១. កកចូបមសុត្តវណ្ណនា

២២២. ឯវំ មេ សុតន្តិ កកចូបមសុត្តំ. តត្ថ មោឡិយផគ្គុនោតិ មោឡីតិ ចូឡា វុច្ចតិ. យថាហ –

‘‘ឆេត្វាន មោឡិំ វរគន្ធវាសិតំ,

វេហាយសំ ឧក្ខិបិ សក្យបុង្គវោ;

រតនចង្កោដវរេន វាសវោ,

សហស្សនេត្តោ សិរសា បដិគ្គហី’’តិ.

សា តស្ស គិហិកាលេ មហតី អហោសិ, តេនស្ស មោឡិយផគ្គុនោតិ សង្ខា ឧទបាទិ. បព្ពជិតម្បិ នំ តេនេវ នាមេន សញ្ជានន្តិ. អតិវេលន្តិ វេលំ អតិក្កមិត្វា. តត្ថ កាលវេលា, សីមវេលា, សីលវេលាតិ តិវិធា វេលា. ‘‘តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសី’’តិ (ធម្មបទេ វគ្គានមុទ្ទានំ, គាថានមុទ្ទានំ; មហាវ. ១-៣) អយំ កាលវេលា នាម. ‘‘ឋិតធម្មោ វេលំ នាតិវត្តតី’’តិ (ចូឡវ. ៣៨៤; ឧទា. ៤៥; អ. និ. ៨.១៩) អយំ សីមវេលា នាម. ‘‘វេលាអនតិក្កមោ សេតុឃាតោ’’តិ (ធ. ស. ២៩៩-៣០១) ច, ‘‘វេលា ចេសា អវីតិក្កមនដ្ឋេនា’’តិ ច, អយំ សីលវេលា នាម. តំ តិវិធម្បិ សោ អតិក្កមិយេវ. ភិក្ខុនិយោ ហិ ឱវទិតុំ កាលោ នាម អត្ថិ, សោ អត្ថង្គតេបិ សូរិយេ ឱវទន្តោ តំ កាលវេលម្បិ អតិក្កមិ. ភិក្ខុនីនំ ឱវាទេ បមាណំ នាម អត្ថិ សីមា មរិយាទា. សោ ឧត្តរិឆប្បញ្ចវាចាហិ ឱវទន្តោ តំ សីមវេលម្បិ អតិក្កមិ. កថេន្តោ បន ទវសហគតំ កត្វា ទុដ្ឋុល្លាបត្តិបហោនកំ កថេតិ, ឯវំ សីលវេលម្បិ អតិក្កមិ.

សំសដ្ឋោតិ មិស្សីភូតោ សមានសុខទុក្ខោ ហុត្វា. សម្មុខាតិ បុរតោ. អវណ្ណំ ភាសតីតិ តា បន បចនកោដ្ដនាទីនិ ករោន្តិយោ ទិស្វា នត្ថិ ឥមាសំ អនាបត្តិ នាម, ឥមា ភិក្ខុនិយោ អនាចារា ទុព្ពចា បគព្ភាតិ អគុណំ កថេតិ. អធិករណម្បិ ករោតីតិ ឥមេសំ ភិក្ខូនំ ឥមា ភិក្ខុនិយោ ទិដ្ឋកាលតោ បដ្ឋាយ អក្ខីនិ ទយ្ហន្តិ, ឥមស្មិំ វិហារេ បុប្ផបូជា វា អាសនធោវនបរិភណ្ឌករណាទីនិ វា ឥមាសំ វសេន វត្តន្តិ. កុលធីតរោ ឯតា លជ្ជិនិយោ, តុម្ហេ ឥមា ឥទញ្ចិទញ្ច វទថ, អយំ នាម តុម្ហាកំ អាបត្តិ ហោតិ, វិនយធរានំ សន្តិកំ អាគន្ត្វា វិនិច្ឆយំ មេ ទេថាតិ អធិករណំ អាកឌ្ឍតិ.

មោឡិយផគ្គុនស្ស អវណ្ណំ ភាសតីតិ នត្ថិ ឥមស្ស ភិក្ខុនោ អនាបត្តិ នាម. និច្ចកាលំ ឥមស្ស បរិវេណទ្វារំ អសុញ្ញំ ភិក្ខុនីហីតិ អគុណំ កថេតិ. អធិករណម្បិ ករោន្តីតិ ឥមេសំ ភិក្ខូនំ មោឡិយផគ្គុនត្ថេរស្ស ទិដ្ឋកាលតោ បដ្ឋាយ អក្ខីនិ ទយ្ហន្តិ. ឥមស្មិំ វិហារេ អញ្ញេសំ វសនដ្ឋានំ ឱលោកេតុម្បិ ន សក្កា. វិហារំ អាគតភិក្ខុនិយោ ឱវាទំ វា បដិសន្ថារំ វា ឧទ្ទេសបទំ វា ថេរមេវ និស្សាយ លភន្តិ, កុលបុត្តកោ លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ, ឯវរូបំ នាម តុម្ហេ ឥទញ្ចិទញ្ច វទថ, ឯថ វិនយធរានំ សន្តិកេ វិនិច្ឆយំ ទេថាតិ អធិករណំ អាកឌ្ឍន្តិ.

សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោចាតិ នេវ បិយកម្យតាយ ន ភេទាធិប្បាយេន, អត្ថកាមតាយ អវោច. ឯកំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘ឥមស្ស ភិក្ខុស្ស ឯវំ សំសដ្ឋស្ស វិហរតោ អយសោ ឧប្បជ្ជិស្សតិ. សោ សាសនស្សាបិ អវណ្ណោយេវ. អញ្ញេន បន កថិតោ អយំ ន ឱរមិស្សតិ, ភគវតា ធម្មំ ទេសេត្វា ឱវទិតោ ឱរមិស្សតី’’តិ តស្ស អត្ថកាមតាយ ភគវន្តំ ឯតំ, ‘‘អាយស្មា, ភន្តេ’’តិអាទិវចនំ អវោច.

២២៣. អាមន្តេហីតិ ជានាបេហិ. អាមន្តេតីតិ បក្កោសតិ.

២២៤. សទ្ធាតិ សទ្ធាយ. តស្មាតិ យស្មា ត្វំ កុលបុត្តោ ចេវ សទ្ធាបព្ពជិតោ ច, យស្មា វា តេ ឯតាហិ សទ្ធិំ សំសដ្ឋស្ស វិហរតោ យេ តា អក្កោសិស្សន្តិ វា, បហរិស្សន្តិ វា, តេសុ ទោមនស្សំ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, សំសគ្គេ បហីនេ នុប្បជ្ជិស្សតិ, តស្មា. តត្រាតិ តស្មិំ អវណ្ណភាសនេ. គេហសិតាតិ បញ្ចកាមគុណនិស្សិតា. ឆន្ទាតិ តណ្ហាឆន្ទាបិ បដិឃឆន្ទាបិ. វិបរិណតន្តិ រត្តម្បិ ចិត្តំ វិបរិណតំ. ទុដ្ឋម្បិ, មូឡ្ហម្បិ ចិត្តំ វិបរិណតំ. ឥធ បន តណ្ហាឆន្ទវសេន រត្តម្បិ វដ្ដតិ, បដិឃឆន្ទវសេន ទុដ្ឋម្បិ វដ្ដតិ. ហិតានុកម្បីតិ ហិតេន អនុកម្បមានោ ហិតេន ផរមានោ. ន ទោសន្តរោតិ ន ទោសចិត្តោ ភវិស្សាមិ.

២២៥. អថ ខោ ភគវាតិ កស្មា អារភិ? ផគ្គុនស្ស កិរ ឯត្តកំ ឱវាទំ សុត្វាបិ, ‘‘ភិក្ខុនិសំសគ្គតោ ឱរមិស្សាមិ វិរមិស្សាមី’’តិ ចិត្តម្បិ ន ឧប្បន្នំ, ភគវតា បន សទ្ធិំ បដាណី វិយ បដិវិរុទ្ធោ អដ្ឋាសិ, អថស្ស ភគវតោ យថា នាម ជិឃច្ឆិតស្ស ភោជនេ, បិបាសិតស្ស បានីយេ, សីតេន ផុដ្ឋស្ស ឧណ្ហេ ទុក្ខិតស្ស សុខេ បត្ថនា ឧប្បជ្ជតិ. ឯវមេវ ឥមំ ទុព្ពចំ ភិក្ខុំ ទិស្វា បឋមពោធិយំ សុព្ពចា ភិក្ខូ អាបាថំ អាគមិំសុ. អថ តេសំ វណ្ណំ កថេតុកាមោ ហុត្វា ឥមំ ទេសនំ អារភិ.

តត្ថ អារាធយិំសូតិ គណ្ហិំសុ បូរយិំសុ. ឯកំ សមយន្តិ ឯកស្មិំ សមយេ. ឯកាសនភោជនន្តិ ឯកំ បុរេភត្តភោជនំ. សូរិយុគ្គមនតោ ហិ យាវ មជ្ឈន្ហិកា សត្តក្ខត្តុំ ភុត្តភោជនម្បិ ឥធ ឯកាសនភោជនន្តេវ អធិប្បេតំ. អប្បាពាធតន្តិ និរាពាធតំ. អប្បាតង្កតន្តិ និទ្ទុក្ខតំ. លហុដ្ឋានន្តិ សរីរស្ស សល្លហុកំ ឧដ្ឋានំ. ពលន្តិ កាយពលំ. ផាសុវិហារន្តិ កាយស្ស សុខវិហារំ. ឥមិនា កិំ កថិតំ? ទិវា វិកាលភោជនំ បជហាបិតកាលោ កថិតោ. ភទ្ទាលិសុត្តេ បន រត្តិំ វិកាលភោជនំ បជហាបិតកាលោ កថិតោ. ឥមានិ ហិ ទ្វេ ភោជនានិ ភគវា ន ឯកប្បហារេន បជហាបេសិ. កស្មា? ឥមានេវ ហិ ទ្វេ ភោជនានិ វដ្ដេ សត្តានំ អាចិណ្ណានិ. សន្តិ កុលបុត្តា សុខុមាលា, តេ ឯកតោ ទ្វេបិ ភោជនានិ បជហន្តា កិលមន្តិ. តស្មា ឯកតោ អបជហាបេត្វា ឯកស្មិំ កាលេ ទិវា វិកាលភោជនំ, ឯកស្មិំ រត្តិំ វិកាលភោជនន្តិ វិសុំ បជហាបេសិ. តេសុ ឥធ ទិវា វិកាលភោជនំ បជហាបិតកាលោ កថិតោ. តត្ថ យស្មា ពុទ្ធា ន ភយំ ទស្សេត្វា តជ្ជេត្វា បជហាបេន្តិ, អានិសំសំ បន ទស្សេត្វា បជហាបេន្តិ, ឯវញ្ហិ សត្តា សុខេន បជហន្តិ. តស្មា អានិសំសំ ទស្សេន្តោ ឥមេ បញ្ច គុណេ ទស្សេសិ. អនុសាសនី ករណីយាតិ បុនប្បុនំ សាសនេ កត្តព្ពំ នាហោសិ. ‘‘ឥទំ ករោថ, ឥទំ មា ករោថា’’តិ សតុប្បាទករណីយមត្តមេវ អហោសិ. តាវត្តកេនេវ តេ កត្តព្ពំ អកំសុ, បហាតព្ពំ បជហិំសុ, បឋមពោធិយំ, ភិក្ខវេ, សុព្ពចា ភិក្ខូ អហេសុំ អស្សវា ឱវាទបដិករាតិ.

ឥទានិ នេសំ សុព្ពចភាវទីបិកំ ឧបមំ អាហរន្តោ សេយ្យថាបីតិអាទិមាហ. តត្ថ សុភូមិយន្តិ សមភូមិយំ. ‘‘សុភូម្យំ សុខេត្តេ វិហតខាណុកេ ពីជានិ បតិដ្ឋបេយ្យា’’តិ (ទី. និ. ២.៤៣៨) ឯត្ថ បន មណ្ឌភូមិ សុភូមីតិ អាគតា. ចតុមហាបថេតិ ទ្វិន្នំ មហាមគ្គានំ វិនិវិជ្ឈិត្វា គតដ្ឋានេ. អាជញ្ញរថោតិ វិនីតអស្សរថោ. ឱធស្តបតោទោតិ យថា រថំ អភិរុហិត្វា ឋិតេន សក្កា ហោតិ គណ្ហិតុំ, ឯវំ អាលម្ពនំ និស្សាយ តិរិយតោ ឋបិតបតោទោ. យោគ្គាចរិយោតិ អស្សាចរិយោ. ស្វេវ អស្សទម្មេ សារេតីតិ អស្សទម្មសារថិ. យេនិច្ឆកន្តិ យេន យេន មគ្គេន ឥច្ឆតិ. យទិច្ឆកន្តិ យំ យំ គតិំ ឥច្ឆតិ. សារេយ្យាតិ ឧជុកំ បុរតោ បេសេយ្យ. បច្ចាសារេយ្យាតិ បដិនិវត្តេយ្យ.

ឯវមេវ ខោតិ យថា ហិ សោ យោគ្គាចរិយោ យេន យេន មគ្គេន គមនំ ឥច្ឆតិ, តំ តំ អស្សា អារុឡ្ហាវ ហោន្តិ. យាយ យាយ ច គតិយា ឥច្ឆតិ, សា សា គតិ គហិតាវ ហោតិ. រថំ បេសេត្វា អស្សា នេវ វារេតព្ពា ន វិជ្ឈិតព្ពា ហោន្តិ. កេវលំ តេសំ សមេ ភូមិភាគេ ខុរេសុ និមិត្តំ ឋបេត្វា គមនមេវ បស្សិតព្ពំ ហោតិ. ឯវំ មយ្ហម្បិ តេសុ ភិក្ខូសុ បុនប្បុនំ វត្តព្ពំ នាហោសិ. ឥទំ ករោថ ឥទំ មា ករោថាតិ សតុប្បាទនមត្តមេវ កត្តព្ពំ ហោតិ. តេហិបិ តាវទេវ កត្តព្ពំ កតមេវ ហោតិ, អកត្តព្ពំ ជហិតមេវ. តស្មាតិ យស្មា សុព្ពចា យុត្តយានបដិភាគា ហុត្វា សតុប្បាទនមត្តេនេវ បជហិំសុ, តស្មា តុម្ហេបិ បជហថាតិ អត្ថោ. ឯលណ្ឌេហីតិ ឯលណ្ឌា កិរ សាលទូសនា ហោន្តិ, តស្មា ឯវមាហ. វិសោធេយ្យាតិ ឯលណ្ឌេ ចេវ អញ្ញា ច វល្លិយោ ឆិន្ទិត្វា ពហិ នីហរណេន សោធេយ្យ. សុជាតាតិ សុសណ្ឋិតា. សម្មា បរិហរេយ្យាតិ មរិយាទំ ពន្ធិត្វា ឧទកាសិញ្ចនេនបិ កាលេនកាលំ មូលមូលេ ខណនេនបិ វល្លិគុម្ពាទិច្ឆេទនេនបិ កិបិល្លបូដកហរណេនបិ មក្កដកជាលសុក្ខទណ្ឌកហរណេនបិ សម្មា វឌ្ឍេត្វា បោសេយ្យ. វុទ្ធិអាទីនិ វុត្តត្ថានេវ.

២២៦. ឥទានិ អក្ខន្តិយា ទោសំ ទស្សេន្តោ ភូតបុព្ពន្តិអាទិមាហ. តត្ថ វេទេហិកាតិ វិទេហរដ្ឋវាសិកស្ស ធីតា. អថ វា វេទោតិ បញ្ញា វុច្ចតិ, វេទេន ឦហតិ ឥរិយតីតិ វេទេហិកា, បណ្ឌិតាតិ អត្ថោ. គហបតានីតិ ឃរសាមិនី. កិត្តិសទ្ទោតិ កិត្តិឃោសោ. សោរតាតិ សោរច្ចេន សមន្នាគតា. និវាតាតិ និវាតវុត្តិ. ឧបសន្តាតិ និព្ពុតា. ទក្ខាតិ ភត្តបចនសយនត្ថរណទីបុជ្ជលនាទិកម្មេសុ ឆេកា. អនលសាតិ ឧដ្ឋាហិកា, សុសំវិហិតកម្មន្តាតិ សុដ្ឋុ សំវិហិតកម្មន្តា. ឯកា អនលសា ហោតិ, យំ យំ បន ភាជនំ គណ្ហាតិ, តំ តំ ភិន្ទតិ វា ឆិទ្ទំ វា ករោតិ, អយំ ន តាទិសាតិ ទស្សេតិ.

ទិវា ឧដ្ឋាសីតិ បាតោវ កត្តព្ពានិ ធេនុទុហនាទិកម្មានិ អកត្វា ឧស្សូរេ ឧដ្ឋិតា. ហេ ជេ កាឡីតិ អរេ កាឡិ. កិំ ជេ ទិវា ឧដ្ឋាសីតិ កិំ តេ កិញ្ចិ អផាសុកំ អត្ថិ, កិំ ទិវា ឧដ្ឋាសីតិ? នោ វត រេ កិញ្ចីតិ អរេ យទិ តេ ន កិញ្ចិ អផាសុកំ អត្ថិ, នេវ សីសំ រុជ្ឈតិ, ន បិដ្ឋិ, អថ កស្មា បាបិ ទាសិ ទិវា ឧដ្ឋាសីតិ កុបិតា អនត្តមនា ភាកុដិមកាសិ. ទិវាតរំ ឧដ្ឋាសីតិ បុនទិវសេ ឧស្សូរតរំ ឧដ្ឋាសិ. អនត្តមនវាចន្តិ អរេ បាបិ ទាសិ អត្តនោ បមាណំ ន ជានាសិ; កិំ អគ្គិំ សីតោតិ មញ្ញសិ, ឥទានិ តំ សិក្ខាបេស្សាមីតិអាទីនិ វទមានា កុបិតវចនំ និច្ឆារេសិ.

បដិវិសកានន្តិ សាមន្តគេហវាសីនំ. ឧជ្ឈាបេសីតិ អវជានាបេសិ. ចណ្ឌីតិ អសោរតា កិព្ពិសា. ឥតិ យត្តកា គុណា, តតោ ទិគុណា ទោសា ឧប្បជ្ជិំសុ. គុណា នាម សណិកំ សណិកំ អាគច្ឆន្តិ; ទោសា ឯកទិវសេនេវ បត្ថដា ហោន្តិ. សោរតសោរតោតិ អតិវិយ សោរតោ, សោតាបន្នោ នុ ខោ, សកទាគាមី អនាគាមី អរហា នុ ខោតិ វត្តព្ពតំ អាបជ្ជតិ. ផុសន្តីតិ ផុសន្តា ឃដ្ដេន្តា អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ.

អថ ភិក្ខុ សោរតោតិ វេទិតព្ពោតិ អថ អធិវាសនក្ខន្តិយំ ឋិតោ ភិក្ខុ សោរតោតិ វេទិតព្ពោ. យោ ចីវរ…បេ… បរិក្ខារហេតូតិ យោ ឯតានិ ចីវរាទីនិ បណីតបណីតានិ លភន្តោ បាទបរិកម្មបិដ្ឋិបរិកម្មាទីនិ ឯកវចនេនេវ ករោតិ. អលភមានោតិ យថា បុព្ពេ លភតិ, ឯវំ អលភន្តោ. ធម្មញ្ញេវ សក្ករោន្តោតិ ធម្មំយេវ សក្ការំ សុកតការំ ករោន្តោ. គរុំ ករោន្តោតិ គរុភារិយំ ករោន្តោ. មានេន្តោតិ មនេន បិយំ ករោន្តោ. បូជេន្តោតិ បច្ចយបូជាយ បូជេន្តោ. អបចាយមានោតិ ធម្មំយេវ អបចាយមានោ អបចិតិំ នីចវុត្តិំ ទស្សេន្តោ.

២២៧. ឯវំ អក្ខន្តិយា ទោសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ យេ អធិវាសេន្តិ, តេ ឯវំ អធិវាសេន្តីតិ បញ្ច វចនបថេ ទស្សេន្តោ បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ កាលេនាតិ យុត្តបត្តកាលេន. ភូតេនាតិ សតា វិជ្ជមានេន. សណ្ហេនាតិ សម្មដ្ឋេន. អត្ថសញ្ហិតេនាតិ អត្ថនិស្សិតេន ការណនិស្សិតេន. អកាលេនាតិអាទីនិ តេសំយេវ បដិបក្ខវសេន វេទិតព្ពានិ. មេត្តចិត្តាតិ ឧប្បន្នមេត្តចិត្តា ហុត្វា. ទោសន្តរាតិ ទុដ្ឋចិត្តា, អព្ភន្តរេ ឧប្បន្នទោសា ហុត្វា. តត្រាតិ តេសុ វចនបថេសុ. ផរិត្វាតិ អធិមុច្ចិត្វា. តទារម្មណញ្ចាតិ កថំ តទារម្មណំ សព្ពាវន្តំ លោកំ ករោតិ? បញ្ច វចនបថេ គហេត្វា អាគតំ បុគ្គលំ មេត្តចិត្តស្ស អារម្មណំ កត្វា បុន តស្សេវ មេត្តចិត្តស្ស អវសេសសត្តេ អារម្មណំ ករោន្តោ សព្ពាវន្តំ លោកំ តទារម្មណំ ករោតិ នាម. តត្រាយំ វចនត្ថោ. តទារម្មណញ្ចាតិ តស្សេវ មេត្តចិត្តស្ស អារម្មណំ កត្វា. សព្ពាវន្តន្តិ សព្ពសត្តវន្តំ. លោកន្តិ សត្តលោកំ. វិបុលេនាតិ អនេកសត្តារម្មណេន. មហគ្គតេនាតិ មហគ្គតភូមិកេន. អប្បមាណេនាតិ សុភាវិតេន. អវេរេនាតិ និទ្ទោសេន. អព្យាពជ្ឈេនាតិ និទ្ទុក្ខេន. ផរិត្វា វិហរិស្សាមាតិ ឯវរូបេន មេត្តាសហគតេន ចេតសា តញ្ច បុគ្គលំ សព្ពញ្ច លោកំ តស្ស ចិត្តស្ស អារម្មណំ កត្វា អធិមុច្ចិត្វា វិហរិស្សាម.

២២៨. ឥទានិ តទត្ថទីបិកំ ឧបមំ អាហរន្តោ សេយ្យថាបីតិអាទិមាហ. តត្ថ អបថវិន្តិ និប្បថវិំ ករិស្សាមីតិ អត្ថោ. តត្រ តត្រាតិ តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ. វិកិរេយ្យាតិ បច្ឆិយា បំសុំ ឧទ្ធរិត្វា ពីជានិ វិយ វិកិរេយ្យ. ឱដ្ឋុភេយ្យាតិ ខេឡំ បាតេយ្យ. អបថវិំ ករេយ្យាតិ ឯវំ កាយេន ច វាចាយ ច បយោគំ កត្វាបិ សក្កុណេយ្យ អបថវិំ កាតុន្តិ? គម្ភីរាតិ ពហលត្តេន ទ្វិយោជនសតសហស្សានិ ចត្តារិ ច នហុតានិ គម្ភីរា. អប្បមេយ្យាតិ តិរិយំ បន អបរិច្ឆិន្នា. ឯវមេវ ខោតិ ឯត្ថ ឥទំ ឱបម្មសំសន្ទនំ – បថវី វិយ ហិ មេត្តចិត្តំ ទដ្ឋព្ពំ. កុទាលបិដកំ គហេត្វា អាគតបុរិសោ វិយ បញ្ច វចនបថេ គហេត្វា អាគតបុគ្គលោ. យថា សោ កុទាលបិដកេន មហាបថវិំ អបថវិំ កាតុំ ន សក្កោតិ, ឯវំ វោ បញ្ច វចនបថេ គហេត្វា អាគតបុគ្គលោ មេត្តចិត្តស្ស អញ្ញថត្តំ កាតុំ ន សក្ខិស្សតីតិ.

២២៩. ទុតិយឧបមាយំ ហលិទ្ទិន្តិ យំកិញ្ចិ បីតកវណ្ណំ. នីលន្តិ កំសនីលំ វា បលាសនីលំ វា. អរូបីតិ អរូបោ. ននុ ច, ទ្វិន្នំ កដ្ឋានំ វា ទ្វិន្នំ រុក្ខានំ វា ទ្វិន្នំ សេយ្យានំ វា ទ្វិន្នំ សេលានំ វា អន្តរំ បរិច្ឆិន្នាកាសរូបន្តិ អាគតំ, កស្មា ឥធ អរូបីតិ វុត្តោតិ? សនិទស្សនភាវបដិក្ខេបតោ. តេនេវាហ ‘‘អនិទស្សនោ’’តិ. តស្មិញ្ហិ រូបំ លិខិតុំ, រូបបាតុភាវំ ទស្សេតុំ ន សក្កា, តស្មា ‘‘អរូបី’’តិ វុត្តោ. អនិទស្សនោតិ ទស្សនស្ស ចក្ខុវិញ្ញាណស្ស អនាបាថោ. ឧបមាសំសន្ទនេ បនេត្ថ អាកាសោ វិយ មេត្តចិត្តំ. តុលិកបញ្ចមា ចត្តារោ រង្គជាតា វិយ បញ្ច វចនបថា, តុលិកបញ្ចមេ រង្គេ គហេត្វា អាគតបុរិសោ វិយ បញ្ច វចនបថេ គហេត្វា អាគតបុគ្គលោ. យថា សោ តុលិកបញ្ចមេហិ រង្គេហិ អាកាសេ រូបបាតុភាវំ កាតុំ ន សក្កោតិ, ឯវំ វោ បញ្ច វចនបថេ គហេត្វា អាគតបុគ្គលោ មេត្តចិត្តស្ស អញ្ញថត្តំ កត្វា ទោសុប្បត្តិំ ទស្សេតុំ ន សក្ខិស្សតីតិ.

២៣០. តតិយឧបមាយំ អាទិត្តន្តិ បជ្ជលិតំ. គម្ភីរា អប្បមេយ្យាតិ ឥមិស្សា គង្គាយ គម្ភីរដ្ឋានំ គាវុតម្បិ អត្ថិ, អឌ្ឍយោជនម្បិ, យោជនម្បិ. បុថុលំ បនស្សា ឯវរូបំយេវ, ទីឃតោ បន បញ្ចយោជនសតានិ. សា កថំ គម្ភីរា អប្បមេយ្យាតិ? ឯតេន បយោគេន បរិវត្តេត្វា ឧទ្ធនេ ឧទកំ វិយ តាបេតុំ អសក្កុណេយ្យតោ. ឋិតោទកំ បន កេនចិ ឧបាយេន អង្គុលមត្តំ វា អឌ្ឍង្គុលមត្តំ វា ឯវំ តាបេតុំ សក្កា ភវេយ្យ, អយំ បន ន សក្កា, តស្មា ឯវំ វុត្តំ. ឧបមាសំសន្ទនេ បនេត្ថ គង្គា វិយ មេត្តចិត្តំ, តិណុក្កំ អាទាយ អាគតបុរិសោ វិយ បញ្ច វចនបថេ គហេត្វា អាគតបុគ្គលោ. យថា សោ អាទិត្តាយ តិណុក្កាយ គង្គំ តាបេតុំ ន សក្កោតិ, ឯវំ វោ បញ្ច វចនបថេ គហេត្វា អាគតបុគ្គលោ មេត្តចិត្តស្ស អញ្ញថត្តំ កាតុំ ន សក្ខិស្សតីតិ.

២៣១. ចតុត្ថឧបមាយំ ពិឡារភស្តាតិ ពិឡារចម្មបសិព្ពកា. សុមទ្ទិតាតិ សុដ្ឋុ មទ្ទិតា. សុបរិមទ្ទិតាតិ អន្តោ ច ពហិ ច សមន្តតោ សុបរិមទ្ទិតា. តូលិនីតិ សិម្ពលិតូលលតាតូលសមានា. ឆិន្នសស្សរាតិ ឆិន្នសស្សរសទ្ទា. ឆិន្នភព្ភរាតិ ឆិន្នភព្ភរសទ្ទា. ឧបមាសំសន្ទនេ បនេត្ថ ពិឡារភស្តា វិយ មេត្តចិត្តំ, កដ្ឋកឋលំ អាទាយ អាគតបុរិសោ វិយ បញ្ច វចនបថេ គហេត្វា អាគតបុគ្គលោ. យថា សោ កដ្ឋេន វា កឋលេន វា ពិឡារភស្តំ សរសរំ ភរភរំ សទ្ទំ កាតុំ ន សក្កោតិ, ឯវំ វោ បញ្ច វចនបថេ គហេត្វា អាគតបុគ្គលោ មេត្តចិត្តស្ស អញ្ញថត្តំ កត្វា ទោសានុគតភាវំ កាតុំ ន សក្ខិស្សតីតិ.

២៣២. ឱចរកាតិ អវចរកា ហេដ្ឋាចរកា, នីចកម្មការកាតិ អត្ថោ. យោ មនោ បទូសេយ្យាតិ យោ ភិក្ខុ វា ភិក្ខុនី វា មនោ បទូសេយ្យ, តំ កកចេន ឱកន្តនំ នាធិវាសេយ្យ. ន មេ សោ តេន សាសនករោតិ សោ តេន អនធិវាសនេន មយ្ហំ ឱវាទករោ ន ហោតិ. អាបត្តិ បនេត្ថ នត្ថិ.

២៣៣. អណុំ វា ថូលំ វាតិ អប្បសាវជ្ជំ វា មហាសាវជ្ជំ វា. យំ តុម្ហេ នាធិវាសេយ្យាថាតិ យោ តុម្ហេហិ អធិវាសេតព្ពោ ន ភវេយ្យាតិ អត្ថោ. នោ ហេតំ, ភន្តេតិ, ភន្តេ, អនធិវាសេតព្ពំ នាម វចនបថំ ន បស្សាមាតិ អធិប្បាយោ. ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយាតិ ឥតិ ភគវា អរហត្តេន កូដំ គណ្ហន្តោ យថានុសន្ធិនា ទេសនំ និដ្ឋបេសីតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

កកចូបមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.