១០. ឧប្បជ្ជន្តិសុត្តវណ្ណនា

៦០. ទសមេ យាវកីវន្តិ យត្តកំ កាលំ. យតោតិ យទា, យតោ បដ្ឋាយ, យស្មិំ កាលេតិ វា អត្ថោ. ឯវមេតំ, អានន្ទាតិ, អានន្ទ, តថាគតេ ឧប្បន្នេ តថាគតស្ស តថាគតសាវកានំយេវ ច លាភសក្ការោ អភិវឌ្ឍតិ, តិត្ថិយា បន និត្តេជា វិហតប្បភា បហីនលាភសក្ការា ហោន្តីតិ យំ តយា វុត្តំ, ឯតំ ឯវំ, ន ឯតស្ស អញ្ញថាភាវោ. ចក្កវត្តិនោ ហិ ចក្ករតនស្ស បាតុភាវេន លោកោ ចក្ករតនំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញត្ថ បូជាសក្ការសម្មានំ ន បវត្តេតិ, ចក្ករតនមេវ បន សព្ពោ លោកោ សព្ពភាវេហិ សក្ករោតិ គរុំ ករោតិ មានេតិ បូជេតិ. ឥតិ វដ្ដានុសារិបុញ្ញមត្តនិស្សន្ទស្សបិ តាវ មហន្តោ អានុភាវោ, កិមង្គំ បន វិវដ្ដានុសារិបុញ្ញផលូបត្ថម្ភស្ស អនន្តាបរិមេយ្យគុណគណាធារស្ស ពុទ្ធរតនស្ស ធម្មរតនស្ស សង្ឃរតនស្ស ចាតិ ទស្សេតិ.

ភគវា ហិ សម្មាសម្ពោធិំ បត្វា បវត្តវរធម្មចក្កោ អនុក្កមេន លោកេ ឯកសដ្ឋិយា អរហន្តេសុ ជាតេសុ សដ្ឋិ អរហន្តេ ជនបទចារិកាយ វិស្សជ្ជេត្វា ឧរុវេលំ បត្វា ឧរុវេលកស្សបប្បមុខេ សហស្សជដិលេ អរហត្តេ បតិដ្ឋាបេត្វា តេហិ បរិវុតោ លដ្ឋិវនុយ្យានេ និសីទិត្វា ពិម្ពិសារប្បមុខានំ អង្គមគធវាសីនំ ទ្វាទស នហុតានិ សាសនេ ឱតារេត្វា យទា រាជគហេ វិហាសិ, តតោ បដ្ឋាយ ភគវតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច យថា យថា ឧបរូបរិ ឧឡារលាភសក្ការោ អភិវឌ្ឍតិ, តថា តថា សព្ពតិត្ថិយានំ លាភសក្ការោ បរិហាយិ ឯវ.

អថេកទិវសំ អាយស្មា អានន្ទោ ទិវាដ្ឋានេ និសិន្នោ ភគវតោ ច អរិយសង្ឃស្ស ច សម្មាបដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា បីតិសោមនស្សជាតោ ‘‘កថំ នុ ខោ តិត្ថិយាន’’ន្តិ តេសំ បដិបត្តិំ អាវជ្ជេសិ. អថស្ស នេសំ សព្ពថាបិ ទុប្បដិបត្តិយេវ ឧបដ្ឋាសិ. សោ ‘‘ឯវំមហានុភាវេ នាម បុញ្ញូបនិស្សយស្ស ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិយា ច ឧក្កំសបារមិប្បត្តេ ភគវតិ, អរិយសង្ឃេ ច ធរន្តេ កថំ ឥមេ អញ្ញតិត្ថិយា ឯវំ ទុប្បដិបន្នា អកតបុញ្ញា វរាកា លាភិនោ សក្កតា ភវិស្សន្តី’’តិ តិត្ថិយានំ លាភសក្ការហានិំ និស្សាយ ការុញ្ញំ ឧប្បាទេត្វា អថ អត្តនោ បរិវិតក្កំ ‘‘យាវកីវញ្ច, ភន្តេ’’តិអាទិនា ភគវតោ អារោចេសិ. ភគវា ច តំ, ‘‘អានន្ទ, តយា មិច្ឆា បរិវិតក្កិត’’ន្តិ អវត្វា សុវណ្ណាលិង្គសទិសំ គីវំ ឧន្នាមេត្វា សុបុប្ផិតសតបត្តសស្សិរិកំ មហាមុខំ អភិប្បសន្នតរំ កត្វា ‘‘ឯវមេតំ, អានន្ទា’’តិ សម្បហំសិត្វា ‘‘យាវកីវញ្ចា’’តិអាទិនា តស្ស វចនំ បច្ចនុមោទិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ…បេ… ភិក្ខុសង្ឃោ ចា’’តិ. អថ ភគវា តស្សំ អដ្ឋុប្បត្តិយំ អតីតេបិ មយិ អនុប្បន្នេ ឯកច្ចេ នីចជនា សម្មានំ លភិត្វា មម ឧប្បាទតោ បដ្ឋាយ ហតលាភសក្ការា អហេសុន្តិ ពាវេរុជាតកំ (ជា. ១.៤.១៥៣ អាទយោ) កថេសិ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ទិដ្ឋិគតិកានំ តាវ សក្ការសម្មានោ យាវ ន សម្មាសម្ពុទ្ធា លោកេ ឧប្បជ្ជន្តិ, តេសំ បន ឧប្បាទតោ បដ្ឋាយ តេ ហតលាភសក្ការា និប្បភា និត្តេជាវ ហោន្តិ, ទុប្បដិបត្តិយា ទុក្ខតោ ច ន មុច្ចន្តីតិ ឯតមត្ថំ សព្ពាការតោ វិទិត្វា តទត្ថទីបនំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ ឱភាសតិ តាវ សោ កិមីតិ សោ ខជ្ជូបនកកិមិ តាវទេវ ឱភាសតិ ជោតតិ ទិព្ពតិ. យាវ ន ឧន្នមតេ បភង្ករោតិ តីសុបិ មហាទីបេសុ ឯកក្ខណេ អាលោកករណេន ‘‘បភង្ករោ’’តិ លទ្ធនាមោ សូរិយោ យាវ ន ឧគ្គមតិ ន ឧទេតិ. អនុគ្គតេ ហិ សូរិយេ លទ្ធោកាសា ខជ្ជូបនកា វិបរិវត្តមានាបិ កណ្ដកផលសទិសា តមសិ វិជ្ជោតន្តិ. ស វេរោចនម្ហិ ឧគ្គតេ, ហតប្បភោ ហោតិ ន ចាបិ ភាសតីតិ សមន្តតោ អន្ធការំ វិធមិត្វា កិរណសហស្សេន វិរោចនសភាវតាយ វេរោចននាមកេ អាទិច្ចេ ឧដ្ឋិតេ សោ ខជ្ជូបនកោ ហតប្បភោ និត្តេជោ កាឡកោ ហោតិ, រត្តន្ធការេ វិយ ន ភាសតិ ន ទិព្ពតិ.

ឯវំ ឱភាសិតមេវ តក្កិកានន្តិ យថា តេន ខជ្ជូបនកេន សូរិយុគ្គមនតោ បុរេយេវ ឱភាសិតំ ហោតិ, ឯវំ តក្កេត្វា វិតក្កេត្វា បរិកប្បនមត្តេន ទិដ្ឋីនំ គហណតោ ‘‘តក្កិកា’’តិ លទ្ធនាមេហិ តិត្ថិយេហិ ឱភាសិតំ អត្តនោ សមយតេជេន ទីបេត្វា អធិដ្ឋិតំ តាវ, យាវ សម្មាសម្ពុទ្ធា លោកេ នុប្បជ្ជន្តិ. ន តក្កិកា សុជ្ឈន្តិ ន ចាបិ សាវកាតិ យទា បន សម្មាសម្ពុទ្ធា លោកេ ឧប្បជ្ជន្តិ, តទា ទិដ្ឋិគតិកា ន សុជ្ឈន្តិ ន សោភន្តិ, ន ចាបិ តេសំ សាវកា សោភន្តិ, អញ្ញទត្ថុ វិហតសោភា រត្តិខិត្តា វិយ សរា ន បញ្ញាយន្តេវ. អថ វា យាវ សម្មាសម្ពុទ្ធា លោកេ នុប្បជ្ជន្តិ, តាវទេវ តក្កិកានំ ឱភាសិតំ អត្តនោ សមយេន ជោតនំ ពាលលាបនំ, ន តតោ បរំ. កស្មា? យស្មា ន តក្កិកា សុជ្ឈន្តិ, ន ចាបិ សាវកា. តេ ហិ ទុរក្ខាតធម្មវិនយា សម្មាបដិបត្តិរហិតា ន សំសារតោ សុជ្ឈន្តិ អនិយ្យានិកសាសនត្តា. តេនាហ ‘‘ទុទ្ទិដ្ឋី ន ទុក្ខា បមុច្ចរេ’’តិ. តក្កិកា ហិ អយាថាវលទ្ធិកតាយ ទុទ្ទិដ្ឋិនោ មិច្ឆាភិនិវិដ្ឋទិដ្ឋិកា វិបរីតទស្សនា តំ ទិដ្ឋិំ អនិស្សជ្ជិត្វា សំសារទុក្ខតោ ន កទាចិបិ មុច្ចន្តីតិ.

ទសមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតា ច ជច្ចន្ធវគ្គវណ្ណនា.