៣. អាចាមទាយិកាវិមានវណ្ណនា

បិណ្ឌាយ តេ ចរន្តស្សាតិ អាចាមទាយិកាវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន រាជគហេ អញ្ញតរំ កុលំ អហិវាតរោគេន ឧបទ្ទុតំ អហោសិ. តត្ថ សព្ពេ ជនា មតា ឋបេត្វា ឯកំ ឥត្ថិំ. សា គេហំ គេហគតញ្ច សព្ពំ ធនធញ្ញំ ឆឌ្ឌេត្វា មរណភយភីតា ភិត្តិឆិទ្ទេន បលាតា អនាថា ហុត្វា បរគេហំ គន្ត្វា តស្ស បិដ្ឋិបស្សេ វសតិ. តស្មិំ គេហេ មនុស្សា ករុណាយន្តា ឧក្ខលិអាទីសុ អវសិដ្ឋំ យាគុភត្តអាចាមាទិំ តស្សា ទេន្តិ. សា តំ ភុញ្ជិត្វា ជីវិកំ កប្បេតិ.

តេន ច សមយេន អាយស្មា មហាកស្សបោ សត្តាហំ និរោធសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋិតោ ‘‘កំ នុ ខោ អហំ អជ្ជ អាហារបដិគ្គហណេន អនុគ្គហេស្សាមិ, ទុគ្គតិតោ ច ទុក្ខតោ ច មោចេស្សាមី’’តិ ចិន្តេន្តោ តំ ឥត្ថិំ អាសន្នមរណំ និរយសំវត្តនិកញ្ចស្សា កម្មំ កតោកាសំ ទិស្វា ‘‘អយំ មយិ គតេ អត្តនា លទ្ធំ អាចាមំ ទស្សតិ, តេនេវ និម្មានរតិទេវលោកេ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, ឯវំ និរយូបបត្តិតោ មោចេត្វា ហន្ទាហំ ឥមិស្សា សគ្គសម្បត្តិំ និប្ផាទេស្សាមី’’តិ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរំ អាទាយ តស្សា និវេសនដ្ឋានាភិមុខោ គច្ឆតិ. អថ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ អញ្ញាតកវេសេន អនេករសំ អនេកសូបព្យញ្ជនំ ទិព្ពាហារំ ឧបនេសិ. តំ ញត្វា ថេរោ ‘‘កោសិយ, ត្វំ កតកុសលោ, កស្មា ឯវំ ករោសិ, មា ទុគ្គតានំ កបណានំ សម្បត្តិំ វិលុម្បី’’តិ បដិក្ខិបិត្វា តស្សា ឥត្ថិយា បុរតោ អដ្ឋាសិ.

សា ថេរំ ទិស្វា ‘‘អយំ មហានុភាវោ ថេរោ, ឥមស្ស ទាតព្ពយុត្តកំ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ឥធ នត្ថិ, ឥទញ្ច កិលិដ្ឋភាជនគតំ តិណចុណ្ណរជានុកិណ្ណំ អលោណំ សីតលំ អប្បរសំ អាចាមកញ្ជិយមត្តំ ឯទិសស្ស ទាតុំ ន ឧស្សហាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘អតិច្ឆថា’’តិ អាហ. ថេរោ ឯកបទនិក្ខេបមត្តំ អបសក្កិត្វា អដ្ឋាសិ. គេហវាសិនោ មនុស្សា ភិក្ខំ ឧបនេសុំ, ថេរោ ន សម្បដិច្ឆតិ. សា ទុគ្គតិត្ថី ‘‘មមេវ អនុគ្គហត្ថាយ ឥធាគតោ, មម សន្តកមេវ បដិគ្គហេតុកាមោ’’តិ ញត្វា បសន្នមានសា អាទរជាតា តំ អាចាមំ ថេរស្ស បត្តេ អាកិរិ. ថេរោ តស្សា បសាទសំវទ្ធនត្ថំ ភុញ្ជនាការំ ទស្សេសិ, មនុស្សា អាសនំ បញ្ញាបេសុំ. ថេរោ តត្ថ និសីទិត្វា តំ អាចាមំ ភុញ្ជិត្វា បិវិត្វា ឱនីតបត្តបាណី អនុមោទនំ កត្វា តំ ទុគ្គតិត្ថិំ ‘‘ត្វំ ឥតោ តតិយេ អត្តភាវេ មម មាតា អហោសី’’តិ វត្វា គតោ. សា តេន ថេរេ អតិបសាទញ្ច ឧប្បាទេត្វា តស្សា រត្តិយា បឋមយាមេ កាលំ កត្វា និម្មានរតីនំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិ. អថ សក្កោ ទេវរាជា តស្សា កាលកតភាវំ ញត្វា ‘‘កត្ថ នុ ខោ ឧប្បន្នា’’តិ អាវជ្ជេន្តោ តាវតិំសេសុ អទិស្វា រត្តិយា មជ្ឈិមយាមេ អាយស្មន្តំ មហាកស្សបំ ឧបសង្កមិត្វា តស្សា និព្ពត្តដ្ឋានំ បុច្ឆន្តោ –

១៨៥. ‘‘បិណ្ឌាយ តេ ចរន្តស្ស, តុណ្ហីភូតស្ស តិដ្ឋតោ;

ទលិទ្ទា កបណា នារី, បរាគារំ អបស្សិតា.

១៨៦. ‘‘យា តេ អទាសិ អាចាមំ, បសន្នា សេហិ បាណិភិ;

សា ហិត្វា មានុសំ ទេហំ, កំ នុ សា ទិសតំ គតា’’តិ. –

ទ្វេ គាថា អភាសិ.

១៨៥. តត្ថ បិណ្ឌាយាតិ បិណ្ឌបាតត្ថាយ. តុណ្ហីភូតស្ស តិដ្ឋតោតិ ឥទំ បិណ្ឌាយ ចរណាការទស្សនំ, ឧទ្ទិស្ស តិដ្ឋតោតិ អត្ថោ. ទលិទ្ទាតិ ទុគ្គតា. កបណាតិ វរាកី. ‘‘ទលិទ្ទា’’តិ ឥមិនា តស្សា ភោគបារិជុញ្ញំ ទស្សេតិ, ‘‘កបណា’’តិ ឥមិនា ញាតិបារិជុញ្ញំ. បរាគារំ អបស្សិតាតិ បរគេហំ និស្សិតា, បរេសំ ឃរេ ពហិបិដ្ឋិឆទនំ និស្សាយ វសន្តី.

១៨៦. កំ នុ សា ទិសតំ គតាតិ ឆសុ កាមទេវលោកេសុ ឧប្បជ្ជនវសេន កំ នាម ទិសំ គតា. ឥតិ សក្កោ ‘‘ថេរេន តថា កតានុគ្គហា ឧឡារាយ ទិព្ពសម្បត្តិយា ភាគិនី, ន ច ទិស្សតី’’តិ ហេដ្ឋា ទ្វីសុ ទេវលោកេសុ អបស្សន្តោ សំសយាបន្នោ បុច្ឆតិ.

អថស្ស ថេរោ –

១៨៧. ‘‘បិណ្ឌាយ មេ ចរន្តស្ស, តុណ្ហីភូតស្ស តិដ្ឋតោ;

ទលិទ្ទា កបណា នារី, បរាគារំ អបស្សិតា.

១៨៨. ‘‘យា មេ អទាសិ អាចាមំ, បសន្នា សេហិ បាណិភិ;

សា ហិត្វា មានុសំ ទេហំ, វិប្បមុត្តា ឥតោ ចុតា.

១៨៩. ‘‘និម្មានរតិនោ នាម, សន្តិ ទេវា មហិទ្ធិកា;

តត្ថ សា សុខិតា នារី, មោទតាចាមទាយិកា’’តិ. –

បុច្ឆិតនិយាមេនេវ បដិវចនំ ទេន្តោ តស្សា និព្ពត្តដ្ឋានំ កថេសិ.

១៨៨. តត្ថ វិប្បមុត្តាតិ តតោ មនុស្សទោភគ្គិយតោ បរមការុញ្ញវុត្តិតោ វិប្បមុត្តា អបគតា.

១៨៩. មោទតាចាមទាយិកាតិ អាចាមមត្តទាយិកា, សាបិ នាម បញ្ចមេ កាមសគ្គេ ទិព្ពសម្បត្តិយា មោទតិ, បស្ស តាវ ខេត្តសម្បត្តិផលន្តិ ទស្សេតិ.

បុន សក្កោ តស្សា ទានស្ស មហប្ផលតំ មហានិសំសតញ្ច សុត្វា តំ ថោមេន្តោ –

១៩០. ‘‘អហោ ទានំ វរាកិយា, កស្សបេ សុប្បតិដ្ឋិតំ;

បរាភតេន ទានេន, ឥជ្ឈិត្ថ វត ទក្ខិណា.

១៩១. ‘‘យា មហេសិត្តំ ការេយ្យ, ចក្កវត្តិស្ស រាជិនោ;

នារី សព្ពង្គកល្យាណី, ភត្តុ ចានោមទស្សិកា;

ឯតស្សាចាមទានស្ស, កលំ នាគ្ឃតិ សោឡសិំ.

១៩២. ‘‘សុតំ និក្ខា សតំ អស្សា, សតំ អស្សតរីរថា;

សតំ កញ្ញាសហស្សានិ, អាមុត្តមណិកុណ្ឌលា;

ឯតស្សាចាមទានស្ស, កលំ នាគ្ឃន្តិ សោឡសិំ.

១៩៣. ‘‘សតំ ហេមវតា នាគា, ឦសាទន្តា ឧរូឡ្ហវា;

សុវណ្ណកច្ឆា មិតង្គា, ហេមកប្បនវាសសា;

ឯតស្សាចាមទានស្ស, កលំ នាគច្ឆន្តិ សោឡសិំ.

១៩៤. ‘‘ចតុន្នមបិ ទីបានំ, ឥស្សរំ យោធ ការយេ;

ឯតស្សាចាមទានស្ស, កលំ នាគ្ឃតិ សោឡសិ’’ន្តិ. – អាហ;

១៩០. តត្ថ អហោតិ អច្ឆរិយត្ថេ និបាតោ. វរាកិយាតិ កបណិយា. បរាភតេនាតិ បរតោ អានីតេន, បរេសំ ឃរតោ ឧច្ឆាចរិយាយ លទ្ធេនាតិ អត្ថោ. ទានេនាតិ ទាតព្ពេន អាចាមមត្តេន ទេយ្យធម្មេន. ឥជ្ឈិត្ថ វត ទក្ខិណាតិ ទក្ខិណា ទានំ អហោ និប្ផជ្ជិត្ថ, អហោ មហប្ផលា មហាជុតិកា មហាវិប្ផារា អហុវត្ថាតិ អត្ថោ.

១៩១. ឥទានិ ‘‘ឥត្ថិរតនាទីនិបិ តស្ស ទានស្ស សតភាគម្បិ សហស្សភាគម្បិ ន ឧបេន្តី’’តិ ទស្សេតុំ ‘‘យា មហេសិត្តំ ការេយ្យា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ សព្ពង្គកល្យាណីតិ ‘‘នាតិទីឃា នាតិរស្សា នាតិកិសា នាតិថូលា នាតិកាឡី នាច្ចោទាតា អតិក្កន្តា មានុសវណ្ណំ អប្បត្តា ទិព្ពវណ្ណ’’ន្តិ ឯវំ វុត្តេហិ សព្ពេហិ អង្គេហិ ការណេហិ, សព្ពេហិ វា អង្គបច្ចង្គេហិ កល្យាណី សោភនា សុន្ទរា. ភត្តុ ចានោមទស្សិកាតិ សាមិកស្ស អលាមកទស្សនា សាតិសយំ ទស្សនីយា បាសាទិកា. ឯតស្សាចាមទានស្ស, កលំ នាគ្ឃតិ សោឡសិន្តិ ឯតស្ស ឯតាយ ទិន្នស្ស អាចាមទានស្ស ផលំ សោឡសភាគំ កត្វា តតោ ឯកំ ភាគំ បុន សោឡសភាគំ កត្វា គហិតភាគសង្ខាតំ សោឡសិំ កលំ ចក្កវត្តិរញ្ញោ ឥត្ថិរតនភាវោបិ នាគ្ឃតិ នានុភោតិ ន បាបុណាតិ. ‘‘សុវណ្ណស្ស បញ្ចទសធរណំ និក្ខ’’ន្តិ វទន្តិ, ‘‘សតធរណ’’ន្តិ អបរេ.

១៩៣. ហេមវតាតិ ហិមវតិ ជាតា, ហេមវតជាតិកា វា. តេ ហិ មហន្តា ថាមជវសម្បន្នា ច ហោន្តិ. ឦសាទន្តាតិ រថីសាសទិសទន្តា, ថោកំយេវ អវនតទន្តាតិ អត្ថោ. តេន វិសាលកទាឋីភាវំ និវារេតិ. ឧរូឡ្ហវាតិ ថាមជវបរក្កមេហិ ព្រូហន្តោ, មហន្តំ យុទ្ធកិច្ចំ វហិតុំ សមត្ថាតិ អត្ថោ. សុវណ្ណកច្ឆាតិ ហេមមយគីវេយ្យកបដិមុក្កា. កច្ឆសីសេន ហិ សព្ពំ ហត្ថិយោគ្គំ វទតិ. ហេមកប្បនវាសសាតិ សុវណ្ណខចិតគជត្ថរណកង្កនាទិហត្ថាលង្ការសម្បន្នា.

១៩៤. ចតុន្នមបិ ទីបានំ ឥស្សរន្តិ ទ្វិសហស្សបរិត្តទីបបរិវារានំ ជម្ពុទីបាទីនំ ចតុន្នំ មហាទីបានំ ឥស្សរិយំ. តេន សត្តរតនសមុជ្ជលំ សកលំ ចក្កវត្តិសិរិំ វទតិ. យំ បនេត្ថ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវ.

ឥធ សក្កេន ទេវរាជេន អត្តនា ច វុត្តំ សព្ពំ អាយស្មា មហាកស្សបត្ថេរោ ភគវតោ អារោចេសិ. ភគវា តំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេសិ. សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ.

អាចាមទាយិកាវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.