៩. ទ្វេធាវិតក្កសុត្តវណ្ណនា

២០៦. មេ សុតន្តិ ទ្វេធាវិតក្កសុត្តំ. តត្ថ ទ្វិធា កត្វា ទ្វិធា កត្វាតិ ទ្វេ ទ្វេ ភាគេ កត្វា. កាមវិតក្កោតិ កាមបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ. ព្យាបាទវិតក្កោតិ ព្យាបាទបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ. វិហិំសាវិតក្កោតិ វិហិំសាបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ. ឯកំ ភាគន្តិ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកោ វា សុខុមោ វា សព្ពោ បាយំ វិតក្កោ អកុសលបក្ខិកោយេវាតិ តយោបិ កាមព្យាបាទវិហិំសាវិតក្កេ ឯកំ កោដ្ឋាសមកាសិំ. កាមេហិ និស្សដោ នេក្ខម្មបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ នេក្ខម្មវិតក្កោ នាម, សោ យាវ បឋមជ្ឈានា វដ្ដតិ. អព្យាបាទបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ អព្យាបាទវិតក្កោ, សោ មេត្តាបុព្ពភាគតោ បដ្ឋាយ យាវ បឋមជ្ឈានា វដ្ដតិ. អវិហិំសាបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ អវិហិំសាវិតក្កោ, សោ ករុណាបុព្ពភាគតោ បដ្ឋាយ យាវ បឋមជ្ឈានា វដ្ដតិ. ទុតិយំ ភាគន្តិ សព្ពោបាយំ កុសលបក្ខិកោយេវាតិ ទុតិយំ កោដ្ឋាសមកាសិំ. ឥមិនា ពោធិសត្តស្ស វិតក្កនិគ្គហណកាលោ កថិតោ.

ពោធិសត្តស្ស ហិ ឆព្ពស្សានិ បធានំ បទហន្តស្ស នេក្ខម្មវិតក្កាទយោ បុញ្ជបុញ្ជា មហានទិយំ ឱឃា វិយ បវត្តិំសុ. សតិសម្មោសេន បន សហសា កាមវិតក្កាទយោ ឧប្បជ្ជិត្វា កុសលវារំ បច្ឆិន្ទិត្វា សយំ អកុសលជវនវារា ហុត្វា តិដ្ឋន្តិ. តតោ ពោធិសត្តោ ចិន្តេសិ – ‘‘មយ្ហំ ឥមេ កាមវិតក្កាទយោ កុសលវារំ បច្ឆិន្ទិត្វា តិដ្ឋន្តិ, ហន្ទាហំ ឥមេ វិតក្កេ ទ្វេ ភាគេ កត្វា វិហរាមី’’តិ កាមវិតក្កាទយោ អកុសលបក្ខិកាតិ ឯកំ ភាគំ ករោតិ នេក្ខម្មវិតក្កាទយោ កុសលបក្ខិកាតិ ឯកំ. អថ បុន ចិន្តេសិ – ‘‘អកុសលបក្ខតោ អាគតំ វិតក្កំ មន្តេន កណ្ហសប្បំ ឧប្បីឡេត្វា គណ្ហន្តោ វិយ អមិត្តំ គីវាយ អក្កមន្តោ វិយ ច និគ្គហេស្សាមិ, នាស្ស វឌ្ឍិតុំ ទស្សាមិ. កុសលបក្ខតោ អាគតំ វិតក្កំ មេឃសមយេ មេឃំ វិយ សុខេត្តេ សាលកល្យាណិបោតកំ វិយ ច សីឃំ វឌ្ឍេស្សាមី’’តិ. សោ តថា កត្វា អកុសលវិតក្កេ និគ្គណ្ហិ, កុសលវិតក្កេ វឌ្ឍេសិ. ឯវំ ឥមិនា ពោធិសត្តស្ស វិតក្កនិគ្គហណនកាលោ កថិតោតិ វេទិតព្ពោ.

២០៧. ឥទានិ យថាស្ស តេ វិតក្កា ឧប្បជ្ជិំសុ, យថា ច នេ និគ្គហេសិ, តំ ទស្សេន្តោ តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ អប្បមត្តស្សាតិ សតិយា អវិប្បវាសេ ឋិតស្ស. អាតាបិនោតិ អាតាបវីរិយវន្តស្ស. បហិតត្តស្សាតិ បេសិតចិត្តស្ស. ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោតិ ពោធិសត្តស្ស ឆព្ពស្សានិ បធានំ បទហតោ រជ្ជសុខំ វា អារព្ភ, បាសាទេ វា នាដកានិ វា ឱរោធេ វា កិញ្ចិទេវ វា សម្បត្តិំ អារព្ភ កាមវិតក្កោ នាម ន ឧប្បន្នបុព្ពោ. ទុក្ករការិកាយ បនស្ស អាហារូបច្ឆេទេន អធិមត្តកសិមានំ បត្តស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ន សក្កា អាហារូបច្ឆេទេន វិសេសំ និព្ពត្តេតុំ, យំនូនាហំ ឱឡារិកំ អាហារំ អាហារេយ្យ’’ន្តិ. សោ ឧរុវេលំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. មនុស្សា – ‘‘មហាបុរិសោ បុព្ពេ អាហរិត្វា ទិន្នម្បិ ន គណ្ហិ, អទ្ធាស្ស ឥទានិ មនោរថោ មត្ថកំ បត្តោ, តស្មា សយមេវ អាគតោ’’តិ បណីតបណីតំ អាហារំ ឧបហរិំសុ. ពោធិសត្តស្ស អត្តភាវោ នចិរស្សេវ បាកតិកោ អហោសិ. ជរាជិណ្ណត្តភាវោ ហិ សប្បាយភោជនំ លភិត្វាបិ បាកតិកោ ន ហោតិ. ពោធិសត្តោ បន ទហរោ. តេនស្ស សប្បាយភោជនំ ភុញ្ជតោ អត្តភាវោ ន ចិរស្សេវ បាកតិកោ ជាតោ, វិប្បសន្នានិ ឥន្ទ្រិយានិ, បរិសុទ្ធោ ឆវិវណ្ណោ, សមុគ្គតតារាគណំ វិយ នភំ បរិបុណ្ណទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណប្បដិមណ្ឌិតសរីរំ អហោសិ. សោ តំ ឱលោកេត្វា ‘‘តាវ កិលន្តោ នាម អត្តភាវោ ឯវំ បដិបាកតិកោ ជាតោ’’តិ ចិន្តេត្វា អត្តនោ បញ្ញាមហន្តតាយ ឯវំ បរិត្តកម្បិ វិតក្កំ គហេត្វា កាមវិតក្កោតិ អកាសិ.

បណ្ណសាលាយ បុរតោ និសិន្នោ ចមរបសទគវយរោហិតមិគាទិកេ មគគណេ មនុញ្ញសទ្ទរវនេ មោរវនកុក្កុដាទិកេ បក្ខិគណេ នីលុប្បលកុមុទកមលាទិសញ្ឆន្នានិ បល្លលានិ នានាកុសុមសញ្ឆន្នវិដបា វនរាជិយោ មណិក្ខន្ធនិម្មលជលបវាហញ្ច នទិំ នេរញ្ជរំ បស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ ‘‘សោភនា វតិមេ មិគជាតា បក្ខិគណា បល្លលានិ វនរាជិយោ នទី នេរញ្ជរា’’តិ. សោ តម្បិ ឯវំ បរិត្តកំ វិតក្កំ គហេត្វា កាមវិតក្កមកាសិ, តេនាហ ‘‘ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ’’តិ.

អត្តព្យាពាធាយបីតិ អត្តទុក្ខាយបិ. ឯសេវនយោ សព្ពត្ថ. កិំ បន មហាសត្តស្ស ឧភយទុក្ខាយ សំវត្តនកវិតក្កោ នាម អត្ថីតិ? នត្ថិ. អបរិញ្ញាយំ ឋិតស្ស បន វិតក្កោ យាវ ឧភយព្យាពាធាយ សំវត្តតីតិ ឯតានិ តីណិ នាមានិ លភតិ, តស្មា ឯវមាហ. បញ្ញានិរោធិកោតិ អនុប្បន្នាយ លោកិយលោកុត្តរាយ បញ្ញាយ ឧប្បជ្ជិតុំ ន ទេតិ, លោកិយបញ្ញំ បន អដ្ឋសមាបត្តិបញ្ចាភិញ្ញាវសេន ឧប្បន្នម្បិ សមុច្ឆិន្ទិត្វា ខិបតីតិ បញ្ញានិរោធិកោ. វិឃាតបក្ខិកោតិ ទុក្ខកោដ្ឋាសិកោ. អសង្ខតំ និព្ពានំ នាម, តំ បច្ចក្ខំ កាតុំ ន ទេតីតិ អនិព្ពានសំវត្តនិកោ. អព្ភត្ថំ គច្ឆតីតិ ខយំ នត្ថិភាវំ គច្ឆតិ. ឧទកបុប្ផុឡកោ វិយ និរុជ្ឈតិ. បជហមេវាតិ បជហិមេវ. វិនោទមេវាតិ នីហរិមេវ. ព្យន្តមេវ នំ អកាសិន្តិ វិគតន្តំ និស្សេសំ បរិវដុមំ បរិច្ឆិន្នមេវ នំ អកាសិំ.

២០៨. ព្យាបាទវិតក្កោតិ ន ពោធិសត្តស្ស បរូបឃាតប្បដិសំយុត្តោ នាម វិតក្កោ ចិត្តេ ឧប្បជ្ជតិ, អថស្ស អតិវស្សអច្ចុណ្ហអតិសីតាទីនិ បន បដិច្ច ចិត្តវិបរិណាមភាវោ ហោតិ, តំ សន្ធាយ ‘‘ព្យាបាទវិតក្កោ’’តិ អាហ. វិហិំសាវិតក្កោតិ ន មហាសត្តស្ស បរេសំ ទុក្ខុប្បាទនប្បដិសំយុត្តោ វិតក្កោ ឧប្បជ្ជតិ, ចិត្តេ បន ឧទ្ធតាការោ អនេកគ្គតាការោ ហោតិ, តំ គហេត្វា វិហិំសាវិតក្កមកាសិ. បណ្ណសាលាទ្វារេ និសិន្នោ ហិ សីហព្យគ្ឃាទិកេ វាឡមិគេ សូករាទយោ ខុទ្ទមិគេ វិហិំសន្តេ បស្សតិ. អថ ពោធិសត្តោ ឥមស្មិម្បិ នាម អកុតោភយេ អរញ្ញេ ឥមេសំ តិរច្ឆានគតានំ បច្ចត្ថិកា ឧប្បជ្ជន្តិ, ពលវន្តោ ទុព្ពលេ ខាទន្តិ, ពលវន្តខាទិតា វត្តន្តីតិ ការុញ្ញំ ឧប្បាទេតិ. អញ្ញេបិ ពិឡារាទយោ កុក្កុដមូសិកាទីនិ ខាទន្តេ បស្សតិ, គាមំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋោ មនុស្សេ រាជកម្មិកេហិ ឧបទ្ទុតេ វធពន្ធាទីនិ អនុភវន្តេ អត្តនោ កសិវណិជ្ជាទីនិ កម្មានិ កត្វា ជីវិតុំ ន លភន្តីតិ ការុញ្ញំ ឧប្បាទេតិ, តំ សន្ធាយ ‘‘ឧប្បជ្ជតិ វិហិំសាវិតក្កោ’’តិ អាហ. តថា តថាតិ តេន តេន អាការេន. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – កាមវិតក្កាទីសុ យំ យំ វិតក្កេតិ, យំ យំ វិតក្កំ បវត្តេតិ, តេន តេនេ ចស្សាការេន កាមវិតក្កាទិភាវោ ចេតសោ ន ហិ ហោតីតិ. បហាសិ នេក្ខម្មវិតក្កន្តិ នេក្ខម្មវិតក្កំ បជហតិ. ពហុលមកាសីតិ ពហុលំ ករោតិ. តស្ស តំ កាមវិតក្កាយ ចិត្តន្តិ តស្ស តំ ចិត្តំ កាមវិតក្កត្ថាយ. យថា កាមវិតក្កសម្បយុត្តំ ហោតិ, ឯវមេវំ នមតីតិ អត្ថោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ.

ឥទានិ អត្ថទីបិកំ ឧបមំ ទស្សេន្តោ សេយ្យថាបី តិអាទិមាហ. តត្ថ កិដ្ឋសម្ពាធេតិ សស្សសម្ពាធេ. អាកោដេយ្យាតិ ឧជុកំ បិដ្ឋិយំ បហរេយ្យ. បដិកោដេយ្យាតិ តិរិយំ ផាសុកាសុ បហរេយ្យ. សន្និរុន្ធេយ្យាតិ អាវរិត្វា តិដ្ឋេយ្យ. សន្និវារេយ្យាតិ ឥតោ ចិតោ ច គន្តុំ ន ទទេយ្យ. តតោនិទានន្តិ តេន ការណេន, ឯវំ អរក្ខិតានំ គុន្នំ បរេសំ សស្សខាទនការណេនាតិ អត្ថោ. ពាលោ ហិ គោបាលោកោ ឯវំ គាវោ អរក្ខមានោ ‘‘អយំ អម្ហាកំ ភត្តវេតនំ ខាទតិ, ឧជុំ គាវោ រក្ខិតុម្បិ ន សក្កោតិ, កុលេហិ សទ្ធិំ វេរំ គណ្ហាបេតី’’តិ គោសាមិកានម្បិ សន្តិកា វធាទីនិ បាបុណាតិ, កិដ្ឋសាមិកានម្បិ. បណ្ឌិតោ បន ឥមានិ ចត្តារិ ភយានិ សម្បស្សន្តោ គាវោ សាធុកំ រក្ខតិ, តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. អាទីនវន្តិ ឧបទ្ទវំ. ឱការន្តិ លាមកំ, ខន្ធេសុ វា ឱតារំ. សំកិលេសន្តិ កិលិដ្ឋភាវំ. នេក្ខម្មេតិ នេក្ខម្មម្ហិ. អានិសំសន្តិ វិសុទ្ធិបក្ខំ. វោទានបក្ខន្តិ ឥទំ តស្សេវ វេវចនំ, កុសលានំ ធម្មានំ នេក្ខម្មម្ហិ វិសុទ្ធិបក្ខំ អទ្ទសន្តិ អត្ថោ.

២០៩. នេក្ខម្មន្តិ ច កាមេហិ និស្សដំ សព្ពកុសលំ, ឯកធម្មេ សង្គយ្ហមានេ និព្ពានមេវ. តត្រិទំ ឱបម្មសំសន្ទនំ – កិដ្ឋសម្ពាធំ វិយ ហិ រូបាទិអារម្មណំ, កូដគាវោ វិយ កូដចិត្តំ, បណ្ឌិតគោបាលកោ វិយ ពោធិសត្តោ, ចតុព្ពិធភយំ វិយ អត្តបរូភយព្យាពាធាយ សំវត្តនវិតក្កោ, បណ្ឌិតគោបាលកស្ស ចតុព្ពិធំ ភយំ ទិស្វា កិដ្ឋសម្ពាធេ អប្បមាទេន គោរក្ខណំ វិយ ពោធិសត្តស្ស ឆព្ពស្សានិ បធានំ បទហតោ អត្តព្យាពាធាទិភយំ ទិស្វា រូបាទីសុ អារម្មណេសុ យថា កាមវិតក្កាទយោ ន ឧប្បជ្ជន្តិ, ឯវំ ចិត្តរក្ខណំ. បញ្ញាវុទ្ធិកោតិអាទីសុ អនុប្បន្នាយ លោកិយលោកុត្តរបញ្ញាយ ឧប្បាទាយ, ឧប្បន្នាយ ច វុទ្ធិយា សំវត្តតីតិ បញ្ញាវុទ្ធិកោ. ន ទុក្ខកោដ្ឋាសាយ សំវត្តតីតិ អវិឃាតបក្ខិកោ. និព្ពានធាតុសច្ឆិកិរិយាយ សំវត្តតីតិ និព្ពានសំវត្តនិកោ. រត្តិំ ចេបិ នំ, ភិក្ខវេ, អនុវិតក្កេយ្យន្តិ សកលរត្តិំ ចេបិ តំ វិតក្កំ បវត្តេយ្យំ. តតោនិទានន្តិ តំមូលកំ. ឱហញ្ញេយ្យាតិ ឧគ្ឃាតីយេយ្យ, ឧទ្ធច្ចាយ សំវត្តេយ្យាតិ អត្ថោ. អារាតិ ទូរេ. សមាធិម្ហាតិ ឧបចារសមាធិតោបិ អប្បនាសមាធិតោបិ. សោ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, អជ្ឈត្តមេវ ចិត្តន្តិ សោ អហំ, ភិក្ខវេ, មា មេ ចិត្តំ សមាធិម្ហា ទូរេ ហោតូតិ អជ្ឈត្តមេវ ចិត្តំ សណ្ឋបេមិ, គោចរជ្ឈត្តេ ឋបេមីតិ អត្ថោ. សន្និសាទេមីតិ តត្ថេវ ច នំ សន្និសីទាបេមិ. ឯកោទិំ ករោមីតិ ឯកគ្គំ ករោមិ. សមាទហាមីតិ សម្មា អាទហាមិ, សុដ្ឋុ អារោបេមីតិ អត្ថោ. មា មេ ចិត្តំ ឩហញ្ញីតិ មា មយ្ហំ ចិត្តំ ឧគ្ឃាតីយិត្ថ, មា ឧទ្ធច្ចាយ សំវត្តតូតិ អត្ថោ.

២១០. ឧប្បជ្ជតិ អព្យាបាទវិតក្កោ…បេ… អវិហិំសាវិតក្កោតិ ឯត្ថ យោ សោ ឥមាយ ហេដ្ឋា វុត្តតរុណវិបស្សនាយ សទ្ធិំ ឧប្បន្នវិតក្កោ កាមបច្ចនីកដ្ឋេន នេក្ខម្មវិតក្កោតិ វុត្តោ. សោយេវ ព្យាបាទបច្ចនីកដ្ឋេន អព្យាបាទវិតក្កោតិ ច វិហិំសាបច្ចនីកដ្ឋេន អវិហិំសាវិតក្កោតិ ច វុត្តោ.

ឯត្តាវតា ពោធិសត្តស្ស សមាបត្តិំ និស្សាយ វិបស្សនាបដ្ឋបនកាលោ កថិតោ. យស្ស ហិ សមាធិបិ តរុណោ, វិបស្សនាបិ. តស្ស វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា អតិចិរំ និសិន្នស្ស កាយោ កិលមតិ, អន្តោ អគ្គិ វិយ ឧដ្ឋហតិ, កច្ឆេហិ សេទា មុច្ចន្តិ, មត្ថកតោ ឧសុមវដ្ដិ វិយ ឧដ្ឋហតិ, ចិត្តំ ហញ្ញតិ វិហញ្ញតិ វិប្ផន្ទតិ. សោ បុន សមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា តំ បរិទមេត្វា មុទុកំ កត្វា សមស្សាសេត្វា បុន វិបស្សនំ បដ្ឋបេតិ. តស្ស បុន អតិចិរំ និសិន្នស្ស តថេវ ហោតិ. សោ បុន សមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា តថេវ ករោតិ. វិបស្សនាយ ហិ ពហូបការា សមាបត្តិ.

យថា យោធស្ស ផលកកោដ្ឋកោ នាម ពហូបការោ ហោតិ, សោ តំ និស្សាយ សង្គាមំ បវិសតិ, តត្ថ ហត្ថីហិបិ អស្សេហិបិ យោធេហិបិ សទ្ធិំ កម្មំ កត្វា អាវុធេសុ វា ខីណេសុ ភុញ្ជិតុកាមតាទិភាវេ វា សតិ និវត្តិត្វា ផលកកោដ្ឋកំ បវិសិត្វា អាវុធានិបិ គណ្ហាតិ, វិស្សមតិបិ, ភុញ្ជតិបិ, បានីយម្បិ បិវតិ, សន្នាហម្បិ បដិសន្នយ្ហតិ, តំ តំ កត្វា បុន សង្គាមំ បវិសតិ, តត្ថ កម្មំ កត្វា បុន ឧច្ចារាទិបីឡិតោ វា កេនចិទេវ វា ករណីយេន ផលកកោដ្ឋកំ បវិសតិ. តត្ថ សន្ថម្ភិត្វា បុន សង្គាមំ បវិសតិ, ឯវំ យោធស្ស ផលកកោដ្ឋកោ វិយ វិបស្សនាយ ពហូបការា សមាបត្តិ.

សមាបត្តិយា បន សង្គាមនិត្ថរណកយោធស្ស ផលកកោដ្ឋកតោបិ វិបស្សនា ពហូបការតរា. កិញ្ចាបិ ហិ សមាបត្តិំ និស្សាយ វិបស្សនំ បដ្ឋបេតិ, វិបស្សនា បន ថាមជាតា សមាបត្តិម្បិ រក្ខតិ. ថាមជាតំ ករោតិ.

យថា ហិ ថលេ នាវម្បិ នាវាយ ភណ្ឌម្បិ សកដភារំ ករោន្តិ. ឧទកំ បត្វា បន សកដម្បិ សកដភណ្ឌម្បិ យុត្តគោណេបិ នាវាភារំ ករោន្តិ. នាវា តិរិយំ សោតំ ឆិន្ទិត្វា សោត្ថិនា សុបដ្ដនំ គច្ឆតិ, ឯវមេវំ កិញ្ចាបិ សមាបត្តិំ និស្សាយ វិបស្សនំ បដ្ឋបេតិ, វិបស្សនា បន ថាមជាតា សមាបត្តិម្បិ រក្ខតិ, ថាមជាតំ ករោតិ. ថលំ បត្វា សកដំ វិយ ហិ សមាបត្តិ. ឧទកំ បត្វា នាវា វិយ វិបស្សនា. ឥតិ ពោធិសត្តស្ស ឯត្តាវតា សមាបត្តិំ និស្សាយ វិបស្សនាបដ្ឋបនកាលោ កថិតោតិ វេទិតព្ពោ.

យញ្ញទេវាតិអាទិ កណ្ហបក្ខេ វុត្តានុសារេនេវ វេទិតព្ពំ, ឥធាបិ អត្ថទីបិកំ ឧបមំ ទស្សេតុំ សេយ្យថាបីតិអាទិមាហ. តត្ថ គាមន្តសម្ភតេសូតិ គាមន្តំ អាហដេសុ. សតិករណីយមេវ ហោតីតិ ឯតា គាវោតិ សតិឧប្បាទនមត្តមេវ កាតព្ពំ ហោតិ. ឥតោ ចិតោ ច គន្ត្វា អាកោដនាទិកិច្ចំ នត្ថិ. ឯតេ ធម្មាតិ ឯតេ សមថវិបស្សនា ធម្មាតិ សតុប្បាទនមត្តមេវ កាតព្ពំ ហោតិ. ឥមិនា ពោធិសត្តស្ស សមថវិបស្សនានំ ថាមជាតកាលោ កថិតោ. តទា កិរស្ស សមាបត្តិំ អប្បនត្ថាយ និសិន្នស្ស អដ្ឋ សមាបត្តិយោ ឯកាវជ្ជនេន អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ, វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា និសិន្នោ សត្ត អនុបស្សនា ឯកប្បហារេនេវ អារុឡ្ហោ ហោតិ.

២១៥. សេយ្យថាបីតិ ឥធ កិំ ទស្សេតិ? អយំ បាដិយេក្កោ អនុសន្ធិ, សត្តានញ្ហិ ហិតូបចារំ អត្តនោ សត្ថុភាវសម្បទញ្ច ទស្សេន្តោ ភគវា ឥមំ ទេសនំ អារភិ. តត្ថ អរញ្ញេតិ អដវិយំ. បវនេតិ វនសណ្ឌេ. អត្ថតោ ហិ ឥទំ ទ្វយំ ឯកមេវ, បឋមស្ស បន ទុតិយំ វេវចនំ. អយោគក្ខេមកាមោតិ ចតូហិ យោគេហិ ខេមំ និព្ភយដ្ឋានំ អនិច្ឆន្តោ ភយមេវ ឥច្ឆន្តោ. សោវត្ថិកោតិ សុវត្ថិភាវាវហោ. បីតិគមនីយោតិ តុដ្ឋិំ គមនីយោ. ‘‘បីតគមនីយោ’’តិ វា បាឋោ. បិទហេយ្យាតិ សាខាទីហិ ថកេយ្យ. វិវរេយ្យាតិ វិសទមុខំ កត្វា វិវដំ ករេយ្យ. កុម្មគ្គន្តិ ឧទកវនបព្ពតាទីហិ សន្និរុទ្ធំ អមគ្គំ. ឱទហេយ្យ ឱកចរន្តិ តេសំ ឱកេ ចរមានំ វិយ ឯកំ ទីបកមិគំ ឯកស្មិំ ឋានេ ឋបេយ្យ. ឱកចារិកន្តិ ទីឃរជ្ជុយា ពន្ធិតំយេវ មិគិំ.

មិគលុទ្ទកោ ហិ អរញ្ញំ មិគានំ វសនដ្ឋានំ គន្ត្វា ‘‘ឥធ វសន្តិ, ឥមិនា មគ្គេន និក្ខមន្តិ, ឯត្ថ ចរន្តិ, ឯត្ថ បិវន្តិ, ឥមិនា មគ្គេន បវិសន្តី’’តិ សល្លក្ខេត្វា មគ្គំ បិធាយ កុម្មគ្គំ វិវរិត្វា ឱកចរញ្ច ឱកចារិកញ្ច ឋបេត្វា សយំ បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ សត្តិំ គហេត្វា តិដ្ឋតិ. អថ សាយន្ហសមយេ មិគា អកុតោភយេ អរញ្ញេ ចរិត្វា បានីយំ បិវិត្វា មិគបោតកេហិ សទ្ធិំ កីឡមានា វសនដ្ឋានសន្តិកំ អាគន្ត្វា ឱកចរញ្ច ឱកចារិកញ្ច ទិស្វា ‘‘សហាយកា នោ អាគតា ភវិស្សន្តី’’តិ និរាសង្កា បវិសន្តិ, តេ មគ្គំ បិហិតំ ទិស្វា ‘‘នាយំ មគ្គោ, អយំ មគ្គោ ភវិស្សតី’’តិ កុម្មគ្គំ បដិបជ្ជន្តិ. មិគលុទ្ទកោ ន តាវ កិញ្ចិ ករោតិ, បវិដ្ឋេសុ បន សព្ពបច្ឆិមំ សណិកំ បហរតិ. សោ ឧត្តសតិ, តតោ សព្ពេ ឧត្តសិត្វា ‘‘ភយំ ឧប្បន្ន’’ន្តិ បុរតោ ឱលោកេន្តា ឧទកេន វា វនេន វា បព្ពតេន វា សន្និរុទ្ធំ មគ្គំ ទិស្វា ឧភោហិ បស្សេហិ អង្គុលិសង្ខលិកំ វិយ គហនវនំ បវិសិតុំ អសក្កោន្តា បវិដ្ឋមគ្គេនេវ និក្ខមិតុំ អារភន្តិ. លុទ្ទកោ តេសំ និវត្តនភាវំ ញត្វា អាទិតោ បដ្ឋាយ តិំសម្បិ ចត្តាលីសម្បិ មិគេ ឃាតេតិ. ឥទំ សន្ធាយ ឯវញ្ហិ សោ, ភិក្ខវេ, មហាមិគសង្ឃោ អបរេន សមយេន អនយព្យសនំ អាបជ្ជេយ្យាតិ វុត្តំ.

‘‘នន្ទីរាគស្សេតំ អធិវចនំ, អវិជ្ជាយេតំ អធិវចន’’ន្តិ ឯត្ថ យស្មា ឥមេ សត្តា អវិជ្ជាយ អញ្ញាណា ហុត្វា នន្ទីរាគេន អាពន្ធិត្វា រូបារម្មណាទីនិ ឧបនីតា វដ្ដទុក្ខសត្តិយា ឃាតំ លភន្តិ. តស្មា ភគវា ឱកចរំ នន្ទីរាគោតិ, ឱកចារិកំ អវិជ្ជាតិ កត្វា ទស្សេសិ.

មិគលុទ្ទកោ ហិ ឯកទាបិ តេសំ សាខាភង្គេន សរីរំ បុញ្ឆិត្វា មនុស្សគន្ធំ អបនេត្វា ឱកចរំ ឯកស្មិំ ឋានេ ឋបេត្វា ឱកចារិកំ សហ រជ្ជុយា វិស្សជ្ជេត្វា អត្តានំ បដិច្ឆាទេត្វា សត្តិំ អាទាយ ឱកចរស្ស សន្តិកេ តិដ្ឋតិ, ឱកចារិកា មិគគណស្ស ចរណដ្ឋានាភិមុខី គច្ឆតិ. តំ ទិស្វា មិគា សីសានិ ឧក្ខិបិត្វា តិដ្ឋន្តិ, សាបិ សីសំ ឧក្ខិបិត្វា តិដ្ឋតិ, តេ ‘‘អម្ហាកំ សមជាតិកា អយ’’ន្តិ គោចរំ គណ្ហន្តិ. សាបិ តិណានិ ខាទន្តី វិយ សណិកំ ឧបគច្ឆតិ. អារញ្ញិកោ យូថបតិមិគោ តស្សា វាតំ លភិត្វា សកភរិយំ វិស្សជ្ជេត្វា តទភិមុខោ ហោតិ.

សត្តានញ្ហិ នវនវមេវ បិយំ ហោតិ. ឱកចារិកា អារញ្ញិកស្ស មិគស្ស អច្ចាសន្នភាវំ អទត្វា តទភិមុខីវ បច្ឆតោ បដិក្កមិត្វា ឱកចរស្ស សន្តិកំ គច្ឆតិ, យត្ថ យត្ថស្សា រជ្ជុ លគ្គតិ, តត្ថ តត្ថ ខុរេន បហរិត្វា មោចេតិ, អារញ្ញិកោ មិគោ ឱកចរំ ទិស្វា ឱកចារិកាយ សម្មត្តោ ហុត្វា ឱកចរេ ឧសូយំ កត្វា បិដ្ឋិំ នាមេត្វា សីសំ កម្បេន្តោ តិដ្ឋតិ, តស្មិំ ខណេ សត្តិំ ជិវ្ហាយ លេហន្តោបិ ‘‘កិំ ឯត’’ន្តិ ន ជានាតិ, ឱកចរោបិ សចស្ស ឧបរិភាគេន តំ មិគំ បហរិតុំ សុខំ ហោតិ, បិដ្ឋិំ នាមេតិ. សចស្ស ហេដ្ឋាភាគេន បហរិតុំ សុខំ ហោតិ, ហទយំ ឧន្នាមេតិ. អថ លុទ្ទកោ អារញ្ញិកំ មិគំ សត្តិយា បហរិត្វា តត្ថេវ ឃាតេត្វា មំសំ អាទាយ គច្ឆតិ. ឯវមេវ យថា សោ មិគោ ឱកចារិកាយ សម្មត្តោ ឱកចរេ ឧសូយំ កត្វា សត្តិំ ជិវ្ហាយ លេហន្តោបិ កិញ្ចិ ន ជានាតិ, តថា ឥមេ សត្តា អវិជ្ជាយ សម្មត្តា អន្ធភូតា កិញ្ចិ អជានន្តា រូបាទីសុ នន្ទីរាគំ ឧបគម្ម វដ្ដទុក្ខសត្តិយា វធំ លភន្តីតិ ភគវា ឱកចរំ នន្ទីរាគោតិ, ឱកចារិកំ អវិជ្ជាតិ កត្វា ទស្សេសិ.

ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, វិវដោ មយា ខេមោ មគ្គោតិ ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, មយា ឥមេសំ សត្តានំ ហិតចរណេន សម្មាសម្ពោធិំ បត្វា អហំ ពុទ្ធោស្មីតិ តុណ្ហីភូតេន អនិសីទិត្វា ធម្មចក្កប្បវត្តនតោ បដ្ឋាយ ធម្មំ ទេសេន្តេន វិវដោ ខេមោ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, បិហិតោ កុម្មគ្គោ, អញ្ញាតកោណ្ឌញ្ញាទីនំ ភព្ពបុគ្គលានំ ឩហតោ ឱកចរោ នន្ទីរាគោ ទ្វេធា ឆេត្វា បាតិតោ, នាសិតា ឱកចារិកា អវិជ្ជា សព្ពេន សព្ពំ សមុគ្ឃាតិតាតិ អត្តនោ ហិតូបចារំ ទស្សេសិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

ទ្វេធាវិតក្កសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.