៩. ឧបាតិធាវន្តិសុត្តវណ្ណនា

៥៩. នវមេ រត្តន្ធការតិមិសាយន្តិ រត្តិយំ អន្ធការេ មហាតិមិសាយំ. រត្តីបិ ហិ អន្ធការវិរហិតា ហោតិ, យា បុណ្ណមាយ រត្តិ ជុណ្ហោភាសិតា. អន្ធការោបិ ‘‘តិមិសា’’តិ ន វត្តព្ពោ ហោតិ អព្ភមហិកាទិឧបក្កិលេសវិរហិតេ ទេវេ. មហន្ធការោ ហិ ‘‘តិមិសា’’តិ វុច្ចតិ. អយំ បន អមាវសី រត្តិ ទេវោ ច មេឃបដលសញ្ឆន្នោ. តេន វុត្តំ – ‘‘រត្តន្ធការតិមិសាយន្តិ រត្តិយា អន្ធការេ មហាតិមិសាយ’’ន្តិ. អព្ភោកាសេតិ អប្បដិច្ឆន្នេ ឱកាសេ វិហារង្គណេ. តេលប្បទីបេសុ ឈាយមានេសូតិ តេលបជ្ជោតេសុ ជលមានេសុ.

ននុ ច ភគវតោ ព្យាមប្បភា បកតិយា ព្យាមមត្តប្បទេសំ អភិព្យាបេត្វា ចន្ទិមសូរិយាលោកំ អភិភវិត្វា ឃនពហលំ ពុទ្ធាលោកំ វិស្សជ្ជេន្តី អន្ធការំ វិធមិត្វា តិដ្ឋតិ, កាយប្បភាបិ នីលបីតាទិវសេន ឆព្ពណ្ណឃនពុទ្ធរស្មិយោ វិស្សជ្ជេត្វា បកតិយាវ សមន្តតោ អសីតិហត្ថប្បទេសំ ឱភាសេន្តី តិដ្ឋតិ, ឯវំ ពុទ្ធាលោកេនេវ ឯកោភាសភូតេ ភគវតោ និសិន្នោកាសេ បទីបករណេ កិច្ចំ នត្ថីតិ? សច្ចំ នត្ថិ, តថាបិ បុញ្ញត្ថិកា ឧបាសកា ភគវតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច បូជាករណត្ថំ ទេវសិកំ តេលប្បទីបំ ឧបដ្ឋបេន្តិ. តថា ហិ វុត្តំ – សាមញ្ញផលេបិ ‘‘ឯតេ មណ្ឌលមាលេ ទីបា ឈាយន្តី’’តិ (ទី. និ. ១.១៥៩). ‘‘រត្តន្ធការតិមិសាយ’’ន្តិ ឥទម្បិ តស្សា រត្តិយា សភាវកិត្តនត្ថំ វុត្តំ, ន បន ភគវតោ និសិន្នោកាសស្ស អន្ធការភាវតោ. បូជាករណត្ថមេវ ហិ តទាបិ ឧបាសកេហិ បទីបា ការិតា.

តស្មិញ្ហិ ទិវសេ សាវត្ថិវាសិនោ ពហូ ឧបាសកា បាតោវ សរីរបដិជគ្គនំ កត្វា វិហារំ គន្ត្វា ឧបោសថង្គានិ សមាទិយិត្វា ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ និមន្តេត្វា នគរំ បវិសិត្វា មហាទានានិ បវត្តេត្វា ភគវន្តំ ភិក្ខុសង្ឃញ្ច អនុគន្ត្វា និវត្តិត្វា អត្តនោ អត្តនោ គេហានិ គន្ត្វា សយម្បិ បរិភុញ្ជិត្វា សុទ្ធវត្ថនិវត្ថា សុទ្ធុត្តរាសង្គា គន្ធមាលាទិហត្ថា វិហារំ គន្ត្វា ភគវន្តំ បូជេត្វា កេចិ មនោភាវនីយេ ភិក្ខូ បយិរុបាសន្តា កេចិ យោនិសោមនសិករោន្តា ទិវសភាគំ វីតិនាមេសុំ. តេ សាយន្ហសមយេ ភគវតោ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា សត្ថរិ ធម្មសភាមណ្ឌបតោ បដ្ឋាយ គន្ធកុដិសមីបេ អជ្ឈោកាសេ បញ្ញត្តវរពុទ្ធាសនេ និសិន្នេ, ភិក្ខុសង្ឃេ ច ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា បយិរុបាសន្តេ ឧបោសថវិសោធនត្ថញ្ចេវ យោនិសោមនសិការបរិព្រូហនត្ថញ្ច នគរំ អគន្ត្វា វិហារេយេវ វសិតុកាមា ឱហីយិំសុ. អថ តេ ភគវតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច បូជាករណត្ថំ ពហូ តេលប្បទីបេ អារោបេត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច អញ្ជលិំ កត្វា ភិក្ខូនំ បរិយន្តេ និសិន្នា កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ, ‘‘ភន្តេ, ឥមេ តិត្ថិយា នានាវិធានិ ទិដ្ឋិគតានិ អភិនិវិស្ស វោហរន្តិ, តថា វោហរន្តា ច កទាចិ សស្សតំ, កទាចិ អសស្សតំ, ឧច្ឆេទាទីសុ អញ្ញតរន្តិ ឯកស្មិំយេវ អដ្ឋត្វា នវនវានិ ទិដ្ឋិគតានិ ‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ បគ្គយ្ហ តិដ្ឋន្តិ ឧម្មត្តកសទិសា, តេសំ តថា អភិនិវិដ្ឋានំ កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ. តេន ច សមយេន ពហូ បដង្គបាណកា បតន្តា បតន្តា តេសុ តេលប្បទីបេសុ និបតន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា អធិបាតកា’’តិអាទិ.

តត្ថ អធិបាតកាតិ បដង្គបាណកា, យេ ‘‘សលភា’’តិបិ វុច្ចន្តិ. តេ ហិ ទីបសិខំ អធិបតនតោ ‘‘អធិបាតកា’’តិ អធិប្បេតា. អាបាតបរិបាតន្តិ អាបាតំ បរិបាតំ, អាបតិត្វា អាបតិត្វា បរិបតិត្វា បរិបតិត្វា, អភិមុខបាតញ្ចេវ បរិព្ភមិត្វា បាតញ្ច កត្វាតិ អត្ថោ. ‘‘អាបាថេ បរិបាត’’ន្តិ កេចិ បឋន្តិ, អាបាថេ បទីបស្ស អត្តនោ អាបាថគមនេ សតិ បរិបតិត្វា បរិបតិត្វាតិ អត្ថោ. អនយន្តិ អវឌ្ឍិំ ទុក្ខំ. ព្យសនន្តិ វិនាសំ. បុរិមបទេន ហិ មរណមត្តំ ទុក្ខំ, បច្ឆិមបទេន មរណំ តេសំ ទីបេតិ. តត្ថ កេចិ បាណកា សហ បតនេន មរិំសុ, កេចិ មរណមត្តំ ទុក្ខំ អាបជ្ជិំសុ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឯតំ អធិបាតកបាណកានំ អត្តហិតំ អជានន្តានំ អត្តុបក្កមវសេន និរត្ថកព្យសនាបត្តិំ វិទិត្វា តេសំ វិយ ទិដ្ឋិគតិកានំ ទិដ្ឋាភិនិវេសេន អនយព្យសនាបត្តិទីបកំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ ឧបាតិធាវន្តិ ន សារមេន្តីតិ សីលសមាធិបញ្ញាវិមុត្តិអាទិភេទំ សារំ ន ឯន្តិ, ចតុសច្ចាភិសមយវសេន ន អធិគច្ឆន្តិ. តស្មិំ បន សឧបាយេ សារេ តិដ្ឋន្តេយេវ វិមុត្តាភិលាសាយ តំ ឧបេន្តា វិយ ហុត្វាបិ ទិដ្ឋិវិបល្លាសេន អតិធាវន្តិ អតិក្កមិត្វា គច្ឆន្តិ, បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេ ‘‘និច្ចំ សុភំ សុខំ អត្តា’’តិ អភិនិវិសិត្វា គណ្ហន្តាតិ អត្ថោ. នវំ នវំ ពន្ធនំ ព្រូហយន្តីតិ តថា គណ្ហន្តា ច តណ្ហាទិដ្ឋិសង្ខាតំ នវំ នវំ ពន្ធនំ ព្រូហយន្តិ វឌ្ឍយន្តិ. បតន្តិ បជ្ជោតមិវាធិបាតកា, ទិដ្ឋេ សុតេ ឥតិហេកេ និវិដ្ឋាតិ ឯវំ តណ្ហាទិដ្ឋិពន្ធនេហិ ពទ្ធត្តា ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋេ អត្តនា ចក្ខុវិញ្ញាណេន ទិដ្ឋិទស្សនេនេវ វា ទិដ្ឋេ អនុស្សវូបលព្ភមត្តេនេវ ច សុតេ ‘‘ឥតិហ ឯកន្តតោ ឯវមេត’’ន្តិ និវិដ្ឋា ទិដ្ឋាភិនិវេសេន ‘‘សស្សត’’ន្តិអាទិនា អភិនិវិដ្ឋា, ឯកន្តហិតំ វា និស្សរណំ អជានន្តា រាគាទីហិ ឯកាទសហិ អគ្គីហិ អាទិត្តំ ភវត្តយសង្ខាតំ អង្គារកាសុំយេវ ឥមេ វិយ អធិបាតកា ឥមំ បជ្ជោតំ បតន្តិ, ន តតោ សីសំ ឧក្ខិបិតុំ សក្កោន្តីតិ អត្ថោ.

នវមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.