនំ ឯកោ លាភោ, សព្រហ្មចារីហិ ឯកោ, សត្ថុ សម្មុខា ឯកោ, អនុមស្ស អនុមស្ស ឯកោ, សត្ថារា អព្ភនុមោទនំ ឯកោតិ ឥមេ បញ្ច លាភេ សន្ធាយ ‘‘សុលទ្ធលាភា’’តិ អាហ. កទាចីតិ កិស្មិញ្ចិទេវ កាលេ. ករហចីតិ តស្សេវ វេវចនំ. អប្បេវ នាម សិយា កោចិទេវ កថាសល្លាបោតិ អបិ នាម កោចិ កថាសមុទាចារោបិ ភវេយ្យ. ថេរេន កិរ អាយស្មា បុណ្ណោ នេវ ទិដ្ឋបុព្ពោ, នស្ស ធម្មកថា សុតបុព្ពា. ឥតិ សោ តស្ស ទស្សនម្បិ ធម្មកថម្បិ បត្ថយមានោ ឯវមាហ.

ចារិកាទិវណ្ណនា

២៥៤. យថាភិរន្តន្តិ យថាអជ្ឈាសយំ វិហរិត្វា. ពុទ្ធានញ្ហិ ឯកស្មិំ ឋានេ វសន្តានំ ឆាយូទកាទិវិបត្តិំ វា អប្ផាសុកសេនាសនំ វា, មនុស្សានំ អស្សទ្ធាទិភាវំ វា អាគម្ម អនភិរតិ នាម នត្ថិ. តេសំ សម្បត្តិយា ‘‘ឥធ ផាសុ វិហរាមា’’តិ អភិរមិត្វា ចិរវិហារោបិ នត្ថិ. យត្ថ បន តថាគតេ វិហរន្តេ សត្តា សរណេសុ វា បតិដ្ឋហន្តិ, សីលានិ វា សមាទិយន្តិ, បព្ពជន្តិ វា, តតោ សោតាបត្តិមគ្គាទីនំ វា បន តេសំ ឧបនិស្សយោ ហោតិ. តត្ថ ពុទ្ធា សត្តេ តាសុ សម្បត្តីសុ បតិដ្ឋាបនអជ្ឈាសយេន វសន្តិ; តាសំ អភាវេ បក្កមន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘យថាអជ្ឈាសយំ វិហរិត្វា’’តិ. ចារិកំ ចរមានោតិ អទ្ធានគមនំ គច្ឆន្តោ. ចារិកា ច នាមេសា ភគវតោ ទុវិធា ហោតិ តុរិតចារិកា ច, អតុរិតចារិកា ច.

តត្ថ ទូរេបិ ពោធនេយ្យបុគ្គលំ ទិស្វា តស្ស ពោធនត្ថាយ សហសា គមនំ តុរិតចារិកា នាម. សា មហាកស្សបបច្ចុគ្គមនាទីសុ ទដ្ឋព្ពា. ភគវា ហិ មហាកស្សបំ បច្ចុគ្គច្ឆន្តោ មុហុត្តេន តិគាវុតំ មគ្គំ អគមាសិ, អាឡវកស្សត្ថាយ តិំសយោជនំ, តថា អង្គុលិមាលស្ស. បុក្កុសាតិស្ស បន បញ្ចចត្តាលីសយោជនំ, មហាកប្បិនស្ស វីសយោជនសតំ, ខទិរវនិយស្សត្ថាយ សត្ត យោជនសតានិ អគមាសិ; ធម្មសេនាបតិនោ សទ្ធិវិហារិកស្ស វនវាសីតិស្សសាមណេរស្ស តិគាវុតាធិកំ វីសយោជនសតំ.

ឯកទិវសំ កិរ ថេរោ, ‘‘តិស្សសាមណេរស្ស សន្តិកំ, ភន្តេ, គច្ឆាមី’’តិ អាហ. ភគវា, ‘‘អហម្បិ គមិស្សាមី’’តិ វត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘អានន្ទ, វីសតិសហស្សានំ ឆឡភិញ្ញានំ អារោចេហិ – ‘ភគវា វនវាសីតិស្សសាមណេរស្ស សន្តិកំ គមិស្សតី’’’តិ. តតោ ទុតិយទិវសេ វីសតិសហស្សខីណាសវបរិវុតោ អាកាសេ ឧប្បតិត្វា វីសយោជនសតមត្ថកេ តស្ស គោចរគាមទ្វារេ ឱតរិត្វា ចីវរំ បារុបិ. កម្មន្តំ គច្ឆមានា មនុស្សា ទិស្វា, ‘‘សត្ថា, ភោ, អាគតោ, មា កម្មន្តំ អគមិត្ថា’’តិ វត្វា អាសនានិ បញ្ញបេត្វា យាគុំ ទត្វា បានវត្តំ ករោន្តា, ‘‘កុហិំ, ភន្តេ, ភគវា គច្ឆតី’’តិ ទហរភិក្ខូ បុច្ឆិំសុ. ឧបាសកា, ន ភគវា អញ្ញត្ថ គច្ឆតិ, ឥធេវ តិស្សសាមណេរស្ស ទស្សនត្ថាយ អាគតោតិ. តេ ‘‘អម្ហាកំ កិរ កុលូបកត្ថេរស្ស ទស្សនត្ថាយ សត្ថា អាគតោ, នោ វត នោ ថេរោ ឱរមត្តកោ’’តិ សោមនស្សជាតា អហេសុំ.

អថ ភគវតោ ភត្តកិច្ចបរិយោសានេ សាមណេរោ គាមំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ‘‘ឧបាសកា មហា ភិក្ខុសង្ឃោ’’តិ បុច្ឆិ. អថស្ស តេ, ‘‘សត្ថា, ភន្តេ, អាគតោ’’តិ អារោចេសុំ, សោ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា បិណ្ឌបាតេន អាបុច្ឆិ. សត្ថា តស្ស បត្តំ ហត្ថេន គហេត្វា, ‘‘អលំ, តិស្ស, និដ្ឋិតំ ភត្តកិច្ច’’ន្តិ អាហ. តតោ ឧបជ្ឈាយំ អាបុច្ឆិត្វា អត្តនោ បត្តាសនេ និសីទិត្វា ភត្តកិច្ចមកាសិ. អថស្ស ភត្តកិច្ចបរិយោសានេ សត្ថា មង្គលំ វត្វា និក្ខមិត្វា គាមទ្វារេ ឋត្វា, ‘‘កតរោ តេ, តិស្ស, វសនដ្ឋានំ គមនមគ្គោ’’តិ អាហ. ‘‘អយំ ភគវា’’តិ. មគ្គំ ទេសយមានោ បុរតោ យាហិ តិស្សាតិ. ភគវា កិរ សទេវកស្ស លោកស្ស មគ្គទេសកោ សមានោបិ ‘‘សកលតិគាវុតេ មគ្គេ សាមណេរំ ទដ្ឋុំ លច្ឆាមី’’តិ តំ មគ្គទេសកមកាសិ.

សោ អត្តនោ វសនដ្ឋានំ គន្ត្វា ភគវតោ វត្តមកាសិ. អថ នំ ភគវា, ‘‘កតរោ តេ, តិស្ស, ចង្កមោ’’តិ បុច្ឆិត្វា តត្ថ គន្ត្វា សាមណេរស្ស និសីទនបាសាណេ និសីទិត្វា, ‘‘តិស្ស, ឥមស្មិំ ឋានេ សុខំ វសសី’’តិ បុច្ឆិ. សោ អាហ – ‘‘អាម, ភន្តេ, ឥមស្មិំ មេ ឋានេ វសន្តស្ស សីហព្យគ្ឃហត្ថិមិគមោរាទីនំ សទ្ទំ សុណតោ អរញ្ញសញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, តាយ សុខំ វសាមី’’តិ. អថ នំ ភគវា, ‘‘តិស្ស, ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតេហិ, ពុទ្ធទាយជ្ជំ តេ ទស្សាមី’’តិ វត្វា សន្និបតិតេ ភិក្ខុសង្ឃេ ឧបសម្បាទេត្វា អត្តនោ វសនដ្ឋានមេវ អគមាសីតិ. អយំ តុរិតចារិកា នាម.

យំ បន គាមនិគមបដិបាដិយា ទេវសិកំ យោជនឌ្ឍយោជនវសេន បិណ្ឌបាតចរិយាទីហិ លោកំ អនុគ្គណ្ហន្តស្ស គមនំ, អយំ អតុរិតចារិកា នាម. ឥមំ បន ចារិកំ ចរន្តោ ភគវា មហាមណ្ឌលំ មជ្ឈិមមណ្ឌលំ អន្តិមមណ្ឌលន្តិ ឥមេសំ តិណ្ណំ មណ្ឌលានំ អញ្ញតរស្មិំ ចរតិ. តត្ថ មហាមណ្ឌលំ នវយោជនសតិកំ, មជ្ឈិមមណ្ឌលំ ឆយោជនសតិកំ, អន្តិមមណ្ឌលំ តិយោជនសតិកំ. យទា មហាមណ្ឌលេ ចារិកំ ចរិតុកាមោ ហោតិ, មហាបវារណាយ បវារេត្វា បាដិបទទិវសេ មហាភិក្ខុសង្ឃបរិវារោ និក្ខមតិ. សមន្តា យោជនសតំ ឯកកោលាហលំ អហោសិ, បុរិមំ បុរិមំ អាគតា និមន្តេតុំ លភន្តិ; ឥតរេសុ ទ្វីសុ មណ្ឌលេសុ សក្ការោ មហាមណ្ឌលេ ឱសរតិ. តត្រ ភគវា តេសុ តេសុ គាមនិគមេសុ ឯកាហំ ទ្វីហំ វសន្តោ មហាជនំ អាមិសបដិគ្គហេន អនុគ្គណ្ហន្តោ ធម្មទានេន ចស្ស វិវដ្ដូបនិស្សិតំ កុសលំ វឌ្ឍេន្តោ នវហិ មាសេហិ ចារិកំ បរិយោសាបេតិ.

សចេ បន អន្តោវស្សេ ភិក្ខូនំ សមថវិបស្សនា តរុណា ហោតិ, មហាបវារណាយ អបវារេត្វា បវារណាសង្គហំ ទត្វា កត្តិកបុណ្ណមាយ បវារេត្វា មិគសិរស្ស បឋមទិវសេ មហាភិក្ខុសង្ឃបរិវារោ និក្ខមិត្វា មជ្ឈិមមណ្ឌលំ ឱសរតិ. អញ្ញេនបិ ការណេន មជ្ឈិមមណ្ឌលេ ចារិកំ ចរិតុកាមោ ចតុមាសំ វសិត្វាវ និក្ខមតិ. វុត្តនយេនេវ ឥតរេសុ ទ្វីសុ មណ្ឌលេសុ សក្ការោ មជ្ឈិមមណ្ឌលេ ឱសរតិ. ភគវា បុរិមនយេនេវ លោកំ អនុគ្គណ្ហន្តោ អដ្ឋហិ មាសេហិ ចារិកំ បរិយោសាបេតិ.

សចេ បន ចតុមាសំ វុដ្ឋវស្សស្សាបិ ភគវតោ វេនេយ្យសត្តា អបរិបក្កិន្ទ្រិយា ហោន្តិ, តេសំ ឥន្ទ្រិយបរិបាកំ អាគមយមានោ អបរម្បិ ឯកំ មាសំ វា ទ្វិតិចតុមាសំ វា តត្ថេវ វសិត្វា មហាភិក្ខុសង្ឃបរិវារោ និក្ខមតិ. វុត្តនយេនេវ ឥតរេសុ ទ្វីសុ មណ្ឌលេសុ សក្ការោ អន្តោមណ្ឌលេ ឱសរតិ. ភគវា បុរិមនយេនេវ លោកំ អនុគ្គណ្ហន្តោ សត្តហិ វា ឆហិ វា បញ្ចហិ វា ចតូហិ វា មាសេហិ ចារិកំ បរិយោសាបេតិ. ឥតិ ឥមេសុ តីសុ មណ្ឌលេសុ យត្ថ កត្ថចិ ចារិកំ ចរន្តោ ន ចីវរាទិហេតុ ចរតិ. អថ ខោ យេ ទុគ្គតា ពាលា ជិណ្ណា ព្យាធិតា, តេ កទា តថាគតំ អាគន្ត្វា បស្សិស្សន្តិ? មយិ បន ចារិកំ ចរន្តេ មហាជនោ តថាគតទស្សនំ លភិស្សតិ, តត្ថ កេចិ ចិត្តានិ បសាទេស្សន្តិ, កេចិ មាលាទីហិ បូជេស្សន្តិ, កេចិ កដច្ឆុភិក្ខំ ទស្សន្តិ, កេចិ មិច្ឆាទស្សនំ បហាយ សម្មាទិដ្ឋិកា ភវិស្សន្តិ, តំ តេសំ ភវិស្សតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយាតិ ឯវំ លោកានុកម្បាយ ចារិកំ ចរតិ.

អបិច ចតូហិ ការណេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ចារិកំ ចរន្តិ – ជង្ឃាវិហារវសេន សរីរផាសុកត្ថាយ, អត្ថុប្បត្តិកាលំ អភិកង្ខនត្ថាយ, ភិខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញាបនត្ថាយ, តត្ថ តត្ថ បរិបាកគតិន្ទ្រិយេ ពោធនេយ្យសត្តេ ពោធនត្ថាយាតិ. អបរេហិបិ ចតូហិ ការណេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ចារិកំ ចរន្តិ – ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆិស្សន្តីតិ វា, ធម្មំ សរណំ គច្ឆិស្សន្តីតិ វា, សង្ឃំ សរណំ គច្ឆិស្សន្តីតិ វា, មហតា ធម្មវស្សេន ចតស្សោ បរិសា សន្តប្បេស្សាមីតិ វាតិ. អបរេហិ បញ្ចហិ ការណេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ចារិកំ ចរន្តិ – បាណាតិបាតា វិរមិស្សន្តីតិ វា, អទិន្នាទានា… កាមេសុមិច្ឆាចារា… មុសាវាទា… សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា វិរមិស្សន្តីតិ វាតិ. អបរេហិ អដ្ឋហិ ការណេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ចារិកំ ចរន្តិ – បឋមជ្ឈានំ បដិលភិស្សន្តីតិ វា, ទុតិយំ…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិំ បដិលភិស្សន្តីតិ វាតិ. អបរេហិ អដ្ឋហិ ការណេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ចារិកំ ចរន្តិ – សោតាបត្តិមគ្គំ អធិគមិស្សន្តីតិ វា, សោតាបត្តិផលំ…បេ… អរហត្តផលំ សច្ឆិករិស្សន្តីតិ វាតិ. អយំ អតុរិតចារិកា, សា ឥធ អធិប្បេតា. សា បនេសា ទុវិធា ហោតិ និពទ្ធចារិកា, អនិពទ្ធចារិកា ច. តត្ថ យំ ឯកស្សេវ ពោធនេយ្យសត្តស្ស អត្ថាយ គច្ឆតិ, អយំ និពទ្ធចារិកា នាម. យំ បន គាមនិគមនគរបដិបាដិវសេន ចរតិ, អយំ អនិពទ្ធចារិកា នាម. ឯសា ឥធ អធិប្បេតា.

សេនាសនំ សំសាមេត្វាតិ សេនាសនំ បដិសាមេត្វា. តំ បន បដិសាមេន្តោ ថេរោ ន ចូឡបត្តមហាបត្ត-ចូឡថាលកមហាថាលក-បដ្ដុណ្ណចីវរ-ទុកូលចីវរាទីនំ ភណ្ឌិកំ កត្វា សប្បិតេលាទីនំ វា បន ឃដេ បូរាបេត្វា គព្ភេ និទហិត្វា ទ្វារំ បិធាយ កុញ្ចិកមុទ្ទិកាទីនិ យោជាបេសិ. ‘‘សចេ ន ហោតិ ភិក្ខុ វា សាមណេរោ វា អារាមិកោ វា ឧបាសកោ វា, ចតូសុ បាសាណេសុ មញ្ចេ មញ្ចំ អារោបេត្វា បីឋេ បីឋំ អារោបេត្វា ចីវរវំសេ វា ចីវររជ្ជុយា វា ឧបរិ បុញ្ជំ កត្វា ទ្វារវាតបានំ ថកេត្វា បក្កមិតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. ៣៦១) វចនតោ បន នេវាសិកំ ភិក្ខុំ អាបុច្ឆនមត្តកេនេវ បដិសាមេសិ.

យេន សាវត្ថិ តេន ចារិកំ បក្កាមីតិ សត្ថុ ទស្សនកាមោ ហុត្វា យេន ទិសាភាគេន សាវត្ថិ តេន បក្កាមិ. បក្កមន្តោ ច ន សុទ្ធោទនមហារាជស្ស អារោចាបេត្វា សប្បិតេលមធុផាណិតាទីនិ គាហាបេត្វា បក្កន្តោ. យូថំ បហាយ និក្ខន្តោ បន មត្តហត្ថី វិយ, អសហាយកិច្ចោ សីហោ វិយ, បត្តចីវរមត្តំ អាទាយ ឯកកោវ បក្កាមិ. កស្មា បនេស បញ្ចសតេហិ អត្តនោ អន្តេវាសិកេហិ សទ្ធិំ រាជគហំ អគន្ត្វា ឥទានិ និក្ខន្តោតិ? រាជគហំ កបិលវត្ថុតោ ទូរំ សដ្ឋិយោជនានិ, សាវត្ថិ បន បញ្ចទស. សត្ថា រាជគហតោ បញ្ចចត្តាលីសយោជនំ អាគន្ត្វា សាវត្ថិយំ វិហរតិ, ឥទានិ អាសន្នោ ជាតោតិ សុត្វា និក្ខមីតិ អការណមេតំ. ពុទ្ធានំ សន្តិកំ គច្ឆន្តោ ហិ ឯស យោជនសហស្សម្បិ គច្ឆេយ្យ, តទា បន កាយវិវេកោ ន សក្កា លទ្ធុន្តិ. ពហូហិ សទ្ធិំ គមនកាលេ ហិ ឯកស្មិំ គច្ឆាមាតិ វទន្តេ ឯកោ ឥធេវ វសាមាតិ វទតិ. ឯកស្មិំ វសាមាតិ វទន្តេ ឯកោ គច្ឆាមាតិ វទតិ. តស្មា ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ សមាបត្តិំ អប្បេត្វា និសីទិតុំ វា ផាសុកសេនាសនេ កាយវិវេកំ លទ្ធុំ វា ន សក្កា ហោតិ, ឯកកស្ស បន តំ សព្ពំ សុលភំ ហោតីតិ តទា អគន្ត្វា ឥទានិ បក្កាមិ.

ចារិកំ ចរមានោតិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ អយំ ចារិកា នាម មហាជនសង្គហត្ថំ ពុទ្ធានំយេវ លព្ភតិ, ពុទ្ធេ ឧបាទាយ បន រុឡ្ហីសទ្ទេន សាវកានម្បិ វុច្ចតិ កិលញ្ជាទីហិ កតំ ពីជនម្បិ តាលវណ្ដំ វិយ. យេន ភគវាតិ សាវត្ថិយា អវិទូរេ ឯកស្មិំ គាមកេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា កតភត្តកិច្ចោ ជេតវនំ បវិសិត្វា សារិបុត្តត្ថេរស្ស វា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរស្ស វា វសនដ្ឋានំ គន្ត្វា បាទេ ធោវិត្វា មក្ខេត្វា បានីយំ វា បានកំ វា បិវិត្វា ថោកំ វិស្សមិត្វា សត្ថារំ បស្សិស្សាមីតិ ចិត្តម្បិ អនុប្បាទេត្វា ឧជុកំ គន្ធកុដិបរិវេណមេវ អគមាសិ. ថេរស្ស ហិ សត្ថារំ ទដ្ឋុកាមស្ស អញ្ញេន ភិក្ខុនា កិច្ចំ នត្ថិ. តស្មា រាហុលំ វា អានន្ទំ វា គហេត្វា ឱកាសំ ការេត្វា សត្ថារំ បស្សិស្សាមីតិ ឯវម្បិ ចិត្តំ ន ឧប្បាទេសិ.

ថេរោ ហិ សយមេវ ពុទ្ធសាសនេ វល្លភោ រញ្ញោ សង្គាមវិជយមហាយោធោ វិយ. យថា ហិ តាទិសស្ស យោធស្ស រាជានំ ទដ្ឋុកាមស្ស អញ្ញំ សេវិត្វា ទស្សនកម្មំ នាម នត្ថិ; វល្លភតាយ សយមេវ បស្សតិ. ឯវំ ថេរោបិ ពុទ្ធសាសនេ វល្លភោ, តស្ស អញ្ញំ សេវិត្វា សត្ថុទស្សនកិច្ចំ នត្ថីតិ បាទេ ធោវិត្វា បាទបុញ្ឆនម្ហិ បុញ្ឆិត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ. ភគវាបិ ‘‘បច្ចូសកាលេយេវ មន្តាណិបុត្តោ អាគមិស្សតី’’តិ អទ្ទស. តស្មា គន្ធកុដិំ បវិសិត្វា សូចិឃដិកំ អទត្វាវ ទរថំ បដិប្បស្សម្ភេត្វា ឧដ្ឋាយ និសីទិ. ថេរោ កវាដំ បណាមេត្វា គន្ធកុដិំ បវិសិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ធម្មិយា កថាយាតិ ភគវា ធម្មិំ កថំ កថេន្តោ ចូឡគោសិង្គសុត្តេ (ម. និ. ១.៣២៥ អាទយោ) តិណ្ណំ កុលបុត្តានំ សាមគ្គិរសានិសំសំ កថេសិ; សេក្ខសុត្តេ (ម. និ. ២.២២ អាទយោ) អាវសថានិសំសំ, ឃដិការសុត្តេ (ម. និ. ២.២៨២ អាទយោ) សតិបដិលាភិកំ បុព្ពេនិវាសប្បដិសំយុត្តកថំ; រដ្ឋបាលសុត្តេ (ម. និ. ២.៣០៤) ចត្តារោ ធម្មុទ្ទេសេ, សេលសុត្តេ (ម. និ. ២.៣៩៦ អាទយោ) បានកានិសំសកថំ, ឧបក្កិលេសសុត្តេ (ម. និ. ៣.២៣៦ អាទយោ) ភគុត្ថេរស្ស ធម្មកថំ កថេន្តោ ឯកីភាវេ អានិសំសំ កថេសិ. ឥមស្មិំ បន រថវិនីតេ អាយស្មតោ បុណ្ណស្ស កថេន្តោ ទសកថាវត្ថុនិស្សយំ អនន្តនយំ នាម ទស្សេសិ បុណ្ណ, អយម្បិ អប្បិច្ឆកថាយេវ សន្តោសកថាយេវាតិ. បដិសម្ភិទាបត្តស្ស សាវកស្ស វេលន្តេ ឋត្វា មហាសមុទ្ទេ ហត្ថប្បសារណំ វិយ អហោសិ.

យេន អន្ធវនន្តិ តទា កិរ បច្ឆាភត្តេ ជេតវនំ អាកិណ្ណំ ហោតិ, ពហូ ខត្តិយព្រាហ្មណាទយោ ជេតវនំ ឱសរន្តិ; រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស ខន្ធាវារដ្ឋានំ វិយ ហោតិ, ន សក្កា បវិវេកំ លភិតុំ. អន្ធវនំ បន បធានឃរសទិសំ បវិវិត្តំ, តស្មា យេនន្ធវនំ តេនុបសង្កមិ. កស្មា បន មហាថេរេ ន អទ្ទស? ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘សាយន្ហសមយេ អាគន្ត្វា មហាថេរេ ទិស្វា បុន ទសពលំ បស្សិស្សាមិ, ឯវំ មហាថេរានំ ឯកំ ឧបដ្ឋានំ ភវិស្សតិ, សត្ថុ ទ្វេ ភវិស្សន្តិ, តតោ សត្ថារំ វន្ទិត្វា មម វសនដ្ឋានមេវ គមិស្សាមី’’តិ.

សត្តវិសុទ្ធិបញ្ហវណ្ណនា

២៥៦. អភិណ្ហំ កិត្តយមានោ អហោសីតិ បុនប្បុនំ វណ្ណំ កិត្តយមានោ វិហាសិ. ថេរោ កិរ តតោ បដ្ឋាយ ទិវសេ ទិវសេ សង្ឃមជ្ឈេ ‘‘បុណ្ណោ កិរ នាម មន្តាណិបុត្តោ ចតូហិ បរិសាហិ សទ្ធិំ អសំសដ្ឋោ, សោ ទសពលស្ស ទស្សនត្ថាយ អាគមិស្សតិ; កច្ចិ នុ ខោ មំ អទិស្វាវ គមិស្សតី’’តិ ថេរនវមជ្ឈិមានំ សតិករណត្ថំ អាយស្មតោ បុណ្ណស្ស គុណំ ភាសតិ. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘មហល្លកភិក្ខូ នាម ន សព្ពកាលំ អន្តោវិហារេ ហោន្តិ; គុណកថាយ បនស្ស កថិតាយ យោ ច នំ ភិក្ខុំ បស្សិស្សតិ; សោ អាគន្ត្វា អារោចេស្សតី’’តិ. អថាយំ ថេរស្សេវ សទ្ធិវិហារិកោ តំ អាយស្មន្តំ មន្តាណិបុត្តំ បត្តចីវរមាទាយ គន្ធកុដិំ បវិសន្តំ អទ្ទស. កថំ បន នំ ឯស អញ្ញាសីតិ? បុណ្ណ, បុណ្ណាតិ វត្វា កថេន្តស្ស ភគវតោ ធម្មកថាយ អញ្ញាសិ – ‘‘អយំ សោ ថេរោ, យស្ស មេ ឧបជ្ឈាយោ អភិណ្ហំ កិត្តយមានោ ហោតី’’តិ. ឥតិ សោ អាគន្ត្វា ថេរស្ស អារោចេសិ. និសីទនំ អាទាយាតិ និសីទនំ នាម សទសំ វុច្ចតិ អវាយិមំ. ថេរោ បន ចម្មខណ្ឌំ គហេត្វា អគមាសិ. បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោតិ បច្ឆតោ បច្ឆតោ. សីសានុលោកីតិ យោ ឧន្នតដ្ឋានេ បិដ្ឋិំ បស្សន្តោ និន្នដ្ឋានេ សីសំ បស្សន្តោ គច្ឆតិ, អយម្បិ សីសានុលោកីតិ វុច្ចតិ. តាទិសោ ហុត្វា អនុពន្ធិ. ថេរោ ហិ កិញ្ចាបិ សំយតបទសទ្ទតាយ អច្ចាសន្នោ ហុត្វា គច្ឆន្តោបិ បទសទ្ទេន ន ពាធតិ, ‘‘នាយំ សម្មោទនកាលោ’’តិ ញត្វា បន ន អច្ចាសន្នោ, អន្ធវនំ នាម មហន្តំ, ឯកស្មិំ ឋានេ និលីនំ អបស្សន្តេន, អាវុសោ បុណ្ណ, បុណ្ណាតិ អផាសុកសទ្ទោ កាតព្ពោ ហោតីតិ និសិន្នដ្ឋានជាននត្ថំ នាតិទូរេ ហុត្វា សីសានុលោកី អគមាសិ. ទិវាវិហារំ និសីទីតិ ទិវាវិហារត្ថាយ និសីទិ.

តត្ថ អាយស្មាបិ បុណ្ណោ ឧទិច្ចព្រាហ្មណជច្ចោ, សារិបុត្តត្ថេរោបិ. បុណ្ណត្ថេរោបិ សុវណ្ណវណ្ណោ, សារិបុត្តត្ថេរោបិ. បុណ្ណត្ថេរោបិ អរហត្តផលសមាបត្តិសមាបន្នោ, សារិបុត្តត្ថេរោបិ. បុណ្ណត្ថេរោបិ កប្បសតសហស្សំ អភិនីហារសម្បន្នោ, សារិបុត្តត្ថេរោបិ កប្បសតសហស្សាធិកំ ឯកមសង្ខ្យេយ្យំ. បុណ្ណត្ថេរោបិ បដិសម្ភិទាបត្តោ មហាខីណាសវោ, សារិបុត្តត្ថេរោបិ. ឥតិ ឯកំ កនកគុហំ បវិដ្ឋា ទ្វេ សីហា វិយ, ឯកំ វិជម្ភនភូមិំ ឱតិណ្ណា ទ្វេ ព្យគ្ឃា វិយ, ឯកំ សុបុប្ផិតសាលវនំ បវិដ្ឋា ទ្វេ ឆទ្ទន្តនាគរាជានោ វិយ, ឯកំ សិម្ពលិវនំ បវិដ្ឋា ទ្វេ សុបណ្ណរាជានោ វិយ, ឯកំ នរវាហនយានំ អភិរុឡ្ហា ទ្វេ វេស្សវណា វិយ, ឯកំ បណ្ឌុកម្ពលសិលំ អភិនិសិន្នា ទ្វេ សក្កា វិយ, ឯកវិមានព្ភន្តរគតា ទ្វេ ហារិតមហាព្រហ្មានោ វិយ ច តេ ទ្វេបិ ព្រាហ្មណជច្ចា ទ្វេបិ សុវណ្ណវណ្ណា ទ្វេបិ សមាបត្តិលាភិនោ ទ្វេបិ អភិនីហារសម្បន្នា ទ្វេបិ បដិសម្ភិទាបត្តា មហាខីណាសវា ឯកំ វនសណ្ឌំ អនុបវិដ្ឋា តំ វនដ្ឋានំ សោភយិំសុ.

ភគវតិ នោ, អាវុសោ, ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតីតិ, អាវុសោ, កិំ អម្ហាកំ ភគវតោ សន្តិកេ អាយស្មតា ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតីតិ? ឥទំ អាយស្មា សារិបុត្តោ តស្ស ភគវតិ ព្រហ្មចរិយវាសំ ជានន្តោបិ កថាសមុដ្ឋាបនត្ថំ បុច្ឆិ. បុរិមកថាយ ហិ អប្បតិដ្ឋិតាយ បច្ឆិមកថា ន ជាយតិ, តស្មា ឯវំ បុច្ឆិ. ថេរោ អនុជានន្តោ ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ អាហ. អថស្ស បញ្ហវិស្សជ្ជនំ សោតុកាមោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ‘‘កិំ នុ ខោ អាវុសោ សីលវិសុទ្ធត្ថំ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’’តិ បដិបាដិយា សត្ត វិសុទ្ធិយោ បុច្ឆិ. តាសំ វិត្ថារកថា វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តា. អាយស្មា បន បុណ្ណោ យស្មា ចតុបារិសុទ្ធិសីលាទីសុ ឋិតស្សាបិ ព្រហ្មចរិយវាសោ មត្ថកំ ន បាបុណាតិ, តស្មា, ‘‘នោ ហិទំ, អាវុសោ’’តិ សព្ពំ បដិក្ខិបិ.

កិមត្ថំ ចរហាវុសោតិ យទិ សីលវិសុទ្ធិអាទីនំ អត្ថាយ ព្រហ្មចរិយំ ន វុស្សតិ, អថ កិមត្ថំ វុស្សតីតិ បុច្ឆិ. អនុបាទាបរិនិព្ពានត្ថំ ខោ, អាវុសោតិ ឯត្ថ អនុបាទាបរិនិព្ពានំ នាម អប្បច្ចយបរិនិព្ពានំ. ទ្វេធា ឧបាទានានិ គហណូបាទានញ្ច បច្ចយូបាទានញ្ច. គហណូបាទានំ នាម កាមុបាទានាទិកំ ចតុព្ពិធំ, បច្ចយូបាទានំ នាម អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារាតិ ឯវំ វុត្តបច្ចយា. តត្ថ គហណូបាទានវាទិនោ អាចរិយា អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ ចតូសុ ឧបាទានេសុ អញ្ញតរេនាបិ កញ្ចិ ធម្មំ អគ្គហេត្វា បវត្តំ អរហត្តផលំ អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ កថេន្តិ. តញ្ហិ ន ច ឧបាទានសម្បយុត្តំ ហុត្វា កញ្ចិ ធម្មំ ឧបាទិយតិ, កិលេសានញ្ច បរិនិព្ពុតន្តេ ជាតត្តា បរិនិព្ពានន្តិ វុច្ចតិ. បច្ចយូបាទានវាទិនោ បន អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ អប្បច្ចយបរិនិព្ពានំ. បច្ចយវសេន អនុប្បន្នំ អសង្ខតំ អមតធាតុមេវ អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ កថេន្តិ. អយំ អន្តោ, អយំ កោដិ, អយំ និដ្ឋា. អប្បច្ចយបរិនិព្ពានំ បត្តស្ស ហិ ព្រហ្មចរិយវាសោ មត្ថកំ បត្តោ នាម ហោតិ, តស្មា ថេរោ ‘‘អនុបាទាបរិនិព្ពានត្ថ’’ន្តិ អាហ. អថ នំ អនុយុញ្ជន្តោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ‘‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ, សីលវិសុទ្ធិ អនុបាទាបរិនិព្ពាន’’ន្តិ បុន បុច្ឆំ អារភិ.

២៥៨. ថេរោបិ សព្ពបរិវត្តេសុ តថេវ បដិក្ខិបិត្វា បរិយោសានេ ទោសំ ទស្សេន្តោ សីលវិសុទ្ធិំ ចេ, អាវុសោតិអាទិមាហ. តត្ថ បញ្ញបេយ្យាតិ យទិ បញ្ញបេយ្យ. សឧបាទានំយេវ សមានំ អនុបាទាបរិនិព្ពានំ បញ្ញបេយ្យាតិ សង្គហណធម្មមេវ និគ្គហណធម្មំ សប្បច្ចយធម្មមេវ អប្បច្ចយធម្មំ សង្ខតធម្មមេវ អសង្ខតធម្មន្តិ បញ្ញបេយ្យាតិ អត្ថោ. ញាណទស្សនវិសុទ្ធិយំ បន សប្បច្ចយធម្មមេវ អប្បច្ចយធម្មំ សង្ខតធម្មមេវ អសង្ខតធម្មន្តិ បញ្ញបេយ្យាតិ អយមេវ អត្ថោ គហេតព្ពោ. បុថុជ្ជនោ ហិ, អាវុសោតិ ឯត្ថ វដ្ដានុគតោ លោកិយពាលបុថុជ្ជនោ ទដ្ឋព្ពោ. សោ ហិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលមត្តស្សាបិ អភាវតោ សព្ពសោ អញ្ញត្រ ឥមេហិ ធម្មេហិ. តេន ហីតិ យេន ការណេន ឯកច្ចេ បណ្ឌិតា ឧបមាយ អត្ថំ ជានន្តិ, តេន ការណេន ឧបមំ តេ ករិស្សាមីតិ អត្ថោ.

សត្តរថវិនីតវណ្ណនា

២៥៩. សត្ត រថវិនីតានីតិ វិនីតអស្សាជានិយយុត្តេ សត្ត រថេ. យាវទេវ, ចិត្តវិសុទ្ធត្ថាតិ, អាវុសោ, អយំ សីលវិសុទ្ធិ នាម, យាវទេវ, ចិត្តវិសុទ្ធត្ថា. ចិត្តវិសុទ្ធត្ថាតិ និស្សក្កវចនមេតំ. អយំ បនេត្ថ អត្ថោ, យាវទេវ, ចិត្តវិសុទ្ធិសង្ខាតា អត្ថា, តាវ អយំ សីលវិសុទ្ធិ នាម ឥច្ឆិតព្ពា. យា បន អយំ ចិត្តវិសុទ្ធិ, ឯសា សីលវិសុទ្ធិយា អត្ថោ, អយំ កោដិ, ឥទំ បរិយោសានំ, ចិត្តវិសុទ្ធិយំ ឋិតស្ស ហិ សីលវិសុទ្ធិកិច្ចំ កតំ នាម ហោតីតិ. ឯស នយោ សព្ពបទេសុ.

ឥទំ បនេត្ថ ឱបម្មសំសន្ទនំ – រាជា បសេនទិ កោសលោ វិយ ហិ ជរាមរណភីរុកោ យោគាវចរោ ទដ្ឋព្ពោ. សាវត្ថិនគរំ វិយ សក្កាយនគរំ, សាកេតនគរំ វិយ និព្ពាននគរំ, រញ្ញោ សាកេតេ វឌ្ឍិអាវហស្ស សីឃំ គន្ត្វា បាបុណិតព្ពស្ស អច្ចាយិកស្ស កិច្ចស្ស ឧប្បាទកាលោ វិយ យោគិនោ អនភិសមេតានំ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ អភិសមយកិច្ចស្ស ឧប្បាទកាលោ. សត្ត រថវិនីតានិ វិយ សត្ត វិសុទ្ធិយោ, បឋមំ រថវិនីតំ អារុឡ្ហកាលោ វិយ សីលវិសុទ្ធិយំ ឋិតកាលោ, បឋមរថវិនីតាទីហិ ទុតិយាទីនិ អារុឡ្ហកាលោ វិយ សីលវិសុទ្ធិអាទីហិ ចិត្តវិសុទ្ធិអាទីសុ ឋិតកាលោ. សត្តមេន រថវិនីតេន សាកេតេ អន្តេបុរទ្វារេ ឱរុយ្ហ ឧបរិបាសាទេ ញាតិមិត្តគណបរិវុតស្ស សុរសភោជនបរិភោគកាលោ វិយ យោគិនោ ញាណទស្សនវិសុទ្ធិយា សព្ពកិលេសេ ខេបេត្វា ធម្មវរបាសាទំ អារុយ្ហ បរោបណ្ណាសកុសលធម្មបរិវារស្ស និព្ពានារម្មណំ ផលសមាបត្តិំ អប្បេត្វា និរោធសយនេ និសិន្នស្ស លោកុត្តរសុខានុភវនកាលោ ទដ្ឋព្ពោ.

ឥតិ អាយស្មន្តំ បុណ្ណំ ទសកថាវត្ថុលាភិំ ធម្មសេនាបតិសារិបុត្តត្ថេរោ សត្ត វិសុទ្ធិយោ បុច្ឆិ. អាយស្មា បុណ្ណោ ទស កថាវត្ថូនិ វិស្សជ្ជេសិ. ឯវំ បុច្ឆន្តោ បន ធម្មសេនាបតិ កិំ ជានិត្វា បុច្ឆិ, ឧទាហុ អជានិត្វា? តិត្ថកុសលោ វា បន ហុត្វា វិសយស្មិំ បុច្ឆិ, ឧទាហុ អតិត្ថកុសលោ ហុត្វា អវិសយស្មិំ? បុណ្ណត្ថេរោបិ ច កិំ ជានិត្វា វិស្សជ្ជេសិ, ឧទាហុ អជានិត្វា? តិត្ថកុសលោ វា បន ហុត្វា វិសយស្មិំ វិស្សជ្ជេសិ, ឧទាហុ អតិត្ថកុសលោ ហុត្វា អវិសយេតិ? ជានិត្វា តិត្ថកុសលោ ហុត្វា វិសយេ បុច្ឆីតិ ហិ វទមានោ ធម្មសេនាបតិំយេវ វទេយ្យ. ជានិត្វា តិត្ថកុសលោ ហុត្វា វិសយេ វិស្សជ្ជេសីតិ វទមានោ បុណ្ណត្ថេរំយេវ វទេយ្យ. យញ្ហិ វិសុទ្ធីសុ សំខិត្តំ, តំ កថាវត្ថូសុ វិត្ថិណ្ណំ. យំ កថាវត្ថូសុ សំខិត្តំ, តំ វិសុទ្ធីសុ វិត្ថិណ្ណំ. តទមិនា នយេន វេទិតព្ពំ.

វិសុទ្ធីសុ ហិ ឯកា សីលវិសុទ្ធិ ចត្តារិ កថាវត្ថូនិ ហុត្វា អាគតា អប្បិច្ឆកថា សន្តុដ្ឋិកថា អសំសគ្គកថា, សីលកថាតិ. ឯកា ចិត្តវិសុទ្ធិ តីណិ កថាវត្ថូនិ ហុត្វា អាគតា – បវិវេកកថា, វីរិយារម្ភកថា, សមាធិកថាតិ, ឯវំ តាវ យំ វិសុទ្ធីសុ សំខិត្តំ, តំ កថាវត្ថូសុ វិត្ថិណ្ណំ. កថាវត្ថូសុ បន ឯកា បញ្ញាកថា បញ្ច វិសុទ្ធិយោ ហុត្វា អាគតា – ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ, កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ, មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិ, បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិ, ញាណទស្សនវិសុទ្ធីតិ, ឯវំ យំ កថាវត្ថូសុ សំខិត្តំ, តំ វិសុទ្ធីសុ វិត្ថិណ្ណំ. តស្មា សារិបុត្តត្ថេរោ សត្ត វិសុទ្ធិយោ បុច្ឆន្តោ ន អញ្ញំ បុច្ឆិ, ទស កថាវត្ថូនិយេវ បុច្ឆិ. បុណ្ណត្ថេរោបិ សត្ត វិសុទ្ធិយោ វិស្សជ្ជេន្តោ ន អញ្ញំ វិស្សជ្ជេសិ, ទស កថាវត្ថូនិយេវ វិស្សជ្ជេសីតិ. ឥតិ ឧភោបេតេ ជានិត្វា តិត្ថកុសលា ហុត្វា វិសយេវ បញ្ហំ បុច្ឆិំសុ ចេវ វិស្សជ្ជេសុំ ចាតិ វេទិតព្ពោ.

២៦០. កោ នាមោ អាយស្មាតិ ន ថេរោ តស្ស នាមំ ន ជានាតិ. ជានន្តោយេវ បន សម្មោទិតុំ លភិស្សាមីតិ បុច្ឆិ. កថញ្ច បនាយស្មន្តន្តិ ឥទំ បន ថេរោ សម្មោទមានោ អាហ. មន្តាណិបុត្តោតិ មន្តាណិយា ព្រាហ្មណិយា បុត្តោ. យថា តន្តិ ឯត្ថ តន្តិ និបាតមត្តំ, យថា សុតវតា សាវកេន ព្យាកាតព្ពា, ឯវមេវ ព្យាកតាតិ អយមេត្ថ សង្ខេបត្ថោ. អនុមស្ស អនុមស្សាតិ ទស កថាវត្ថូនិ ឱគាហេត្វា អនុបវិសិត្វា. ចេលណ្ឌុបកេនាតិ ឯត្ថ ចេលំ វុច្ចតិ វត្ថំ, អណ្ឌុបកំ ចុម្ពដកំ. វត្ថចុម្ពដកំ សីសេ កត្វា អាយស្មន្តំ តត្ថ និសីទាបេត្វា បរិហរន្តាបិ សព្រហ្មចារី ទស្សនាយ លភេយ្យុំ, ឯវំ លទ្ធទស្សនម្បិ តេសំ លាភាយេវាតិ អដ្ឋានបរិកប្បេន អភិណ្ហទស្សនស្ស ឧបាយំ ទស្សេសិ. ឯវំ អបរិហរន្តេន ហិ បញ្ហំ វា បុច្ឆិតុកាមេន ធម្មំ វា សោតុកាមេន ‘‘ថេរោ កត្ថ ឋិតោ កត្ថ និសិន្នោ’’តិ បរិយេសន្តេន ចរិតព្ពំ ហោតិ. ឯវំ បរិហរន្តា បន ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេយេវ សីសតោ ឱរោបេត្វា មហារហេ អាសនេ និសីទាបេត្វា សក្កា ហោន្តិ បញ្ហំ វា បុច្ឆិតុំ ធម្មំ វា សោតុំ. ឥតិ អដ្ឋានបរិកប្បេន អភិណ្ហទស្សនស្ស ឧបាយំ ទស្សេសិ.

សារិបុត្តោតិ ច បន មន្តិ សារិយា ព្រាហ្មណិយា បុត្តោតិ ច បន ឯវំ មំ សព្រហ្មចារី ជានន្តិ. សត្ថុកប្បេនាតិ សត្ថុសទិសេន. ឥតិ ឯកបទេនេវ អាយស្មា បុណ្ណោ សារិបុត្តត្ថេរំ ចន្ទមណ្ឌលំ អាហច្ច ឋបេន្តោ វិយ ឧក្ខិបិ. ថេរស្ស ហិ ឥមស្មិំ ឋានេ ឯកន្តធម្មកថិកភាវោ បាកដោ អហោសិ. អមច្ចញ្ហិ បុរោហិតំ មហន្តោតិ វទមានោ រាជសទិសោតិ វទេយ្យ, គោណំ ហត្ថិប្បមាណោតិ, វាបិំ សមុទ្ទប្បមាណោតិ, អាលោកំ ចន្ទិមសូរិយាលោកប្បមាណោតិ, ឥតោ បរំ ឯតេសំ មហន្តភាវកថា នាម នត្ថិ. សាវកម្បិ មហាតិ វទន្តោ សត្ថុបដិភាគោតិ វទេយ្យ, ឥតោ បរំ តស្ស មហន្តភាវកថា នាម នត្ថិ. ឥច្ចាយស្មា បុណ្ណោ ឯកបទេនេវ ថេរំ ចន្ទមណ្ឌលំ អាហច្ច ឋបេន្តោ វិយ ឧក្ខិបិ.

ឯត្តកម្បិ នោ នប្បដិភាសេយ្យាតិ បដិសម្ភិទាបត្តស្ស អប្បដិភានំ នាម នត្ថិ. យា បនាយំ ឧបមា អាហដា, តំ ន អាហរេយ្យាម, អត្ថមេវ កថេយ្យាម. ឧបមា ហិ អជានន្តានំ អាហរីយតីតិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោ. អដ្ឋកថាយំ បន ឥទម្បិ បដិក្ខិបិត្វា ឧបមា នាម ពុទ្ធានម្បិ សន្តិកេ អាហរីយតិ, ថេរំ បនេស អបចាយមានោ ឯវមាហាតិ.

អនុមស្ស អនុមស្ស បុច្ឆិតាតិ ទស កថាវត្ថូនិ ឱគាហេត្វា ឱគាហេត្វា បុច្ឆិតា. កិំ បន បញ្ហស្ស បុច្ឆនំ ភារិយំ, ឧទាហុ វិស្សជ្ជនន្តិ? ឧគ្គហេត្វា បុច្ឆនំ នោ ភារិយំ, វិស្សជ្ជនំ បន ភារិយំ. សហេតុកំ វា សការណំ កត្វា បុច្ឆនម្បិ វិស្សជ្ជនម្បិ ភារិយមេវ. សមនុមោទិំសូតិ សមចិត្តា ហុត្វា អនុមោទិំសុ. ឥតិ យថានុសន្ធិនាវ ទេសនា និដ្ឋិតាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

រថវិនីតសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.