៣. មហាទុក្ខក្ខន្ធសុត្តវណ្ណនា

១៦៣. ឯវំ មេ សុតន្តិ មហាទុក្ខក្ខន្ធសុត្តំ. តត្ថ វិនយបរិយាយេន តយោ ជនា សម្ពហុលាតិ វុច្ចន្តិ, តតោ បរំ សង្ឃោ. សុត្តន្តបរិយាយេន តយោ តយោ ឯវ, តតោ ឧទ្ធំ សម្ពហុលាតិ វុច្ចន្តិ. ឥធ សុត្តន្តបរិយាយេន សម្ពហុលាតិ វេទិតព្ពា. បិណ្ឌាយ បាវិសិំសូតិ បវិដ្ឋា, តេ បន ន តាវ បវិដ្ឋា, បវិសិស្សាមាតិ និក្ខន្តត្តា បន បវិសិំសូតិ វុត្តា. យថា គាមំ គមិស្សាមីតិ និក្ខន្តបុរិសោ តំ គាមំ អប្បត្តោបិ ‘‘កុហិំ ឥត្ថន្នាមោ’’តិ វុត្តេ ‘‘គាមំ គតោ’’តិ វុច្ចតិ, ឯវំ. បរិព្ពាជកានំ អារាមោតិ ជេតវនតោ អវិទូរេ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ អារាមោ អត្ថិ, តំ សន្ធាយ ឯវមាហំសុ. សមណោ, អាវុសោតិ, អាវុសោ, តុម្ហាកំ សត្ថា សមណោ គោតមោ. កាមានំ បរិញ្ញន្តិ កាមានំ បហានំ សមតិក្កមំ បញ្ញបេតិ. រូបវេទនាសុបិ ឯសេវ នយោ.

តត្ថ តិត្ថិយា សកសមយំ ជានន្តា កាមានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេយ្យុំ បឋមជ្ឈានំ វទមានា, រូបានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេយ្យុំ អរូបភវំ វទមានា, វេទនានំ បរិញ្ញំ បញ្ញបេយ្យុំ អសញ្ញភវំ វទមានា. តេ បន ‘‘ឥទំ នាម បឋមជ្ឈានំ អយំ រូបភវោ អយំ អរូបភវោ’’តិបិ ន ជានន្តិ. តេ បញ្ញបេតុំ អសក្កោន្តាបិ កេវលំ ‘‘បញ្ញបេម បញ្ញបេមា’’តិ វទន្តិ. តថាគតោ កាមានំ បរិញ្ញំ អនាគាមិមគ្គេន បញ្ញបេតិ, រូបវេទនានំ អរហត្តមគ្គេន. តេ ឯវំ មហន្តេ វិសេសេ វិជ្ជមានេបិ ឥធ នោ, អាវុសោ, កោ វិវេសោតិអាទិមាហំសុ.

តត្ថ ឥធាតិ ឥមស្មិំ បញ្ញាបនេ. ធម្មទេសនាយ វា ធម្មទេសនន្តិ យទិទំ សមណស្ស វា គោតមស្ស ធម្មទេសនាយ សទ្ធិំ អម្ហាកំ ធម្មទេសនំ, អម្ហាកំ វា ធម្មទេសនាយ សទ្ធិំ សមណស្ស គោតមស្ស ធម្មទេសនំ អារព្ភ នានាករណំ វុច្ចេថ, តំ កិន្នាមាតិ វទន្តិ. ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ. ឥតិ វេមជ្ឈេ ភិន្នសុវណ្ណំ វិយ សាសនេន សទ្ធិំ អត្តនោ លទ្ធិវចនមត្តេន សមធុរំ ឋបយិំសុ. នេវ អភិនន្ទិំសូតិ ឯវមេតន្តិ ន សម្បដិច្ឆិំសុ. នប្បដិក្កោសិំសូតិ នយិទំ ឯវន្តិ នប្បដិសេធេសុំ. កស្មា? តេ កិរ តិត្ថិយា នាម អន្ធសទិសា, ជានិត្វា វា អជានិត្វា វា កថេយ្យុន្តិ នាភិនន្ទិំសុ, បរិញ្ញន្តិ វចនេន ឦសកំ សាសនគន្ធោ អត្ថីតិ នប្បដិក្កោសិំសុ. ជនបទវាសិនោ វា តេ សកសមយបរសមយេសុ ន សុដ្ឋុ កុសលាតិបិ ឧភយំ នាកំសុ.

១៦៥. ន ចេវ សម្បាយិស្សន្តីតិ សម្បាទេត្វា កថេតុំ ន សក្ខិស្សន្តិ. ឧត្តរិញ្ច វិឃាតន្តិ អសម្បាយនតោ ឧត្តរិម្បិ ទុក្ខំ អាបជ្ជិស្សន្តិ. សម្បាទេត្វា កថេតុំ អសក្កោន្តានំ នាម ហិ ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជតិ. យថា តំ, ភិក្ខវេ, អវិសយស្មិន្តិ ឯត្ថ យថាតិ ការណវចនំ, តន្តិ និបាតមត្តំ. យស្មា អវិសយេ បញ្ហោ បុច្ឆិតោ ហោតីតិ អត្ថោ. សទេវកេតិ សហ ទេវេហិ សទេវកេ. សមារកាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯវំ តីណិ ឋានានិ លោកេ បក្ខិបិត្វា ទ្វេ បជាយាតិ បញ្ចហិបិ សត្តលោកមេវ បរិយាទិយិត្វា ឯតស្មិំ សទេវកាទិភេទេ លោកេ តំ ទេវំ វា មនុស្សំ វា ន បស្សាមីតិ ទីបេតិ. ឥតោ វា បន សុត្វាតិ ឥតោ វា បន មម សាសនតោ សុត្វា អតថាគតោបិ អតថាគតសាវកោបិ អារាធេយ្យ បរិតោសេយ្យ. អញ្ញថា អារាធនំ នាម នត្ថីតិ ទស្សេតិ.

១៦៦. ឥទានិ អត្តនោ តេសំ បញ្ហានំ វេយ្យាករណេន ចិត្តារាធនំ ទស្សេន្តោ កោ ច, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. កាមគុណាតិ កាមយិតព្ពដ្ឋេន កាមា. ពន្ធនដ្ឋេន គុណា. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អហតានំ វត្ថានំ ទ្វិគុណំ សង្ឃាដិ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៨) ឯត្ថ ហិ បដលដ្ឋោ គុណដ្ឋោ. ‘‘អច្ចេន្តិ កាលា តរយន្តិ រត្តិយោ, វយោគុណា អនុបុព្ពំ ជហន្តី’’តិ (សំ. និ. ១.៤) ឯត្ថ រាសដ្ឋោ គុណដ្ឋោ. ‘‘សតគុណា ទក្ខិណា បាដិកង្ខិតព្ពា’’តិ (ម. និ. ៣.៣៧៩) ឯត្ថ អានិសំសដ្ឋោ គុណដ្ឋោ. ‘‘អន្តំ អន្តគុណំ (ខុ. បា. ៣ ទ្វត្តិំសាការេ; ទី. និ. ២.៣៧៧) កយិរា មាលាគុណេ ពហូ’’តិ (ធ. ប. ៥៣) ឯត្ថ ពន្ធនដ្ឋោ គុណដ្ឋោ. ឥធាបិ ឯសេវ អធិប្បេតោ, តេន វុត្តំ ‘‘ពន្ធនដ្ឋេន គុណា’’តិ. ចក្ខុវិញ្ញេយ្យាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណេន បស្សិតព្ពា. ឯតេនុបាយេន សោតវិញ្ញេយ្យាទីសុបិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥដ្ឋាតិ បរិយិដ្ឋា វា ហោន្តុ មា វា, ឥដ្ឋារម្មណភូតាតិ អត្ថោ. កន្តាតិ កមនីយា. មនាបាតិ មនវឌ្ឍនកា. បិយរូបាតិ បិយជាតិកា. កាមូបសំហិតាតិ អារម្មណំ កត្វា ឧប្បជ្ជមានេន កាមេន ឧបសំហិតា. រជនីយាតិ រជ្ជនិយា, រាគុប្បត្តិការណភូតាតិ អត្ថោ.

១៦៧. យទិ មុទ្ទាយាតិអាទីសុ មុទ្ទាតិ អង្គុលិបព្ពេសុ សញ្ញំ ឋបេត្វា ហត្ថមុទ្ទា. គណនាតិ អច្ឆិទ្ទគណនា. សង្ខានន្តិ បិណ្ឌគណនា. យាយ ខេត្តំ ឱលោកេត្វា ឥធ ឯត្តកា វីហី ភវិស្សន្តិ, រុក្ខំ ឱលោកេត្វា ឥធ ឯត្តកានិ ផលានិ ភវិស្សន្តិ, អាកាសំ ឱលោកេត្វា ឥមេ អាកាសេ សកុណា ឯត្តកា នាម ភវិស្សន្តីតិ ជានន្តិ.

កសីតិ កសិកម្មំ. វណិជ្ជាតិ ជង្ឃវណិជ្ជថលវណិជ្ជាទិវណិប្បថោ. គោរក្ខន្តិ អត្តនោ វា បរេសំ វា គាវោ រក្ខិត្វា បញ្ចគោរសវិក្កយេន ជីវនកម្មំ. ឥស្សត្ថោ វុច្ចតិ អាវុធំ គហេត្វា ឧបដ្ឋានកម្មំ. រាជបោរិសន្តិ អាវុធេន រាជកម្មំ កត្វា ឧបដ្ឋានំ. សិប្បញ្ញតរន្តិ គហិតាវសេសំ ហត្ថិអស្សសិប្បាទិ. សីតស្ស បុរក្ខតោតិ លក្ខំ វិយ សរស្ស សីតស្ស បុរតោ, សីតេន ពាធីយមានោតិ អត្ថោ. ឧណ្ហេបិ ឯសេវ នយោ. ឌំសាទីសុ ឌំសាតិ បិង្គលមក្ខិកា. មកសាតិ សព្ពមក្ខិកា, សរីសបាតិ យេ កេចិ សរិត្វា គច្ឆន្តិ. រិស្សមានោតិ រុប្បមានោ, ឃដ្ដិយមានោ. មីយមានោតិ មរមានោ. អយំ, ភិក្ខវេតិ, ភិក្ខវេ, អយំ មុទ្ទាទីហិ ជីវិកកប្បនំ អាគម្ម សីតាទិបច្ចយោ អាពាធោ. កាមានំ អាទីនវោតិ កាមេសុ ឧបទ្ទវោ, ឧបស្សគ្គោតិ អត្ថោ. សន្ទិដ្ឋិកោតិ បច្ចក្ខោ សាមំ បស្សិតព្ពោ. ទុក្ខក្ខន្ធោតិ ទុក្ខរាសិ. កាមហេតូតិអាទីសុ បច្ចយដ្ឋេន កាមា អស្ស ហេតូតិ កាមហេតុ. មូលដ្ឋេន កាមា និទានមស្សាតិ កាមនិទានោ. លិង្គវិបល្លាសេន បន កាមនិទានន្តិ វុត្តោ. ការណដ្ឋេន កាមា អធិករណំ អស្សាតិ កាមាធិករណោ. លិង្គវិបល្លាសេនេវ បន កាមាធិករណន្តិ វុត្តោ. កាមានមេវ ហេតូតិ ឥទំ និយមវចនំ, កាមបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិយេវាតិ អត្ថោ.

ឧដ្ឋហតោតិ អាជីវសមុដ្ឋាបកវីរិយេន ឧដ្ឋហន្តស្ស. ឃដតោតិ តំ វីរិយំ បុព្ពេនាបរំ ឃដេន្តស្ស. វាយមតោតិ វាយាមំ បរក្កមំ បយោគំ ករោន្តស្ស. នាភិនិប្ផជ្ជន្តីតិ ន និប្ផជ្ជន្តិ, ហត្ថំ នាភិរុហន្តិ. សោចតីតិ ចិត្តេ ឧប្បន្នពលវសោកេន សោចតិ. កិលមតីតិ កាយេ ឧប្បន្នទុក្ខេន កិលមតិ. បរិទេវតីតិ វាចាយ បរិទេវតិ. ឧរត្តាឡិន្តិ ឧរំ តាឡេត្វា. កន្ទតីតិ រោទតិ. សម្មោហំ អាបជ្ជតីតិ វិសញ្ញី វិយ សម្មូឡ្ហោ ហោតិ. មោឃន្តិ តុច្ឆំ. អផលោតិ និប្ផលោ. អារក្ខាធិករណន្តិ អារក្ខការណា. កិន្តីតិ កេន នុ ខោ ឧបាយេន. យម្បិ មេតិ យម្បិ មយ្ហំ កសិកម្មាទីនិ កត្វា ឧប្បាទិតំ ធនំ អហោសិ. តម្បិ នោ នត្ថីតិ តម្បិ អម្ហាកំ ឥទានិ នត្ថិ.

១៦៨. បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, កាមហេតូតិអាទិនាបិ ការណំ ទស្សេត្វាវ អាទីនវំ ទីបេតិ. តត្ថ កាមហេតូតិ កាមបច្ចយា រាជានោបិ រាជូហិ វិវទន្តិ. កាមនិទានន្តិ ភាវនបុំសកំ, កាមេ និទានំ កត្វា វិវទន្តីតិ អត្ថោ. កាមាធិករណន្តិបិ ភាវនបុំសកមេវ, កាមេ អធិករណំ កត្វា វិវទន្តីតិ អត្ថោ. កាមានមេវ ហេតូតិ គាមនិគមនគរសេនាបតិបុរោហិតដ្ឋានន្តរាទីនំ កាមានមេវ ហេតុ វិវទន្តីតិ អត្ថោ. ឧបក្កមន្តីតិ បហរន្តិ. អសិចម្មន្តិ អសិញ្ចេវ ខេដកផលកាទីនិ ច. ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វាតិ ធនុំ គហេត្វា សរកលាបំ សន្នយ្ហិត្វា. ឧភតោព្យូឡន្តិ ឧភតោ រាសិភូតំ. បក្ខន្ទន្តីតិ បវិសន្តិ. ឧសូសូតិ កណ្ឌេសុ. វិជ្ជោតលន្តេសូតិ វិបរិវត្តន្តេសុ. តេ តត្ថាតិ តេ តស្មិំ សង្គាមេ.

អទ្ទាវលេបនា ឧបការិយោតិ ចេត្ថ មនុស្សា បាការបាទំ អស្សខុរសណ្ឋានេន ឥដ្ឋកាហិ ចិនិត្វា ឧបរិ សុធាយ លិម្បន្តិ. ឯវំ កតា បាការបាទា ឧបការិយោតិ វុច្ចន្តិ. តា តិន្តេន កលលេន សិត្តា អទ្ទាវលេបនា នាម ហោន្តិ. បក្ខន្ទន្តីតិ តាសំ ហេដ្ឋា តិខិណអយសូលាទីហិ វិជ្ឈីយមានាបិ បាការស្ស បិច្ឆិលភាវេន អារោហិតុំ អសក្កោន្តាបិ ឧបធាវន្តិយេវ. ឆកណកាយាតិ កុថិតគោមយេន. អភិវគ្គេនាតិ សតទន្តេន. តំ អដ្ឋទន្តាការេន កត្វា ‘‘នគរទ្វារំ ភិន្ទិត្វា បវិសិស្សាមា’’តិ អាគតេ ឧបរិទ្វារេ ឋិតា តស្ស ពន្ធនយោត្តានិ ឆិន្ទិត្វា តេន អភិវគ្គេន ឱមទ្ទន្តិ.

១៦៩. សន្ធិម្បិ ឆិន្ទន្តីតិ ឃរសន្ធិម្បិ ឆិន្ទន្តិ. និល្លោបន្តិ គាមេ បហរិត្វា មហាវិលោបំ ករោន្តិ. ឯកាគារិកន្តិ បណ្ណាសមត្តាបិ សដ្ឋិមត្តាបិ បរិវារេត្វា ជីវគ្គាហំ គហេត្វា អាហរាបេន្តិ. បរិបន្ថេបិ តិដ្ឋន្តីតិ បន្ថទូហនកម្មំ ករោន្តិ. អឌ្ឍទណ្ឌកេហីតិ មុគ្គរេហិ បហារសាធនត្ថំ វា ចតុហត្ថទណ្ឌំ ទ្វេធា ឆេត្វា គហិតទណ្ឌកេហិ. ពិលង្គថាលិកន្តិ កញ្ជិយឧក្ខលិកម្មការណំ, តំ ករោន្តា សីសកបាលំ ឧប្បាដេត្វា តត្តំ អយោគុឡំ សណ្ឌាសេន គហេត្វា តត្ថ បក្ខិបន្តិ, តេន មត្ថលុង្គំ បក្កុថិត្វា ឧបរិ ឧត្តរតិ. សង្ខមុណ្ឌិកន្តិ សង្ខមុណ្ឌកម្មការណំ, តំ ករោន្តា ឧត្តរោដ្ឋឧភតោកណ្ណចូឡិកគឡវាដបរិច្ឆេទេន ចម្មំ ឆិន្ទិត្វា សព្ពកេសេ ឯកតោ គណ្ឋិំ កត្វា ទណ្ឌកេន វល្លិត្វា ឧប្បាដេន្តិ, សហ កេសេហិ ចម្មំ ឧដ្ឋហតិ. តតោ សីសកដាហំ ថូលសក្ខរាហិ ឃំសិត្វា ធោវន្តា សង្ខវណ្ណំ ករោន្តិ.

រាហុមុខន្តិ រាហុមុខកម្មការណំ, តំ ករោន្តា សង្កុនា មុខំ វិវរិត្វា អន្តោមុខេ ទីបំ ជាលេន្តិ. កណ្ណចូឡិកាហិ វា បដ្ឋាយ មុខំ និខាទនេន ខណន្តិ. លោហិតំ បគ្ឃរិត្វា មុខំ បូរេតិ. ជោតិមាលិកន្តិ សកលសរីរំ តេលបិលោតិកាយ វេឋេត្វា អាលិម្បន្តិ. ហត្ថបជ្ជោតិកន្តិ ហត្ថេ តេលបិលោតិកាយ វេឋេត្វា ទីបំ វិយ ជាលេន្តិ. ឯរកវត្តិកន្តិ ឯរកវត្តកម្មការណំ, តំ ករោន្តា គីវតោ បដ្ឋាយ ចម្មពទ្ធេ កន្តិត្វា គោប្ផកេ ឋបេន្តិ. អថ នំ យោត្តេហិ ពន្ធិត្វា កឌ្ឍន្តិ. សោ អត្តនោ ចម្មពទ្ធេ អក្កមិត្វា អក្កមិត្វា បតតិ. ចីរកវាសិកន្តិ ចីរកវាសិកកម្មការណំ, តំ ករោន្តា តថេវ ចម្មពទ្ធេ កន្តិត្វា កដិយំ ឋបេន្តិ. កដិតោ បដ្ឋាយ កន្តិត្វា គោប្ផកេសុ ឋបេន្តិ. ឧបរិមេហិ ហេដ្ឋិមសរីរំ ចីរកនិវាសននិវត្ថំ វិយ ហោតិ. ឯណេយ្យកន្តិ ឯណេយ្យកកម្មការណំ. តំ ករោន្តា ឧភោសុ កប្បរេសុ ច ជាណូសុ ច អយវលយានិ ទត្វា អយសូលានិ កោដ្ដេន្តិ. សោ ចតូហិ អយសូលេហិ ភូមិយំ បតិដ្ឋហតិ. អថ នំ បរិវារេត្វា អគ្គិំ ករោន្តិ. ‘‘ឯណេយ្យកោ ជោតិបរិគ្គហោ យថា’’តិ អាគតដ្ឋានេបិ ឥទមេវ វុត្តំ. តំ កាលេន កាលំ សូលានិ អបនេត្វា ចតូហិ អដ្ឋិកោដីហិយេវ ឋបេន្តិ. ឯវរូបា ការណា នាម នត្ថិ.

ពឡិសមំសិកន្តិ ឧភតោមុខេហិ ពឡិសេហិ បហរិត្វា ចម្មមំសន្ហារូនិ ឧប្បាដេន្តិ. កហាបណិកន្តិ សកលសរីរំ តិណ្ហាហិ វាសីហិ កោដិតោ បដ្ឋាយ កហាបណមត្តំ កហាបណមត្តំ បាតេន្តា កោដ្ដេន្តិ. ខារាបតច្ឆិកន្តិ សរីរំ តត្ថ តត្ថ អាវុធេហិ បហរិត្វា កោច្ឆេហិ ខារំ ឃំសន្តិ. ចម្មសំសន្ហារូនិ បគ្ឃរិត្វា សវន្តិ. អដ្ឋិកសង្ខលិកាវ តិដ្ឋតិ. បលិឃបរិវត្តិកន្តិ ឯកេន បស្សេន និបជ្ជាបេត្វា កណ្ណច្ឆិទ្ទេ អយសូលំ កោដ្ដេត្វា បថវិយា ឯកាពទ្ធំ ករោន្តិ. អថ នំ បាទេ គហេត្វា អាវិជ្ឈន្តិ. បលាលបីឋកន្តិ ឆេកោ ការណិកោ ឆវិចម្មំ អច្ឆិន្ទិត្វា និសទបោតេហិ អដ្ឋីនិ ភិន្ទិត្វា កេសេសុ គហេត្វា ឧក្ខិបន្តិ. មំសរាសិយេវ ហោតិ, អថ នំ កេសេហេវ បរិយោនន្ធិត្វា គណ្ហន្តិ. បលាលវដ្ដិំ វិយ កត្វា បន វេឋេន្តិ. សុនខេហិបីតិ កតិបយានិ ទិវសានិ អាហារំ អទត្វា ឆាតកេហិ សុនខេហិ ខាទាបេន្តិ. តេ មុហុត្តេន អដ្ឋិសង្ខលិកមេវ ករោន្តិ. សម្បរាយិកោតិ សម្បរាយេ ទុតិយត្តភាវេ វិបាកោតិ អត្ថោ.

១៧០. ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានន្តិ និព្ពានំ. និព្ពានញ្ហិ អាគម្ម កាមេសុ ឆន្ទរាគោ វិនីយតិ ចេវ បហីយតិ ច, តស្មា និព្ពានំ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានន្តិ ច វុត្តំ. សាមំ វា កាមេ បរិជានិស្សន្តីតិ សយំ វា តេ កាមេ តីហិ បរិញ្ញាហិ បរិជានិស្សន្តិ. តថត្តាយាតិ តថភាវាយ. យថាបដិបន្នោតិ យាយ បដិបទាយ បដិបន្នោ.

១៧១. ខត្តិយកញ្ញា វាតិអាទិ អបរិត្តេន វិបុលេន កុសលេន គហិតបដិសន្ធិកំ វត្ថាលង្ការាទីនិ លភនដ្ឋានេ និព្ពត្តំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. បន្នរសវស្សុទ្ទេសិកាតិ បន្នរសវស្សវយា. ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ. វយបទេសំ កស្មា គណ្ហាតិ? វណ្ណសម្បត្តិទស្សនត្ថំ. មាតុគាមស្ស ហិ ទុគ្គតកុលេ និព្ពត្តស្សាបិ ឯតស្មិំ កាលេ ថោកំ ថោកំ វណ្ណាយតនំ បសីទតិ. បុរិសានំ បន វីសតិវស្សកាលេ បញ្ចវីសតិវស្សកាលេ បសន្នំ ហោតិ. នាតិទីឃាតិអាទីហិ ឆទោសវិរហិតំ សរីរសម្បត្តិំ ទីបេតិ. វណ្ណនិភាតិ វណ្ណោយេវ.

ជិណ្ណន្តិ ជរាជិណ្ណំ. គោបានសិវង្កន្តិ គោបានសី វិយ វង្កំ. ភោគ្គន្តិ ភគ្គំ, ឥមិនាបិស្ស វង្កភាវមេវ ទីបេតិ. ទណ្ឌបរាយណន្តិ ទណ្ឌបដិសរណំ ទណ្ឌទុតិយំ. បវេធមានន្តិ កម្បមានំ. អាតុរន្តិ ជរាតុរំ. ខណ្ឌទន្តន្តិ ជិណ្ណភាវេន ខណ្ឌិតទន្តំ. បលិតកេសន្តិ បណ្ឌរកេសំ. វិលូនន្តិ លុញ្ចិត្វា គហិតកេសំ វិយ ខល្លាដំ. ខលិតសិរន្តិ មហាខល្លាដសីសំ. វលិនន្តិ សញ្ជាតវលិំ. តិលកាហតគត្តន្តិ សេតកាឡតិលកេហិ វិកិណ្ណសរីរំ. អាពាធិកន្តិ ព្យាធិកំ. ទុក្ខិតន្តិ ទុក្ខបត្តំ.

ពាឡ្ហគិលានន្តិ អធិមត្តគិលានំ. សិវថិកាយ ឆឌ្ឌិតន្តិ អាមកសុសានេ បាតិតំ. សេសមេត្ថ សតិបដ្ឋានេ វុត្តមេវ. ឥធាបិ និព្ពានំយេវ ឆន្ទរាគវិនយោ.

១៧៣. នេវ តស្មិំ សមយេ អត្តព្យាពាធាយាតិ តស្មិំ សមយេ អត្តនោបិ ទុក្ខត្ថាយ ន ចេតេតិ. អព្យាពជ្ឈំយេវាតិ និទ្ទុក្ខមេវ.

១៧៤. យំ, ភិក្ខវេ, វេទនា អនិច្ចាតិ, ភិក្ខវេ, យស្មា វេទនា អនិច្ចា, តស្មា អយំ អនិច្ចាទិអាការោវ វេទនាយ អាទីនវោតិ អត្ថោ, និស្សរណំ វុត្តប្បការមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

មហាទុក្ខក្ខន្ធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.