១៣. ចូឡរថវិមានវណ្ណនា

ទឡ្ហធម្មា និសារស្សាតិ ចូឡរថវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ បរិនិព្ពុតេ ធាតុវិភាគំ កត្វា តត្ថ តត្ថ សត្ថុ ថូបេសុ បតិដ្ឋាបិយមានេសុ មហាកស្សបត្ថេរប្បមុខេសុ ធម្មំ សង្គាយិតុំ ឧច្ចិនិត្វា គហិតេសុ សាវកេសុ យាវ វស្សូបគមនា វេនេយ្យាបេក្ខាយ អត្តនោ អត្តនោ បរិសាយ សទ្ធិំ តត្ថ តត្ថ វសន្តេសុ អាយស្មា មហាកច្ចាយនោ បច្ចន្តទេសេ អញ្ញតរស្មិំ អរញ្ញាយតនេ វិហរតិ. តេន សមយេន អស្សករដ្ឋេ បោតលិនគរេ អស្សករាជា រជ្ជំ ការេតិ, តស្ស ជេដ្ឋាយ ទេវិយា បុត្តោ សុជាតោ នាម កុមារោ សោឡសវស្សុទ្ទេសិកោ កនិដ្ឋាយ ទេវិយា និពន្ធនេន បិតរា រដ្ឋតោ បព្ពាជិតោ អរញ្ញំ បវិសិត្វា វនចរកេ និស្សាយ អរញ្ញេ វសតិ. សោ កិរ កស្សបស្ស ភគវតោ សាសនេ បព្ពជិត្វា សីលមត្តេ បតិដ្ឋិតោ បុថុជ្ជនកាលកិរិយំ កត្វា តាវតិំសេសុ និព្ពត្តិត្វា តត្ថ យាវតាយុកំ ឋត្វា អបរាបរំ សុគតិយំយេវ បរិព្ភមន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ភគវតោ អភិសម្ពោធិតោ តិំសវស្សេ អស្សករដ្ឋេ អស្សករញ្ញោ អគ្គមហេសិយា កុច្ឆិស្មិំ និព្ពត្តិ, ‘‘សុជាតោ’’តិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ មហន្តេន បរិវារេន វឌ្ឍតិ.

តស្ស បន មាតរិ កាលកតាយ រាជា អញ្ញំ រាជធីតរំ អគ្គមហេសិដ្ឋានេ ឋបេសិ. សាបិ អបរេន សមយេន បុត្តំ វិជាយិ. តស្សា រាជា បុត្តំ ទិស្វា បសន្នោ ‘‘ភទ្ទេ, តយា ឥច្ឆិតំ វរំ គណ្ហាហី’’តិ វរំ អទាសិ. សា គហិតកំ កត្វា ឋបេត្វា យទា សុជាតកុមារោ សោឡសវស្សុទ្ទេសិកោ ជាតោ, តទា រាជានំ អាហ ‘‘ទេវ, តុម្ហេហិ មម បុត្តំ ទិស្វា តុដ្ឋចិត្តេហិ វរោ ទិន្នោ, តំ ឥទានិ ទេថា’’តិ. ‘‘គណ្ហ, ទេវី’’តិ. ‘‘មយ្ហំ បុត្តស្ស រជ្ជំ ទេថា’’តិ. ‘‘នស្ស, វសលិ, មម ជេដ្ឋបុត្តេ ទេវកុមារសទិសេ សុជាតកុមារេ ឋិតេ កស្មា ឯវំ វទសី’’តិ បដិក្ខិបិ. ទេវី បុនប្បុនំ និពន្ធនំ ករោន្តី មនំ អលភិត្វា ឯកទិវសំ អាហ ‘‘ទេវ, យទិ សច្ចេ តិដ្ឋសិ, ទេហិ ឯវា’’តិ. រាជា ‘‘អនុបធារេត្វា មយា ឥមិស្សា វរោ ទិន្នោ, អយញ្ច ឯវំ វទតី’’តិ វិប្បដិសារី ហុត្វា សុជាតកុមារំ បក្កោសិត្វា តមត្ថំ អារោចេត្វា អស្សូនិ បវត្តេសិ. កុមារោ បិតរំ សោចមានំ ទិស្វា ទោមនស្សប្បត្តោ អស្សូនិ បវត្តេត្វា ‘‘អនុជានាហិ, ទេវ, អហំ អញ្ញត្ថ គមិស្សាមី’’តិ អាហ. តំ សុត្វា រញ្ញា ‘‘អញ្ញំ តេ នគរំ មាបេស្សាមិ, តត្ថ វសេយ្យាសី’’តិ វុត្តេ កុមារោ ន ឥច្ឆិ. ‘‘មម សហាយានំ រាជូនំ សន្តិកេ បេសេស្សាមី’’តិ ច វុត្តេ តម្បិ នានុជានិ. កេវលំ ‘‘ទេវ, អរញ្ញំ គមិស្សាមី’’តិ អាហ. រាជា បុត្តំ អាលិង្គិត្វា សីសេ ចុម្ពិត្វា ‘‘មមច្ចយេន ឥធាគន្ត្វា រជ្ជេ បតិដ្ឋហា’’តិ វត្វា វិស្សជ្ជេសិ.

សោ អរញ្ញំ បវិសិត្វា វនចរកេ និស្សាយ វសន្តោ ឯកទិវសំ មិគវំ គតោ. តស្ស សមណកាលេ សហាយវរោ ឯកោ ទេវបុត្តោ ហិតេសិតាយ មិគរូបេន តំ បលោភេន្តោ ធាវិត្វា អាយស្មតោ មហាកច្ចាយនស្ស វសនដ្ឋានសមីបំ បត្វា អន្តរធាយិ. សោ ‘‘ឥមំ មិគំ ឥទានិ គណ្ហិស្សាមី’’តិ ឧបធាវន្តោ ថេរស្ស វសនដ្ឋានំ បត្វា តំ អបស្សន្តោ ពហិ បណ្ណសាលាយ ថេរំ និសិន្នំ ទិស្វា តស្ស សមីបេ ចាបកោដិំ ឱលុព្ភ អដ្ឋាសិ. ថេរោ តំ ឱលោកេត្វា អាទិតោ បដ្ឋាយ សព្ពំ តស្ស បវត្តិំ ញត្វា អនុគ្គណ្ហន្តោ អជានន្តោ វិយ សង្គហំ ករោន្តោ –

៩៨១. ‘‘ទឡ្ហធម្មា និសារស្ស, ធនុំ ឱលុព្ភ តិដ្ឋសិ;

ខត្តិយោ នុសិ រាជញ្ញោ, អទុ លុទ្ទោ វនេចរោ’’តិ. –

បុច្ឆិ. តត្ថ ទឡ្ហធម្មាតិ ទឡ្ហធនុ. ទឡ្ហធនុ នាម ទ្វិសហស្សថាមំ វុច្ចតិ. ទ្វិសហស្សថាមន្តិ ច យស្ស អារោបិតស្ស ជិយាយ ពទ្ធោ លោហសីសាទីនំ ភារោ ទណ្ឌេ គហេត្វា យាវ កណ្ឌប្បមាណា ឧក្ខិត្តស្ស បថវិតោ មុច្ចតិ. និសារស្សាតិ និរតិសយសារស្ស វិសិដ្ឋសារស្ស រុក្ខស្ស ធនុំ, សារតររុក្ខមយំ ធនុន្តិ អត្ថោ. ឱលុព្ភាតិ សន្និរុម្ភិត្វា. រាជញ្ញោតិ រាជកុមារោ. វនេចរោតិ វនចរោ.

អថ សោ អត្តានំ អាវិករោន្តោ –

៩៨២. ‘‘អស្សកាធិបតិស្សាហំ, ភន្តេ បុត្តោ វនេចរោ;

នាមំ មេ ភិក្ខុ តេ ព្រូមិ, សុជាតោ ឥតិ មំ វិទូ.

៩៨៣. ‘‘មិគេ គវេសមានោហំ, ឱគាហន្តោ ព្រហាវនំ;

មិគំ តញ្ចេវ នាទ្ទក្ខិំ, តញ្ច ទិស្វា ឋិតោ អហ’’ន្តិ. –

អាហ. តត្ថ អស្សកាធិបតិស្សាតិ អស្សករដ្ឋាធិបតិនោ អស្សករាជស្ស. ភិក្ខូតិ ថេរំ អាលបតិ. មិគេ គវេសមានោតិ មិគសូករាទិកេ គវេសន្តោ, មិគវំ ចរន្តោតិ អត្ថោ.

តំ សុត្វា ថេរោ តេន សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ ករោន្តោ –

៩៨៤. ‘‘ស្វាគតំ តេ មហាបុញ្ញ, អថោ តេ អទុរាគតំ;

ឯត្តោ ឧទកមាទាយ, បាទេ បក្ខាលយស្សុ តេ.

៩៨៥. ‘‘ឥទម្បិ បានីយំ សីតំ, អាភតំ គិរិគព្ភរា;

រាជបុត្ត តតោ បិត្វា, សន្ថតស្មិំ ឧបាវិសា’’តិ. – អាហ;

៩៨៤. តត្ថ អទុរាគតន្តិ ទុរាគមនវជ្ជិតំ, មហាបុញ្ញ, តេ ឥធាគមនំ ស្វាគតំ, ន តេ អប្បកម្បិ ទុរាគមនំ អត្ថិ តុយ្ហញ្ច មយ្ហញ្ច បីតិសោមនស្សជននតោតិ អធិប្បាយោ. ‘‘អធុនាគត’’ន្តិបិ បាឋោ, ឥទានិ អាគមនន្តិ អត្ថោ.

៩៨៥. សន្ថតស្មិំ ឧបាវិសាតិ អនន្តរហិតាយ ភូមិយា អនិសីទិត្វា អមុកស្មិំ តិណសន្ថារកេ និសីទាតិ.

តតោ រាជកុមារោ ថេរស្ស បដិសន្ថារំ សម្បដិច្ឆន្តោ អាហ –

៩៨៦. ‘‘កល្យាណី វត តេ វាចា, សវនីយា មហាមុនិ;

នេលា អត្ថវតី វគ្គុ, មន្ត្វា អត្ថញ្ច ភាសសិ.

៩៨៧. ‘‘កា តេ រតិ វនេ វិហរតោ, ឥសិនិសភ វទេហិ បុដ្ឋោ;

តវ វចនបថំ និសាមយិត្វា, អត្ថធម្មបទំ សមាចរេមសេ’’តិ.

៩៨៦. តត្ថ កល្យាណីតិ សុន្ទរា សោភនា. សវនីយាតិ សោតុំ យុត្តា. នេលាតិ និទ្ទោសា. អត្ថវតីតិ អត្ថយុត្តា ទិដ្ឋធម្មិកាទិនា ហិតេន ឧបេតា. វគ្គូតិ មធុរា. មន្ត្វាតិ ជានិត្វា បញ្ញាយ បរិច្ឆិន្ទិត្វា. អត្ថន្តិ អត្ថតោ អនបេតំ ឯកន្តហិតាវហំ.

៩៨៧. ឥសិនិសភាតិ ឥសីសុ និសភ អាជានីយសទិស. វចនបថន្តិ វចនំ. វចនមេវ ហិ អត្ថាធិគមស្ស ឧបាយភាវតោ ‘‘វចនបថ’’ន្តិ វុត្តំ. អត្ថធម្មបទំ សមាចរេមសេតិ ឥធ ចេវ សម្បរាយេ ច អត្ថាវហំ សីលាទិធម្មកោដ្ឋាសំ បដិបជ្ជាមសេ.

ឥទានិ ថេរោ អត្តនោ សម្មាបដិបត្តិំ តស្ស អនុច្ឆវិកំ វទន្តោ –

៩៨៨. ‘‘អហិំសា សព្ពបាណីនំ, កុមារម្ហាក រុច្ចតិ;

ថេយ្យា ច អតិចារា ច, មជ្ជបានា ច អារតិ.

៩៨៩. ‘‘អារតិ សមចរិយា ច, ពាហុសច្ចំ កតញ្ញុតា;

ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បាសំសា, ធម្មា ឯតេ បសំសិយា’’តិ. – អាហ;

៩៨៩. តត្ថ អារតិ សមចរិយា ចាតិ យថាវុត្តា ច បាបធម្មតោ អារតិ, បដិវិរតិ កាយសមតាទិសមចរិយា ច. ពាហុសច្ចន្តិ បរិយត្តិពាហុសច្ចំ. កតញ្ញុតាតិ បរេហិ អត្តនោ កតស្ស ឧបការស្ស ជាននា. បាសំសាតិ អត្ថកាមេហិ កុលបុត្តេហិ បការតោ អាសំសិតព្ពា. ធម្មា ឯតេតិ ឯតេ យថាវុត្តា អហិំសាទិធម្មា. បសំសិយាតិ វិញ្ញូហិ បសំសិតព្ពា.

ឯវំ ថេរោ តស្ស អនុច្ឆវិកំ សម្មាបដិបត្តិំ វត្វា អនាគតំសញាណេន អាយុសង្ខារេ ឱលោកេន្តោ ‘‘បញ្ចមាសមត្តមេវា’’តិ ទិស្វា តំ សំវេជេត្វា ទឡ្ហំ តត្ថ សម្មាបដិបត្តិយំ បតិដ្ឋាបេតុំ ឥមំ គាថមាហ –

៩៩០. ‘‘សន្តិកេ មរណំ តុយ្ហំ, ឱរំ មាសេហិ បញ្ចហិ;

រាជបុត្ត វិជានាហិ, អត្តានំ បរិមោចយា’’តិ.

តត្ថ អត្តានំ បរិមោចយាតិ អត្តានំ អបាយទុក្ខតោ មោចេហិ.

តតោ កុមារោ អត្តនោ មុត្តិយា ឧបាយំ បុច្ឆន្តោ អាហ –

៩៩១. ‘‘កតមំ ស្វាហំ ជនបទំ គន្ត្វា, កិំ កម្មំ កិញ្ច បោរិសំ;

កាយ វា បន វិជ្ជាយ, ភវេយ្យំ អជរាមរោ’’តិ.

តត្ថ កតមំ ស្វាហន្តិ កតមំ សុ អហំ, កតមំ នូតិ អត្ថោ. កិំ កម្មំ កិញ្ច បោរិសន្តិ កត្វាតិ វចនសេសោ. បោរិសន្តិ បុរិសកិច្ចំ.

តតោ ថេរោ តស្ស ធម្មំ ទេសេតុំ ឥមា គាថាយោ អវោច –

៩៩២. ‘‘ន វិជ្ជតេ សោ បទេសោ, កម្មំ វិជ្ជា ច បោរិសំ;

យត្ថ គន្ត្វា ភវេ មច្ចោ, រាជបុត្តាជរាមរោ.

៩៩៣. ‘‘មហទ្ធនា មហាភោគា, រដ្ឋវន្តោបិ ខត្តិយា;

បហូតធនធញ្ញាសេ, តេបិ នោ អជរាមរា.

៩៩៤. ‘‘យទិ តេ សុតា អន្ធកវេណ្ឌុបុត្តា, សូរា វីរា វិក្កន្តប្បហារិនោ;

តេបិ អាយុក្ខយំ បត្តា, វិទ្ធស្តា សស្សតីសមា.

៩៩៥. ‘‘ខត្តិយា ព្រាហ្មណា វេស្សា, សុទ្ទា ចណ្ឌាលបុក្កុសា;

ឯតេ ចញ្ញេ ច ជាតិយា, តេបិ នោ អជរាមរា.

៩៩៦. ‘‘យេ មន្តំ បរិវត្តេន្តិ, ឆឡង្គំ ព្រហ្មចិន្តិតំ;

ឯតេ ចញ្ញេ ច វិជ្ជាយ, តេបិ នោ អជរាមរា.

៩៩៧. ‘‘ឥសយោ ចាបិ យេ សន្តា, សញ្ញតត្តា តបស្សិនោ;

សរីរំ តេបិ កាលេន, វិជហន្តិ តបស្សិនោ.

៩៩៨. ‘‘ភាវិតត្តាបិ អរហន្តោ, កតកិច្ចា អនាសវា;

និក្ខិបន្តិ ឥមំ ទេហំ, បុញ្ញបាបបរិក្ខយា’’តិ.

៩៩២. តត្ថ យត្ថ គន្ត្វាតិ យំ បទេសំ គន្ត្វា កម្មំ វិជ្ជំ បោរិសញ្ច កាយបយោគេន ឥតរបយោគេន ច ឧបគន្ត្វា បាបុណិត្វា ភវេយ្យ អជរាមរោតិ អត្ថោ.

៩៩៣. ហេដ្ឋិមកោដិយា កោដិសតាទិបរិមាណំ សំហរិត្វា ឋបិតំ មហន្តំ ធនំ ឯតេសន្តិ មហទ្ធនា. កុម្ភត្តយាទិកហាបណបរិព្ពយោ មហន្តោ ភោគោ ឯតេសន្តិ មហាភោគា. រដ្ឋវន្តោតិ រដ្ឋសាមិកា, អនេកយោជនបរិមាណំ រដ្ឋំ បសាសន្តាតិ អធិប្បាយោ. ខត្តិយាតិ ខត្តិយជាតិកា. បហូតធនធញ្ញាសេតិ មហាធនធញ្ញសន្និចយា, អត្តនោ បរិសាយ ច សត្តដ្ឋសំវច្ឆរបហោនកធនធញ្ញសន្និចយា. តេបិ នោ អជរាមរាតិ ជរាមរណធម្មា ឯវ, មហទ្ធនតាទីនិបិ តេសំ ឧបរិ និបតន្តំ ជរាមរណំ និវត្តេតុំ ន សក្កោន្តីតិ អត្ថោ.

៩៩៤. អន្ធកវេណ្ឌុបុត្តាតិ អន្ធកវេណ្ឌុស្ស បុត្តាតិ បញ្ញាតា. សូរាតិ សត្តិមន្តោ. វីរាតិ វីរិយវន្តោ. វិក្កន្តប្បហារិនោតិ សូរវីរភាវេនេវ បដិសត្តុពលំ វិក្កម្ម បសយ្ហ បហរណសីលា. វិទ្ធស្តាតិ វិនដ្ឋា. សស្សតីសមាតិ កុលបរម្បរាយ សស្សតីហិ ចន្ទសូរិយាទីហិ សមានា, តេបិ អចិរកាលបវត្តកុលន្វយាតិ អត្ថោ.

៩៩៥. ជាតិយាតិ អត្តនោ ជាតិយា, វិសិដ្ឋតរា បន ជាតិបិ នេសំ ជរាមរណំ និវត្តេតុំ ន សក្កោតីតិ អត្ថោ.

៩៩៦. មន្តន្តិ វេទំ. ឆឡង្គន្តិ កប្បព្យាករណនិរុត្តិសិក្ខាឆន្ទោវិចិតិជោតិសត្ថសង្ខាតេហិ ឆហិ អង្គេហិ ឆឡង្គំ. ព្រហ្មចិន្តិតន្តិ ព្រហ្មេហិ អដ្ឋកាទីហិ ចិន្តិតំ បញ្ញាចក្ខុនា ទិដ្ឋំ.

៩៩៧. សន្តាតិ ឧបសន្តកាយវចីកម្មន្តា. សញ្ញតត្តាតិ សញ្ញតចិត្តា. តបស្សិនោតិ តបនិស្សិតា.

ឥទានិ កុមារោ អត្តនា កត្តព្ពំ វទន្តោ –

៩៩៩. ‘‘សុភាសិតា អត្ថវតី, គាថាយោ តេ មហាមុនិ;

និជ្ឈត្តោម្ហិ សុភដ្ឋេន, ត្វញ្ច មេ សរណំ ភវា’’តិ. –

អាហ. តត្ថ និជ្ឈត្តោម្ហីតិ និជ្ឈាបិតោ ធម្មោជសញ្ញាយ សញ្ញត្តិគតោ អម្ហិ. សុភដ្ឋេនាតិ សុដ្ឋុ ភាសិតេន.

តតោ ថេរោ តំ អនុសាសន្តោ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

១០០០. ‘‘មា មំ ត្វំ សរណំ គច្ឆ, តមេវ សរណំ វជ;

សក្យបុត្តំ មហាវីរំ, យមហំ សរណំ គតោ’’តិ.

តតោ រាជកុមារោ អាហ –

១០០១. ‘‘កតរស្មិំ សោ ជនបទេ, សត្ថា តុម្ហាក មារិស;

អហម្បិ ទដ្ឋុំ គច្ឆិស្សំ, ជិនំ អប្បដិបុគ្គល’’ន្តិ.

បុន ថេរោ អាហ –

១០០២. ‘‘បុរត្ថិមស្មិំ ជនបទេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

តត្ថាសិ បុរិសាជញ្ញោ, សោ ច ខោ បរិនិព្ពុតោ’’តិ.

តត្ថ ថេរេន និសិន្នបទេសតោ មជ្ឈិមទេសស្ស បាចីនទិសាភាគត្តា វុត្តំ ‘‘បុរត្ថិមស្មិំ ជនបទេ’’តិ.

ឯវំ សោ រាជបុត្តោ ថេរស្ស ធម្មទេសនំ សុត្វា បសន្នមានសោ សរណេសុ ច សីលេសុ ច បតិដ្ឋហិ. តេន វុត្តំ –

១០០៣. ‘‘សចេ ហិ ពុទ្ធោ តិដ្ឋេយ្យ, សត្ថា តុម្ហាក មារិស;

យោជនានិ សហស្សានិ, គច្ឆេយ្យំ បយិរុបាសិតុំ.

១០០៤. ‘‘យតោ ច ខោ បរិនិព្ពុតោ, សត្ថា តុម្ហាក មារិស;

និព្ពុតម្បិ មហាវីរំ, គច្ឆាមិ សរណំ អហំ.

១០០៥. ‘‘ឧបេមិ សរណំ ពុទ្ធំ, ធម្មញ្ចាបិ អនុត្តរំ;

សង្ឃញ្ច នរទេវស្ស, គច្ឆាមិ សរណំ អហំ.

១០០៦. ‘‘បាណាតិបាតា វិរមាមិ ខិប្បំ, លោកេ អទិន្នំ បរិវជ្ជយាមិ;

អមជ្ជបោ នោ ច មុសា ភណាមិ, សកេន ទារេន ច ហោមិ តុដ្ឋោ’’តិ.

ឯវំ បន តំ សរណេសុ ច សីលេសុ ច បតិដ្ឋិតំ ថេរោ ឯវមាហ ‘‘រាជកុមារ, តុយ្ហំ ឥធ អរញ្ញវាសេន អត្ថោ នត្ថិ, ន ចិរំ តវ ជីវិតំ, បញ្ចមាសព្ភន្តរេ ឯវ កាលំ ករិស្សសិ, តស្មា តវ បិតុ សន្តិកមេវ គន្ត្វា ទានាទីនិ បុញ្ញានិ កត្វា សគ្គបរាយណោ ភវេយ្យាសី’’តិ វត្វា អត្តនោ សន្តិកេ ធាតុយោ ទត្វា វិស្សជ្ជេសិ. សោ គច្ឆន្តោ ‘‘អហំ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ វចនេន ឥតោ គមិស្សាមិ, តុម្ហេហិបិ មយ្ហំ អនុកម្បាយ តត្ថ អាគន្តព្ព’’ន្តិ វត្វា ថេរស្ស អធិវាសនំ វិទិត្វា វន្ទិត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បិតុ នគរំ គន្ត្វា ឧយ្យានំ បវិសិត្វា អត្តនោ អាគតភាវំ រញ្ញោ និវេទេសិ.

តំ សុត្វា រាជា សបរិវារោ ឧយ្យានំ គន្ត្វា កុមារំ អាលិង្គិត្វា អន្តេបុរំ នេត្វា អភិសិញ្ចិតុកាមោ អហោសិ. កុមារោ ‘‘ទេវ, មយ្ហំ អប្បកំ អាយុ, ឥតោ ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន មរណំ ភវិស្សតិ, កិំ មេ រជ្ជេន, តុម្ហេ និស្សាយ បុញ្ញមេវ ករិស្សាមី’’តិ វត្វា ថេរស្ស គុណំ រតនត្តយស្ស ច អានុភាវំ បវេទេសិ. តំ សុត្វា រាជា សំវេគប្បត្តោ រតនត្តយេ ច ថេរេ ច បសន្នមានសោ មហន្តំ វិហារំ ការេត្វា មហាកច្ចាយនត្ថេរស្ស សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ. ថេរោបិ រាជានំ មហាជនញ្ច អនុគ្គណ្ហន្តោ អាគច្ឆិ. រាជា ច សបរិវារោ ទូរតោវ បច្ចុគ្គមនំ កត្វា ថេរំ វិហារំ បវេសេត្វា ចតូហិ បច្ចយេហិ សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋហន្តោ សរណេសុ ច សីលេសុ ច បតិដ្ឋហិ. កុមារោ ច សីលានិ សមាទិយិត្វា ថេរំ ភិក្ខូ ចេវ សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋហន្តោ ទានានិ ទទន្តោ ធម្មំ សុណន្តោ ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន កាលំ កត្វា តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តិ. តស្ស បុញ្ញានុភាវេន សត្តរតនបដិមណ្ឌិតោ សត្តយោជនប្បមាណោ រថោ ឧប្បជ្ជិ, អនេកានិ ចស្ស អច្ឆរាសហស្សានិ បរិវារោ អហោសិ.

រាជា កុមារស្ស សរីរសក្ការំ កត្វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច មហាទានំ បវត្តេត្វា ចេតិយស្ស បូជំ អកាសិ, តត្ថ មហាជនោ សន្និបតិ, ថេរោបិ សបរិវារោ តំ បទេសំ ឧបគញ្ឆិ. អថ ទេវបុត្តោ អត្តនា កតកុសលកម្មំ ឱលោកេត្វា កតញ្ញុតាយ ‘‘គន្ត្វា ថេរំ វន្ទិស្សាមិ, សាសនគុណេ ច បាកដេ ករិស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ទិព្ពរថំ អារុយ្ហ មហតា បរិវារេន ទិស្សមានរូបោ អាគន្ត្វា រថា ឱរុយ្ហ ថេរស្ស បាទេ វន្ទិត្វា បិតរា សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ កត្វា ថេរំ បយិរុបាសមានោ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិ. តំ ថេរោ ឥមាហិ គាថាហិ បុច្ឆិ –

១០០៧. ‘‘សហស្សរំសីវ យថាមហប្បភោ, ទិសំ យថា ភាតិ នភេ អនុក្កមំ;

តថាបការោ តវាយំ មហារថោ, សមន្តតោ យោជនសត្តមាយតោ.

១០០៨. ‘‘សុវណ្ណបដ្ដេហិ សមន្តមោត្ថដោ, ឧរស្ស មុត្តាហិ មណីហិ ចិត្តិតោ;

លេខា សុវណ្ណស្ស ច រូបិយស្ស ច, សោភេន្តិ វេឡុរិយមយា សុនិម្មិតា.

១០០៩. ‘‘សីសញ្ចិទំ វេឡុរិយស្ស និម្មិតំ, យុគញ្ចិទំ លោហិតកាយ ចិត្តិតំ;

យុត្តា សុវណ្ណស្ស ច រូបិយស្ស ច, សោភន្តិ អស្សា ច ឥមេ មនោជវា.

១០១០. ‘‘សោ តិដ្ឋសិ ហេមរថេ អធិដ្ឋិតោ, ទេវានមិន្ទោវ សហស្សវាហនោ;

បុច្ឆាមិ តាហំ យសវន្ត កោវិទំ, កថំ តយា លទ្ធោ អយំ ឧឡារោ’’តិ.

១០០៧. តត្ថ សហស្សរំសីតិ សូរិយោ. សោ ហិ អនេកសហស្សរំសិមន្តតាយ ‘‘សហស្សរំសី’’តិ វុច្ចតិ. យថាមហប្បភោតិ អត្តនោ មហត្តស្ស អនុរូបប្បភោ. យថា ហិ មហត្តេន សូរិយមណ្ឌលេន សទិសំ ជោតិមណ្ឌលំ នត្ថិ, ឯវំ បភាយបិ. តថា ហិ តំ ឯកស្មិំ ខណេ តីសុ មហាទីបេសុ អាលោកំ ផរន្តំ តិដ្ឋតិ. ទិសំ យថា ភាតិ នភេ អនុក្កមន្តិ នភេ អាកាសេ យថេវ ទិសំ អនុក្កមន្តោ គច្ឆន្តោ យថា យេន បការេន ភាតិ ទិព្ពតិ ជោតតិ. តថាបការោតិ តាទិសាការោ. តវាយន្តិ តវ អយំ.

១០០៨. សុវណ្ណបដ្ដេហីតិ សុវណ្ណមយេហិ បដ្ដេហិ. សមន្តមោត្ថដោ សមន្តតោ ឆាទិតោ. ឧរស្សាតិ ឧរោ អស្ស, រថស្ស ឧរោតិ ច ឦសាមូលំ វទតិ. លេខាតិ វេឡុរិយមយា មាលាកម្មលតាកម្មាទិលេខា. តាសំ សុវណ្ណបដ្ដេសុ ច រជតបដ្ដេសុ ច ទិស្សមានត្តា វុត្តំ ‘‘សុវណ្ណស្ស ច រូបិយស្ស ចា’’តិ. សោភេន្តីតិ រថំ សោភយន្តិ.

១០០៩. សីសន្តិ រថកុព្ពរសីសំ. វេឡុរិយស្ស និម្មិតន្តិ វេឡុរិយេន និម្មិតំ, វេឡុរិយមណិមយន្តិ អត្ថោ. លោហិតកាយាតិ លោហិតកមណិនា, យេន កេនចិ រត្តមណិនា វា. យុត្តាតិ យោជិតា, អថ វា យោត្តា សុវណ្ណស្ស ច រូបិយស្ស ចាតិ សុវណ្ណមយា ច រូបិយមយា ច យោត្តា, សង្ខលិកាតិ អត្ថោ.

១០១០. អធិដ្ឋិតោតិ អត្តនោ ទេវិទ្ធិយា សកលមិទំ ឋានំ អភិភវិត្វា ឋិតោ. សហស្សវាហនោតិ សហស្សយុត្តវាហនោ, សហស្សអាជានីយយុត្តរថោ ទេវានមិន្ទោ យថាតិ អធិប្បាយោ. យសវន្តាតិ អាលបនំ, យសស្សីតិ អត្ថោ. កោវិទន្តិ កុសលញាណវន្តំ, រថារោហនេ វា ឆេកំ. អយំ ឧឡារោតិ អយំ ឧឡារោ មហន្តោ យសោតិ អធិប្បាយោ.

ឯវំ ថេរេន បុដ្ឋោ ទេវបុត្តោ ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –

១០១១. ‘‘សុជាតោ នាមហំ ភន្តេ, រាជបុត្តោ បុរេ អហុំ;

ត្វញ្ច មំ អនុកម្បាយ, សញ្ញមស្មិំ និវេសយិ.

១០១២. ‘‘ខីណាយុកញ្ច មំ ញត្វា, សរីរំ បាទាសិ សត្ថុនោ;

ឥមំ សុជាត បូជេហិ, តំ តេ អត្ថាយ ហេហិតិ.

១០១៣. ‘‘តាហំ គន្ធេហិ មាលេហិ, បូជយិត្វា សមុយ្យុតោ;

បហាយ មានុសំ ទេហំ, ឧបបន្នោម្ហិ នន្ទនំ.

១០១៤. ‘‘នន្ទនេ ច វនេ រម្មេ, នានាទិជគណាយុតេ;

រមាមិ នច្ចគីតេហិ, អច្ឆរាហិ បុរក្ខតោ’’តិ.

១០១២-៣. តត្ថ សរីរន្តី សរីរធាតុំ. ហេហិតីតិ ភវិស្សតិ. សមុយ្យុតោតិ សម្មា ឧយ្យុត្តោ, យុត្តប្បយុត្តោតិ អត្ថោ.

ឯវំ ទេវបុត្តោ ថេរេន បុច្ឆិតមត្ថំ កថេត្វា ថេរំ វន្ទិត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បិតរំ អាបុច្ឆិត្វា រថំ អារុយ្ហ ទេវលោកមេវ គតោ. ថេរោបិ តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ វិត្ថារេន ធម្មកថំ កថេសិ. សា ធម្មកថា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសិ. អថ ថេរោ តំ សព្ពំ អត្តនា ច តេន ច កថិតនិយាមេនេវ សង្គីតិកាលេ ធម្មសង្គាហកានំ អារោចេសិ, តេ ច តំ តថា សង្គហំ អារោបេសុន្តិ.

ចូឡរថវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.