៣. បល្លង្កវិមានវណ្ណនា

បល្លង្កសេដ្ឋេ មណិសោណ្ណចិត្តេតិ បល្លង្កវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ. តេន ច សមយេន សាវត្ថិយំ អញ្ញតរស្ស ឧបាសកស្ស ធីតា កុលបទេសាទិនា សទិសស្ស តត្ថេវ អញ្ញតរស្ស កុលបុត្តស្ស ទិន្នា, សា ច ហោតិ អក្កោធនា សីលាចារសម្បន្នា បតិទេវតា សមាទិន្នបញ្ចសីលា, ឧបោសថេ សក្កច្ចំ ឧបោសថសីលានិ ច រក្ខតិ. សា អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ឧប្បជ្ជិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ គន្ត្វា –

៣០៧. ‘‘បល្លង្កសេដ្ឋេ មណិសោណ្ណចិត្តេ, បុប្ផាភិកិណ្ណេ សយនេ ឧឡារេ;

តត្ថច្ឆសិ ទេវិ មហានុភាវេ, ឧច្ចាវចា ឥទ្ធិ វិកុព្ពមានា.

៣០៨. ‘‘ឥមា ច តេ អច្ឆរាយោ សមន្តតោ, នច្ចន្តិ គាយន្តិ បមោទយន្តិ;

ទេវិទ្ធិបត្តាសិ មហានុភាវេ, មនុស្សភូតា កិមកាសិ បុញ្ញំ;

កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវា, វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

គាថាហិ បុច្ឆិ.

សាបិស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –

៣០៩. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតា, អឌ្ឍេ កុលេ សុណិសា អហោសិំ;

អក្កោធនា ភត្តុ វសានុវត្តិនី, ឧបោសថេ អប្បមត្តា អហោសិំ.

៣១០. ‘‘មនុស្សភូតា ទហរា អបាបិកា, បសន្នចិត្តា បតិមាភិរាធយិំ;

ទិវា ច រត្តោ ច មនាបចារិនី, អហំ បុរេ សីលវតី អហោសិំ.

៣១១. ‘‘បាណាតិបាតា វិរតា អចោរិកា, សំសុទ្ធកាយា សុចិព្រហ្មចារិនី;

អមជ្ជបា នោ ច មុសា អភាណិំ, សិក្ខាបទេសុ បរិបូរការិនី.

៣១២. ‘‘ចាតុទ្ទសិំ បញ្ចទសិំ, យា ច បក្ខស្ស អដ្ឋមី;

បាដិហារិយបក្ខញ្ច, បសន្នមានសា អហំ.

៣១៣. ‘‘អដ្ឋង្គុបេតំ អនុធម្មចារិនី, ឧបោសថំ បីតិមនា ឧបាវសិំ;

ឥមញ្ច អរិយំ អដ្ឋង្គវរេហុបេតំ, សមាទិយិត្វា កុសលំ សុខុទ្រយំ;

បតិម្ហិ កល្យាណី វសានុវត្តិនី, អហោសិំ បុព្ពេ សុគតស្ស សាវិកា.

៣១៤. ‘‘ឯតាទិសំ កុសលំ ជីវលោកេ, កម្មំ ករិត្វាន វិសេសភាគិនី;

កាយស្ស ភេទា អភិសម្បរាយំ, ទេវិទ្ធិបត្តា សុគតិម្ហិ អាគតា.

៣១៥. ‘‘វិមានបាសាទវរេ មនោរមេ, បរិវារិតា អច្ឆរាសង្គណេន;

សយំបភា ទេវគណា រមេន្តិ មំ, ទីឃាយុកិំ ទេវវិមានមាគត’’ន្តិ.

៣០៧. តត្ថ បល្លង្កសេដ្ឋេតិ បល្លង្កវរេ ឧត្តមបល្លង្កេ. តំយេវស្ស សេដ្ឋតំ ទស្សេតុំ ‘‘មណិសោណ្ណចិត្តេ’’តិ វុត្តំ, វិវិធរតនរំសិជាលសមុជ្ជលេហិ មណីហិ ចេវ សុវណ្ណេន ច វិចិត្តេ ‘‘តត្ថា’’តិ ‘‘សយនេ’’តិ ច វុត្តេ សយិតព្ពដ្ឋានភូតេ បល្លង្កសេដ្ឋេ.

៣០៨. តេតិ តុយ្ហំ សមន្តតោ. ‘‘បមោទយន្តី’’តិ បទំ បន អបេក្ខិត្វា ‘‘ត’’ន្តិ វិភត្តិ វិបរិណាមេតព្ពា. បមោទយន្តីតិ វា បមោទនំ ករោន្តិ, បមោទនំ តុយ្ហំ ឧប្បាទេន្តីតិ អត្ថោ.

៣១០. ទហរា អបាបិកាតិ ទហរាបិ អបាបិកា. ‘‘ទហរាសុ បាបិកា’’តិ វា បាឋោ, សោយេវត្ថោ. ‘‘ទហរស្សាបាបិកា’’តិបិ បឋន្តិ, ទហរស្ស សាមិកស្ស អបាបិកា, សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋានេន អនតិចរិយាយ ច ភទ្ទិកាតិ អត្ថោ. តេន វុត្តំ ‘‘បសន្នចិត្តា’’តិអាទិ. អភិរាធយិន្តិ អារាធេសិំ. រត្តោតិ រត្តិយំ.

៣១១. អចោរិកាតិ ចោរិយរហិតា, អទិន្នាទានា បដិវិរតាតិ អត្ថោ. ‘‘វិរតា ច ចោរិយា’’តិបិ បាឋោ, ថេយ្យតោ ច វិរតាតិ អត្ថោ. សំសុទ្ធកាយាតិ បរិសុទ្ធកាយកម្មន្តតាយ សម្មទេវ សុទ្ធកាយា, តតោ ឯវ សុចិព្រហ្មចារិនី សាមិកតោ អញ្ញត្ថ អព្រហ្មចរិយាសម្ភវតោ. តថា ហិ វុត្តំ –

‘‘មយញ្ច ភរិយា នាតិក្កមាម,

អម្ហេបិ ភរិយា នាតិក្កមន្តិ;

អញ្ញត្រ តាហិ ព្រហ្មចរិយំ ចរាម,

តស្មា ហិ អម្ហំ ទហរា និ មិយ្យរេ’’តិ. (ជា. ១.១០.៩៧);

អថ វា សុចិព្រហ្មចារិនីតិ សុចិនោ សុទ្ធស្ស ព្រហ្មស្ស សេដ្ឋស្ស ឧបោសថសីលស្ស, មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស វា អនុរូបស្ស បុព្ពភាគព្រហ្មចរិយស្ស វសេន សុចិព្រហ្មចារិនី.

៣១៣. អនុធម្មចារិនីតិ អរិយានំ ធម្មស្ស អនុធម្មំ ចរណសីលា. ឥមញ្ច អនន្តរំ វុត្តំ និទ្ទោសតាយ អរិយំ, អដ្ឋង្គវរេហិ អដ្ឋហិ ឧត្តមង្គេហិ អរិយត្តា ឯវ វា អរិយដ្ឋង្គវរេហិ ឧបេតំ អារោគ្យដ្ឋេន អនវជ្ជដ្ឋេន ច កុសលំ សុខវិបាកតាយ សុខានិសំសតាយ ច សុខុទ្រយំ ឧបាវសិន្តិ យោជនា.

៣១៤. វិសេសភាគិនីតិ វិសេសស្ស ទិព្ពស្ស សម្បត្តិភវស្ស ភាគិនី. សុគតិម្ហិ អាគតាតិ សុគតិំ អាគតា ឧបគតា, សុគតិម្ហិ វា សុគតិយំ ទិព្ពសម្បត្តិយំ អាគតា. ‘‘សុគតិញ្ហិ អាគតា’’តិបិ បាឋោ. តត្ថ ហីតិ និបាតមត្តំ, ហេតុអត្ថោ វា, យស្មា សុគតិំ អាគតា, តស្មា វិសេសភាគិនីតិ យោជនា.

៣១៥. វិមានបាសាទវរេតិ វិមានេសុ ឧត្តមបាសាទេ, វិមានសង្ខាតេ វា អគ្គបាសាទេ, វិមានេ វា វិគតមានេ អប្បមាណេ មហន្តេ វរបាសាទេ បរិវារិតា អច្ឆរាសង្គណេន សយំបភា បមោទាមិ, ‘‘អម្ហី’’តិ វា បទំ អានេត្វា យោជេតព្ពំ. ទីឃាយុកិន្តិ ហេដ្ឋិមេហិ ទេវេហិ ទីឃតរាយុកតាយ តត្រូបបន្នេហិ អនប្បាយុកតាយ ច ទីឃាយុកិំ មំ យថាវុត្តំ ទេវវិមានមាគតំ ឧបគតំ ទេវគណា រមេន្តីតិ យោជនា. សេសំ វុត្តនយមេវ.

បល្លង្កវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.