៦. បាយាសិវគ្គោ

១. បឋមអគារិយវិមានវណ្ណនា

យថា វនំ ចិត្តលតំ បភាសតីតិ អគារិយវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. តេន សមយេន រាជគហេ ឯកំ កុលំ ឧភតោបសន្នំ ហោតិ សីលាចារសម្បន្នំ ឱបានភូតំ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីនំ. តេ ទ្វេ ជយម្បតិកា រតនត្តយំ ឧទ្ទិស្ស យាវជីវំ បុញ្ញានិ កត្វា តតោ ចុតា តាវតិំសេសុ និព្ពត្តិំសុ, តេសំ ទ្វាទសយោជនិកំ កនកវិមានំ និព្ពត្តិ. តេ តត្ថ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវន្តិ. អថាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោតិអាទិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

១០៤៨. ‘‘យថា វនំ ចិត្តលតំ បភាសតិ, ឧយ្យានសេដ្ឋំ តិទសានមុត្តមំ;

តថូបមំ តុយ្ហមិទំ វិមានំ, ឱភាសយំ តិដ្ឋតិ អន្តលិក្ខេ.

១០៤៩. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ, មនុស្សភូតោ កិមកាសិ បុញ្ញំ;

កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវោ, វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

ថេរោ បុច្ឆិ.

១០៥០. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ, មោគ្គល្លានេន បុច្ឆិតោ;

បញ្ហំ បុដ្ឋោ វិយាកាសិ, យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១០៥១. ‘‘អហញ្ច ភរិយា ច មនុស្សលោកេ, ឱបានភូតា ឃរមាវសិម្ហ;

អន្នញ្ច បានញ្ច បសន្នចិត្តា, សក្កច្ច ទានំ វិបុលំ អទម្ហ.

១០៥២. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…

វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

អត្តនោ សម្បត្តិំ ព្យាកាសិ. គាថាសុបិ អបុព្ពំ នត្ថិ.

បឋមអគារិយវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ទុតិយអគារិយវិមានវណ្ណនា

យថា វនំ ចិត្តលតន្តិ ទុតិយអគារិយវិមានំ. ឯត្ថាបិ អដ្ឋុប្បត្តិ អនន្តរសទិសាវ.

១០៥៤. ‘‘យថា វនំ ចិត្តលតំ បភាសតិ, ឧយ្យានសេដ្ឋំ តិទសានមុត្តមំ;

តថូបមំ តុយ្ហមិទំ វិមានំ, ឱភាសយំ តិដ្ឋតិ អន្តលិក្ខេ.

១០៥៥. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ,

មនុស្សភូតោ កិមកាសិ បុញ្ញំ;

កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវោ,

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. – បុច្ឆិ;

១០៥៦. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១០៥៧. ‘‘អហញ្ច ភរិយា ច មនុស្សលោកេ, ឱបានភូតា ឃរមាវសិម្ហ;

អន្នញ្ច បានញ្ច បសន្នចិត្តា, សក្កច្ច ទានំ វិបុលំ អទម្ហ.

១០៥៨. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…

វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

អត្តនោ សម្បត្តិំ ព្យាកាសិ. គាថាសុបិ អបុព្ពំ នត្ថិ.

ទុតិយអគារិយវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ផលទាយកវិមានវណ្ណនា

ឧច្ចមិទំ មណិថូណន្តិ ផលទាយកវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. តេន សមយេន រញ្ញោ ពិម្ពិសារស្ស អកាលេ អម្ពផលានិ បរិភុញ្ជិតុំ ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជិ. សោ អារាមបាលំ អាហ – ‘‘មយ្ហំ ខោ, ភណេ, អម្ពផលេសុ ឥច្ឆា ឧប្បន្នា, តស្មា អម្ពានិ មេ អានេត្វា ទេហី’’តិ. ‘‘ទេវ, នត្ថិ អម្ពេសុ អម្ពផលំ, អបិចាហំ តថា ករោមិ, សចេ ទេវោ កិញ្ចិ កាលំ អាគមេតិ, យថា អម្ពា ន ចិរស្សេវ ផលំ គណ្ហន្តី’’តិ. ‘‘សាធុ, ភណេ, តថា ករោហី’’តិ. អារាមបាលោ អារាមំ គន្ត្វា អម្ពរុក្ខមូលេសុ បំសុំ អបនេត្វា តាទិសំ បំសុំ អាកិរិ, តាទិសញ្ច ឧទកំ អាសិញ្ចិ, យថា ន ចិរស្សេវ អម្ពរុក្ខា សច្ឆិន្នបត្តា អហេសុំ. អថ នំ បំសុំ អបនេត្វា ផារុសកកសដមិស្សកំ បាកតិកំ បំសុំ អាកិរិត្វា សាធុកំ ឧទកំ អទាសិ. តទា អម្ពរុក្ខា ន ចិរេនេវ កោរកិតា បល្លវិតា កុដមលកជាតា ហុត្វា បុប្ផិំសុ, អថ សលាដុកជាតា ហុត្វា ផលានិ គណ្ហិំសុ. តត្ថេកស្មិំ អម្ពរុក្ខេ បឋមតរំ ចត្តារិ ផលានិ មនោសិលាចុណ្ណបិញ្ជរវណ្ណានិ សម្បន្នគន្ធរសានិ បរិណតានិ អហេសុំ.

សោ តានិ គហេត្វា ‘‘រញ្ញោ ទស្សាមី’’តិ គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ បិណ្ឌាយ ចរមានំ ទិស្វា ចិន្តេសិ ‘‘ឥមានិ អម្ពានិ អគ្គផលភូតានិ ឥមស្ស អយ្យស្ស ទស្សាមិ, កាមំ មំ រាជា ហនតុ វា បព្ពាជេតុ វា, រញ្ញោ ហិ ទិន្នេ ទិដ្ឋធម្មេ បូជាមត្តំ អប្បមត្តកំ ផលំ, អយ្យស្ស ទិន្នេ បន ទិដ្ឋធម្មិកម្បិ សម្បរាយិកម្បិ អបរិមាណំ ផលំ ភវិស្សតី’’តិ. ឯវំ បន ចិន្តេត្វា តានិ ផលានិ ថេរស្ស ទត្វា រាជានំ ឧបសង្កមិត្វា រញ្ញោ តមត្ថំ អារោចេសិ. តំ សុត្វា រាជា រាជបុរិសេ អាណាបេសិ ‘‘វីមំសថ តាវ, ភណេ, យថាយំ អាហា’’តិ. ថេរោ បន តានិ ផលានិ ភគវតោ ឧបនាមេសិ. ភគវា តេសុ ឯកំ សារិបុត្តត្ថេរស្ស, ឯកំ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរស្ស, ឯកំ មហាកស្សបត្ថេរស្ស ទត្វា ឯកំ អត្តនា បរិភុញ្ជិ. បុរិសា តំ បវត្តិំ រញ្ញោ អារោចេសុំ.

រាជា តំ សុត្វា ‘‘ធីរោ វតាយំ បុរិសោ, យោ អត្តនោ ជីវិតម្បិ បរិច្ចជិត្វា បុញ្ញបសុតោ អហោសិ, អត្តនោ បរិស្សមញ្ច ឋានគតមេវ អកាសី’’តិ តុដ្ឋចិត្តោ តស្ស ឯកំ គាមវរំ វត្ថាលង្ការាទីនិ ច ទត្វា ‘‘យំ តយា ភណេ អម្ពផលទានេន បុញ្ញំ បសុតំ, តតោ មេ បត្តិំ ទេហី’’តិ អាហ. សោ ‘‘ទេមិ, ទេវ, យថាសុខំ បត្តិំ គណ្ហាហី’’តិ អវោច. អារាមបាលោ អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ឧប្បជ្ជិ, តស្ស សោឡសយោជនិកំ កនកវិមានំ និព្ពត្តិ សត្តសតកូដាគារបដិមណ្ឌិតំ. តំ ទិស្វា អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ បុច្ឆិ –

១០៦០. ‘‘ឧច្ចមិទំ មណិថូណំ វិមានំ, សមន្តតោ សោឡស យោជនានិ;

កូដាគារា សត្តសតា ឧឡារា, វេឡុរិយថម្ភា រុចកត្ថតា សុភា.

១០៦១. ‘‘តត្ថច្ឆសិ បិវសិ ខាទសិ ច, ទិព្ពា ច វីណា បវទន្តិ វគ្គុំ;

អដ្ឋដ្ឋកា សិក្ខិតា សាធុរូបា, ទិព្ពា ច កញ្ញា តិទសចរា ឧឡារា;

នច្ចន្តិ គាយន្តិ បមោទយន្តិ.

១០៦២. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

១០៦៣. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១០៦៤. ‘‘ផលទាយី ផលំ វិបុលំ លភតិ, ទទមុជុគតេសុ បសន្នមានសោ;

សោ ហិ បមោទតិ សគ្គគតោ តិទិវេ, អនុភោតិ ច បុញ្ញផលំ វិបុលំ.

១០៦៥. ‘‘តវេវាហំ មហាមុនិ, អទាសិំ ចតុរោ ផលេ.

១០៦៦. ‘‘តស្មា ហិ ផលំ អលមេវ ទាតុំ, និច្ចំ មនុស្សេន សុខត្ថិកេន;

ទិព្ពានិ វា បត្ថយតា សុខានិ, មនុស្សសោភគ្គតមិច្ឆតា វា.

១០៦៧. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…

វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. – សោបិស្ស ព្យាកាសិ;

១០៦១. តត្ថ អដ្ឋដ្ឋកាតិ ឯកេកស្មិំ កូដាគារេ អដ្ឋដ្ឋកា ចតុសដ្ឋិបរិមាណា. សាធុរូបាតិ រូបសម្បត្តិយា ច សីលាចារសម្បត្តិយា ច សិក្ខាសម្បត្តិយា ច សុន្ទរសភាវា. ទិព្ពា ច កញ្ញាតិ ទេវច្ឆរាយោ. តិទសចរាតិ តិទសេសុ សុខាចារា សុខវិហារិនិយោ. ឧឡារាតិ ឧឡារវិភវា.

១០៦៤. ផលទាយីតិ អត្តនា អម្ពផលស្ស ទិន្នត្តា អត្តានំ សន្ធាយ វទតិ. ផលន្តិ បុញ្ញផលំ. វិបុលន្តិ មហន្តំ លភតិ មនុស្សលោកេ បតិដ្ឋិតោតិ អធិប្បាយោ. ទទន្តិ ទទន្តោ ទានហេតុ. ឧជុគតេសូតិ ឧជុបដិបន្នេសុ. សគ្គគតោតិ ឧប្បជ្ជនវសេន សគ្គំ គតោ, តត្ថាបិ តិទិវេ តាវតិំសភវនេ អនុភោតិ ច បុញ្ញផលំ វិបុលំ យថាហំ, ឯវំ អញ្ញោបីតិ អត្ថោ.

១០៦៦. តស្មាតិ យស្មា ចតុន្នំ ផលានំ ទានមត្តេន ឦទិសី សម្បត្តិ អធិគតា, តស្មា. អលមេវ យុត្តមេវ. និច្ចន្តិ សព្ពកាលំ. ទិព្ពានីតិ ទេវលោកបរិយាបន្នានិ. មនុស្សសោភគ្គតន្តិ មនុស្សេសុ សុភគភាវំ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ផលទាយកវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. បឋមឧបស្សយទាយកវិមានវណ្ណនា

ចន្ទោ យថា វិគតវលាហកេ នភេតិ ឧបស្សយទាយកវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. តេន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គាមកាវាសេ វស្សំ វសិត្វា វុត្ថវស្សោ បវារេត្វា ភគវន្តំ វន្ទិតុំ រាជគហំ គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ សាយំ អញ្ញតរំ គាមំ បវិសិត្វា វសនដ្ឋានំ បរិយេសន្តោ អញ្ញតរំ ឧបាសកំ ទិស្វា បុច្ឆិ – ‘‘ឧបាសក, ឥមស្មិំ គាមេ អត្ថិ កិញ្ចិ បព្ពជិតានំ វសនយោគ្គដ្ឋាន’’ន្តិ. ឧបាសកោ បសន្នចិត្តោ គេហំ គន្ត្វា ភរិយាយ សទ្ធិំ មន្តេត្វា ថេរស្ស វសនយោគ្គំ ឋានំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា តត្ថ អាសនំ បញ្ញាបេត្វា បាទោទកំ បាទបីឋំ ឧបដ្ឋបេត្វា ថេរំ បវេសេត្វា តស្មិំ បាទេ ធោវន្តេ បទីបំ ឧជ្ជាលេត្វា មញ្ចេ បច្ចត្ថរណានិ បញ្ញាបេត្វា អទាសិ. ស្វាតនាយ ច និមន្តេត្វា ថេរស្ស ទុតិយទិវសេ ភោជេត្វា បានកត្ថាយ គុឡបិណ្ឌញ្ច ទត្វា ថេរំ គច្ឆន្តំ អនុគន្ត្វា និវត្តិ. សោ អបរេន សមយេន សហ ភរិយាយ កាលំ កត្វា តាវតិំសភវនេ ទ្វាទសយោជនិកេ កនកវិមានេ និព្ពត្តិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ទ្វីហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ –

១០៦៩. ‘‘ចន្ទោ យថា វិគតវលាហកេ នភេ, ឱភាសយំ គច្ឆតិ អន្តលិក្ខេ;

តថូបមំ តុយ្ហមិទំ វិមានំ, ឱភាសយំ តិដ្ឋតិ អន្តលិក្ខេ.

១០៧០. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ, មនុស្សភូតោ កិមកាសិ បុញ្ញំ;

កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវោ, វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

សោ ទេវបុត្តោ ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –

១០៧១. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១០៧២. ‘‘អហញ្ច ភរិយា ច មនុស្សលោកេ, ឧបស្សយំ អរហតោ អទម្ហ;

អន្នញ្ច បានញ្ច បសន្នចិត្តា, សក្កច្ច ទានំ វិបុលំ អទម្ហ.

១០៧៣. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ… វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

តត្ថ គាថាសុ យំ វត្តព្ពំ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវ;

បឋមឧបស្សយទាយកវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ទុតិយឧបស្សយទាយកវិមានវណ្ណនា

សូរិយោ យថា វិគតវលាហកេ នភេតិ ទុតិយឧបស្សយទាយកវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. តេន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ គាមកាវាសេ វស្សំ វសិត្វា ភគវន្តំ ទស្សនាយ រាជគហំ ឧទ្ទិស្ស គច្ឆន្តា សាយំ អញ្ញតរំ គាមំ សម្បាបុណិំសុ. សេសំ អនន្តរវិមានសទិសមេវ.

១០៧៥. ‘‘សូរិយោ យថា វិគតវលាហកេ នភេ…បេ….

(យថា បុរិមវិមានំ, តថា វិត្ថារេតព្ពំ;)

១០៧៩. ‘‘វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

តត្ថ គាថាសុបិ អបុព្ពំ នត្ថិ;

ទុតិយឧបស្សយទាយកវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ភិក្ខាទាយកវិមានវណ្ណនា

ឧច្ចមិទំ មណិថូណំ វិមានន្តិ ភិក្ខាទាយកវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. តេន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អទ្ធានមគ្គបដិបន្នោ អញ្ញតរំ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋោ ឯកស្ស ឃរទ្ធារេ អដ្ឋាសិ. តត្ថ អញ្ញតរោ បុរិសោ ធោតហត្ថបាទោ ‘‘ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ និសិន្នោ ភោជនំ ឧបនេត្វា បាតិយា បក្ខិត្តេ តំ ភិក្ខុំ ទិស្វា បាតិយា ភត្តំ តស្ស ភិក្ខុនោ បត្តេ អាកិរន្តោ តេន ‘‘ឯកទេសមេវ ទេហី’’តិ វុត្តោបិ សព្ពមេវ អាកិរិ. សោ ភិក្ខុ អនុមោទនំ វត្វា បក្កាមិ. សោ បុរិសោ ‘‘ឆាតជ្ឈត្តស្ស ភិក្ខុនោ មយា អភុញ្ជិត្វា ភត្តំ ទិន្ន’’ន្តិ អនុស្សរន្តោ ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ បដិលភិ. សោ អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ទ្វាទសយោជនិកេ កនកវិមានេ និព្ពត្តិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ទេវចារិកំ ចរន្តោ មហតិយា ទេវិទ្ធិយា វិរោចមានំ ទិស្វា ឥមាហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ –

១០៨១. ‘‘ឧច្ចមិទំ មណិថូណំ វិមានំ, សមន្តតោ ទ្វាទស យោជនានិ;

កូដាគារា សត្តសតា ឧឡារា, វេឡុរិយថម្ភា រុចកត្ថតា សុភា.

១០៨២. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

សោបិ តស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –

១០៨៣. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១០៨៤. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតោ, ទិស្វាន ភិក្ខុំ តសិតំ កិលន្តំ;

ឯកាហំ ភិក្ខំ បដិបាទយិស្សំ, សមង្គិ ភត្តេន តទា អកាសិំ.

១០៨៥. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ… វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

១០៨៤. តត្ថ ឯកាហំ ភិក្ខន្តិ ឯកំ អហំ ភិក្ខាមត្តំ, ឯកំ ភត្តវឌ្ឍិតកន្តិ អត្ថោ. បដិបាទយិស្សន្តិ បដិបាទេសិំ អទាសិំ. សមង្គិ ភត្តេនាតិ ភត្តេន សមង្គីភូតំ, លទ្ធភិក្ខន្តិ អត្ថោ. ឯវំ មហាថេរោ តេន ទេវបុត្តេន អត្តនោ សុចរិតកម្មេ បកាសិតេ សបរិវារស្ស តស្ស ធម្មំ ទេសេត្វា មនុស្សលោកមាគតោ, តំ បវត្តិំ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស កថេសិ. សត្ថា តំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តមហាជនស្ស ធម្មំ ទេសេសិ. សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ.

ភិក្ខាទាយកវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. យវបាលកវិមានវណ្ណនា

ឧច្ចមិទំ មណិថូណំ វិមានន្តិ យវបាលកវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. តេន សមយេន រាជគហេ អញ្ញតរោ ទុគ្គតទារកោ យវខេត្តំ រក្ខតិ. សោ ឯកទិវសំ បាតរាសត្ថាយ កុម្មាសំ លភិត្វា ‘‘ខេត្តំ គន្ត្វា ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ តំ កុម្មាសំ គហេត្វា យវខេត្តំ គន្ត្វា រុក្ខមូលេ និសីទិ. តស្មិំ ខណេ អញ្ញតរោ ខីណាសវត្ថេរោ មគ្គប្បដិបន្នោ ឧបកដ្ឋេ កាលេ តំ ឋានំ បត្វា យវបាលកេន និសិន្នំ រុក្ខមូលំ ឧបសង្កមិ. យវបាលកោ វេលំ ឱលោកេត្វា ‘‘កច្ចិ, ភន្តេ, អាហារោ លទ្ធោ’’តិ អាហ. ថេរោ តុណ្ហី អហោសិ. សោ អលទ្ធភាវំ ញត្វា ‘‘ភន្តេ, ឧបកដ្ឋា វេលា, បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ភុញ្ជិតុំ ន សក្កា, មយ្ហំ អនុកម្បាយ ឥមំ កុម្មាសំ បរិភុញ្ជថា’’តិ វត្វា ថេរស្ស តំ កុម្មាសំ អទាសិ. ថេរោ តំ អនុកម្បន្តោ តស្ស បស្សន្តស្សេវ តំ បរិភុញ្ជិត្វា អនុមោទនំ វត្វា បក្កាមិ. សោបិ ទារកោ ‘‘សុទិន្នំ វត មយា ឦទិសស្ស កុម្មាសទានំ ទទន្តេនា’’តិ ចិត្តំ បសាទេត្វា អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសភវនេ វុត្តនយេនេវ វិមានេ និព្ពត្តិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ឥមាហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ –

១០៨៧. ‘‘ឧច្ចមិទំ មណិថូណំ វិមានំ…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

សោបិ តស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –

១០៨៩. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១០៩០. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតោ, អហោសិំ យវបាលកោ;

អទ្ទសំ វិរជំ ភិក្ខុំ, វិប្បសន្នមនាវិលំ.

១០៩១. ‘‘តស្ស អទាសហំ ភាគំ, បសន្នោ សេហិ បាណិភិ;

កុម្មាសបិណ្ឌំ ទត្វាន, មោទាមិ នន្ទនេ វនេ.

១០៩២. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…

វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

តត្ថ គាថាសុបិ អបុព្ពំ នត្ថិ.

យវបាលកវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. បឋមកុណ្ឌលីវិមានវណ្ណនា

អលង្កតោ មល្យធរោ សុវត្ថោតិ កុណ្ឌលីវិមានំ. តស្ស កា ឧបត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ. តេន សមយេន ទ្វេ អគ្គសាវកា សបរិវារា កាសីសុ ចារិកំ ចរន្តា សូរិយត្ថង្គមនវេលាយំ អញ្ញតរំ វិហារំ បាបុណិំសុ. តំ បវត្តិំ សុត្វា តស្ស វិហារស្ស គោចរគាមេ អញ្ញតរោ ឧបាសកោ ថេរេ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា បាទធោវនំ បាទព្ភញ្ជនតេលំ មញ្ចបីឋំ បច្ចត្ថរណំ បទីបិយញ្ច ឧបនេត្វា ស្វាតនាយ ច និមន្តេត្វា ទុតិយទិវសេ មហាទានំ បវត្តេសិ, ថេរា តស្ស អនុមោទនំ វត្វា បក្កមិំសុ. សោ អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ទ្វាទសយោជនិកេ កនកវិមានេ និព្ពត្តិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ឥមាហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ –

១០៩៤. ‘‘អលង្កតោ មល្យធរោ សុវត្ថោ, សុកុណ្ឌលី កប្បិតកេសមស្សុ;

អាមុត្តហត្ថាភរណោ យសស្សី, ទិព្ពេ វិមានម្ហិ យថាបិ ចន្ទិមា.

១០៩៥. ‘‘ទិព្ពា ច វីណា បវទន្តិ វគ្គុំ, អដ្ឋដ្ឋកា សិក្ខិតា សាធុរូបា;

ទិព្ពា ច កញ្ញា តិទសចរា ឧឡារា, នច្ចន្តិ គាយន្តិ បមោទយន្តិ.

១០៩៦. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

សោបិ តស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –

១០៩៧. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១០៩៨. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតោ, ទិស្វាន សមណេ សីលវន្តេ;

សម្បន្នវិជ្ជាចរណេ យសស្សី, ពហុស្សុតេ តណ្ហក្ខយូបបន្នេ;

អន្នញ្ច បានញ្ច បសន្នចិត្តោ, សក្កច្ច ទានំ វិបុលំ អទាសិំ.

១០៩៩. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…

វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

១០៩៤. តត្ថ សុកុណ្ឌលីតិ សុន្ទរេហិ កុណ្ឌលេហិ អលង្កតកណ្ណោ. ‘‘សកុណ្ឌលី’’តិបិ បាឋោ, សទិសំ កុណ្ឌលំ សកុណ្ឌលំ, តំ អស្ស អត្ថីតិ សកុណ្ឌលី, យុត្តកុណ្ឌលី អញ្ញមញ្ញញ្ច តុយ្ហញ្ច អនុច្ឆវិកកុណ្ឌលីតិ អត្ថោ. កប្បិតកេសមស្សូតិ សម្មាកប្បិតកេសមស្សុ. អាមុត្តហត្ថាភរណោតិ បដិមុក្កអង្គុលិយាទិហត្ថាភរណោ.

១០៩៨. តណ្ហក្ខយូបបន្នេតិ តណ្ហក្ខយំ អរហត្តំ, និព្ពានមេវ វា ឧបគតេ, អធិគតវន្តេតិ អត្ថោ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

បឋមកុណ្ឌលីវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. ទុតិយកុណ្ឌលីវិមានវណ្ណនា

អលង្កតោ មល្យធរោ សុវត្ថោតិ ទុតិយកុណ្ឌលីវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ. តេន សមយេន ទ្វេ អគ្គសាវកា កាសីសុ ជនបទចារិកំ ចរន្តាតិអាទិ សព្ពំ អនន្តរសទិសមេវ.

១១០១. ‘‘អលង្កតោ មល្យធរោ សុវត្ថោ, សុកុណ្ឌលី កប្បិតកេសមស្សុ;

អាមុត្តហត្ថាភរណោ យសស្សី, ទិព្ពេ វិមានម្ហិ យថាបិ ចន្ទិមា.

១១០២. ‘‘ទិព្ពា ច វីណា បវទន្តិ វគ្គុំ;

អដ្ឋដ្ឋកា សិក្ខិតា សាធុរូបា;

ទិព្ពា ច កញ្ញា តិទសចរា ឧឡារា, នច្ចន្តិ គាយន្តិ បមោទយន្តិ.

១១០៣. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. – បុច្ឆិ;

១១០៤. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១១០៥. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតោ, ទិស្វាន សមណេ សាធុរូបេ;

សម្បន្នវិជ្ជាចរណេ យសស្សី, ពហុស្សុតេ សីលវន្តេ បសន្នេ;

អន្នញ្ច បានញ្ច បសន្នចិត្តោ, សក្កច្ច ទានំ វិបុលំ អទាសិំ.

១១០៦. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…

វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

គាថាសុបិ អបុព្ពំ នត្ថិ.

ទុតិយកុណ្ឌលីវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. (ឧត្តរ) បាយាសិវិមានវណ្ណនា

យា ទេវរាជស្ស សភា សុធម្មាតិ ឧត្តរវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ បរិនិព្ពុតេ ធាតុវិភាគេ ច កតេ តត្ថ តត្ថ ថូបេសុ បតិដ្ឋាបិយមានេសុ ធម្មវិនយំ សង្គាយិតុំ ឧច្ចិនិត្វា គហិតេសុ មហាកស្សបប្បមុខេសុ មហាថេរេសុ យាវ វស្សូបគមនា អញ្ញេសុ ច ថេរេសុ អត្តនោ អត្តនោ បរិសាយ សទ្ធិំ តត្ថ តត្ថ វសន្តេសុ អាយស្មា កុមារកស្សបោ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ សេតព្យនគរំ គន្ត្វា សិំសបាវនេ វសិ. អថ បាយាសិ រាជញ្ញោ ថេរស្ស តត្ថ វសនភាវំ សុត្វា មហតា ជនកាយេន បរិវុតោ តំ ឧបសង្កមិត្វា បដិសន្ថារំ កត្វា និសិន្នោ អត្តនោ ទិដ្ឋិគតំ បវេទេសិ. អថ នំ ថេរោ ចន្ទិមសូរិយូទាហរណាទីហិ បរលោកស្ស អត្ថិភាវំ បកាសេន្តោ អនេកវិហិតហេតូបមាលង្កតំ ទិដ្ឋិគណ្ឋិវិនិវេឋនំ នានានយវិចិត្តំ បាយាសិសុត្តំ (ទី. និ. ២.៤០៦ អាទយោ) ទេសេត្វា តំ ទិដ្ឋិសម្បទាយំ បតិដ្ឋាបេសិ.

សោ វិសុទ្ធទិដ្ឋិកោ ហុត្វា សមណព្រាហ្មណកបណទ្ធិកាទីនំ ទានំ ទេន្តោ អនុឡារជ្ឈាសយតាយ លូខំ អទាសិ ឃាសច្ឆាទនមត្តំ កណាជកំ ពិលង្គទុតិយំ សាណានិ ច វត្ថានិ. ឯវំ បន អសក្កច្ចទានំ ទត្វា កាយស្ស ភេទា ហីនកាយំ ឧបបជ្ជិ ចាតុមហារាជិកានំ សហព្យតំ. តស្ស បន កិច្ចាកិច្ចេសុ យុត្តប្បយុត្តោ ឧត្តរោ នាម មាណវោ អហោសិ ទានេ ព្យាវដោ. សោ សក្កច្ចទានំ ទត្វា តាវតិំសកាយំ ឧបបន្នោ, តស្ស ទ្វាទសយោជនិកំ វិមានំ និព្ពត្តិ. សោ កតញ្ញុតំ វិភាវេន្តោ សហ វិមានេន កុមារកស្សបត្ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា វិមានតោ ឱរុយ្ហ បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិ. តំ ថេរោ –

១១០៨. ‘‘យា ទេវរាជស្ស សភា សុធម្មា, យត្ថច្ឆតិ ទេវសង្ឃោ សមគ្គោ;

តថូបមំ តុយ្ហមិទំ វិមានំ, ឱភាសយំ តិដ្ឋតិ អន្តលិក្ខេ.

១១០៩. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. – គាថាហិ បដិបុច្ឆិ;

១១១០. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១១១១. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតោ, រញ្ញោ បាយាសិស្ស អហោសិំ មាណវោ;

លទ្ធា ធនំ សំវិភាគំ អកាសិំ, បិយា ច មេ សីលវន្តោ អហេសុំ;

អន្នញ្ច បានញ្ច បសន្នចិត្តោ, សក្កច្ច ទានំ វិបុលំ អទាសិំ.

១១១២. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…

វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

សោ ទេវបុត្តោ តស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ.