៨. មល្លិកាវិមានវណ្ណនា

បីតវត្ថេ បីតធជេតិ មល្លិកាវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ធម្មចក្កប្បវត្តនមាទិំ កត្វា យាវ សុភទ្ទបរិព្ពាជកវិនយនា កតពុទ្ធកិច្ចេ កុសិនារាយំ ឧបវត្តនេ មល្លរាជូនំ សាលវនេ យមកសាលានមន្តរេ វិសាខបុណ្ណមាយំ បច្ចូសវេលាយំ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ លោកនាថេ ទេវមនុស្សេហិ តស្ស សរីរបូជាយ កយិរមានាយ តទា កុសិនារាយំ វសមានា ពន្ធុលមល្លស្ស ភរិយា មល្លរាជបុត្តី មល្លិកា នាម ឧបាសិកា សទ្ធា បសន្នា វិសាខាយ មហាឧបាសិកាយ បសាធនសទិសំ អត្តនោ មហាលតាបសាធនំ គន្ធោទកេន ធោវិត្វា ទុកូលចុម្ពដកេន មជ្ជិត្វា អញ្ញញ្ច ពហុំ គន្ធមាលាទិំ គហេត្វា ភគវតោ សរីរំ បូជេសិ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារតោ បន មល្លិកាវត្ថុ ធម្មបទវណ្ណនាយំ អាគតមេវ.

សា អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ និព្ពត្តិ, តេន បូជានុភាវេន អស្សា អញ្ញេហិ អសាធារណា ឧឡារា ទិព្ពសម្បត្តិ អហោសិ. វត្ថាលង្ការវិមានានិ សត្តរតនសមុជ្ជលានិ វិសេសតោ សិង្គីសុវណ្ណោភាសានិ អតិវិយ បភស្សរានិ សព្ពា ទិសា អាសិញ្ចមានាវ សុវណ្ណរសធារាបិញ្ជរា ករោន្តិ. អថាយស្មា នារទោ ទេវចារិកំ ចរន្តោ តំ ទិស្វា ឧបគញ្ឆិ. សា តំ ទិស្វា វន្ទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិ. សោ តំ –

៦៥៨. ‘‘បីតវត្ថេ បីតធជេ, បីតាលង្ការភូសិតេ;

បីតន្តរាហិ វគ្គូហិ, អបិឡន្ធាវ សោភសិ.

៦៥៩. ‘‘កា កម្ពុកាយូរធរេ, កញ្ចនាវេឡភូសិតេ;

ហេមជាលកសញ្ឆន្នេ, នានារតនមាលិនី.

៦៦០. ‘‘សោវណ្ណមយា លោហិតង្គមយា ច, មុត្តាមយា វេឡុរិយមយា ច;

មសារគល្លា សហលោហិតង្គា, បារេវតក្ខីហិ មណីហិ ចិត្តតា.

៦៦១. ‘‘កោចិ កោចិ ឯត្ថ មយូរសុស្សរោ, ហំសស្សរញ្ញោ ករវីកសុស្សរោ;

តេសំ សរោ សុយ្យតិ វគ្គុរូបោ, បញ្ចង្គិកំ តូរិយមិវប្បវាទិតំ.

៦៦២. ‘‘រថោ ច តេ សុភោ វគ្គុ, នានារតនចិត្តិតោ;

នានាវណ្ណាហិ ធាតូហិ, សុវិភត្តោវ សោភតិ.

៦៦៣. ‘‘តស្មិំ រថេ កញ្ចនពិម្ពវណ្ណេ, យា ត្វំ ឋិតា ភាសសិមំ បទេសំ;

ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, កិស្ស កម្មស្សិទំ ផល’’ន្តិ. – បុច្ឆិ;

៦៥៨. តត្ថ បីតវត្ថេតិ បរិសុទ្ធចាមីករបភស្សរតាយ បីតោភាសនិវាសនេ. បីតធជេតិ វិមានទ្វារេ រថេ ច សមុស្សិតហេមមយវិបុលកេតុភាវតោ បីតោភាសធជេ. បីតាលង្ការភូសិតេតិ បីតោភាសេហិ អាភរណេហិ អលង្កតេ. សតិបិ អលង្ការានំ នានាវិធរំសិជាលសមុជ្ជលវិវិធរតនវិចិត្តភាវេ តាទិសសុចរិតវិសេសនិព្ពត្តតាយ បន សុបរិសុទ្ធចាមីករមរីចិជាលវិជ្ជោតិតត្តា វិសេសតោ បីតនិភាសានិ តស្សា អាភរណានិ អហេសុំ. បីតន្តរាហីតិ បីតវណ្ណេហិ ឧត្តរិយេហិ. ‘‘សន្តរុត្តរបរមំ តេន ភិក្ខុនា តតោ ចីវរំ សាទិតព្ព’’ន្តិអាទីសុ (បារា. ៥២៣-៥២៤) និវាសនេ អន្តរសទ្ទោ អាគតោ, ឥធ បន ‘‘អន្តរសាដកា’’តិអាទីសុ វិយ ឧត្តរិយេ ទដ្ឋព្ពោ. អន្តរា ឧត្តរិយំ ឧត្តរាសង្គោ ឧបសំព្យានន្តិ បរិយាយសទ្ទា ឯតេ. វគ្គូហីតិ សោភនេហិ សណ្ហមដ្ឋេហិ. អបិឡន្ធាវ សោភសីតិ ត្វំ ឥមេហិ អលង្ការេហិ អនលង្កតាបិ អត្តនោ រូបសម្បត្តិយាវ សោភសិ. តេ បន អលង្ការា តវ សរីរំ បត្វា សោភន្តិ, តស្មា អនលង្កតាបិ ត្វំ អលង្កតសទិសីតិ អធិប្បាយោ.

៦៥៩. កា កម្ពុកាយូរធរេតិ កា ត្វំ កតរទេវនិកាយបរិយាបន្នា សុវណ្ណមយបរិហារកធរេ, សុវណ្ណមយកេយូរធរេ វា. កម្ពុបរិហារកន្តិ ច ហត្ថាលង្ការវិសេសោ វុច្ចតិ, កាយូរន្តិ ភុជាលង្ការវិសេសោ. អថ វា កម្ពូតិ សុវណ្ណំ, តស្មា កម្ពុកាយូរធរេ សុវណ្ណមយពាហាភរណធរេតិ អត្ថោ. កញ្ចនាវេឡភូសិតេតិ កញ្ចនមយាវេឡបិឡន្ធនភូសិតេ. ហេមជាលកសញ្ឆន្នេតិ រតនបរិសិព្ពិតេន ហេមមយេន ជាលកេន ឆាទិតសរីរេ. នានារតនមាលិនីតិ នក្ខត្តមាលាយ វិយ កាឡបក្ខរត្តិយំ សីសេ បដិមុក្កាហិ វិវិធាហិ រតនាវលីហិ នានារតនមាលិនី កា ត្វន្តិ បុច្ឆតិ.

៦៦០. សោវណ្ណមយាតិអាទិ យាហិ រតនមាលាហិ សា ទេវតា នានារតនមាលិនីតិ វុត្តា, តាសំ ទស្សនំ. តត្ថ សោវណ្ណមយាតិ សិង្គីសុវណ្ណមយា មាលា. លោហិតង្គមយាតិ បទុមរាគាទិរត្តមណិមយា. មសារគល្លាតិ មសារគល្លមណិមយា. សហលោហិតង្គាតិ លោហិតង្គមណិមយាហិ សទ្ធិំ កពរមណិមយា ចេវ លោហិតង្គសង្ខាតរត្តមណិមយា ចាតិ អត្ថោ. បារេវតក្ខីហិ មណីហិ ចិត្តតាតិ បារេវតក្ខិសទិសេហិ មណីហិ យថាវុត្តមណីហិ ច សង្ខតចិត្តភាវា ឥមា តវ កេសហត្ថេ រតនមាលាតិ អធិប្បាយោ.

៦៦១. កោចិ កោចីតិ ឯកច្ចោ ឯកច្ចោ. ឯត្ថាតិ ឯតេសុ មាលាទាមេសុ. មយូរសុស្សរោតិ មយូរោ វិយ សុន្ទរនាទោ. ហំសស្សរញ្ញោតិ ហំសស្សរោ អញ្ញោ, ហំសសទិសស្សរោ អបរោ. ករវីកសុស្សរោតិ ករវីកោ វិយ សោភនស្សរោ. តេសំ មាលាទាមានំ យថា មយូរស្សរោ, ហំសស្សរោ, ករវីកស្សរោ, ឯវំ វគ្គុរូបោ មធុរាការោ សរោ សុយ្យតិ. កិមិវ? បញ្ចង្គិកំ តូរិយមិវប្បវាទិតំ. យថា កុសលេន វាទិតេ បញ្ចង្គិកេ តូរិយេ, ឯវំ តេសំ សរោ សុយ្យតិ, វគ្គុរូបោតិ អត្ថោ. ភុម្មត្ថេ ហិ ឥទំ ឧបយោគវចនំ.

៦៦២. នានាវណ្ណាហិ ធាតូហីតិ អនេករូបាហិ អក្ខចក្កឦសាទិអវយវធាតូហិ. សុវិភត្តោវ សោភតីតិ អវយវានំ អញ្ញមញ្ញំ យុត្តប្បមាណតាយ វិភត្តិវិភាគសម្បត្តិយា ច សុវិភត្តោវ ហុត្វា វិរាជតិ. អថ វា សុវិភត្តោវាតិ កេវលំ កម្មនិព្ពត្តោបិ សុសិក្ខិតេន សិប្បាចរិយេន វិភត្តោវ វិរចិតោ វិយ សោភតីតិ អត្ថោ.

៦៦៣. កញ្ចនពិម្ពវណ្ណេតិ សាតិសយំ បីតោភាសតាយ កញ្ចនពិម្ពកសទិសេ តស្មិំ រថេ. កញ្ចនពិម្ពវណ្ណេតិ វា តស្សា ទេវតាយ អាលបនំ, គន្ធោទកេន ធោវិត្វា ជាតិហិង្គុលករសេន មជ្ជិត្វា ទុកូលចុម្ពដកេន មជ្ជិតកញ្ចនបដិមាសទិសេតិ អត្ថោ. ភាសសិមំ បទេសន្តិ ឥមំ សកលម្បិ ភូមិបទេសំ ភាសយសិ វិជ្ជោតយសិ.

ឯវំ ថេរេន បុច្ឆិតា សាបិ ទេវតា ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –

៦៦៤. ‘‘សោវណ្ណជាលំ មណិសោណ្ណចិត្តិតំ, មុត្តាចិតំ ហេមជាលេន ឆន្នំ;

បរិនិព្ពុតេ គោតមេ អប្បមេយ្យេ, បសន្នចិត្តា អហមាភិរោបយិំ.

៦៦៥. ‘‘តាហំ កម្មំ ករិត្វាន, កុសលំ ពុទ្ធវណ្ណិតំ;

អបេតសោកា សុខិតា, សម្បមោទាមនាមយា’’តិ.

៦៦៤. តត្ថ សោវណ្ណជាលន្តិ សរីរប្បមាណេន កតំ សុវណ្ណមយំ ជាលំ. មណិសោណ្ណចិត្តិតន្តិ សីសាទិដ្ឋានេសុ សីសូបគគីវូបគាទិអាភរណវសេន នានាវិធេហិ មណីហិ ច សុវណ្ណេន ច ចិត្តិតំ. មុត្តាចិតន្តិ អន្តរន្តរា អាពទ្ធាហិ មុត្តាវលីហិ អាចិតំ. ហេមជាលេន ឆន្នន្តិ ហេមមយេន បភាជាលេន ឆន្នំ. តញ្ហិ នានាវិធេហិ មណីហិ ចេវ សុវណ្ណេន ច ចិត្តិតំ មុត្តាវលីហិ អាចិតម្បិ សុបរិសុទ្ធស្ស រត្តសុវណ្ណស្សេវ យេភុយ្យតាយ ទិវាករកិរណសម្ផស្សតោ អតិវិយ បភស្សរេន ហេមមយេន បភាជាលេន សញ្ឆាទិតំ ឯកោភាសំ ហុត្វា កញ្ចនាទាសំ វិយ តិដ្ឋតិ. បរិនិព្ពុតេតិ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតេ. គោតមេតិ ភគវន្តំ គោត្តេន និទ្ទិសតិ. អប្បមេយ្យេតិ គុណានុភាវតោ បមិនិតុំ អសក្កុណេយ្យេ. បសន្នចិត្តាតិ កម្មផលវិសយាយ ពុទ្ធារម្មណាយ ច សទ្ធាយ បសន្នមានសា. អភិរោបយិន្តិ បូជាវសេន សរីរេ រោបេសិំ បដិមុញ្ចិំ.

៦៦៥. តាហន្តិ តំ អហំ. កុសលន្តិ កុច្ឆិតសលនាទិអត្ថេន កុសលំ. ពុទ្ធវណ្ណិតន្តិ ‘‘យាវតា, ភិក្ខវេ, សត្តា អបទា វា ទ្វិបទា វា’’តិអាទិនា (សំ. និ. ៥.១៣៩; អ. និ. ៤.៣៤) សម្មាសម្ពុទ្ធេន បសត្ថំ. អបេតសោកាតិ សោកហេតូនំ ភោគព្យសនាទីនំ អភាវេន អបគតសោកា. តេន ចិត្តទុក្ខាភាវមាហ. សុខិតាតិ សញ្ជាតសុខា សុខប្បត្តា. ឯតេន សរីរទុក្ខាភាវំ វទតិ. ចិត្តទុក្ខាភាវេន ចស្សា បមោទាបត្តិ, សរីរទុក្ខាភាវេន អរោគតា. តេនាហ ‘‘សម្បមោទាមនាមយា’’តិ. សេសំ វុត្តនយមេវ. អយញ្ច អត្ថោ តទា អត្តនា ទេវតាយ ច កថិតនិយាមេនេវ សង្គីតិកាលេ អាយស្មតា នារទេន ធម្មសង្គាហកានំ អារោចិតោ, តេ ច តំ តថេវ សង្គហំ អារោបយិំសូតិ.

មល្លិកាវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.