១. ទាសិវិមានវណ្ណនា

ទុតិយវគ្គេ អបិ សក្កោវ ទេវិន្ទោតិ ទាសិវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ ជេតវនេ វិហរន្តេ សាវត្ថិវាសី អញ្ញតរោ ឧបាសកោ សម្ពហុលេហិ ឧបាសកេហិ សទ្ធិំ សាយន្ហសមយំ វិហារំ គន្ត្វា ធម្មំ សុត្វា បរិសាយ វុដ្ឋិតាយ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘ឥតោ បដ្ឋាយ អហំ, ភន្តេ, សង្ឃស្ស ចត្តារិ និច្ចភត្តានិ ទស្សាមី’’តិ អាហ. អថ នំ ភគវា តទនុច្ឆវិកំ ធម្មកថំ កថេត្វា វិស្សជ្ជេសិ. សោ ‘‘មយា, ភន្តេ, សង្ឃស្ស ចត្តារិ និច្ចភត្តានិ បញ្ញត្តានិ. ស្វេ បដ្ឋាយ អយ្យា មម គេហំ អាគច្ឆន្តូ’’តិ ភត្តុទ្ទេសកស្ស អារោចេត្វា អត្តនោ គេហំ គន្ត្វា ទាសិយា តមត្ថំ អាចិក្ខិត្វា ‘‘តត្ថ តយា និច្ចកាលំ អប្បមត្តាយ ភវិតព្ព’’ន្តិ អាហ. សា ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិ. បកតិយាវ សា សទ្ធាសម្បន្នា បុញ្ញកាមា សីលវតី, តស្មា ទិវសេ ទិវសេ កាលស្សេវ ឧដ្ឋាយ បណីតំ អន្នបានំ បដិយាទេត្វា ភិក្ខូនំ និសីទនដ្ឋានំ សុសម្មដ្ឋំ សុបរិភណ្ឌកំ កត្វា អាសនានិ បញ្ញាបេត្វា ភិក្ខូ ឧបគតេ តត្ថ និសីទាបេត្វា វន្ទិត្វា គន្ធបុប្ផធូបទីបេហិ បូជេត្វា សក្កច្ចំ បរិវិសតិ.

អថេកទិវសំ ភិក្ខូ កតភត្តកិច្ចេ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯវមាហ ‘‘កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, ឥតោ ជាតិអាទិទុក្ខតោ បរិមុត្តិ ហោតី’’តិ. ភិក្ខូ តស្សា សរណានិ ច បញ្ច សីលានិ ច ទត្វា កាយសភាវំ បកាសេត្វា បដិកូលមនសិការេ និយោជេសុំ, អបរេ អនិច្ចតាបដិសំយុត្តំ ធម្មកថំ កថេសុំ. សា សោឡស វស្សានិ សីលំ រក្ខន្តី អន្តរន្តរា យោនិសោ មនសិករោន្តី ឯកទិវសំ ធម្មស្សវនសប្បាយំ លភិត្វា ញាណស្ស ច បរិបក្កត្តា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា សោតាបត្តិផលំ សច្ឆាកាសិ. សា អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ វល្លភា បរិចារិកា ហុត្វា និព្ពត្តិ. សា សដ្ឋិតូរិយសហស្សេហិ បរិចរិយមានា អច្ឆរាសតសហស្សបរិវុតា មហន្តំ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវន្តី បមុទា មោទមានា សបរិវារា ឧយ្យានាទីសុ វិចរតិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ ទិស្វា –

១៥៧. ‘‘អបិ សក្កោវ ទេវិន្ទោ, រម្មេ ចិត្តលតាវនេ;

សមន្តា អនុបរិយាសិ, នារីគណបុរក្ខតា;

ឱភាសេន្តី ទិសា សព្ពា, ឱសធី វិយ តារកា.

១៥៨. ‘‘កេន តេតាទិសោ វណ្ណោ, កេន តេ ឥធ មិជ្ឈតិ;

ឧប្បជ្ជន្តិ ច តេ ភោគា, យេ កេចិ មនសោ បិយា.

១៥៩. ‘‘បុច្ឆាមិ តំ ទេវិ មហានុភាវេ,

មនុស្សភូតា កិមកាសិ បុញ្ញំ;

កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវា,

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. – បុច្ឆិ;

១៦០. ‘‘សា ទេវតា អត្តមនា, មោគ្គល្លានេន បុច្ឆិតា;

បញ្ហំ បុដ្ឋា វិយាកាសិ, យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១៦១. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតា, ទាសី អហោសិំ បរបេស្សិយា កុលេ.

១៦២. ‘‘ឧបាសិកា ចក្ខុមតោ, គោតមស្ស យសស្សិនោ;

តស្សា មេ និក្កមោ អាសិ, សាសនេ តស្ស តាទិនោ.

១៦៣. ‘‘កាមំ ភិជ្ជតុយំ កាយោ, នេវ អត្ថេត្ថ សណ្ឋនំ;

សិក្ខាបទានំ បញ្ចន្នំ, មគ្គោ សោវត្ថិកោ សិវោ.

១៦៤. ‘‘អកណ្ដកោ អគហនោ, ឧជុ សព្ភិ បវេទិតោ;

និក្កមស្ស ផលំ បស្ស, យថិទំ បាបុណិត្ថិកា.

១៦៥. ‘‘អាមន្តនិកា រញ្ញោម្ហិ, សក្កស្ស វសវត្តិនោ;

សដ្ឋិ តូរិយសហស្សានិ, បដិពោធំ ករោន្តិ មេ.

១៦៦. ‘‘អាលម្ពោ គគ្គរោ ភីមោ, សាធុវាទី ច សំសយោ;

បោក្ខរោ ច សុផស្សោ ច, វីណាមោក្ខា ច នារិយោ.

១៦៧. ‘‘នន្ទា ចេវ សុនន្ទា ច, សោណទិន្នា សុចិម្ហិតា;

អលម្ពុសា មិស្សកេសី ច, បុណ្ឌរីកាតិ ទារុណី.

១៦៨. ‘‘ឯណីផស្សា សុផស្សា ច, សុភទ្ទា មុទុវាទិនី;

ឯតា ចញ្ញា ច សេយ្យាសេ, អច្ឆរានំ បពោធិកា.

១៦៩. ‘‘តា មំ កាលេនុបាគន្ត្វា, អភិភាសន្តិ ទេវតា;

ហន្ទ នច្ចាម គាយាម, ហន្ទ តំ រមយាមសេ.

១៧០. ‘‘នយិទំ អកតបុញ្ញានំ, កតបុញ្ញានមេវិទំ;

អសោកំ នន្ទនំ រម្មំ, តិទសានំ មហាវនំ.

១៧១. ‘‘សុខំ អកតបុញ្ញានំ, ឥធ នត្ថិ បរត្ថ ច;

សុខញ្ច កតបុញ្ញានំ, ឥធ ចេវ បរត្ថ ច.

១៧២. ‘‘តេសំ សហព្យកាមានំ, កត្តព្ពំ កុសលំ ពហុំ;

កតបុញ្ញា ហិ មោទន្តិ, សគ្គេ ភោគសមង្គិនោ’’តិ. – ទេវតា វិស្សជ្ជេសិ;

១៥៧. តត្ថ អបិ សក្កោវ ទេវិន្ទោតិ អបិសទ្ទោ សម្ភាវនាយំ, ឥវសទ្ទោ ឥការលោបំ កត្វា វុត្តោ ឧបមាយំ, តស្មា យថា នាម សក្កោ ទេវានមិន្ទោតិ អត្ថោ. សក្កសមភាវោ តិស្សា ទេវតាយ បរិវារសម្បត្តិទស្សនត្ថំ វុត្តោ. កេចិ ‘‘អបីតិ និបាតមត្ត’’ន្តិ វទន្តិ. ចិត្តលតាវនេតិ ចិត្តាយ នាម ទេវធីតាយ បុញ្ញានុភាវេន និព្ពត្តេ, ចិត្តានំ វា វិចិត្តបុប្ផផលាទិវិសេសយុត្តានំ សន្តានកវល្លិអាទីនំ តត្ថ យេភុយ្យតាយ ចិត្តលតាវនន្តិ លទ្ធនាមេ ទេវុយ្យានេ.

១៦១. បរបេស្សិយាតិ បរេសំ កុលេ តស្មិំ តស្មិំ កិច្ចេ បេសនិយា, បរេសំ វេយ្យាវច្ចការីតិ អត្ថោ.

១៦២. តស្សា មេ និក្កមោ អាសិ, សាសនេ តស្ស តាទិនោតិ តស្សា ទាសិយាបិ សមានាយ បញ្ចហិ ចក្ខូហិ ចក្ខុមតោ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ឧបាសិកា ហុត្វា សោឡស វស្សានិ សីលំ រក្ខន្តិយា កម្មដ្ឋានញ្ច មនសិ ករោន្តិយា មនសិការានុភាវេន មេ មយ្ហំ ឧប្បជ្ជមានេ សត្តតិំសពោធិបក្ខិយធម្មសង្ខាតេ ឥដ្ឋាទីសុ តាទិលក្ខណសម្បត្តិយា តាទិនោ សត្ថុ សាសនេ តប្បរិយាបន្នោយេវ សំកិលេសបក្ខតោ និក្កមនេន ‘‘និក្កមោ’’តិ លទ្ធនាមោ សម្មាវាយាមោ អាសិ អហោសិ ឧប្បជ្ជិ.

១៦៣-៤. តស្ស បន និក្កមស្ស បុព្ពភាគស្ស បវត្តាការំ ទស្សេតុំ ‘‘កាមំ ភិជ្ជតុយំ កាយោ, នេវ អត្ថេត្ថ សណ្ឋនន្តិ វុត្តំ. តស្សត្ថោ – យទិបិ មេ អយំ កាយោ ភិជ្ជតុ វិនស្សតុ, តត្ថ កិញ្ចិមត្តម្បិ អបេក្ខំ អករោន្តី ឯត្ថ ឯតស្មិំ កម្មដ្ឋានានុយោគេ នេវ អត្ថិ, មេ វីរិយស្ស សណ្ឋនំ សិថិលីករណន្តិ វីរិយំ សមុត្តេជេន្តី វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេសិន្តិ.

ឥទានិ តថា វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា បដិលទ្ធគុណំ ទស្សេន្តី –

‘‘សិក្ខាបទានំ បញ្ចន្នំ, មគ្គោ សោវត្ថិកោ សិវោ;

អកណ្ដកោ អគហនោ, ឧជុ សព្ភិ បវេទិតោ;

និក្កមស្ស ផលំ បស្ស, យថិទំ បាបុណិត្ថិកា’’តិ. – អាហ;

តត្រាយំ សង្ខេបត្ថោ – យោ និច្ចសីលវសេន សមាទិន្នានំ បញ្ចន្នំ សិក្ខាបទានំ សិក្ខាកោដ្ឋាសានំ ឧបនិស្សយភាវេន លទ្ធត្តា តេសំ បរិបូរិតត្តា ច សិក្ខាបទានំ បញ្ចន្នំ សម្ពន្ធីភូតោ, យស្មិំ សន្តានេ ឧប្បន្នោ, តស្ស សព្ពាការេន សោត្ថិភាវសម្បាទនតោ សុន្ទរត្ថភាវតោ ច សោវត្ថិកោ សោត្ថិកោ, សំកិលេសធម្មេហិ អនុបទ្ទុតត្តា ខេមប្បត្តិហេតុតាយ ច សិវោ, រាគកណ្ដកាទីនំ អភាវេន អកណ្ដកោ, កិលេសទិដ្ឋិទុច្ចរិតគហនសមុច្ឆេទនតោ អគហនោ, សព្ពជិម្ហវង្កកុដិលភាវាបគមហេតុតាយ ឧជុ, ពុទ្ធាទីហិ សប្បុរិសេហិ បកាសិតត្តា សព្ភិ បវេទិតោ អរិយមគ្គោ, តំ យថា យេន ឧបាយភូតេន ឥត្ថិកា ទ្វង្គុលពហលពុទ្ធិកាបិ សមានា បាបុណិំ, តស្ស និក្កមស្ស យថាវុត្តវីរិយស្ស ឥទំ ផលំ បស្សាតិ សក្កំ អាលបតិ.

១៦៥. អាមន្តនិកា រញ្ញោម្ហិ, សក្កស្ស វសវត្តិនោតិ សយំវសីភាវេន វត្តនតោ, ទ្វីសុ ទេវលោកេសុ អត្តនោ វសំ ឥស្សរិយំ វត្តេតីតិ វា វសវត្តី, តស្ស វសវត្តិនោ សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ អាមន្តនិកា អាលាបសល្លាបយោគ្គា, កីឡនកាលេ វា តេន អាមន្តេតព្ពា អម្ហិ, និក្កមស្ស វីរិយស្ស ផលំ បស្សាតិ យោជនា. អាតតវិតតាទិភេទេន បញ្ច តូរិយង្គានិ ទ្វាទសហិ បាណិភាគេហិ ឯកតោ បវជ្ជមានានិ សដ្ឋិ ហោន្តិ, តានិ បន សហស្សមត្តានិ បយិរុបាសនវសេន ឧបដ្ឋិតានិ សន្ធាយាហ ‘‘សដ្ឋិ តូរិយសហស្សានិ, បដិពោធំ ករោន្តិ មេ’’តិ. តត្ថ បដិពោធន្តិ បីតិសោមនស្សានំ បពោធនំ.

១៦៦-៨. អាលម្ពោតិអាទិ តូរិយវាទកានំ ទេវបុត្តានំ ឯកទេសតោ នាមគ្គហណន្តិ វទន្តិ, តូរិយានំ បនេតំ នាមគ្គហណំ. វីណាមោក្ខាទិកា ទេវធីតា. សុចិម្ហិតាតិ សុទ្ធមិហិតា, នាមមេវ វា ឯតំ. មុទុវាទិនីតិ មុទុនាវ វទតីតិ មុទុវាទិនី, មុទុកំ អតិវិយ វាទនសីលា, នាមមេវ វា. សេយ្យាសេតិ សេយ្យតរា. អច្ឆរានន្តិ អច្ឆរាសុ សង្គីតេ បាសំសតរា. បពោធិកាតិ បពោធនករា.

១៦៩. កាលេនាតិ យុត្តប្បត្តកាលេន. អភិភាសន្តីតិ អភិមុខា, អភិរតា វា ហុត្វា ភាសន្តិ. យថា ច ភាសន្តិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘ហន្ទ នច្ចាម គាយាម, ហន្ទ តំ រមយាមសេ’’តិ វុត្តំ.

១៧០. ឥទន្តិ ឥទំ មយា លទ្ធដ្ឋានំ. អសោកន្តិ ឥដ្ឋកន្តបិយមនាបានំយេវ រូបាទីនំ សម្ភវតោ វិសោកំ. តតោ ឯវ សព្ពកាលំ បមោទសំវទ្ធនតោ នន្ទនំ. តិទសានំ មហាវនន្តិ តាវតិំសទេវានំ មហន្តំ មហនីយញ្ច ឧយ្យានំ.

១៧១. ឯវរូបា ទិព្ពសម្បត្តិ នាម បុញ្ញកម្មវសេនេវាតិ ឱទិស្សកនយេន វត្វា បនុ អនោទិស្សកនយេន ទស្សេន្តី ‘‘សុខំ អកតបុញ្ញាន’’ន្តិ គាថមាហ.

១៧២. បុន អត្តនា លទ្ធស្ស ទិព្ពដ្ឋានស្ស បរេហិ សាធារណកាមតាវសេន ធម្មំ កថេន្តី ‘‘តេសំ សហព្យកាមាន’’ន្តិ ឱសានគាថមាហ. តេសន្តិ តាវតិំសទេវានំ. សហព្យកាមានន្តិ សហភាវំ ឥច្ឆន្តេហិ, កត្តុអត្ថេ ហិ ឥទំ សាមិវចនំ. សហ វាតិ បវត្តតីតិ សហវោ, តស្ស ភាវោ សហព្យំ យថា វីរស្ស ភាវោ វីរិយន្តិ.

ឯវំ ថេរោ ទេវតាយ អត្តនោ បុញ្ញកម្មេ អាវិកតេ តស្សា សបរិវារាយ ធម្មំ ទេសេត្វា ទេវលោកតោ អាគន្ត្វា តំ បវត្តិំ ភគវតោ អារោចេសិ. ភគវា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ. សា ទេសនា សទេវកស្ស លោកស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ.

ទាសិវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.