៦. ទទ្ទល្លវិមានវណ្ណនា

ទទ្ទល្លមានា វណ្ណេនាតិ ទទ្ទល្លវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ. តេន ច សមយេន នាលកគាមកេ អាយស្មតោ រេវតត្ថេរស្ស ឧបដ្ឋាកស្ស អញ្ញតរស្ស កុដុម្ពិកស្ស ទ្វេ ធីតរោ អហេសុំ, ឯកា ភទ្ទា នាម, ឥតរា សុភទ្ទា នាម. តាសុ ភទ្ទា បតិកុលំ គតា សទ្ធា បសន្នា ពុទ្ធិសម្បន្នា វញ្ឈា ច អហោសិ. សា សាមិកំ អាហ ‘‘មម កនិដ្ឋា សុភទ្ទា នាម អត្ថិ, តំ អានេហិ, សចស្សា បុត្តោ ភវេយ្យ, សោ មមបិ បុត្តោ សិយា, អយញ្ច កុលវំសោ ន នស្សេយ្យា’’តិ. សោ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិត្វា តថា អកាសិ.

អថ ភទ្ទា សុភទ្ទំ ឱវទិ ‘‘សុភទ្ទេ, ទានសំវិភាគរតា ធម្មចរិយាយ អប្បមត្តា ហោហិ, ឯវំ តេ ទិដ្ឋធម្មិកោ សម្បរាយិកោ ច អត្ថោ ហត្ថគតោ ឯវ ហោតី’’តិ. សា តស្សា ឱវាទេ ឋត្វា វុត្តនយេន បដិបជ្ជមានា ឯកទិវសំ អាយស្មន្តំ រេវតត្ថេរំ អត្តដ្ឋមំ និមន្តេសិ. ថេរោ សុភទ្ទាយ បុញ្ញូបចយំ អាកង្ខន្តោ សង្ឃុទ្ទេសវសេន សត្ត ភិក្ខូ គហេត្វា តស្សា គេហំ អគមាសិ. សា បសន្នចិត្តា អាយស្មន្តំ រេវតត្ថេរំ តេ ច ភិក្ខូ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេសិ, ថេរោ អនុមោទនំ កត្វា បក្កាមិ. សា អបរភាគេ កាលំ កត្វា និម្មានរតីនំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិ. ភទ្ទា បន បុគ្គលេសុ ទានានិ ទត្វា សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស បរិចារិកា ហុត្វា និព្ពត្តិ.

អថ សុភទ្ទា អត្តនោ សម្បត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ‘‘កេន នុ ខោ អហំ បុញ្ញេន ឥធូបបន្នា’’តិ អាវជ្ជេន្តី ‘‘ភទ្ទាយ ឱវាទេ ឋត្វា សង្ឃគតាយ ទក្ខិណាយ ឥមំ សម្បត្តិំ សម្បត្តា, ភទ្ទា នុ ខោ កហំ និព្ពត្តា’’តិ ឱលោកេន្តី តំ សក្កស្ស បរិចារិកាភាវេន និព្ពត្តំ ទិស្វា អនុកម្បមានា តស្សា វិមានំ បាវិសិ. អថ នំ ភទ្ទា –

៦១៩. ‘‘ទទ្ទល្លមានា វណ្ណេន, យសសា ច យសស្សិនី;

សព្ពេ ទេវេ តាវតិំសេ, វណ្ណេន អតិរោចសិ.

៦២០. ‘‘ទស្សនំ នាភិជានាមិ, ឥទំ បឋមទស្សនំ;

កស្មា កាយា នុ អាគម្ម, នាមេន ភាសសេ មម’’ន្តិ. –

ទ្វីហិ គាថាហិ បុច្ឆិ. សាបិ តស្សា –

៦២១. ‘‘អហំ ភទ្ទេ សុភទ្ទាសិំ, បុព្ពេ មានុសកេ ភវេ;

សហភរិយា ច តេ អាសិំ, ភគិនី ច កនិដ្ឋិកា.

៦២២. ‘‘សា អហំ កាយស្ស ភេទា, វិប្បមុត្តា តតោ ចុតា;

និម្មានរតីនំ ទេវានំ, ឧបបន្នា សហព្យត’’ន្តិ. – ទ្វីហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ;

៦១៩-២០. តត្ថ វណ្ណេនាតិ វណ្ណាទិសម្បត្តិយា. ទស្សនំ នាភិជានាមីតិ ឥតោ បុព្ពេ តវ ទស្សនំ នាភិជានាមិ, ត្វំ មយា ន ទិដ្ឋបុព្ពាតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘ឥទំ បឋមទស្សន’’ន្តិ. កស្មា កាយា នុ អាគម្ម, នាមេន ភាសសេ មមន្តិ កតរទេវនិកាយតោ អាគន្ត្វា ‘‘ភទ្ទេ’’តិ នាមេន មំ អាលបសិ.

៦២១. អហំ ភទ្ទេតិ ឯត្ថ ភទ្ទេតិ អាលបនំ. សុភទ្ទាសិន្តិ អហំ សុភទ្ទា នាម តវ ភគិនី កនិដ្ឋិកា អាសិំ អហោសិំ, តត្ថ បុព្ពេ មានុសកេ ភវេ សហភរិយា សមានភរិយា តេ តយា ឯកស្សេវ ភរិយា, តវ បតិនោ ឯវ ភរិយា, អាសិន្តិ អត្ថោ. បុន ភទ្ទា –

៦២៣. ‘‘បហូតកតកល្យាណា, តេ ទេវេ យន្តិ បាណិនោ;

យេសំ ត្វំ កិត្តយិស្សសិ, សុភទ្ទេ ជាតិមត្តនោ.

៦២៤. ‘‘អថ ត្វំ កេន វណ្ណេន, កេន វា អនុសាសិតា;

កីទិសេនេវ ទានេន, សុព្ពតេន យសស្សិនី.

៦២៥. ‘‘យសំ ឯតាទិសំ បត្តា, វិសេសំ វិបុលមជ្ឈគា;

ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, កិស្ស កម្មស្សិទំ ផល’’ន្តិ. –

តីហិ គាថាហិ បុច្ឆិ. បុន សុភទ្ទា –

៦២៦. ‘‘អដ្ឋេវ បិណ្ឌបាតានិ, យំ ទានំ អទទំ បុរេ;

ទក្ខិណេយ្យស្ស សង្ឃស្ស, បសន្នា សេហិ បាណិភិ.

៦២៧. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…

វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

ព្យាកាសិ.

៦២៣. តត្ថ បហូតកតកល្យាណា តេ ទេវេ យន្តីតិ បហូតកតកល្យាណា មហាបុញ្ញា តេ និម្មានរតិនោ ទេវេ យន្តិ ឧប្បជ្ជនវសេន គច្ឆន្តិ បាណិនោ សត្តា, យេសំ និម្មានរតីនំ ទេវានំ អន្តរេ ត្វំ អត្តនោ ជាតិំ កិត្តយិស្សសិ កថេសីតិ យោជនា.

៦២៤. កេន វណ្ណេនាតិ កេន ការណេន. កីទិសេនេវាតិ ឯវសទ្ទោ សមុច្ចយត្ថោ, កីទិសេន ចាតិ អត្ថោ, អយមេវ វា បាឋោ. សុព្ពតេនាតិ សុន្ទរេន វតេន, សុវិសុទ្ធេន សីលេនាតិ អត្ថោ.

៦២៦. អដ្ឋេវ បិណ្ឌបាតានីតិ អដ្ឋន្នំ ភិក្ខូនំ ទិន្នបិណ្ឌបាតេ សន្ធាយ វទតិ. អទទន្តិ អទាសិំ.

ឯវំ សុភទ្ទាយ កថិតេ បុន ភទ្ទា –

៦២៩. ‘‘អហំ តយា ពហុតរេ ភិក្ខូ, សញ្ញតេ ព្រហ្មចារយោ;

តប្បេសិំ អន្នបានេន, បសន្នា សេហិ បាណិភិ.

៦៣០. ‘‘តយា ពហុតរំ ទត្វា, ហីនកាយូបគា អហំ;

កថំ ត្វំ អប្បតរំ ទត្វា, វិសេសំ វិបុលមជ្ឈគា;

ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, កិស្ស កម្មស្សិទំ ផល’’ន្តិ. –

បុច្ឆិ. តត្ថ តយាតិ និស្សក្កេ ករណវចនំ. បុន សុភទ្ទា –

៦៣១. ‘‘មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ, សន្ទិដ្ឋោ មេ បុរេ អហុ;

តាហំ ភត្តេន និមន្តេសិំ, រេវតំ អត្តនដ្ឋមំ.

៦៣២. ‘‘សោ មេ អត្ថបុរេក្ខារោ, អនុកម្បាយ រេវតោ;

សង្ឃេ ទេហីតិ មំវោច, តស្សាហំ វចនំ ករិំ.

៦៣៣. ‘‘សា ទក្ខិណា សង្ឃគតា, អប្បមេយ្យេ បតិដ្ឋិតា;

បុគ្គលេសុ តយា ទិន្នំ, ន តំ តវ មហប្ផល’’ន្តិ. –

អត្តនា កតកម្មំ កថេសិ.

៦៣១. តត្ថ មនោភាវនីយោតិ មនវឌ្ឍនកោ ឧឡារគុណតាយ សម្ភាវនីយោ. សន្ទិដ្ឋោតិ និមន្តនវសេន ពោធិតោ កថិតោ. តេនាហ ‘‘តាហំ ភត្តេន និមន្តេសិំ, រេវតំ អត្តនដ្ឋម’’ន្តិ, តំ មនោភាវនីយំ អយ្យំ រេវតំ អត្តនដ្ឋមំ ភត្តេន អហំ និមន្តេសិំ.

៦៣២-៣. សោ មេ អត្ថបុរេក្ខារោតិ សោ អយ្យោ រេវតោ ទានស្ស មហប្ផលភាវករណេន មម អត្ថបុរេក្ខារោ ហិតេសី. សង្ឃេ ទេហីតិ មំវោចាតិ ‘‘យទិ ត្វំ សុភទ្ទេ អដ្ឋន្នំ ភិក្ខូនំ ទាតុកាមា, យស្មា បុគ្គលគតាយ ទក្ខិណាយ សង្ឃគតា ឯវ ទក្ខិណា មហប្ផលតរា, តស្មា សង្ឃេ ទេហិ, សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស ទានំ ទេហី’’តិ មំ អភាសិ. តន្តិ តំ ទានំ.

ឯវំ សុភទ្ទាយ វុត្តេ ភទ្ទា តមត្ថំ សម្បដិច្ឆន្តី ឧត្តរិ ច តថា បដិបជ្ជិតុកាមា –

៦៣៤. ‘‘ឥទានេវាហំ ជានាមិ, សង្ឃេ ទិន្នំ មហប្ផលំ;

សាហំ គន្ត្វា មនុស្សត្តំ, វទញ្ញូ វីតមច្ឆរា;

សង្ឃេ ទានានិ ទស្សាមិ, អប្បមត្តា បុនប្បុន’’ន្តិ. –

គាថមាហ. សុភទ្ទា បន អត្តនោ ទេវលោកមេវ គតា. អថ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ សព្ពេ ទេវេ តាវតិំសេ អត្តនោ សរីរោភាសេន អភិភុយ្យ វិរោចមានំ សុភទ្ទំ ទេវធីតរំ ទិស្វា តញ្ច តាសំ កថាសល្លាបំ សុត្វា តាវទេវ ច សុភទ្ទាយ អន្តរហិតាយ តំ ‘‘អយំ នាមា’’តិ អជានន្តោ –

៦៣៥. ‘‘កា ឯសា ទេវតា ភទ្ទេ, តយា មន្តយតេ សហ;

សព្ពេ ទេវេ តាវតិំសេ, វណ្ណេន អតិរោចតី’’តិ. –

ភទ្ទំ បុច្ឆិ. សាបិស្ស –

៦៣៦. ‘‘មនុស្សភូតា ទេវិន្ទ, បុព្ពេ មានុសកេ ភវេ;

សហភរិយា ច មេ អាសិ, ភគិនី ច កនិដ្ឋិកា,

សង្ឃេ ទានានិ ទត្វាន, កតបុញ្ញា វិរោចតី’’តិ. –

កថេសិ. អថ សក្កោ តស្សា សង្ឃគតាយ ទក្ខិណាយ មហប្ផលភាវំ ទស្សេន្តោ ធម្មំ កថេសិ. តេន វុត្តំ –

៦៣៧. ‘‘ធម្មេន បុព្ពេ ភគិនី, តយា ភទ្ទេ វិរោចតិ;

យំ សង្ឃម្ហិ អប្បមេយ្យេ, បតិដ្ឋាបេសិ ទក្ខិណំ.

៦៣៨. ‘‘បុច្ឆិតោ ហិ មយា ពុទ្ធោ, គិជ្ឈកូដម្ហិ បព្ពតេ;

វិបាកំ សំវិភាគស្ស, យត្ថ ទិន្នំ មហប្ផលំ.

៦៣៩. ‘‘យជមានានំ មនុស្សានំ, បុញ្ញបេក្ខាន បាណិនំ;

ករោតំ ឱបធិកំ បុញ្ញំ, យត្ថ ទិន្នំ មហប្ផលំ.

៦៤០. ‘‘តំ មេ ពុទ្ធោ វិយាកាសិ, ជានំ កម្មផលំ សកំ;

វិបាកំ សំវិភាគស្ស, យត្ថ ទិន្នំ មហប្ផលំ.

៦៤១. ‘‘ចត្តារោ ច បដិបន្នា, ចត្តារោ ច ផលេ ឋិតា;

ឯស សង្ឃោ ឧជុភូតោ, បញ្ញាសីលសមាហិតោ.

៦៤២. ‘‘យជមានានំ មនុស្សានំ, បុញ្ញបេក្ខាន បាណិនំ;

ករោតំ ឱបធិកំ បុញ្ញំ, សង្ឃេ ទិន្នំ មហប្ផលំ.

៦៤៣. ‘‘ឯសោ ហិ សង្ឃោ វិបុលោ មហគ្គតោ, ឯសប្បមេយ្យោ ឧទធីវ សាគរោ;

ឯតេ ហិ សេដ្ឋា នរវីរសាវកា, បភង្ករា ធម្មមុទីរយន្តិ.

៦៤៤. ‘‘តេសំ សុទិន្នំ សុហុតំ សុយិដ្ឋំ, យេ សង្ឃមុទ្ទិស្ស ទទន្តិ ទានំ;

សា ទក្ខិណា សង្ឃគតា បតិដ្ឋិតា, មហប្ផលា លោកវិទូន វណ្ណិតា.

៦៤៥. ‘‘ឯតាទិសំ យញ្ញមនុស្សរន្តា, យេ វេទជាតា វិចរន្តិ លោកេ;

វិនេយ្យ មច្ឆេរមលំ សមូលំ, អនិន្ទិតា សគ្គមុបេន្តិ ឋាន’’ន្តិ.

៦៣៧. តត្ថ ធម្មេនាតិ ការណេន ញាយេន វា. តយាតិ និស្សក្កេ ករណវចនំ. ឥទានិ តំ ‘‘ធម្មេនា’’តិ វុត្តការណំ ទស្សេតុំ យំ សង្ឃម្ហិ អប្បមេយ្យេ, បតិដ្ឋាបេសិ ទក្ខិណ’’ន្តិ វុត្តំ. អប្បមេយ្យេតិ គុណានុភាវស្ស អត្តនិ កតានំ ការានំ ផលវិសេសស្ស ច វសេន បមិនិតុំ អសក្កុណេយ្យេ.

៦៣៨-៩. អយញ្ច អត្ថោ ភគវតោ សម្មុខា ច សុតោ, សម្មុខា ច បដិគ្គហិតោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘បុច្ឆិតោ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ យជមានានន្តិ ទទន្តានំ. បុញ្ញបេក្ខាន បាណិនន្តិ អនុនាសិកលោបំ កត្វា និទ្ទេសោ, បុញ្ញផលំ អាកង្ខន្តានំ សត្តានំ. ឱបធិកន្តិ ឧបធិ នាម ខន្ធា, ឧបធិស្ស ករណសីលំ, ឧបធិបយោជនន្តិ វា ឱបធិកំ, អត្តភាវជនកំ បដិសន្ធិបវត្តិវិបាកទាយកំ.

៦៤០. ជានំ កម្មផលំ សកន្តិ សត្តានំ សកំ សកំ យថាសកំ បុញ្ញំ បុញ្ញផលញ្ច ហត្ថតលេ អាមលកំ វិយ ជានន្តោ. សកន្តិ វា យការស្ស កការំ កត្វា វុត្តំ, សយំ អត្តនាតិ អត្ថោ.

៦៤១. បដិបន្នាតិ បដិបជ្ជមានា, មគ្គដ្ឋាតិ អត្ថោ. ឧជុភូតោតិ ឧជុបដិបត្តិយា ឧជុភាវំ បត្តោ ទក្ខិណេយ្យោ ជាតោ. បញ្ញាសីលសមាហិតោតិ បញ្ញាយ សីលេន ច សមាហិតោ, ទិដ្ឋិសីលសម្បន្នោ អរិយាយ ទិដ្ឋិយា អរិយេន សីលេន ច សមន្នាគតោ. តេនាបិស្ស បរមត្ថសង្ឃភាវមេវ វិភាវេតិ. ទិដ្ឋិសីលសាមញ្ញេន សង្ឃដិតត្តា ហិ សង្ឃោ. អថ វា សមាហិតំ សមាធិ, បញ្ញា សីលំ សមាហិតញ្ច អស្ស អត្ថីតិ បញ្ញាសីលសមាហិតោ. តេនស្ស សីលាទិធម្មក្ខន្ធត្តយសម្បន្នតាយ អគ្គទក្ខិណេយ្យភាវំ វិភាវេតិ.

៦៤៣. វិបុលោ មហគ្គតោតិ គុណេហិ មហត្តំ គតោតិ មហគ្គតោ, តតោ ឯវ អត្តនិ កតានំ ការានំ ផលវេបុល្លហេតុតាយ វិបុលោ. ឧទធីវ សាគរោតិ យថា ឧទកំ ឯត្ថ ធីយតីតិ ‘‘ឧទធី’’តិ លទ្ធនាមោ សាគរោ, ‘‘ឯត្តកានិ ឧទកាឡ្ហកានី’’តិអាទិនា ឧទកតោ អប្បមេយ្យោ, ឯវមេស គុណតោតិ អត្ថោ. ឯតេ ហីតិ ហិ-សទ្ទោ អវធារណេ និបាតោ, ឯតេ ឯវ សេដ្ឋាតិ អត្ថោ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘យាវតា, ភិក្ខវេ, សង្ឃា វា គណា វា, តថាគតសាវកសង្ឃោ តេសំ អគ្គមក្ខាយតី’’តិ (ឥតិវុ. ៩០; អ. និ. ៤.៣៤; ៥.៣២).

នរវីរសាវកាតិ នរេសុ វីរិយសម្បន្នស្ស នរស្ស សាវកា. បភង្ករាតិ លោកស្ស ញាណាលោកករា. ធម្មមុទីរយន្តីតិ ធម្មំ ឧទ្ទិសន្តិ. កថំ? ធម្មសាមិនា ហិ ធម្មបជ្ជោតោ អរិយសង្ឃេ ឋបិតោ.

៦៤៤. យេ សង្ឃមុទ្ទិស្ស ទទន្តិ ទានន្តិ យេ សត្តា អរិយសង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស សម្មុតិសង្ឃេ អន្តមសោ គោត្រភុបុគ្គលេសុបិ ទានំ ទទន្តិ, តំ ទានំ សំវិភាគវសេន ទិន្នម្បិ សុទិន្នំ, អាហុនបាហុនវសេន ហុតម្បិ សុហុតំ, មហាយាគវសេន យិដ្ឋម្បិ សុយិដ្ឋមេវ ហោតិ. កស្មា? យស្មា សា ទក្ខិណា សង្ឃគតា បតិដ្ឋិតា មហប្ផលា លោកវិទូន វណ្ណិតាតិ, លោកវិទូហិ សម្មាសម្ពុទ្ធេហិ ‘‘ន ត្វេវាហំ, អានន្ទ, កេនចិ បរិយាយេន សង្ឃគតាយ ទក្ខិណាយ បាដិបុគ្គលិកំ ទក្ខិណំ មហប្ផលតរំ វទាមិ (ម. និ. ៣.៣៨០). បុញ្ញំ អាកង្ខមានានំ, សង្ឃោ វេ យជតំ មុខំ (ម. និ. ២.៤០០; សុ. និ. ៥៧៤; មហាវ. ៣០០). អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ (ម. និ. ១.៧៤; សំ. និ. ៥.៩៩៧) ច អាទិនា មហប្ផលតា វណ្ណិតា បសត្ថា ថោមិតាតិ អត្ថោ.

៦៤៥. ឦទិសំ យញ្ញមនុស្សរន្តាតិ ឯតាទិសំ សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស អត្តនា កតំ ទានំ អនុស្សរន្តា. វេទជាតាតិ ជាតសោមនស្សា. វិនេយ្យ មច្ឆេរមលំ សមូលន្តិ មច្ឆេរមេវ ចិត្តស្ស មលិនភាវករណតោ មច្ឆេរមលំ, អថ វា មច្ឆេរញ្ច អញ្ញំ ឥស្សាលោភទោសាទិមលញ្ចាតិ មច្ឆេរមលំ. តញ្ច អវិជ្ជាវិចិកិច្ឆាវិបល្លាសាទីហិ សហ មូលេហីតិ សមូលំ វិនេយ្យ វិនយិត្វា វិក្ខម្ភេត្វា អនិន្ទិត្វា សគ្គមុបេន្តិ ឋានន្តិ យោជនា. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ឥមំ បន សព្ពំ បវត្តិំ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ‘‘ទទ្ទល្លមានា វណ្ណេនា’’តិអាទិនា អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស អាចិក្ខិ, អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវតោ អារោចេសិ, ភគវា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ. សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសិ.

ទទ្ទល្លវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.