៨. កច្ចានសុត្តវណ្ណនា

៦៨. អដ្ឋមេ អជ្ឈត្តន្តិ ឯត្ថ អយំ អជ្ឈត្តសទ្ទោ ‘‘ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ៣.៣០៤) អជ្ឈត្តជ្ឈត្តេ អាគតោ. ‘‘អជ្ឈត្តា ធម្មា (ធ. ស. តិកមាតិកា ២០), អជ្ឈត្តំ វា កាយេ កាយានុបស្សី’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ២.៣៧៣-៣៧៤) និយកជ្ឈត្តេ. ‘‘សព្ពនិមិត្តានំ អមនសិការា អជ្ឈត្តំ សុញ្ញតំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ៣.១៨៧) វិសយជ្ឈត្តេ, ឥស្សរិយដ្ឋានេតិ អត្ថោ. ផលសមាបត្តិ ហិ ពុទ្ធានំ ឥស្សរិយដ្ឋានំ នាម. ‘‘តេនានន្ទ, ភិក្ខុនា តស្មិំយេវ បុរិមស្មិំ សមាធិនិមិត្តេ អជ្ឈត្តមេវ ចិត្តំ សណ្ឋបេតព្ព’’ន្តិអាទីសុ (ម. និ. ៣.១៨៨) គោចរជ្ឈត្តេ. ឥធាបិ គោចរជ្ឈត្តេយេវ ទដ្ឋព្ពោ. តស្មា អជ្ឈត្តន្តិ គោចរជ្ឈត្តភូតេ កម្មដ្ឋានារម្មណេតិ វុត្តំ ហោតិ. បរិមុខន្តិ អភិមុខំ. សូបដ្ឋិតាយាតិ សុដ្ឋុ ឧបដ្ឋិតាយ កាយគតាយ សតិយា. សតិសីសេន ចេត្ថ ឈានំ វុត្តំ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ ‘‘អជ្ឈត្តំ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានវសេន បដិលទ្ធំ ឧឡារំ ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា’’តិ.

អយញ្ហិ ថេរោ ភគវតិ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ ឯកទិវសំ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតប្បដិក្កន្តោ វិហារំ បវិសិត្វា ភគវតោ វត្តំ ទស្សេត្វា ទិវាដ្ឋានេ ទិវាវិហារំ និសិន្នោ នានាសមាបត្តីហិ ទិវសភាគំ វីតិនាមេត្វា សាយន្ហសមយំ វិហារមជ្ឈំ ឱតរិត្វា ភគវតិ គន្ធកុដិយំ និសិន្នេ ‘‘អកាលោ តាវ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិតុ’’ន្តិ គន្ធកុដិយា អវិទូរេ, អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ កាលបរិច្ឆេទំ កត្វា យថាវុត្តំ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា និសីទិ. សត្ថា តំ តថានិសិន្នំ គន្ធកុដិយំ និសិន្នោយេវ បស្សិ. តេន វុត្តំ – ‘‘តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា មហាកច្ចានោ…បេ… សូបដ្ឋិតាយា’’តិ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឯតំ អាយស្មតោ មហាកច្ចានត្ថេរស្ស សតិបដ្ឋានភាវនាវសេន អធិគតំ ឈានំ បាទកំ កត្វា សមាបជ្ជនំ សព្ពាការតោ វិទិត្វា តទត្ថទីបនំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ យស្ស សិយា សព្ពទា សតិ, សតតំ កាយគតា ឧបដ្ឋិតាតិ យស្ស អារទ្ធវិបស្សកស្ស ឯកទិវសំ ឆ កោដ្ឋាសេ កត្វា សព្ពស្មិម្បិ កាលេ នាមរូបភេទេន ទុវិធេបិ កាយេ គតា កាយារម្មណា បញ្ចន្នំ ឧបាទានក្ខន្ធានំ អនិច្ចាទិសម្មសនវសេន សតតំ និរន្តរំ សាតច្ចាភិយោគវសេន សតិ ឧបដ្ឋិតា សិយា.

អយំ កិរាយស្មា បឋមំ កាយគតាសតិកម្មដ្ឋានវសេន ឈានំ និព្ពត្តេត្វា តំ បាទកំ កត្វា កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានមុខេន វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា អរហត្តំ បត្តោ. សោ អបរភាគេបិ យេភុយ្យេន តមេវ ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ តថេវ ច វិបស្សិត្វា ផលសមាបត្តិំ សមាបជ្ជតិ. ស្វាយំ យេន វិធិនា អរហត្តំ បត្តោ, តំ វិធិំ ទស្សេន្តោ សត្ថា ‘‘យស្ស សិយា សព្ពទា សតិ, សតតំ កាយគតា ឧបដ្ឋិតា’’តិ វត្វា តស្សា ឧបដ្ឋានាការំ វិភាវេតុំ ‘‘នោ ចស្ស នោ ច មេ សិយា, ន ភវិស្សតិ ន ច មេ ភវិស្សតី’’តិ អាហ.

តស្សត្ថោ ទ្វិធា វេទិតព្ពោ សម្មសនតោ បុព្ពភាគវសេន សម្មសនកាលវសេន ចាតិ. តេសុ បុព្ពភាគវសេន តាវ នោ ចស្ស នោ ច មេ សិយាតិ អតីតកាលេ មម កិលេសកម្មំ នោ ចស្ស ន ភវេយ្យ ចេ, ឥមស្មិំ បច្ចុប្បន្នកាលេ អយំ អត្តភាវោ នោ ច មេ សិយា ន មេ ឧប្បជ្ជេយ្យ. យស្មា បន មេ អតីតេ កម្មកិលេសា អហេសុំ, តស្មា តំនិមិត្តោ ឯតរហិ អយំ មេ អត្តភាវោ បវត្តតិ. ន ភវិស្សតិ ន ច មេ ភវិស្សតីតិ ឥមស្មិំ អត្តភាវេ បដិបក្ខាធិគមេន កិលេសកម្មំ ន ភវិស្សតិ ន ឧប្បជ្ជិស្សតិ មេ, អាយតិំ វិបាកវដ្ដំ ន ច មេ ភវិស្សតិ ន មេ បវត្តិស្សតីតិ. ឯវំ កាលត្តយេ កម្មកិលេសហេតុកំ ឥទំ មយ្ហំ អត្តភាវសង្ខាតំ ខន្ធបញ្ចកំ, ន ឥស្សរាទិហេតុកំ, យថា ច មយ្ហំ, ឯវំ សព្ពសត្តានន្តិ សប្បច្ចយនាមរូបទស្សនំ បកាសិតំ ហោតិ.

សម្មសនកាលវសេន បន នោ ចស្ស នោ ច មេ សិយាតិ យស្មា ឥទំ ខន្ធបញ្ចកំ ហុត្វា អភាវដ្ឋេន អនិច្ចំ, អភិណ្ហបដិបីឡនដ្ឋេន ទុក្ខំ, អវសវត្តនដ្ឋេន អនត្តា, ឯវំ យទិ អយំ អត្តា នាម នាបិ ខន្ធបញ្ចកវិនិមុត្តោ កោចិ នោ ចស្ស នោ ច សិយា ន ភវេយ្យ, ឯវំ, ភន្តេ, នោ ច មេ សិយា មម សន្តកំ នាម កិញ្ចិ ន ភវេយ្យ. ន ភវិស្សតីតិ អត្តនិ អត្តនិយេ ភវិតព្ពំ យថា ចិទំ នាមរូបំ ឯតរហិ ច អតីតេ ច អត្តត្តនិយំ សុញ្ញំ, ឯវំ ន ភវិស្សតិ ន មេ ភវិស្សតិ, អនាគតេបិ ខន្ធវិនិមុត្តោ អត្តា នាម ន កោចិ ន មេ ភវិស្សតិ ន បវត្តិស្សតិ, តតោ ឯវ កិញ្ចិ បលិពោធដ្ឋានិយំ ន មេ ភវិស្សតិ អាយតិម្បិ អត្តនិយំ នាម ន មេ កិញ្ចិ ភវិស្សតីតិ. ឥមិនា តីសុ កាលេសុ ‘‘អហ’’ន្តិ គហេតព្ពស្ស អភាវតោ ‘‘មម’’ន្តិ គហេតព្ពស្ស ច អភាវំ ទស្សេតិ. តេន ចតុក្កោដិកា សុញ្ញតា បកាសិតា ហោតិ.

អនុបុព្ពវិហារិ តត្ថ សោតិ ឯវំ តីសុបិ កាលេសុ អត្តត្តនិយំ សុញ្ញតំ តត្ថ សង្ខារគតេ អនុបស្សន្តោ អនុក្កមេន ឧទយព្ពយញាណាទិវិបស្សនាញាណេសុ ឧប្បជ្ជមានេសុ អនុបុព្ពវិបស្សនាវិហារវសេន អនុបុព្ពវិហារី សមានោ. កាលេនេវ តរេ វិសត្តិកន្តិ សោ ឯវំ វិបស្សនំ មត្ថកំ បាបេត្វា ឋិតោ យោគាវចរោ ឥន្ទ្រិយានំ បរិបាកគតកាលេន វុដ្ឋានគាមិនិយា វិបស្សនាយ មគ្គេន ឃដិតកាលេន អរិយមគ្គស្ស ឧប្បត្តិកាលេន សកលស្ស ភវត្តយស្ស សំតននតោ វិសត្តិកាសង្ខាតំ តណ្ហំ តរេយ្យ, វិតរិត្វា តស្សា បរតីរេ តិដ្ឋេយ្យាតិ អធិប្បាយោ.

ឥតិ ភគវា អញ្ញាបទេសេន អាយស្មតោ មហាកច្ចានស្ស អរហត្តុប្បត្តិទីបនំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

អដ្ឋមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.