៤. ចណ្ឌាលិវិមានវណ្ណនា

ចណ្ឌាលិ វន្ទ បាទានីតិ ចណ្ឌាលិវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរន្តោ បច្ចូសវេលាយំ ពុទ្ធាចិណ្ណំ មហាករុណាសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា ឧដ្ឋាយ លោកំ ឱលោកេន្តោ អទ្ទស តស្មិំយេវ នគរេ ចណ្ឌាលាវសថេ វសន្តិំ ឯកំ មហល្លិកំ ចណ្ឌាលិំ ខីណាយុកំ, និរយសំវត្តនិកញ្ចស្សា កម្មំ ឧបដ្ឋិតំ. សោ មហាករុណាយ សមុស្សាហិតមានសោ ‘‘សគ្គសំវត្តនិកំ កម្មំ ការេត្វា តេនស្សា និរយូបបត្តិំ និសេធេត្វា សគ្គេ បតិដ្ឋាបេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ រាជគហំ បិណ្ឌាយ បវិសតិ. តេន ច សមយេន សា ចណ្ឌាលី ទណ្ឌំ ឱលុព្ភ នគរតោ និក្ខមន្តី ភគវន្តំ អាគច្ឆន្តំ ទិស្វា អភិមុខី ហុត្វា អដ្ឋាសិ. ភគវាបិ តស្សា គមនំ និវារេន្តោ វិយ បុរតោ អដ្ឋាសិ. អថាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ សត្ថុ ចិត្តំ ញត្វា តស្សា ច អាយុបរិក្ខយំ ភគវតោ វន្ទនាយ តំ និយោជេន្តោ –

១៩៥. ‘‘ចណ្ឌាលិ វន្ទ បាទានិ, គោតមស្ស យសស្សិនោ;

តមេវ អនុកម្បាយ, អដ្ឋាសិ ឥសិសត្តមោ.

១៩៦. ‘‘អភិប្បសាទេហិ មនំ, អរហន្តម្ហិ តាទិនិ;

ខិប្បំ បញ្ជលិកា វន្ទ, បរិត្តំ តវ ជីវិត’’ន្តិ. – គាថាទ្វយមាហ;

១៩៥. តត្ថ ចណ្ឌាលីតិ ជាតិអាគតេន នាមេន តំ អាលបតិ. វន្ទាតិ អភិវាទយ. បាទានីតិ សទេវកស្ស លោកស្ស សរណានិ ចរណានិ. តមេវ អនុកម្បាយាតិ តមេវ អនុគ្គណ្ហនត្ថំ, អបាយូបបត្តិតោ និសេធេត្វា សគ្គេ និព្ពត្តាបនត្ថន្តិ អធិប្បាយោ. អដ្ឋាសីតិ នគរម្បិ អបវិសិត្វា ឋិតោ. ឥសិសត្តមោតិ លោកិយសេក្ខាសេក្ខបច្ចេកពុទ្ធឥសីហិ ឧត្តមោ ឧក្កដ្ឋតមោ, អថ វា ពុទ្ធឥសីនំ វិបស្សិអាទីនំ សត្តមោតិ ឥសិសត្តមោ.

១៩៦. អភិប្បសាទេហិ មនន្តិ ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា’’តិ តវ ចិត្តំ បសាទេហិ. អរហន្តម្ហិ តាទិនីតិ អារកត្តា កិលេសានំ, តេសំយេវ អរីនំ ហតត្តា, សំសារចក្កស្ស អរានំ ហតត្តា, បច្ចយានំ អរហត្តា, បាបករណេ រហាភាវា ច អរហន្តេ, ឥដ្ឋាទីសុ តាទិភាវប្បត្តិយា តាទិម្ហិ. ខិប្បំ បញ្ជលិកា វន្ទាតិ សីឃំយេវ បគ្គហិតអញ្ជលិកា ហុត្វា វន្ទស្សុ. កស្មាតិ ចេ? បរិត្តំ តវ ជីវិតន្តិ, ឥទានេវ ភិជ្ជនសភាវត្តា បរិត្តំ អតិឥត្តរំ.

ឥតិ ថេរោ គាថាទ្វយេន ភគវតោ គុណេ បកិត្តេន្តោ អត្តនោ អានុភាវេ ឋត្វា តស្សា ច ខីណាយុកតាវិភាវនេន សំវេជេន្តោ សត្ថុ វន្ទនាយ និយោជេសិ. សា ច តំ សុត្វា សំវេគជាតា សត្ថរិ បសន្នមានសាវ ហុត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា អញ្ជលិំ កត្វា នមស្សមានា ពុទ្ធគតាយ បីតិយា ឯកគ្គចិត្តា ហុត្វា អដ្ឋាសិ. ភគវា ‘‘អលមេត្តកមេតិស្សា សគ្គូបបត្តិយា’’តិ នគរំ បាវិសិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន. អថ នំ ឯកា ភន្តា គាវី តរុណវច្ឆា តតោ ឯវ អភិធាវន្តី សិង្គេន បហរិត្វា ជីវិតា វោរោបេសិ. តំ សព្ពំ ទស្សេតុំ សង្គីតិការា –

១៩៧. ‘‘ចោទិតា ភាវិតត្តេន, សរីរន្តិមធារិនា;

ចណ្ឌាលី វន្ទិ បាទានិ, គោតមស្ស យសស្សិនោ.

១៩៨. ‘‘តមេនំ អវធី គាវី, ចណ្ឌាលិំ បញ្ជលិំ ឋិតំ;

នមស្សមានំ សម្ពុទ្ធំ, អន្ធការេ បភង្ករ’’ន្តិ. – គាថាទ្វយមាហំសុ;

១៩៨. តត្ថ បញ្ជលិំ ឋិតំ នមស្សមានំ សម្ពុទ្ធន្តិ គតេបិ ភគវតិ ពុទ្ធារម្មណាយ បីតិយា សមាហិតា ហុត្វា សម្មុខា វិយ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ នមស្សមានំ ឋិតំ. អន្ធការេតិ អវិជ្ជន្ធការេន សកលេន កិលេសន្ធការេន ច អន្ធការេ លោកេ. បភង្ករន្តិ ញាណោភាសករំ.

សា ច តតោ ចុតា តាវតិំសេសុ និព្ពត្តិ, អច្ឆរានំ សតសហស្សំ ចស្សា បរិវារោ អហោសិ. តទហេវ ច សា សហ វិមានេន អាគន្ត្វា វិមានតោ ឱតរិត្វា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិ. តមត្ថំ ទស្សេតុំ –

១៩៩. ‘‘ខីណាសវំ វិគតរជំ អនេជំ, ឯកំ អរញ្ញម្ហិ រហោ និសិន្នំ;

ទេវិទ្ធិបត្តា ឧបសង្កមិត្វា, វន្ទាមិ តំ វីរ មហានុភាវ’’ន្តិ. –

ទេវតា អាហ. តំ ថេរោ បុច្ឆិ –

២០០. ‘‘សុវណ្ណវណ្ណា ជលិតា មហាយសា, វិមានមោរុយ្ហ អនេកចិត្តា;

បរិវារិតា អច្ឆរាសង្គណេន, កា ត្វំ សុភេ ទេវតេ វន្ទសេ មម’’ន្តិ.

២០០. តត្ថ ជលិតាតិ អត្តនោ សរីរប្បភាយ វត្ថាភរណាទីនំ ឱភាសេន ច ជលន្តី ជោតេន្តី. មហាយសាតិ មហាបរិវារា. វិមានមោរុយ្ហាតិ វិមានតោ ឱរុយ្ហ. អនេកចិត្តាតិ អនេកវិធចិត្តតាយុត្តា. សុភេតិ សុភគុណេ. មមន្តិ មំ.

ឯវំ ថេរេន បុច្ឆិតា បុន សា –

២០១. ‘‘អហំ ភទ្ទន្តេ ចណ្ឌាលី, តយា វីរេន បេសិតា;

វន្ទិំ អរហតោ បាទេ, គោតមស្ស យសស្សិនោ.

២០២. ‘‘សាហំ វន្ទិត្វា បាទានិ, ចុតា ចណ្ឌាលយោនិយា;

វិមានំ សព្ពតោ ភទ្ទំ, ឧបបន្នម្ហិ នន្ទនេ.

២០៣. ‘‘អច្ឆរានំ សតសហស្សំ, បុរក្ខត្វាន តិដ្ឋតិ;

តាសាហំ បវរា សេដ្ឋា, វណ្ណេន យសសាយុនា.

២០៤. ‘‘បហូតកតកល្យាណា, សម្បជានា បដិស្សតា;

មុនិំ ការុណិកំ លោកេ, តំ ភន្តេ វន្ទិតុមាគតា’’តិ. –

ចតស្សោ គាថាយោ អាហ.

២០១-៤. តត្ថ បេសិតាតិ ‘‘ចណ្ឌាលិ, វន្ទ បាទានី’’តិអាទិនា វន្ទនាយ ឧយ្យោជិតា. យទិបិ តំ វន្ទនាមយំ បុញ្ញំ បវត្តិក្ខណវសេន បរិត្តំ, ខេត្តមហន្តតាយ បន ផលមហន្តតាយ ច អតិវិយ មហន្តមេវាតិ អាហ ‘‘បហូតកតកល្យាណា’’តិ. តថា ពុទ្ធារម្មណាយ បីតិយា បវត្តិក្ខណេ បញ្ញាយ សតិយា ច វិសទភាវំ សន្ធាយាហ ‘‘សម្បជានា បដិស្សតា’’តិ. បុន –

២០៥. ‘‘ឥទំ វត្វាន ចណ្ឌាលី, កតញ្ញូ កតវេទិនី;

វន្ទិត្វា អរហតោ បាទេ, តត្ថេវន្តរធាយថា’’តិ. –

គាថា សង្គីតិការេហិ ឋបិតា.

២០៥. តត្ថ ចណ្ឌាលីតិ ចណ្ឌាលីភូតបុព្ពាតិ កត្វា វុត្តំ, ទេវលោកេ ច ឥទមាចិណ្ណំ, យំ មនុស្សលោកេ និរុឡ្ហសមញ្ញាយ វោហារោ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

អាយស្មា បន មហាមោគ្គល្លានោ ឥមំ បវត្តិំ ភគវតោ អារោចេសិ. ភគវា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ, សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ.

ចណ្ឌាលិវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.