៥. គុត្តិលវិមានវណ្ណនា

សត្តតន្តិំ សុមធុរន្តិ គុត្តិលវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ រាជគហេ វិហរន្តេ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ ទេវចារិកំ ចរន្តោ តាវតិំសភវនំ គន្ត្វា តត្ថ បដិបាដិយា ឋិតេសុ ឆត្តិំសាយ វិមានេសុ ឆត្តិំស ទេវធីតរោ បច្ចេកំ អច្ឆរាសហស្សបរិវារា មហតិំ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវន្តិយោ ទិស្វា តាហិ បុព្ពេ កតកម្មំ ‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេនា’’តិអាទីហិ តីហិ គាថាហិ បដិបាដិយា បុច្ឆិ. តាបិ តស្ស បុច្ឆានន្តរំ ‘‘វត្ថុត្តមទាយិកា នារី’’តិអាទិនា ព្យាករិំសុ. អថ ថេរោ តតោ មនុស្សលោកំ អាគន្ត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. តំ សុត្វា ភគវា ‘‘មោគ្គល្លាន, តា ទេវតា ន កេវលំ តយា ឯវ បុច្ឆិតា ឯវំ ព្យាករិំសុ, អថ ខោ បុព្ពេ មយាបិ បុច្ឆិតា ឯវមេវ ព្យាករិំសូ’’តិ វត្វា ថេរេន យាចិតោ អតីតំ អត្តនោ គុត្តិលាចរិយំ កថេសិ.

អតីតេ ពារាណសិយំ ព្រហ្មទត្តេ រជ្ជំ ការេន្តេ ពោធិសត្តោ គន្ធព្ពកុលេ និព្ពត្តិត្វា គន្ធព្ពសិប្បេ បរិយោទាតសិប្បតាយ តិម្ពរុនារទសទិសោ សព្ពទិសាសុ បាកដោ បញ្ញាតា អាចរិយោ អហោសិ នាមេន គុត្តិលោ នាម. សោ អន្ធេ ជិណ្ណេ មាតាបិតរោ បោសេសិ. តស្ស សិប្បនិប្ផត្តិំ សុត្វា ឧជ្ជេនិវាសី មុសិលោ នាម គន្ធព្ពោ ឧបគន្ត្វា តំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ ឋិតោ ‘‘កស្មា អាគតោសី’’តិ ច វុត្តេ ‘‘តុម្ហាកំ សន្តិកេ សិប្បំ ឧគ្គណ្ហិតុ’’ន្តិ អាហ. គុត្តិលាចរិយោ តំ ឱលោកេត្វា លក្ខណកុសលតាយ ‘‘អយំ បុរិសោ វិសមជ្ឈាសយោ កក្ខឡោ ផរុសោ អកតញ្ញូ ភវិស្សតិ, ន សង្គហេតព្ពោ’’តិ សិប្បុគ្គហណត្ថំ ឱកាសំ នាកាសិ. សោ តស្ស មាតាបិតរោ បយិរុបាសិត្វា តេហិ យាចាបេសិ. គុត្តិលាចរិយោ មាតាបិតូហិ និប្បីឡិយមានោ ‘‘គរុវចនំ អលង្ឃនីយ’’ន្តិ តស្ស សិប្បំ បដ្ឋបេត្វា វិគតមច្ឆរិយតាយ ការុណិកតាយ ច អាចរិយមុដ្ឋិំ អកត្វា អនវសេសតោ សិប្បំ សិក្ខាបេសិ.

សោបិ មេធាវិតាយ បុព្ពេកតបរិចយតាយ អកុសីតតាយ ច ន ចិរស្សេវ បរិយោទាតសិប្បោ ហុត្វា ចិន្តេសិ ‘‘អយំ ពារាណសី ជម្ពុទីបេ អគ្គនគរំ, យំនូនាហំ ឥធ សរាជិកាយ បរិសាយ សិប្បំ ទស្សេយ្យំ, ឯវាហំ អាចរិយតោបិ ជម្ពុទីបេ បាកដោ បញ្ញាតោ ភវិស្សាមី’’តិ. សោ អាចរិយស្ស អារោចេសិ ‘‘អហំ រញ្ញោ បុរតោ សិប្បំ ទស្សេតុកាមោ, រាជានំ មំ ទស្សេថា’’តិ. មហាសត្តោ ‘‘អយំ មម សន្តិកេ ឧគ្គហិតសិប្បោ បតិដ្ឋំ លភតូ’’តិ ករុណាយមានោ តំ រញ្ញោ សន្តិកំ នេត្វា ‘‘មហារាជ ឥមស្ស មេ អន្តេវាសិកស្ស វីណាយ បគុណតំ បស្សថា’’តិ អាហ. រាជា ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សុណិត្វា តស្ស វីណាវាទនំ សុត្វា បរិតុដ្ឋោ តំ គន្តុកាមំ និវារេត្វា ‘‘មមេវ សន្តិកេ វស, អាចរិយស្ស ទិន្នកោដ្ឋាសតោ ឧបឌ្ឍំ ទស្សាមី’’តិ អាហ. មុសិលោ ‘‘នាហំ អាចរិយតោ ហាយាមិ, សមមេវ ទេថា’’តិ វត្វា រញ្ញា ‘‘មា ឯវំ ភណិ, អាចរិយោ នាម មហន្តោ, ឧបឌ្ឍមេវ តុយ្ហំ ទស្សាមី’’តិ វុត្តេ ‘‘មម ច អាចរិយស្ស ច សិប្បំ បស្សថា’’តិ វត្វា រាជគេហតោ និក្ខមិត្វា ‘‘ឥតោ សត្តមេ ទិវសេ មម ច គុត្តិលាចរិយស្ស ច រាជង្គណេ សិប្បទស្សនំ ភវិស្សតិ, តំ បស្សិតុកាមា បស្សន្តូ’’តិ តត្ថ តត្ថ អាហិណ្ឌន្តោ ឧគ្ឃោសេសិ.

មហាសត្តោ តំ សុត្វា ‘‘អយំ តរុណោ ថាមវា, អហំ បន ជិណ្ណោ ទុព្ពលោ, យទិ បន មេ បរាជយោ ភវេយ្យ, មតំ មេ ជីវិតា សេយ្យំ, តស្មា អរញ្ញំ បវិសិត្វា ឧព្ពន្ធិត្វា មរិស្សាមី’’តិ អរញ្ញំ គតោ មរណភយតជ្ជិតោ បដិនិវត្តិ. បុន មរិតុកាមោ ហុត្វា គន្ត្វា បុនបិ មរណភយេន បដិនិវត្តិ. ឯវំ គមនាគមនំ ករោន្តស្ស តំ ឋានំ វិគតតិណំ អហោសិ. អថ ទេវរាជា មហាសត្តំ ឧបសង្កមិត្វា ទិស្សមានរូបោ អាកាសេ ឋត្វា ឯវមាហ ‘‘អាចរិយ, កិំ ករោសី’’តិ. មហាសត្តោ –

៣២៧. ‘‘សត្តតន្តិំ សុមធុរំ, រាមណេយ្យំ អវាចយិំ;

សោ មំ រង្គម្ហិ អវ្ហេតិ, សរណំ មេ ហោហិ កោសិយា’’តិ. –

អត្តនោ ចិត្តទុក្ខំ បវេទេសិ.

តស្សត្ថោ – អហំ ទេវរាជ មុសិលំ នាម អន្តេវាសិកំ សត្តន្នំ តន្តីនំ អត្ថិតាយ ឆជ្ជាទិសត្តវិធសរទីបនតោ ច សត្តតន្តិំ, តំ វិសយំ កត្វា យថារហំ ទ្វាវីសតិយា សុតិភេទានំ អហាបនតោ សុដ្ឋុ មធុរន្តិ សុមធុរំ, យថាធិគតានំ សមបញ្ញាសាយ មុច្ឆនានំ បរិព្យត្តតាយ សរស្ស ច វីណាយ ច អញ្ញមញ្ញសំសន្ទនេន សុណន្តានំ អតិវិយ មនោរមភាវតោ រាមណេយ្យំ, សរគតាទិវិភាគតោ ឆជ្ជាទិចតុព្ពិធំ គន្ធព្ពំ អហាបេត្វា គន្ធព្ពសិប្បំ អវាចយិន្តិ វាចេសិំ ឧគ្គណ្ហាបេសិំ សិក្ខាបេសិំ. សោ មុសិលោ អន្តេវាសី សមានោ មំ អត្តនោ អាចរិយំ រង្គម្ហិ រង្គមណ្ឌលេ អវ្ហេតិ សារម្ភវសេន អត្តនោ វិសេសំ ទស្សេតុំ សង្ឃដ្ដិយតិ, ‘‘ឯហិ សិប្បំ ទស្សេហី’’តិ មំ អាចិក្ខិ, តស្ស មេ ត្វំ កោសិយ ទេវរាជ សរណំ អវស្សយោ ហោហីតិ.

តំ សុត្វា សក្កោ ទេវរាជា ‘‘មា ភាយិ អាចរិយ, អហំ តេ សរណំ បរាយណ’’ន្តិ ទស្សេន្តោ –

៣២៨. ‘‘អហំ តេ សរណំ ហោមិ, អហមាចរិយបូជកោ;

ន តំ ជយិស្សតិ សិស្សោ, សិស្សមាចរិយ ជេស្សសី’’តិ. –

អាហ. សក្កស្ស កិរ ទេវរញ្ញោ បុរិមត្តភាវេ មហាសត្តោ អាចរិយោ អហោសិ. តេនាហ ‘‘អហមាចរិយបូជកោ’’តិ. អហំ អាចរិយានំ បូជកោ, ន មុសិលោ វិយ យុគគ្គាហី, មាទិសេសុ អន្តេវាសិកេសុ ឋិតេសុ តាទិសស្ស អាចរិយស្ស កថំ បរាជយោ, តស្មា ន តំ ជយិស្សតិ សិស្សោ, អញ្ញទត្ថុ សិស្សំ មុសិលំ អាចរិយ ត្វមេវ ជយិស្សសិ, សោ បន បរាជិតោ វិនាសំ បាបុណិស្សតីតិ អធិប្បាយោ. ឯវញ្ច បន វត្វា ‘‘អហំ សត្តមេ ទិវសេ សាកច្ឆាមណ្ឌលំ អាគមិស្សាមិ, តុម្ហេ វិស្សត្ថា វាទេថា’’តិ សមស្សាសេត្វា គតោ.

សត្តមេ បន ទិវសេ រាជា សបរិវារោ រាជសភាយំ និសីទិ. គុត្តិលាចរិយោ ច មុសិលោ ច សិប្បទស្សនត្ថំ សជ្ជា ហុត្វា ឧបសង្កមិត្វា រាជានំ វន្ទិត្វា អត្តនោ អត្តនោ លទ្ធាសនេ និសីទិត្វា វីណា វាទយិំសុ. សក្កោ អាគន្ត្វា អន្តលិក្ខេ អដ្ឋាសិ. តំ មហាសត្តោវ បស្សតិ, ឥតរេ បន ន បស្សន្តិ. បរិសា ទ្វិន្នម្បិ វាទនេ សមចិត្តា អហោសិ. សក្កោ គុត្តិលំ ‘‘ឯកំ តន្តិំ ឆិន្ទា’’តិ អាហ. ឆិន្នាយបិ តន្តិយា វីណា តថេវ មធុរនិគ្ឃោសា អហោសិ. ឯវំ ‘‘ទុតិយំ, តតិយំ, ចតុត្ថំ, បញ្ចមំ, ឆដ្ឋំ, សត្តមំ ឆិន្ទា’’តិ អាហ, តាសុ ឆិន្នាសុបិ វីណា មធុរនិគ្ឃោសាវ អហោសិ. តំ ទិស្វា មុសិលោ បរាជិតភូតរូបោ បត្តក្ខន្ធោ អហោសិ, បរិសា ហដ្ឋតុដ្ឋា ចេលុក្ខេបេ ករោន្តី គុត្តិលស្ស សាធុការមទាសិ. រាជា មុសិលំ សភាយ នីហរាបេសិ, មហាជនោ លេឌ្ឌុទណ្ឌាទីហិ បហរន្តោ មុសិលំ តត្ថេវ ជីវិតក្ខយំ បាបេសិ.

សក្កោ ទេវានមិន្ទោ មហាបុរិសេន សទ្ធិំ សម្មោទនីយំ កត្វា ទេវលោកមេវ គតោ. តំ ទេវតា ‘‘មហារាជ, កុហិំ គតត្ថា’’តិ បុច្ឆិត្វា តំ បវត្តិំ សុត្វា ‘‘មហារាជ, មយំ គុត្តិលាចរិយំ បស្សិស្សាម, សាធុ នោ តំ ឥធានេត្វា ទស្សេហី’’តិ អាហំសុ. សក្កោ ទេវានំ វចនំ សុត្វា មាតលិំ អាណាបេសិ ‘‘គច្ឆ វេជយន្តរថេន អម្ហាកំ គុត្តិលាចរិយំ អានេហិ, ទេវតា តំ ទស្សនកាមា’’តិ, សោ តថា អកាសិ. សក្កោ មហាសត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទនីយំ កត្វា ឯវមាហ ‘‘អាចរិយ, វីណំ វាទយ, ទេវតា សោតុកាមា’’តិ. ‘‘មយំ សិប្បូបជីវិនោ, វេតនេន វិនា សិប្បំ ន ទស្សេមា’’តិ. ‘‘កីទិសំ បន វេតនំ ឥច្ឆសី’’តិ. ‘‘នាញ្ញេន មេ វេតនេន កិច្ចំ អត្ថិ, ឥមាសំ បន ទេវតានំ អត្តនា អត្តនា បុព្ពេកតកុសលកថនមេវ មេ វេតនំ ហោតូ’’តិ អាហ. តា ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិំសុ. អថ មហាសត្តោ បាដេក្កំ តាហិ តទា បដិលទ្ធសម្បត្តិកិត្តនមុខេន តស្សា ហេតុភូតំ បុរិមត្តភាវេ កតំ សុចរិតំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ វិយ បុច្ឆន្តោ ‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេនា’’តិអាទិគាថាហិ បុច្ឆិ. តាបិ ‘‘វត្ថុត្តមទាយិកា នារី’’តិអាទិនា យថា ឯតរហិ ថេរស្ស, ឯវមេវ តស្ស ព្យាករិំសុ. តេន វុត្តំ ‘‘មោគ្គល្លាន តា ទេវតា ន កេវលំ តយា ឯវ បុច្ឆិតា ឯវំ ព្យាករិំសុ, អថ ខោ បុព្ពេ មយាបិ បុច្ឆិតា ឯវមេវ ព្យាករិំសូ’’តិ.

តា កិរ ឥត្ថិយោ កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធកាលេ មនុស្សត្តភាវេ ឋិតា តំ តំ បុញ្ញំ អកំសុ. តត្ថ ឯកា ឥត្ថី វត្ថំ អទាសិ, ឯកា សុមនមាលំ, ឯកា គន្ធំ, ឯកា ឧឡារានិ ផលានិ, ឯកា ឧច្ឆុរសំ, ឯកា ភគវតោ ចេតិយេ គន្ធបញ្ចង្គុលិកំ អទាសិ, ឯកា ឧបោសថំ ឧបវសិ, ឯកា ឧបកដ្ឋាយ វេលាយ នាវាយ ភុញ្ជន្តស្ស ភិក្ខុនោ ឧទកំ អទាសិ, ឯកា កោធនានំ សស្សុសសុរានំ អក្កោធនា ឧបដ្ឋានំ អកាសិ, ឯកា ទាសី ហុត្វា អតន្ទិតាចារា អហោសិ, ឯកោ បិណ្ឌចារិកស្ស ភិក្ខុនោ ខីរភត្តំ អទាសិ, ឯកា ផាណិតំ អទាសិ, ឯកា ឧច្ឆុខណ្ឌំ អទាសិ, ឯកា តិម្ពរុសកំ អទាសិ, ឯកា កក្ការិកំ អទាសិ, ឯកា ឯឡាលុកំ អទាសិ, ឯកា វល្លិផលំ អទាសិ, ឯកា ផារុសកំ អទាសិ, ឯកា អង្គារកបល្លំ អទាសិ, ឯកា សាកមុដ្ឋិំ អទាសិ, ឯកា បុប្ផកមុដ្ឋិំ អទាសិ, ឯកា មូលកលាបំ អទាសិ, ឯកា និម្ពមុដ្ឋិំ អទាសិ, ឯកា កញ្ជិកំ អទាសិ, ឯកា តិលបិញ្ញាកំ អទាសិ, ឯកា កាយពន្ធនំ អទាសិ, ឯកា អំសពទ្ធកំ អទាសិ, ឯកា អាយោគបដ្ដំ អទាសិ, ឯកា វិធូបនំ, ឯកា តាលវណ្ដំ, ឯកា មោរហត្ថំ, ឯកា ឆត្តំ, ឯកា ឧបាហនំ, ឯកា បូវំ, ឯកា មោទកំ, ឯកា សក្ខលិកំ អទាសិ. តា ឯកេកា អច្ឆរាសហស្សបរិវារា បហតិយា ទេវិទ្ធិយា វិរាជមានា តាវតិំសភវនេ សក្កស្ស ទេវរាជស្ស បរិចារិកា ហុត្វា និព្ពត្តា គុត្តិលាចរិយេន បុច្ឆិតា ‘‘វត្ថុត្តមទាយិកា នារី’’តិអាទិនា អត្តនា អត្តនា កតកុសលំ បដិបាដិយា ព្យាករិំសុ.

៣២៩. ‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេន, យា ត្វំ តិដ្ឋសិ ទេវតេ;

ឱភាសេន្តី ទិសា សព្ពា, ឱសធី វិយ តារកា.

៣៣០. ‘‘កេន តេតាទិសោ វណ្ណោ, កេន តេ ឥធ មិជ្ឈតិ;

ឧប្បជ្ជន្តិ ច តេ ភោគា, យេ កេចិ មនសោ បិយា.

៣៣១. ‘‘បុច្ឆាមិ តំ ទេវិ មហានុភាវេ, មនុស្សភូតា កិមកាសិ បុញ្ញំ;

កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវា, វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

៣៣២. ‘‘សា ទេវតា អត្តមនា, មោគ្គល្លានេន បុច្ឆិតា;

បញ្ហំ បុដ្ឋា វិយាកាសិ, យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

៣៣៣. ‘‘វត្ថុត្តមទាយិកា នារី, បវរា ហោតិ នរេសុ នារីសុ;

ឯវំ បិយរូបទាយិកា មនាបំ, ទិព្ពំ សា លភតេ ឧបេច្ច ឋានំ.

៣៣៤. ‘‘តស្សា មេ បស្ស វិមានំ, អច្ឆរា កាមវណ្ណិនីហមស្មិ;

អច្ឆរាសហស្សស្សាហំ, បវរា បស្ស បុញ្ញានំ វិបាកំ.

៣៣៥. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ, តេន មេ ឥធ មិជ្ឈតិ;

ឧប្បជ្ជន្តិ ច មេ ភោគា, យេ កេចិ មនសោ បិយា.

៣៣៦. ‘‘អក្ខាមិ តេ ភិក្ខុ មហានុភាវ, មនុស្សភូតា យមកាសិ បុញ្ញំ;

តេនម្ហិ ឯវំ ជលិតានុភាវា, វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

(យថា ច ឯត្ថ, ឯវំ ឧបរិ សព្ពវិមានេសុ វិត្ថារេតព្ពំ.)

៣៤១. ‘‘បុប្ផុត្តមទាយិកា នារី, បវរា ហោតិ នរេសុ នារីសុ…បេ….

៣៤៩. ‘‘គន្ធុត្តមទាយិកា នារី, បវរា ហោតិ នរេសុ នារីសុ…បេ….

៣៥៧. ‘‘ផលុត្តមទាយិកា នារី…បេ….

៣៦៥. ‘‘រសុត្តមទាយិកា នារី…បេ….

៣៧៣. ‘‘គន្ធបញ្ចង្គុលិកំ អហមទាសិំ,កស្សបស្ស ភគវតោ ថូបម្ហិ…បេ….

៣៨១. ‘‘ភិក្ខូ ច អហំ ភិក្ខុនិយោ ច, អទ្ទសាសិំ បន្ថបដិបន្នេ;

តេសាហំ ធម្មំ សុត្វាន, ឯកូបោសថំ ឧបវសិស្សំ.

៣៨២. ‘‘តស្សា មេ បស្ស វិមានំ…បេ….

៣៨៩. ‘‘ឧទកេ ឋិតា ឧទកមទាសិំ, ភិក្ខុនោ ចិត្តេន វិប្បសន្នេន…បេ….

៣៩៧. ‘‘សស្សុញ្ចាហំ សសុរញ្ច, ចណ្ឌិកេ កោធនេ ច ផរុសេ ច;

អនុសូយិកា ឧបដ្ឋាសិំ, អប្បមត្តា សកេន សីលេន…បេ….

៤០៥. ‘‘បរកម្មករី អាសិំ, អត្ថេនាតន្ទិតា ទាសី;

អក្កោធនានតិមានិនី, សំវិភាគិនី កកស្ស ភាគស្ស…បេ….

៤១៣. ‘‘ខីរោទនំ អហមទាសិំ, ភិក្ខុនោ បិណ្ឌាយ ចរន្តស្ស;

ឯវំ ករិត្វា កម្មំ, សុគតិំ ឧបបជ្ជ មោទាមិ…បេ….

៤២១. ‘‘ផាណិតំ អហមទាសិំ…បេ….

៤២៩. ‘‘ឧច្ឆុខណ្ឌិកំ អហមទាសិំ…បេ….

៤៣៧. ‘‘តិម្ពរុសកំ អហមទាសិំ…បេ….

៤៤៥. ‘‘កក្ការិកំ អហមទាសិំ…បេ….

៤៥៣. ‘‘ឯឡាលុកំ អហមទាសិំ…បេ….

៤៦១. ‘‘វល្លិផលំ អហមទាសិំ…បេ….

៤៦៩. ‘‘ផារុសកំ អហមទាសិំ…បេ….

៤៧៧. ‘‘ហត្ថប្បតាបកំ អហមទាសិំ…បេ….

៤៨៥. ‘‘សាកមុដ្ឋិំ អហមទាសិំ…បេ….

៤៩៣. ‘‘បុប្ផកមុដ្ឋិំ អហមទាសិំ…បេ….

៥០១. ‘‘មូលកំ អហមទាសិំ…បេ….

៥០៩. ‘‘និម្ពមុដ្ឋិំ អហមទាសិំ…បេ….

៥១៧. ‘‘អម្ពកញ្ជិកំ អហមទាសិំ…បេ….

៥២៥. ‘‘ទោណិនិម្មជ្ជនិំ អហមទាសិំ…បេ….

៥៣៣. ‘‘កាយពន្ធនំ អហមទាសិំ…បេ….

៥៤១. ‘‘អំសពទ្ធកំ អហមទាសិំ…បេ….

៥៤៩. ‘‘អាយោគបដ្ដំ អហមទាសិំ…បេ….

៥៥៧. ‘‘វិធូបនំ អហមទាសិំ…បេ….

៥៦៥. ‘‘តាលវណ្ដំ អហមទាសិំ…បេ….

៥៧៣. ‘‘មោរហត្ថំ អហមទាសិំ…បេ….

៥៨១. ‘‘ឆត្តំ អហមទាសិំ…បេ….

៥៨៩. ‘‘ឧបាហនំ អហមទាសិំ…បេ….

៥៩៧. ‘‘បូវំ អហមទាសិំ…បេ….

៦០៥. ‘‘មោទកំ អហមទាសិំ…បេ….

៦១៣. ‘‘សក្ខលិកំ អហមទាសិំ, ភិក្ខុនោ បិណ្ឌាយ ចរន្តស្ស…បេ….

៦១៤. ‘‘តស្សា មេ បស្ស វិមានំ, អច្ឆរា កាមវណ្ណិនីហមស្មិំ;

អច្ឆរាសហស្សស្សាហំ, បវរា បស្ស បុញ្ញានំ វិបាកំ.

៦១៥. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ… វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

ឯវំ មហាសត្តោ តាហិ ទេវតាហិ កតសុចរិតេ ព្យាកតេ តុដ្ឋមានសោ សម្មោទនំ ករោន្តោ អត្តនោ ច សុចរិតចរណេ យុត្តបយុត្តតំ វិវដ្ដជ្ឈាសយតញ្ច បវេទេន្តោ អាហ –

៦១៧. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អជ្ជ, សុប្បភាតំ សុហុដ្ឋិតំ;

យំ អទ្ទសាមិ ទេវតាយោ, អច្ឆរា កាមវណ្ណិនិយោ.

៦១៨. ‘‘ឥមាសាហំ ធម្មំ សុត្វា, កាហាមិ កុសលំ ពហុំ;

ទានេន សមចរិយាយ, សញ្ញមេន ទមេន ច;

ស្វាហំ តត្ថ គមិស្សាមិ, យត្ថ គន្ត្វា ន សោចរេ’’តិ.

៣៣៣. តត្ថ វត្ថុត្តមទាយិកាតិ វត្ថានំ ឧត្តមំ សេដ្ឋំ, វត្ថេសុ វា ពហូសុ ឧច្ចិនិត្វា គហិតំ ឧក្កំសគតំ បវរំ កោដិភូតំ វត្ថំ វត្ថុត្តមំ, តស្ស ទាយិកា. ‘‘បុប្ផុត្តមទាយិកា’’តិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. បិយរូបទាយិកាតិ បិយសភាវស្ស បិយជាតិកស្ស ច វត្ថុនោ ទាយិកា. មនាបន្តិ មនវឌ្ឍនកំ. ទិព្ពន្តិ ទិវិ ភវត្តា ទិព្ពំ. ឧបេច្ចាតិ ឧបគន្ត្វា ចេតេត្វា, ‘‘ឯទិសំ លភេយ្យ’’ន្តិ បកប្បេត្វាតិ អត្ថោ. ឋានន្តិ វិមានាទិកំ ឋានំ, ឥស្សរិយំ វា. ‘‘មនាបា’’តិបិ បាឋោ, អញ្ញេសំ មនវឌ្ឍនកា ហុត្វាតិ អត្ថោ.

៣៣៤. បស្ស បុញ្ញានំ វិបាកន្តិ វត្ថុត្តមទានស្ស នាម ឥទមីទិសំ ផលំ បស្សាតិ អត្តនា លទ្ធសម្បត្តិំ សម្ភាវេន្តី វទតិ.

៣៤១. បុប្ផុត្តមទាយិកាតិ រតនត្តយបូជាវសេន បុប្ផុត្តមទាយិកា, តថា គន្ធុត្តមទាយិកាតិ ទដ្ឋព្ពា. តត្ថ បុប្ផុត្តមំ សុមនបុប្ផាទិ, គន្ធុត្តមំ ចន្ទនគន្ធាទិ, ផលុត្តមំ បនសផលាទិ, រសុត្តមំ គោរសសប្បិអាទិ វេទិតព្ពំ.

៣៧៣. គន្ធបញ្ចង្គុលិកន្តិ គន្ធេន បញ្ចង្គុលិកទានំ. កស្សបស្ស ភគវតោ ថូបម្ហីតិ កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធស្ស យោជនិកេ កនកថូបេ.

៣៨១. បន្ថបដិបន្នេតិ មគ្គំ គច្ឆន្តេ. ឯកូបោសថន្តិ ឯកទិវសំ ឧបោសថវាសំ.

៣៨៩. ឧទកមទាសិន្តិ មុខវិក្ខាលនត្ថំ បិវនត្ថញ្ច ឧទកំ បានីយំ អទាសិំ.

៣៩៧. ចណ្ឌិកេតិ ចណ្ឌេ. អនុសូយិកាតិ ឧសូយា រហិតា.

៤០៥. បរកម្មករីតិ បរេសំ វេយ្យាវច្ចការិនី. អត្ថេនាតិ អត្ថកិច្ចេន. សំវិភាគិនី សកស្ស ភាគស្សាតិ អត្ថិកានំ អត្តនា បដិលទ្ធភាគស្ស សំវិភជនសីលា.

៤១៣. ខីរោទនន្តិ ខីរសម្មិស្សំ ឱទនំ, ខីរេន សទ្ធិំ ឱទនំ វា.

៤៣៧. តិម្ពរុសកន្តិ តិណ្ឌុកផលំ. តិបុសសទិសា ឯកា វល្លិជាតិ តិម្ពរុសំ, តស្ស ផលំ តិម្ពរុសកន្តិ វទន្តិ.

៤៤៥. កក្ការិកន្តិ ខុទ្ទកេឡាលុកំ, តិបុសន្តិ ច វទន្តិ.

៤៧៧. ហត្ថប្បតាបកន្តិ មន្ទាមុខិំ.

៥១៧. អម្ពកញ្ជិកន្តិ អម្ពិលកញ្ជិកំ.

៥២៥. ទោណិនិម្មជ្ជនិន្តិ សតេលំ តិលបិញ្ញាកំ.

៥៥៧. វិធូបនន្តិ ចតុរស្សពីជនិំ.

៥៦៥. តាលវណ្ដន្តិ តាលបត្តេហិ កតមណ្ឌលពីជនិំ.

៥៧៣. មោរហត្ថន្តិ មយូរបិញ្ឆេ ហិ កតំ មកសពីជនិំ.

៦១៧. ស្វាគតំ វត មេតិ មយ្ហំ ឥធាគមនំ សោភនំ វត អហោ សុន្ទរំ. អជ្ជ សុប្បភាតំ សុហុដ្ឋិតន្តិ អជ្ជ មយ្ហំ រត្តិយា សុដ្ឋុ បភាតំ សម្មទេវ វិភាយនំ ជាតំ, សយនតោ ឧដ្ឋានម្បិ សុហុដ្ឋិតំ សុដ្ឋុ ឧដ្ឋិតំ. កិំ ការណាតិ អាហ ‘‘យំ អទ្ទសាមិ ទេវតាយោ’’តិអាទិ.

៦១៨. ធម្មំ សុត្វាតិ កម្មផលស្ស បច្ចក្ខករណវសេន តុម្ហេហិ កតំ កុសលំ ធម្មំ សុត្វា. កាហាមីតិ ករិស្សាមិ. សមចរិយាយាតិ កាយសមាចារិកស្ស សុចរិតស្ស ចរណេន. សញ្ញមេនាតិ សីលសំវរេន. ទមេនាតិ មនច្ឆដ្ឋានំ ឥន្ទ្រិយានំ ទមេន. ឥទានិ តស្ស កុសលស្ស អត្តនោ លោកស្ស ច វិវដ្ដូបនិស្សយតំ ទស្សេតុំ ‘‘ស្វាហំ តត្ថ គមិស្សាមិ, យត្ថ គន្ត្វា ន សោចរេ’’តិ វុត្តំ.

ឯវមយំ យទិបិ វត្ថុត្តមទាយិកាវិមានាទិវសេន ឆត្តិំសវិមានសង្គហា ទេសនា អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស វិយ គុត្តិលាចរិយស្សាបិ វិភាវនវសេន បវត្តាតិ ‘‘គុត្តិលវិមាន’’ន្ត្វេវ សង្គហំ អារុឡ្ហា, វិមានានិ បន ឥត្ថិបដិពទ្ធានីតិ ឥត្ថិវិមានេយេវ សង្គហិតានិ. តា បន ឥត្ថិយោ កស្សបស្ស ទសពលស្ស កាលេ យថាវុត្តធម្មចរណេ អបរាបរុប្បន្នចេតនាវសេន ទុតិយត្តភាវតោ បដ្ឋាយ ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវលោកេ ឯវ សំសរន្តិយោ អម្ហាកម្បិ ភគវតោ កាលេ តាវតិំសភវនេយេវ និព្ពត្តា, អាយស្មតា មហាមោគ្គល្លានេន បុច្ឆិតា កម្មសរិក្ខតាយ គុត្តិលាចរិយេន បុច្ឆិតកាលេ វិយ ព្យាករិំសូតិ ទដ្ឋព្ពា.

គុត្តិលវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.