១២. រជ្ជុមាលាវិមានវណ្ណនា

អភិក្កន្តេន វណ្ណេនាតិ រជ្ជុមាលាវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ. តេន សមយេន គយាគាមកេ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស ធីតា តស្មិំយេវ គាមេ ឯកស្ស ព្រាហ្មណកុមារស្ស ទិន្នា បតិកុលំ គតា, តស្មិំ គេហេ ឥស្សរិយំ វត្តេន្តី តិដ្ឋតិ. សា តស្មិំ គេហេ ទាសិយា ធីតរំ ទិស្វា ន សហតិ. ទិដ្ឋកាលតោ បដ្ឋាយ កោធេន តដតដាយមានា អក្កោសតិ បរិភាសតិ, ខដកញ្ចស្សា ទេតិ. យទា បន សា វយប្បត្តិយា កិច្ចសមត្ថា ជាតា, តទា នំ ជណ្ណុកប្បរមុដ្ឋីហិ បហរតេវ យថា តំ បុរិមជាតីសុ ពទ្ធាឃាតា.

សា កិរ ទាសី កស្សបទសពលស្ស កាលេ តស្សា សាមិនី អហោសិ, ឥតរា ទាសី. សា តំ លេឌ្ឌុទណ្ឌាទីហិ មុដ្ឋិអាទីហិ ច អភិណ្ហំ អភិហនតិ. សា តេន និព្ពិន្នា យថាពលំ ទានាទីនិ បុញ្ញានិ កត្វា ‘‘អនាគតេ អហំ សាមិនី ហុត្វា ឥមិស្សា ឧបរិ ឥស្សរិយំ វត្តេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនំ ឋបេសិ. អថ សា ទាសី តតោ ចុតា អបរាបរំ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ វុត្តនយេន គយាគាមកេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា បតិកុលំ គតា, ឥតរាបិ តស្សា ទាសី អហោសិ. ឯវំ ពទ្ធាឃាតតាយ សា តំ វិហេឋេតិ.

ឯវំ វិហេឋេន្តី អការណេនេវ កេសេសុ គហេត្វា ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច សុហតំ ហនិ. សា ន្ហាបិតសាលំ គន្ត្វា ខុរមុណ្ឌំ ការេត្វា អគមាសិ. សាមិនី ‘‘កិំ ជេ ទុដ្ឋទាសិ មុណ្ឌនមត្តេន តវ វិប្បមោក្ខោ’’តិ រជ្ជុំ សីសេ ពន្ធិត្វា តត្ថ នំ គហេត្វា ឱណមេត្វា ឃាតេតិ, តស្សា តញ្ច រជ្ជុំ អបនេតុំ ន ទេតិ. តតោ បដ្ឋាយ ទាសិយា ‘‘រជ្ជុមាលា’’តិ នាមំ អហោសិ.

អថេកទិវសំ សត្ថា បច្ចូសសមយេ មហាករុណាសមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ លោកំ វោលោកេន្តោ រជ្ជុមាលាយ សោតាបត្តិផលូបនិស្សយំ, តស្សា ច ព្រាហ្មណិយា សរណេសុ សីលេសុ ច បតិដ្ឋានំ ទិស្វា អរញ្ញំ បវិសិត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិ ឆព្ពណ្ណា ពុទ្ធរស្មិយោ វិស្សជ្ជេន្តោ. រជ្ជុមាលាបិ ខោ ទិវសេ ទិវសេ តាយ តថា វិហេឋិយមានា ‘‘កិំ មេ ឥមិនា ទុជ្ជីវិតេនា’’តិ និព្ពិន្នរូបា ជីវិតេ មរិតុកាមា ឃដំ គហេត្វា ឧទកតិត្ថំ គច្ឆន្តី វិយ គេហតោ និក្ខន្តា អនុក្កមេន វនំ បវិសិត្វា ភគវតោ និសិន្នរុក្ខស្ស អវិទូរេ អញ្ញតរស្ស រុក្ខស្ស សាខាយ រជ្ជុំ ពន្ធិត្វា បាសំ កត្វា ឧព្ពន្ធិតុកាមា ឥតោ ចិតោ ច ឱលោកេន្តី អទ្ទស ភគវន្តំ តត្ថ និសិន្នំ បាសាទិកំ បសាទនីយំ ឧត្តមទមថសមថមនុប្បត្តំ ឆព្ពណ្ណពុទ្ធរស្មិយោ វិស្សជ្ជេន្តំ. ទិស្វា ពុទ្ធគារវេន អាកឌ្ឍិយមានហទយា ‘‘កិំ នុ ខោ ភគវា មាទិសានម្បិ ធម្មំ ទេសេតិ, យមហំ សុត្វា ឥតោ ទុជ្ជីវិតតោ មុច្ចេយ្យ’’ន្តិ ចិន្តេសិ.

អថ ភគវា តស្សា ចិត្តាចារំ ឱលោកេត្វា ‘‘រជ្ជុមាលេ’’តិ អាហ. សា តំ សុត្វា អមតេន វិយ អភិសិត្តា បីតិយា និរន្តរំ ផុដ្ឋា ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. តស្សា ភគវា អនុបុព្ពិកថានុបុព្ពកំ ចតុសច្ចកថំ កថេសិ, សា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ. សត្ថា ‘‘វដ្ដតិ ឯត្តកោ រជ្ជុមាលាយ អនុគ្គហោ, ឥទានេសា កេនចិ អប្បធំសិយា ជាតា’’តិ អរញ្ញតោ និក្ខមិត្វា គាមស្ស អវិទូរេ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិ. រជ្ជុមាលាបិ អត្តានំ វិនិបាតេតុំ អភព្ពតាយ ខន្តិមេត្តានុទ្ទយសម្បន្នតាយ ច ‘‘ព្រាហ្មណី មំ ហនតុ វា វិហេឋេតុ វា យំ វា តំ វា ករោតូ’’តិ ឃដេន ឧទកំ គហេត្វា គេហំ អគមាសិ. សាមិកោ គេហទ្វារេ ឋិតោ តំ ទិស្វា ‘‘ត្វំ អជ្ជ ឧទកតិត្ថំ គតា ចិរាយិត្វា អាគតា, មុខវណ្ណោ ច តេ អតិវិយ វិប្បសន្នោ, ត្វញ្ច អញ្ញេន អាការេន ឧបដ្ឋាសិ, កិំ ឯត’’ន្តិ បុច្ឆិ. សា តស្ស តំ បវត្តិំ អាចិក្ខិ.

ព្រាហ្មណោ តស្សា វចនំ សុត្វា តុស្សិត្វា គេហំ គន្ត្វា រជ្ជុមាលាយ ឧបរិ ‘‘តយា ន កិញ្ចិ កាតព្ព’’ន្តិ សុណិសាយ វត្វា តុដ្ឋមានសោ សីឃតរំ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា វន្ទិត្វា សាទរេន កតបដិសន្ថារោ សត្ថារំ និមន្តេត្វា អត្តនោ គេហំ អានេត្វា បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន បរិវិសិត្វា ភគវន្តំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ, សុណិសាបិស្ស ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. គយាគាមវាសិនោបិ ព្រាហ្មណគហបតិកា តំ បវត្តិំ សុត្វា ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា អប្បេកច្ចេ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ, អប្បេកច្ចេ សម្មោទនីយំ កត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ.

សត្ថា រជ្ជុមាលាយ តស្សា ច ព្រាហ្មណិយា បុរិមជាតីសុ កតកម្មំ វិត្ថារតោ កថេត្វា សម្បត្តបរិសាយ អនុរូបំ ធម្មំ ទេសេសិ. តំ សុត្វា ព្រាហ្មណី ច មហាជនោ ច តត្ថ សន្និបតិតោ សរណេសុ ច សីលេសុ ច បតិដ្ឋហិ. សត្ថា អាសនា ឧដ្ឋហិត្វា សាវត្ថិមេវ អគមាសិ. ព្រាហ្មណោ រជ្ជុមាលំ ធីតុដ្ឋានេ ឋបេសិ. តស្ស សុណិសា រជ្ជុមាលំ បិយចក្ខូហិ ឱលោកេន្តី យាវជីវំ មនាបេនេវ សិនេហេន បរិហរិ. រជ្ជុមាលា អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ និព្ពត្តិ, អច្ឆរាសហស្សញ្ចស្សា បរិវារោ អហោសិ. សា សដ្ឋិសកដភារប្បមាណេហិ ទិព្ពាភរណេហិ បដិមណ្ឌិតត្តភាវា អច្ឆរាសហស្សបរិវុត្តា នន្ទនវនាទីសុ មហតិំ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវមានា បមុទិតមនា វិចរតិ. អថាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ទេវចារិកំ គតោ តំ មហន្តេន ទិព្ពានុភាវេន មហតិយា ទេវិទ្ធិយា វិជ្ជោតមានំ ទិស្វា តាយ កតកម្មំ ឥមាហិ គាថាហិ បុច្ឆិ.

៨២៦. ‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេន, យា ត្វំ តិដ្ឋសិ ទេវតេ;

ហត្ថេ បាទេ ច វិគ្គយ្ហ, នច្ចសិ សុប្បវាទិតេ.

៨២៧. ‘‘តស្សា តេ នច្ចមានាយ, អង្គមង្គេហិ សព្ពសោ;

ទិព្ពា សទ្ទា និច្ឆរន្តិ, សវនីយា មនោរមា.

៨២៨. ‘‘តស្សា តេ នច្ចមានាយ, អង្គមង្គេហិ សព្ពសោ;

ទិព្ពា គន្ធា បវាយន្តិ, សុចិគន្ធា មនោរមា.

៨២៩. ‘‘វិវត្តមានា កាយេន, យា វេណីសុ បិឡន្ធនា;

តេសំ សុយ្យតិ និគ្ឃោសោ, តូរិយេ បញ្ចង្គិកេ យថា.

៨៣០. ‘‘វដំសកា វាតធុតា, វាតេន សម្បកម្បិតា;

តេសំ សុយ្យតិ និគ្ឃោសោ, តូរិយេ បញ្ចង្គិកេ យថា.

៨៣១. ‘‘យាបិ តេ សិរស្មិំ មាលា, សុចិគន្ធា មនោរមា;

វាតិ គន្ធោ ទិសា សព្ពា, រុក្ខោ មញ្ជូសកោ យថា.

៨៣២. ‘‘ឃាយសេ តំ សុចិគន្ធំ, រូបំ បស្សសិ អមានុសំ;

ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, កិស្ស កម្មស្សិទំ ផល’’ន្តិ.

៨២៦. តត្ថ ហត្ថេ បាទេ ច វិគ្គយ្ហាតិ ហត្ថេ ច បាទេ ច វិវិធេហិ អាការេហិ គហេត្វា, បុប្ផមុដ្ឋិបុប្ផញ្ជលិអាទិភេទស្ស សាខាភិនយស្ស ទស្សនវសេន វិវិធេហិ អាការេហិ ហត្ថេ, ច, សមបាទាទីនម្បិ ឋានវិសេសានំ ទស្សនវសេន វិវិធេហិ អាការេហិ បាទេ ច ឧបាទិយិត្វាតិ អត្ថោ. ច-សទ្ទេន សាខាភិនយំ សង្គណ្ហាតិ. នច្ចសីតិ នដសិ. យា ត្វន្តិ យា វុត្តនយវសេន នច្ចំ ករោសីតិ អត្ថោ. សុប្បវាទិតេតិ សុន្ទរេ បវជ្ជនេ សតិ តវ នច្ចស្ស អនុរូបវសេន វីណាវំសមុទិង្គតាឡាទិកេ វាទិយមានេ, បញ្ចង្គិកេ តូរិយេ បគ្គយ្ហមានេតិ អត្ថោ. សេសំ ហេដ្ឋាវិមានេ វុត្តនយមេវ.

ឯវំ ថេរេន បុច្ឆិតា សា ទេវតា អត្តនោ បុរិមជាតិអាទិំ ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –

៨៣៣. ‘‘ទាសី អហំ បុរេ អាសិំ, គយាយំ ព្រាហ្មណស្សហំ;

អប្បបុញ្ញា អលក្ខិកា, រជ្ជុមាលាតិ មំ វិទុំ.

៨៣៤. ‘‘អក្កោសានំ វធានញ្ច, តជ្ជនាយ ច ឧគ្គតា;

កុដំ គហេត្វា និក្ខម្ម, អគញ្ឆិំ ឧទហារិយា.

៨៣៥. ‘‘វិបថេ កុដំ និក្ខិបិត្វា, វនសណ្ឌំ ឧបាគមិំ;

‘ឥធេវាហំ មរិស្សាមិ, កោ អត្ថោ ជីវិតេន មេ’.

៨៣៦. ‘‘ទឡ្ហំ បាសំ ករិត្វាន, អាសុម្ភិត្វាន បាទបេ;

តតោ ទិសា វិលោកេសិំ, ‘កោ នុ ខោ វនមស្សិតោ’.

៨៣៧. ‘‘តត្ថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, សព្ពលោកហិតំ មុនិំ;

និសិន្នំ រុក្ខមូលស្មិំ, ឈាយន្តំ អកុតោភយំ.

៨៣៨. ‘‘តស្សា មេ អហុ សំវេគោ, អព្ភុតោ លោមហំសនោ;

‘កោ នុ ខោ វនមស្សិតោ, មនុស្សោ ឧទាហុ ទេវតា’.

៨៣៩. ‘‘បាសាទិកំ បសាទនីយំ, វនា និព្ពនមាគតំ;

ទិស្វា មនោ មេ បសីទិ, នាយំ យាទិសកីទិសោ.

៨៤០. ‘‘គុត្តិន្ទ្រិយោ ឈានរតោ, អពហិគ្គតមានសោ;

ហិតោ សព្ពស្ស លោកស្ស, ពុទ្ធោ អយំ ភវិស្សតិ.

៨៤១. ‘‘ភយភេរវោ ទុរាសទោ, សីហោវ គុហមស្សិតោ;

ទុល្លភាយំ ទស្សនាយ, បុប្ផំ ឱទុម្ពរំ យថា.

៨៤២. ‘‘សោ មំ មុទូហិ វាចាហិ, អាលបិត្វា តថាគតោ;

រជ្ជុមាលេតិ មំវោច, សរណំ គច្ឆ តថាគតំ.

៨៤៣. ‘‘តាហំ គិរំ សុណិត្វាន, នេលំ អត្ថវតិំ សុចិំ;

សណ្ហំ មុទុញ្ច វគ្គុញ្ច, សព្ពសោកាបនូទនំ.

៨៤៤. ‘‘កល្លចិត្តញ្ច មំ ញត្វា, បសន្នំ សុទ្ធមានសំ;

ហិតោ សព្ពស្ស លោកស្ស, អនុសាសិ តថាគតោ.

៨៤៥. ‘‘ឥទំ ទុក្ខន្តិ មំវោច, អយំ ទុក្ខស្ស សម្ភវោ;

ទុក្ខនិរោធោ មគ្គោ ច, អញ្ជសោ អមតោគធោ.

៨៤៦. ‘‘អនុកម្បកស្ស កុសលស្ស, ឱវាទម្ហិ អហំ ឋិតា;

អជ្ឈគា អមតំ សន្តិំ, និព្ពានំ បទមច្ចុតំ.

៨៤៧. ‘‘សាហំ អវដ្ឋិតាបេមា, ទស្សនេ អវិកម្បិនី;

មូលជាតាយ សទ្ធាយ, ធីតា ពុទ្ធស្ស ឱរសា.

៨៤៨. ‘‘សាហំ រមាមិ កីឡាមិ, មោទាមិ អកុតោភយា;

ទិព្ពមាលំ ធារយាមិ, បិវាមិ មធុមទ្ទវំ.

៨៤៩. ‘‘សដ្ឋិតូរិយសហស្សានិ, បដិពោធំ ករោន្តិ មេ;

អាឡម្ពោ គគ្គរោ ភីមោ, សាធុវាទី ច សំសយោ.

៨៥០. ‘‘បោក្ខរោ ច សុផស្សោ ច, វិណាមោក្ខា ច នារិយោ;

នន្ទា ចេវ សុនន្ទា ច, សោណទិន្នា សុចិម្ហិតា.

៨៥១. ‘‘អលម្ពុសា មិស្សកេសី ច, បុណ្ឌរីកាតិទារុណី;

ឯណីផស្សា សុផស្សា ច, សុភទ្ទា មុទុវាទិនី.

៨៥២. ‘‘ឯតា ចញ្ញា ច សេយ្យាសេ, អច្ឆរានំ បពោធិកា;

តា មំ កាលេនុបាគន្ត្វា, អភិភាសន្តិ ទេវតា.

៨៥៣. ‘‘ហន្ទ នច្ចាម គាយាម, ហន្ទ តំ រមយាមសេ;

នយិទំ អកតបុញ្ញានំ, កតបុញ្ញានមេវិទំ.

៨៥៤. ‘‘អសោកំ នន្ទនំ រម្មំ, តិទសានំ មហាវនំ;

សុខំ អកតបុញ្ញានំ, ឥធ នត្ថិ បរត្ថ ច.

៨៥៥. ‘‘សុខញ្ច កតបុញ្ញានំ, ឥធ ចេវ បរត្ថ ច;

តេសំ សហព្យកាមានំ, កត្តព្ពំ កុសលំ ពហុំ;

កតបុញ្ញា ហិ មោទន្តិ, សគ្គេ ភោគសមង្គិនោ.

៨៥៦. ‘‘ពហូនំ វត អត្ថាយ, ឧប្បជ្ជន្តិ តថាគតា;

ទក្ខិណេយ្យា មនុស្សានំ, បុញ្ញក្ខេត្តានមាករា;

យត្ថ ការំ ករិត្វាន, សគ្គេ មោទន្តិ ទាយកា’’តិ.

៨៣៣. តត្ថ ទាសី អហំ បុរេ អាសិន្តិ បុរេ បុរិមជាតិយំ អហំ អន្តោជាតា ទាសី អហោសិំ. តត្ថ កស្សាតិ អាហ ‘‘គយាយំ ព្រាហ្មណស្សហ’’ន្តិ, គយានាមកេ គាមេ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស. ហន្តិ និបាតមត្តំ. អប្បបុញ្ញាតិ មន្ទភាគ្យា អបុញ្ញា. អលក្ខិកាតិ និស្សិរិកា កាលកណ្ណី. រជ្ជុមាលាតិ មំ វិទុន្តិ, កេសេ គហេត្វា អាកឌ្ឍនបរិកឌ្ឍនទុក្ខេន មុណ្ឌកេ កតេ បុនបិ តទត្ថមេវ សីសេ ទឡ្ហំ ពន្ធិត្វា ឋបិតរជ្ជុកុណ្ឌលកវសេន ‘‘រជ្ជុមាលា’’តិ មំ មនុស្សា ជានិំសុ.

៨៣៤. វធានន្តិ តាឡនានំ. តជ្ជនាយាតិ ភយសំតជ្ជនេន. ឧគ្គតាតិ ឧគ្គតាយ ទោមនស្សុប្បត្តិយា. ឧទហារិយាតិ ឧទកហារិកា, ឧទកំ អាហរន្តី វិយ ហុត្វាតិ អធិប្បាយោ.

៨៣៥. វិបថេតិ អបថេ, មគ្គតោ អបក្កមិត្វាតិ អត្ថោ. ក្វត្ថោតិ កោ អត្ថោ. សោយេវ វា បាឋោ.

៨៣៦. ទឡ្ហំ បាសំ ករិត្វានាតិ ពន្ធនបាសំ ថិរំ អច្ឆិជ្ជនកំ កត្វា. អាសុម្ភិត្វាន បាទបេតិ វិដបេ លគ្គនវសេន បាទបេ រុក្ខេ ខិបិត្វា. តតោ ទិសា វិលោកេសិំ, កោ នុ ខោ វនមស្សិតោតិ ឥមំ វនំ បវិសនវសេន អស្សិតោ នុ ខោ កោចិ អត្ថិ, យតោ មេ មរណន្តរាយោ សិយាតិ អធិប្បាយោ.

៨៣៧. សម្ពុទ្ធន្តិអាទិ តទា តស្សា តាទិសេ និច្ឆយេ អសតិបិ សភាវវសេន វុត្តំ. តស្សត្ថោ – សយមេវ សម្មទេវ ច សព្ពស្សាបិ ពុជ្ឈិតព្ពស្ស ពុទ្ធត្តា សម្ពុទ្ធំ, មហាករុណាយោគេន ហីនាទិភេទភិន្នស្ស សព្ពស្សាបិ លោកស្ស ឯកន្តហិតត្តា សព្ពលោកហិតំ, ឧភយលោកំ មុននតោ មុនិំ, និសជ្ជាវសេន កិលេសាភិសង្ខារេហិ ឋានា ចាវនាភាវេន ច និសិន្នំ, អារម្មណូបនិជ្ឈានេន លក្ខណូបនិជ្ឈានេន ច ឈាយន្តំ, ពោធិមូលេយេវ ភយហេតូនំ សមុច្ឆិន្នត្តា កុតោចិបិ ភយាភាវតោ អកុតោភយន្តិ វេទិតព្ពំ.

៨៣៨. សំវេគោ នាម សហោត្តប្បំ ញាណំ, សោ តស្សា ភគវតោ ទស្សនេន ឧប្បជ្ជិ. តេនាហ ‘‘តស្សា មេ អហុ សំវេគោ’’តិ.

៨៣៩. បាសាទិកន្តិ បសាទាវហំ, ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណអសីតិអនុព្យញ្ជនព្យាមប្បភាកេតុមាលាលង្កតាយ សមន្តបាសាទិកាយ អត្តនោ សរីរសោភាសម្បត្តិយា រូបកាយទស្សនព្យាវដស្ស ជនស្ស សាធុភាវតោ បសាទសំវឌ្ឍនន្តិ អត្ថោ. បសាទនីយន្តិ ទសពល-ចតុវេសារជ្ជឆអសាធារណញាណ-អដ្ឋារសាវេណិក-ពុទ្ធធម្មបភុតិអបរិមាណគុណសមន្នាគតាយ ធម្មកាយសម្បត្តិយា សរិក្ខកជនស្ស បសីទិតព្ពយុត្តំ, បាសាទិកន្តិ អត្ថោ. វនាតិ កិលេសវនតោ អបក្កមិត្វា. និព្ពនមាគតន្តិ និត្តណ្ហភាវំ និព្ពានមេវ ឧបគតំ អធិគតំ. យាទិសកីទិសោតិ យោ វា សោ វា, បចុរជនោតិ អត្ថោ.

៨៤០-៤១. មនច្ឆដ្ឋានំ ឥន្ទ្រិយានំ អគ្គមគ្គគោបនាយ គោបិតត្តា គុត្តិន្ទ្រិយោ. អគ្គផលជ្ឈានាភិរតិយា ឈានរតោ. តតោ ឯវ ពហិភូតេហិ រូបាទិអារម្មណេហិ អបក្កមិត្វា វិសយជ្ឈត្តេ និព្ពានេ ច ឱគាឡ្ហចិត្តតាយ អពហិគ្គតមានសោ. មិច្ឆាគាហមោចនភយេន វិបល្លាសវន្តេហិ មិច្ឆាទិដ្ឋិកេហិ ភាយិតព្ពតោ តេសញ្ច ភយជននតោ ភយភេរវោ. បយោគាសយវិបន្នេហិ អនុបគមនីយតោ ច កេនចិបិ អនាសាទនីយតោ ច ទុរាសទោ. ទុល្លភាយន្តិ ទុល្លភោ អយំ. ទស្សនាយាតិ ទដ្ឋុម្បិ. បុប្ផំ ឱទុម្ពរំ យថាតិ យថា នាម ឧទុម្ពរេ ភវំ បុប្ផំ ទុល្លភទស្សនំ, កទាចិទេវ ភវេយ្យ, ន វា ភវេយ្យ, ឯវំ ឦទិសស្ស ឧត្តមបុគ្គលស្សាតិ អត្ថោ.

៨៤២. សោ តថាគតោ មុទូហិ វាចាហិ សណ្ហាយ វាចាយ ‘‘រជ្ជុមាលេ’’តិ មំ អាលបិត្វា អាមន្តេត្វា សរណំ គច្ឆ តថាគតន្តិ ‘‘តថា អាគតោ’’តិអាទិនា តថាគតំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាតិ មំ អវោច អភាសីតិ យោជនា.

៨៤៣-៤. តាហន្តិ តំ អហំ. គិរន្តិ វាចំ. នេលន្តិ និទ្ទោសំ. អត្ថវតិន្តិ អត្ថយុត្តំ សាត្ថំ, ឯកន្តហិតំ វា. វចីសោចេយ្យតាយ សុចិំ. អកក្ខឡតាយ សណ្ហំ. វេនេយ្យានំ មុទុភាវករត្តា មុទុ. សវនីយភាវេន វគ្គុំ. សព្ពសោកាបនូទនន្តិ ញាតិព្យសនាទិវសេន ឧប្បជ្ជនកស្ស សព្ពស្សាបិ សោកស្ស វិនោទនំ គិរំ សុត្វាន បសន្នចិត្តា អហោសិន្តិ សម្ពន្ធោ. សព្ពមេតំ ទានកថំ អាទិំ កត្វា ឧស្សក្កិត្វា នេក្ខម្មេ អានិសំសំ វិភាវនវសេន បវត្តិតំ ភគវតោ អនុបុព្ពិកថំ សន្ធាយ វទតិ. តេនេវាហ ‘‘កល្លចិត្តញ្ច មំ ញត្វា’’តិអាទិ.

តត្ថ កល្លចិត្តន្តិ កម្មនិយចិត្តំ, ហេដ្ឋា បវត្តិតទេសនាយ អស្សទ្ធិយាទីនំ ចិត្តទោសានំ វិគតត្តា ឧបរិទេសនាយ ភាជនភាវូបគមនេន កម្មក្ខមចិត្តំ, ភាវនាកម្មស្ស យោគ្គចិត្តន្តិ អត្ថោ. តេនេវាហ ‘‘បសន្នំ សុទ្ធមានស’’ន្តិ. តត្ថ ‘‘បសន្ន’’ន្តិ ឥមិនា អស្សទ្ធិយាបគមមាហ, ‘‘សុទ្ធមានស’’ន្តិ ឥមិនា កាមច្ឆន្ទាទិអបគមនេន មុទុចិត្តតំ ឧទគ្គចិត្តតញ្ច ទស្សេតិ. អនុសាសីតិ ឱវទិ, សាមុក្កំសិកាយ ធម្មទេសនាយ សហ ឧបាយេន បវត្តិនិវត្តិយោ ឧបទិសីតិ អត្ថោ. តេនេវាហ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិអាទិ. អនុសាសិតាការទស្សនញ្ហេតំ.

៨៤៥. តត្ថ ឥទំ ទុក្ខន្តិ មំវោចាតិ ឥទំ តណ្ហាវជ្ជំ តេភូមកំ ធម្មជាតំ ពាធកសភាវត្តា កុច្ឆិកំ ហុត្វា តុច្ឆសភាវត្តា តថត្តា ច ទុក្ខំ អរិយសច្ចន្តិ មយ្ហំ អភាសិ. អយំ ទុក្ខស្ស សម្ភវោតិ អយំ អាមតណ្ហាទិភេទា តណ្ហា យថាវុត្តស្ស ទុក្ខស្ស សម្ភវោ បភវោ ឧប្បត្តិ ហេតុ សមុទយោ អរិយសច្ចន្តិ. ទុក្ខនិរោធោតិ ទុក្ខស្ស សន្តិភាវោ អសង្ខតធាតុ និរោធោ អរិយសច្ចន្តិ. អន្តទ្វយស្ស បរិវជ្ជនតោ អញ្ជសោ និព្ពានគាមិនិបដិបទាភាវតោ អមតោគធោ មគ្គោ អរិយសច្ចន្តិ មំ អវោចាតិ សម្ពន្ធោ.

៨៤៦. កុសលស្សាតិ ឱវាទទានេ វេនេយ្យទមនេ ឆេកស្ស, អប្បមាទបដិបត្តិយា វា មត្ថកប្បត្តិយា អនវជ្ជស្ស. ឱវាទម្ហិ អហំ ឋិតាតិ យថាវុត្តេ ឱវាទេ អនុសិដ្ឋិយំ សិក្ខាត្តយបារិបូរិយា សច្ចបដិវេធេន អហំ បតិដ្ឋិតា. តេនាហ ‘‘អជ្ឈគា អមតំ សន្តិំ, និព្ពានំ បទមច្ចុត’’ន្តិ, ឥទំ ឱវាទេ បតិដ្ឋានស្ស ការណវចនំ. យា និច្ចតាយ មរណាភាវតោ អមតំ, សព្ពទុក្ខវូបសមតាយ សន្តិំ, អធិគតានំ អចវនហេតុតាយ អច្ចុតំ និព្ពានំ បទំ អជ្ឈគា អធិគញ្ឆិ, សា ឯកំសេន សត្ថុ ឱវាទេ បតិដ្ឋិតា នាមាតិ.

៨៤៧. អវដ្ឋិតាបេមាតិ ទឡ្ហភត្តី រតនត្តយេ និច្ចលបសាទសិនេហា. កស្មា? យស្មា ទស្សនេ អវិកម្បិនី, ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា, ស្វាក្ខាតោ ធម្មោ, សុប្បដិបន្នោ សង្ឃោ’’តិ ឯតស្មិំ សម្មាទស្សនេ អចលា កេនចិ អចាលនីយា. កេន បនេតំ អវិកម្បនន្តិ អាហ ‘‘មូលជាតាយ សទ្ធាយា’’តិ. អយំ ‘‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហ’’ន្តិអាទិនា (ម. និ. ១.៧៤; សំ. និ. ៥.៩៩៧; អ. និ. ៩.២៧) សម្មាសម្ពុទ្ធេ, ‘‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មា’តិអាទិនា តស្ស ធម្មេ, ‘‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ’’តិអាទិនា តស្ស សង្ឃេ ច សច្ចាភិសមយសង្ខាតេន មូលេន ជាតមូលា សទ្ធា, តាយ អហំ អវិកម្បិនីតិ ទស្សេតិ. តតោ ឯវ ធីតា ពុទ្ធស្ស ឱរសាតិ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ឧរេ វាយាមជនិតាភិជាតិតាយ ឱរសបុត្តី.

៨៤៨. សាហំ រមាមីតិ សា អហំ តទា អរិយាយ ជាតិយា ឥទានិ ទេវូបបត្តិយា អាគតា មគ្គរតិយា ផលរតិយា ច រមាមិ, កាមគុណរតិយា កីឡាមិ, ឧភយេនាបិ មោទាមិ. អត្តានុវាទភយាទីនំ អបគតត្តា អកុតោភយា. មធុមទ្ទវន្តិ មធុសង្ខាតំ មទ្ទវករំ, នច្ចនគាយនកាលេសុ សរីរស្ស សរស្ស ច មុទុភាវាវហំ គន្ធបានំ សន្ធាយ វទតិ.‘‘មធុមាទវ’’ន្តិបិ បឋន្តិ, អាទវំ យាវទវំ យាវទេវ ទវត្ថំ មធុរំ បិវាមីតិ អត្ថោ.

៨៤៩. បុញ្ញក្ខេត្តានមាករាតិ សទេវកស្ស លោកស្ស បុញ្ញក្ខេត្តភូតានំ អរិយានំ មគ្គផលដ្ឋានំ អរិយសង្ឃស្ស អាករា ឧប្បត្តិដ្ឋានំ តថាគតា. យថាតិ យស្មិំ បុញ្ញក្ខេត្តេ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

អថាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ អត្តនា ច ទេវតាយ ច បវត្តិតំ ឥមំ កថាសល្លាបំ មនុស្សលោកំ អាគន្ត្វា ភគវតោ អារោចេសិ. ភគវា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ. សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ.

រជ្ជុមាលាវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥតិ បរមត្ថទីបនិយា ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ វិមានវត្ថុស្មិំ

ទ្វាទសវត្ថុបដិមណ្ឌិតស្ស ចតុត្ថស្ស មញ្ជិដ្ឋកវគ្គស្ស

អត្ថវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតា ច ឥត្ថិវិមានវណ្ណនា.