៤. ចូឡទុក្ខក្ខន្ធសុត្តវណ្ណនា

១៧៥. ឯវំ មេ សុតន្តិ ចូឡទុក្ខក្ខន្ធសុត្តំ. តត្ថ សក្កេសូតិ ឯវំនាមកេ ជនបទេ. សោ ហិ ជនបទោ សក្យានំ រាជកុមារានំ វសនដ្ឋានត្តា សក្យាត្វេវ សង្ខ្យំ គតោ. សក្យានំ បន ឧប្បត្តិ អម្ពដ្ឋសុត្តេ អាគតាវ. កបិលវត្ថុស្មិន្តិ ឯវំនាមកេ នគរេ. តញ្ហិ កបិលស្ស ឥសិនោ និវាសដ្ឋានេ កតត្តា កបិលវត្ថូតិ វុត្តំ, តំ គោចរគាមំ កត្វា. និគ្រោធារាមេតិ និគ្រោធោ នាម សក្កោ, សោ ញាតិសមាគមកាលេ កបិលវត្ថុំ អាគតេ ភគវតិ អត្តនោ អារាមេ វិហារំ ការេត្វា ភគវតោ និយ្យាតេសិ, តស្មិំ វិហរតីតិ អត្ថោ. មហានាមោតិ អនុរុទ្ធត្ថេរស្ស ភាតា ភគវតោ ចុឡបិតុបុត្តោ. សុទ្ធោទនោ សុក្កោទនោ សក្កោទនោ ធោតោទនោ អមិតោទនោតិ ឥមេ បញ្ច ជនា ភាតរោ. អមិតា នាម ទេវី តេសំ ភគិនី. តិស្សត្ថេរោ តស្សា បុត្តោ. តថាគតោ ច នន្ទត្ថេរោ ច សុទ្ធោទនស្ស បុត្តា, មហានាមោ ច អនុរុទ្ធត្ថេរោ ច សុក្កោទនស្ស. អានន្ទត្ថេរោ អមិតោទនស្ស, សោ ភគវតោ កនិដ្ឋោ. មហានាមោ មហល្លកតរោ សកទាគាមី អរិយសាវកោ.

ទីឃរត្តន្តិ មយ្ហំ សកទាគាមិផលុប្បត្តិតោ បដ្ឋាយ ចិររត្តំ ជានាមីតិ ទស្សេតិ. លោភធម្មាតិ លោភសង្ខាតា ធម្មា, នានប្បការកំ លោភំយេវ សន្ធាយ វទតិ. ឥតរេសុបិ ទ្វីសុ ឯសេវ នយោ. បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តីតិ ខេបេត្វា តិដ្ឋន្តិ. ឥទញ្ហិ បរិយាទានំ នាម ‘‘សព្ពំ ហត្ថិកាយំ បរិយាទិយិត្វា សព្ពំ អស្សកាយំ សព្ពំ រថកាយំ សព្ពំ បត្តិកាយំ បរិយាទិយិត្វា ជីវន្តំយេវ នំ ឱសជ្ជេយ្យ’’ន្តិ (សំ. និ. ១.១២៦) ឯត្ថ គហណេ អាគតំ. ‘‘អនិច្ចសញ្ញា, ភិក្ខវេ, ភាវិតា ពហុលីកតា សព្ពំ កាមរាគំ បរិយាទិយតី’’តិ (សំ. និ. ៣.១០២) ឯត្ថ ខេបនេ. ឥធាបិ ខេបនេ អធិប្បេតំ. តេន វុត្តំ ‘‘បរិយាទិយិត្វាតិ ខេបេត្វា’’តិ.

យេន មេ ឯកទា លោភធម្មាបីតិ យេន មយ្ហំ ឯកេកស្មិំ កាលេ លោភធម្មាបិ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តីតិ បុច្ឆតិ. អយំ កិរ រាជា ‘‘សកទាគាមិមគ្គេន លោភទោសមោហា និរវសេសា បហីយន្តី’’តិ សញ្ញី អហោសិ, អយំ ‘‘អប្បហីនំ មេ អត្ថី’’តិបិ ជានាតិ, អប្បហីនកំ ឧបាទាយ បហីនកម្បិ បុន បច្ឆតោវាវត្តតីតិ សញ្ញី ហោតិ. អរិយសាវកស្ស ឯវំ សន្ទេហោ ឧប្បជ្ជតីតិ? អាម ឧប្បជ្ជតិ. កស្មា? បណ្ណត្តិយា អកោវិទត្តា. ‘‘អយំ កិលេសោ អសុកមគ្គវជ្ឈោ’’តិ ឥមិស្សា បណ្ណត្តិយា អកោវិទស្ស ហិ អរិយសាវកស្សបិ ឯវំ ហោតិ. កិំ តស្ស បច្ចវេក្ខណា នត្ថីតិ? អត្ថិ. សា បន ន សព្ពេសំ បរិបុណ្ណា ហោតិ. ឯកោ ហិ បហីនកិលេសមេវ បច្ចវេក្ខតិ. ឯកោ អវសិដ្ឋកិលេសមេវ, ឯកោ មគ្គមេវ, ឯកោ ផលមេវ, ឯកោ និព្ពានមេវ. ឥមាសុ បន បញ្ចសុ បច្ចវេក្ខណាសុ ឯកំ វា ទ្វេ វា នោ លទ្ធុំ ន វដ្ដតិ. ឥតិ យស្ស បច្ចវេក្ខណា ន បរិបុណ្ណា, តស្ស មគ្គវជ្ឈកិលេសបណ្ណត្តិយំ អកោវិទត្តា ឯវំ ហោតិ.

១៧៦. សោ ឯវ ខោ តេតិ សោយេវ លោភោ ទោសោ មោហោ ច តវ សន្តានេ អប្បហីនោ, ត្វំ បន បហីនសញ្ញី អហោសីតិ ទស្សេតិ. សោ ច ហិ តេតិ សោ តុយ្ហំ លោភទោសមោហធម្មោ. កាមេតិ ទុវិធេ កាមេ. ន បរិភុញ្ជេយ្យាសីតិ មយំ វិយ បព្ពជេយ្យាសីតិ ទស្សេតិ.

១៧៧. អប្បស្សាទាតិ បរិត្តសុខា. ពហុទុក្ខាតិ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកទុក្ខមេវេត្ថ ពហុកំ. ពហុបាយាសាតិ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកោ ឧបាយាសកិលេសោយេវេត្ថ ពហុ. អាទីនវោតិ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកោ ឧបទ្ទវោ. ឯត្ថ ភិយ្យោតិ ឯតេសុ កាមេសុ អយំ អាទីនវោយេវ ពហុ. អស្សាទោ បន ហិមវន្តំ ឧបនិធាយ សាសបោ វិយ អប្បោ, បរិត្តកោ. ឥតិ ចេបិ មហានាមាតិ មហានាម ឯវំ ចេបិ អរិយសាវកស្ស. យថាភូតន្តិ យថាសភាវំ. សម្មា នយេន ការណេន បញ្ញាយ សុដ្ឋុ ទិដ្ឋំ ហោតីតិ ទស្សេតិ. តត្ថ បញ្ញាយាតិ វិបស្សនាបញ្ញាយ, ហេដ្ឋាមគ្គទ្វយញាណេនាតិ អត្ថោ. សោ ចាតិ សោ ឯវ មគ្គទ្វយេន ទិដ្ឋកាមាទីនវោ អរិយសាវកោ. បីតិសុខន្តិ ឥមិនា សប្បីតិកានិ ទ្វេ ឈានានិ ទស្សេតិ. អញ្ញំ វា តតោ សន្តតរន្តិ តតោ ឈានទ្វយតោ សន្តតរំ អញ្ញំ ឧបរិឈានទ្វយញ្ចេវ មគ្គទ្វយញ្ច. នេវ តាវ អនាវដ្ដី កាមេសុ ហោតីតិ អថ ខោ សោ ទ្វេ មគ្គេ បដិវិជ្ឈិត្វា ឋិតោបិ អរិយសាវកោ ឧបរិ ឈានានំ វា មគ្គានំ វា អនធិគតត្តា នេវ តាវ កាមេសុ អនាវដ្ដី ហោតិ, អនាវដ្ដិនោ អនាភោគោ ន ហោតិ. អាវដ្ដិនោ សាភោគោយេវ ហោតិ. កស្មា? ចតូហិ ឈានេហិ វិក្ខម្ភនប្បហានស្ស, ទ្វីហិ មគ្គេហិ សមុច្ឆេទប្បហានស្ស អភាវា.

មយ្ហម្បិ ខោតិ ន កេវលំ តុយ្ហេវ, អថ ខោ មយ្ហម្បិ. បុព្ពេវ សម្ពោធាតិ មគ្គសម្ពោធិតោ បឋមតរមេវ. បញ្ញាយ សុទិដ្ឋំ ហោតីតិ ឯត្ថ ឱរោធនាដកា បជហនបញ្ញា អធិប្បេតា. បីតិសុខំ នាជ្ឈគមន្តិ សប្បីតិកានិ ទ្វេ ឈានានិ ន បដិលភិំ. អញ្ញំ វា តតោ សន្តតរន្តិ ឥធ ឧបរិ ឈានទ្វយំ ចេវ ចត្តារោ ច មគ្គា អធិប្បេតា. បច្ចញ្ញាសិន្តិ បដិអញ្ញាសិំ.

១៧៩. ឯកមិទាហំ មហានាម សមយន្តិ កស្មា អារទ្ធំ? អយំ បាដិយេក្កោ អនុសន្ធិ. ហេដ្ឋា កាមានំ អស្សាទោបិ អាទីនវោបិ កថិតោ, និស្សរណំ ន កថិតំ, តំ កថេតុំ អយំ ទេសនា អារទ្ធា. កាមសុខល្លិកានុយោគោ ហិ ឯកោ អន្តោ អត្តកិលមថានុយោគោ ឯកោតិ ឥមេហិ អន្តេហិ មុត្តំ មម សាសនន្តិ ឧបរិ ផលសមាបត្តិសីសេន សកលសាសនំ ទស្សេតុម្បិ អយំ ទេសនា អារទ្ធា.

គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេតិ តស្ស បព្ពតស្ស គិជ្ឈសទិសំ កូដំ អត្ថិ, តស្មា គិជ្ឈកូដោតិ វុច្ចតិ. គិជ្ឈា វា តស្ស កូដេសុ និវសន្តីតិបិ គិជ្ឈកូដោតិ វុច្ចតិ. ឥសិគិលិបស្សេតិ ឥសិគិលិបព្ពតស្ស បស្សេ. កាឡសិលាយន្តិ កាឡវណ្ណេ បិដ្ឋិបាសាណេ. ឧព្ភដ្ឋកា ហោន្តីតិ ឧទ្ធំយេវ ឋិតកា ហោន្តិ អនិសិន្នា. ឱបក្កមិកាតិ ឧព្ភដ្ឋកាទិនា អត្តនោ ឧបក្កមេន និព្ពត្តិតា. និគណ្ឋោ, អាវុសោតិ អញ្ញំ ការណំ វត្តុំ អសក្កោន្តា និគណ្ឋស្ស ឧបរិ បក្ខិបិំសុ. សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវីតិ សោ អម្ហាកំ សត្ថា អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ សព្ពំ ជានាតិ បស្សតីតិ ទស្សេតិ. អបរិសេសំ ញាណទស្សនំ បដិជានាតីតិ សោ អម្ហាកំ សត្ថា អបរិសេសំ ធម្មំ ជានន្តោ អបរិសេសសង្ខាតំ ញាណទស្សនំ បដិជានាតិ, បដិជានន្តោ ច ឯវំ បដិជានាតិ ‘‘ចរតោ ច មេ តិដ្ឋតោ ច…បេ… បច្ចុបដ្ឋិត’’ន្តិ. តត្ថ សតតន្តិ និច្ចំ. សមិតន្តិ តស្សេវ វេវចនំ.

១៨០. កិំ បន តុម្ហេ, អាវុសោ, និគណ្ឋា ជានាថ ឯត្តកំ វា ទុក្ខំ និជ្ជិណ្ណន្តិ ឥទំ ភគវា បុរិសោ នាម យំ ករោតិ, តំ ជានាតិ. វីសតិកហាបណេ ឥណំ គហេត្វា ទស ទត្វា ‘‘ទស មេ ទិន្នា ទស អវសិដ្ឋា’’តិ ជានាតិ, តេបិ ទត្វា ‘‘សព្ពំ ទិន្ន’’ន្តិ ជានាតិ. ខេត្តស្ស តតិយភាគំ លាយិត្វា ‘‘ឯកោ ភាគោ លាយិតោ, ទ្វេ អវសិដ្ឋា’’តិ ជានាតិ. បុន ឯកំ លាយិត្វា ‘‘ទ្វេ លាយិតា, ឯកោ អវសិដ្ឋោ’’តិ ជានាតិ. តស្មិម្បិ លាយិតេ ‘‘សព្ពំ និដ្ឋិត’’ន្តិ ជានាតិ, ឯវំ សព្ពកិច្ចេសុ កតញ្ច អកតញ្ច ជានាតិ, តុម្ហេហិបិ តថា ញាតព្ពំ សិយាតិ ទស្សេតិ. អកុសលានំ ធម្មានំ បហានន្តិ ឥមិនា អកុសលំ បហាយ កុសលំ ភាវេត្វា សុទ្ធន្តំ បត្តោ និគណ្ឋោ នាម តុម្ហាកំ សាសនេ អត្ថីតិ បុច្ឆតិ.

ឯវំ សន្តេតិ តុម្ហាកំ ឯវំ អជាននភាវេ សតិ. លុទ្ទាតិ លុទ្ទាចារា. លោហិតបាណិនោតិ បាណេ ជីវិតា វោរោបេន្តា លោហិតេន មក្ខិតបាណិនោ. បាណំ ហិ ហនន្តស្សបិ យស្ស លោហិតេន បាណិ ន មក្ខិយតិ, សោបិ លោហិតបាណីត្វេវ វុច្ចតិ. កុរូរកម្មន្តាតិ ទារុណកម្មា. មាតរិ បិតរិ ធម្មិកសមណព្រាហ្មណាទីសុ ច កតាបរាធា. មាគវិកាទយោ វា កក្ខឡកម្មា.

ន ខោ, អាវុសោ, គោតមាតិ ឥទំ និគណ្ឋា ‘‘អយំ អម្ហាកំ វាទេ ទោសំ ទេតិ, មយម្បិស្ស ទោសំ អារោបេមា’’តិ មញ្ញមានា អារភិំសុ. តស្សត្ថោ, ‘‘អាវុសោ, គោតម យថា តុម្ហេ បណីតចីវរានិ ធារេន្តា សាលិមំសោទនំ ភុញ្ជន្តា ទេវវិមានវណ្ណាយ គន្ធកុដិយា វសមានា សុខេន សុខំ អធិគច្ឆថ, ន ឯវំ សុខេន សុខំ អធិគន្តព្ពំ. យថា បន មយំ ឧក្កុដិកប្បធានាទីហិ នានប្បការណំ ទុក្ខំ អនុភវាម, ឯវំ ទុក្ខេន សុខំ អធិគន្តព្ព’’ន្តិ. សុខេន ច ហាវុសោតិ ឥទំ សចេ សុខេន ច សុខំ អធិគន្តព្ពំ សិយា. រាជា អធិគច្ឆេយ្យាតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. តត្ថ មាគធោតិ មគធរដ្ឋស្ស ឥស្សរោ. សេនិយោតិ តស្ស នាមំ. ពិម្ពីតិ អត្តភាវស្ស នាមំ. សោ តស្ស សារភូតោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ អត្តភាវសមិទ្ធិយា ពិម្ពិសារោតិ វុច្ចតិ. សុខវិហារិតរោតិ ឥទំ តេ និគណ្ឋា រញ្ញោ តីសុ បាសាទេសុ តិវិធវយេហិ នាដកេហិ សទ្ធិំ សម្បត្តិអនុភវនំ សន្ធាយ វទន្តិ. អទ្ធាតិ ឯកំសេន. សហសា អប្បដិសង្ខាតិ សាហសំ កត្វា, អប្បច្ចវេក្ខិត្វាវ យថា រត្តោ រាគវសេន ទុដ្ឋោ ទោសវសេន មូឡ្ហោ មោហវសេន ភាសតិ, ឯវមេវំ វាចា ភាសិតាតិ ទស្សេតិ.

តត្ថ បដិបុច្ឆិស្សាមីតិ តស្មិំ អត្ថេ បុច្ឆិស្សាមិ. យថា វោ ខមេយ្យាតិ យថា តុម្ហាកំ រុច្ចេយ្យ. បហោតីតិ សក្កោតិ.

អនិញ្ជមានោតិ អចលមានោ. ឯកន្តសុខំ បដិសំវេទីតិ និរន្តរសុខំ បដិសំវេទី. ‘‘អហំ ខោ, អាវុសោ, និគណ្ឋា បហោមិ…បេ… ឯកន្តសុខំ បដិសំវេទី’’តិ ឥទំ អត្តនោ ផលសមាបត្តិសុខំ ទស្សេន្តោ អាហ. ឯត្ថ ច កថាបតិដ្ឋាបនត្ថំ រាជវារេ សត្ត អាទិំ កត្វា បុច្ឆា កតា. សត្ត រត្តិន្ទិវានិ នប្បហោតីតិ ហិ វុត្តេ ឆ បញ្ច ចត្តារីតិ សុខំ បុច្ឆិតុំ ហោតិ. សុទ្ធវារេ បន សត្តាតិ វុត្តេ បុន ឆ បញ្ច ចត្តារីតិ វុច្ចមានំ អនច្ឆរិយំ ហោតិ, តស្មា ឯកំ អាទិំ កត្វា ទេសនា កតា. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

ចូឡទុក្ខក្ខន្ធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.