១២. តតិយនាគវិមានវណ្ណនា

កោ នុ ទិព្ពេន យានេនាតិ តតិយនាគវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន សមយេន តយោ ខីណាសវត្ថេរា គាមកាវាសេ វស្សំ ឧបគច្ឆិំសុ. តេ វុត្ថវស្សា បវារេត្វា ‘‘ភគវន្តំ វន្ទិស្សាមា’’តិ រាជគហំ ឧទ្ទិស្ស គច្ឆន្តា អន្តរាមគ្គេ សាយំ អញ្ញតរស្មិំ គាមកេ មិច្ឆាទិដ្ឋិកព្រាហ្មណស្ស ឧច្ឆុខេត្តសមីបំ គន្ត្វា ឧច្ឆុបាលំ បុច្ឆិំសុ ‘‘អាវុសោ, សក្កា អជ្ជ រាជគហំ បាបុណិតុ’’ន្តិ. ‘‘ន សក្កា, ភន្តេ, ឥតោ អឌ្ឍយោជនេ រាជគហំ, ឥធេវ វសិត្វា ស្វេ គច្ឆថា’’តិ អាហ. ‘‘អត្ថេត្ថ កោចិ វសនយោគ្គោ អាវាសោ’’តិ? ‘‘នត្ថិ, ភន្តេ, អហំ បន វោ វសនដ្ឋានំ ជានិស្សាមី’’តិ. ថេរា អធិវាសេសុំ.

សោ ឧច្ឆូសុយេវ យថាឋិតេសុ សាខាមណ្ឌបាការេន ទណ្ឌកានិ ពន្ធិត្វា ឧច្ឆុបណ្ណេហិ ឆាទេត្វា ហេដ្ឋា បលាលំ អត្ថរិត្វា ឯកស្ស ថេរស្ស អទាសិ, ទុតិយស្ស ថេរស្ស តីហិ ឧច្ឆូហិ ទណ្ឌកសង្ខេបេន ពន្ធិត្វា តិណេន ឆាទេត្វា ហេដ្ឋា ច តិណសន្ថរំ កត្វា អទាសិ, ឥតរស្ស អត្តនោ កុដិយំ ទ្វេ តយោ ទណ្ឌកេ សាខាយោ ច នីហរិត្វា ចីវរេន បដិច្ឆាទេន្តោ ចីវរកុដិំ កត្វា អទាសិ. តេ តត្ថ វសិំសុ. អថ វិភាតាយ រត្តិយា កាលស្សេវ ភត្តំ បចិត្វា ទន្តកដ្ឋញ្ច មុខោទកញ្ច ទត្វា សហ ឧច្ឆុរសេន ភត្តំ អទាសិ. តេសំ ភុញ្ជិត្វា អនុមោទនំ កត្វា គច្ឆន្តានំ ឯកេកំ ឧច្ឆុំ អទាសិ ‘‘មយ្ហំ ភាគោ ភវិស្សតី’’តិ. សោ ថោកំ មគ្គំ ថេរេ អនុគន្ត្វា និវត្តន្តោ អត្តនោ វេយ្យាវច្ចញ្ច ទានញ្ច អារព្ភ ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តោ និវត្តិ.

ខេត្តសាមិកោ បន គច្ឆន្តានំ ភិក្ខូនំ បដិបថេន អាគច្ឆន្តោ ភិក្ខូ បុច្ឆិ ‘‘កុតោ វោ ឧច្ឆុ លទ្ធា’’តិ? ‘‘ឧច្ឆុបាលកេន ទិន្នា’’តិ. តំ សុត្វា ព្រាហ្មណោ កុបិតោ អនត្តមនោ តដតដាយមានោ កោធាភិភូតោ តស្ស បិដ្ឋិតោ ឧបធាវិត្វា មុគ្គរេន តំ បហរន្តោ ឯកប្បហារេនេវ ជីវិតា វោរោបេសិ. សោ អត្តនា កតបុញ្ញកម្មមេវ អនុស្សរន្តោ កាលំ កត្វា សុធម្មាទេវសភាយំ និព្ពត្តិ. តស្ស បុញ្ញានុភាវេន សព្ពសេតោ មហន្តោ ទិព្ពវរវារណោ និព្ពត្តិ.

ឧច្ឆុបាលកស្ស មរណំ សុត្វា តស្ស មាតាបិតរោ ចេវ ញាតិមិត្តា ច អស្សុមុខា រោទមានា តំ ឋានំ អគមំសុ, សព្ពេ ច គាមវាសិនោ សន្និបតិំសុ. តត្រស្ស មាតាបិតរោ សរីរកិច្ចំ កាតុំ អារភិំសុ. តស្មិំ ខណេ សោ ទេវបុត្តោ តំ ទិព្ពហត្ថិំ អភិរុហិត្វា សព្ពតាឡាវចរបរិវុតោ បញ្ចង្គិកេន តូរិយេន បវជ្ជមានេន មហន្តេន បរិវារេន មហតិយា ទេវិទ្ធិយា ទេវលោកតោ អាគន្ត្វា តាយ បរិសាយ ទិស្សមានរូបោ អាកាសេ អដ្ឋាសិ. អថ នំ តត្ថ បណ្ឌិតជាតិកោ បុរិសោ ឥមាហិ គាថាហិ តេន កតបុញ្ញកម្មំ បុច្ឆិ –

៩៧៦. ‘‘កោ នុ ទិព្ពេន យានេន, សព្ពសេតេន ហត្ថិនា;

តូរិយតាឡិតនិគ្ឃោសោ, អន្តលិក្ខេ មហីយតិ.

៩៧៧. ‘‘ទេវតា នុសិ គន្ធព្ពោ, អទុ សក្កោ បុរិន្ទទោ;

អជានន្តា តំ បុច្ឆាម, កថំ ជានេមុ តំ មយ’’ន្តិ.

សោបិស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ឯតមត្ថំ ព្យាកាសិ –

៩៧៨. ‘‘នាម្ហិ ទេវោ ន គន្ធព្ពោ, នាបិ សក្កោ បុរិន្ទទោ;

សុធម្មា នាម យេ ទេវា, តេសំ អញ្ញតរោ អហ’’ន្តិ.

៩៧៩. ‘‘បុច្ឆាម ទេវំ សុធម្មំ, បុថុំ កត្វាន អញ្ជលិំ;

កិំ កត្វា មានុសេ កម្មំ, សុធម្មំ ឧបបជ្ជតី’’តិ – បុនបិ បុច្ឆិ;

៩៨០. ‘‘ឧច្ឆាគារំ តិណាគារំ, វត្ថាគារញ្ច យោ ទទេ;

តិណ្ណំ អញ្ញតរំ ទត្វា, សុធម្មំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. – បុនបិ ព្យាកាសិ;

៩៧៦. តត្ថ តូរិយតាឡិតនិគ្ឃោសោតិ តាឡិតបញ្ចង្គិតទិព្ពតូរិយនិគ្ឃោសោ អត្តានំ ឧទ្ទិស្ស បវជ្ជមានទិព្ពតូរិយសទ្ទោ. អន្តលិក្ខេ មហីយតីតិ អាកាសេ ឋត្វា អាកាសដ្ឋេនេវ មហតា បរិវារេន បូជីយតិ.

៩៧៧. ទេវតា នុសីតិ ទេវតា នុ អសិ, កិំ នុ ត្វំ ទេវោសីតិ អត្ថោ. គន្ធព្ពោតិ គន្ធព្ពកាយិកទេវោ អសីតិ អត្ថោ. អទុ សក្កោ បុរិន្ទទោតិ ឧទាហុ បុរេ ទទាតីតិ ‘‘បុរិន្ទទោ’’តិ វិស្សុតោ សក្កោ នុសិ, អថ សក្កោ ទេវរាជា អសីតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច សតិបិ សក្កគន្ធព្ពានំ ទេវភាវេ តេសំ វិសុំ គហិតត្តា គោពលិពទ្ធញាយេន តទញ្ញទេវវាចកោ ទេវសទ្ទោ ទដ្ឋព្ពោ.

៩៧៨. អថ ទេវបុត្តោ ‘‘វិស្សជ្ជនំ នាម បុច្ឆាសភាគេន ហោតី’’តិ តេហិ បុច្ឆិតំ ទេវគន្ធព្ពសក្កភាវំ បដិក្ខិបិត្វា អត្តានំ អាចិក្ខន្តោ ‘‘នម្ហិ ទេវោ ន គន្ធព្ពោ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ នម្ហិ ទេវោតិ តយា អាសង្កិតោ យោ កោចិ ទេវោ ន ហោមិ ន គន្ធព្ពោ ន សក្កោ, អបិច ខោ សុធម្មា នាម យេ ទេវា, តេសំ អញ្ញតរោ អហំ, សុធម្មា ទេវតា នាម តាវតិំសទេវនិកាយស្សេវ អញ្ញតរទេវនិកាយោ. សោ កិរ ឧច្ឆុបាលោ តេសំ ទេវានំ សម្បត្តិំ សុត្វា បគេវ តត្ថ ចិត្តំ បណិធាយ ឋិតោតិ កេចិ វទន្តិ.

៩៧៩. បុថុន្តិ មហន្តំ, បរិបុណ្ណំ កត្វាតិ អត្ថោ. សក្កច្ចកិរិយាទីបនត្ថញ្ហេតំ វុត្តំ.

៩៨០. សុធម្មាទេវយានំ បុដ្ឋោ ទេវបុត្តោ កកណ្ដកនិមិត្តំ វទន្តោ វិយ ទិដ្ឋមត្តមេវ គហេត្វា អត្តនា កតបុញ្ញំ អាចិក្ខន្តោ ‘‘ឧច្ឆាគារ’’ន្តិ គាថមាហ. តត្ថ តិណ្ណំ អញ្ញតរំ ទត្វាតិ យទិបិ មយា តីណិ អគារានិ ទិន្នានិ, តីសុ បន អញ្ញតរេនាតិ អយមត្ថោបិ សិជ្ឈតីតិ នយគ្គាហេន ទេវបុត្តោ ឯវមាហ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ឯវំ សោ តេន បុច្ឆិ តមត្ថំ វិស្សជ្ជេត្វា រតនត្តយគុណំ បកាសេន្តោ មាតាបិតូហិ សទ្ធិំ សម្មោទនំ កត្វា ទេវលោកមេវ គតោ. មនុស្សា ទេវបុត្តស្ស វចនំ សុត្វា ភគវតិ ភិក្ខុសង្ឃេ ច សញ្ជាតបសាទពហុមានា ពហុំ ទានូបករណំ សជ្ជេត្វា សកដានំ បូរេត្វា វេឡុវនំ គន្ត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស មហាទានំ ទត្វា សត្ថុ តំ បវត្តិំ អារោចយិំសុ. សត្ថា តំ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនំ តថេវ វត្វា តមេវ អត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេត្វា តេ សរណេសុ ច សីលេសុ ច បតិដ្ឋាបេសិ. តេ ច បតិដ្ឋិតសទ្ធា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា អត្តនោ គាមំ ឧបគន្ត្វា ឧច្ឆុបាលស្ស មតដ្ឋានេ វិហារំ ការយិំសូតិ.

តតិយនាគវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.