៥. ទុតិយនានាតិត្ថិយសុត្តវណ្ណនា

៥៥. បញ្ចមេ សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចាតិ រូបាទីសុ អញ្ញតរំ អត្តាតិ ច លោកោតិ ច គហេត្វា តំ សស្សតំ និច្ចន្តិ អញ្ញេបិ ច តថា គាហេន្តា វោហរន្តិ. យថាហ –

‘‘រូបំ អត្តា ចេវ លោកោ ច សស្សតោ ចាតិ អត្តានញ្ច លោកញ្ច បញ្ញបេន្តិ. វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តា ច លោកោ ច សស្សតោ ចាតិ អត្តានញ្ច លោកញ្ច បញ្ញបេន្តី’’តិ.

អថ វា អត្តាតិ អហង្ការវត្ថុ, លោកោតិ មមង្ការវត្ថុ, យំ ‘‘អត្តនិយ’’ន្តិ វុច្ចតិ. អត្តាតិ វា សយំ, លោកោតិ បរោ. អត្តាតិ វា បញ្ចសុ ឧបាទានក្ខន្ធេសុ ឯកោ ខន្ធោ, ឥតរោ លោកោ. អត្តាតិ វា សវិញ្ញាណកោ ខន្ធសន្តានោ, អវិញ្ញាណកោ លោកោ. ឯវំ តំ តំ អត្តាតិ ច លោកោតិ ច យថាទស្សនំ ទ្វិធា គហេត្វា តទុភយំ ‘‘និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ’’តិ អភិនិវិស្ស វោហរន្តិ. ឯតេន ចត្តារោ សស្សតវាទា ទស្សិតា. អសស្សតោតិ សត្តបិ ឧច្ឆេទវាទា ទស្សិតា. សស្សតោ ច អសស្សតោ ចាតិ ឯកច្ចោ អត្តា ច លោកោ ច សស្សតោ, ឯកច្ចោ អសស្សតោតិ ឯវំ សស្សតោ ច អសស្សតោ ចាតិ អត្ថោ. អថ វា ស្វេវ អត្តា ច លោកោ ច អត្តគតិទិដ្ឋិកានំ វិយ សស្សតោ ច អសស្សតោ ច, សិយា សស្សតោតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. សព្ពថាបិ ឥមិនា ឯកច្ចសស្សតវាទោ ទស្សិតោ. នេវ សស្សតោ នាសស្សតោតិ ឥមិនា អមរាវិក្ខេបវាទោ ទស្សិតោ. តេ ហិ សស្សតវាទេ អសស្សតវាទេ ច ទោសំ ទិស្វា ‘‘នេវ សស្សតោ នាសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចា’’តិ វិក្ខេបំ ករោន្តា វិវទន្តិ.

សយំកតោតិ អត្តនា កតោ. យថា ហិ តេសំ តេសំ សត្តានំ អត្តា ច អត្តនោ ធម្មានុធម្មំ កត្វា សុខទុក្ខានិ បដិសំវេទេតិ, ឯវំ អត្តាវ អត្តានំ តស្ស ច ឧបភោគភូតំ កិញ្ចនំ បលិពោធសង្ខាតំ លោកញ្ច ករោតិ, អភិនិម្មិនាតីតិ អត្តលទ្ធិ វិយ អយម្បិ តេសំ លទ្ធិ. បរំកតោតិ បរេន កតោ, អត្តតោ បរេន ឥស្សរេន វា បុរិសេន វា បជាបតិនា វា កាលេន វា បកតិយា វា អត្តា ច លោកោ ច កតោ, និម្មិតោតិ អត្ថោ. សយំកតោ ច បរំកតោ ចាតិ យស្មា អត្តានញ្ច លោកញ្ច និម្មិនន្តា ឥស្សរាទយោ ន កេវលំ សយមេវ និម្មិនន្តិ, អថ ខោ តេសំ តេសំ សត្តានំ ធម្មាធម្មានំ សហការីការណំ លភិត្វាវ, តស្មា សយំកតោ ច បរំកតោ ច អត្តា ច លោកោ ចាតិ ឯកច្ចានំ លទ្ធិ. អសយំការោ អបរំការោតិ នត្ថិ ឯតស្ស សយំការោតិ អសយំការោ, នត្ថិ ឯតស្ស បរការោតិ អបរការោ. អនុនាសិកាគមំ កត្វា វុត្តំ ‘‘អបរំការោ’’តិ. អយំ ឧភយត្ថ ទោសំ ទិស្វា ឧភយំ បដិក្ខិបតិ. អថ កថំ ឧប្បន្នោតិ អាហ – អធិច្ចសមុប្បន្នោតិ យទិច្ឆាយ សមុប្បន្នោ កេនចិ ការណេន វិនា ឧប្បន្នោតិ អធិច្ចសមុប្បន្នវាទោ ទស្សិតោ. តេន ច អហេតុកវាទោបិ សង្គហិតោ ហោតិ.

ឥទានិ យេ ទិដ្ឋិគតិកា អត្តានំ វិយ សុខទុក្ខម្បិ តស្ស គុណភូតំ កិញ្ចនភូតំ វា សស្សតាទិវសេន អភិនិវិស្ស វោហរន្តិ, តេសំ តំ វាទំ ទស្សេតុំ ‘‘សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា’’តិអាទិ វុត្តំ. តំ វុត្តនយមេវ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឯត្ថ បន ឥធ ជច្ចន្ធូបមាយ អនាគតត្តា តំ ហិត្វា ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ អត្ថោ យោជេតព្ពោ, តថា គាថាយ.

តត្ថ អន្តរាវ វិសីទន្តិ, អបត្វាវ តមោគធន្តិ អយំ វិសេសោ. តស្សត្ថោ – ឯវំ ទិដ្ឋិគតេសុ ទិដ្ឋិនិស្សយេសុ អាសជ្ជមានា ទិដ្ឋិគតិកា កាមោឃាទីនំ ចតុន្នំ ឱឃានំ, សំសារមហោឃស្សេវ វា អន្តរាវ វេមជ្ឈេ ឯវ យំ តេសំ បារភាវេន បតិដ្ឋដ្ឋេន វា ឱគធសង្ខាតំ និព្ពានំ តទធិគមូបាយោ វា អរិយមគ្គោ តំ អប្បត្វាវ អនធិគន្ត្វាវ វិសីទន្តិ សំសីទន្តិ. ឱគាធន្តិ បតិដ្ឋហន្តិ ឯតេន, ឯត្ថ វាតិ ឱគាធោ, អរិយមគ្គោ និព្ពានញ្ច. ឱគាធមេវេត្ថ រស្សត្តំ កត្វា ឱគធន្តិ វុត្តំ. តំ ឱគធំ តមោគធន្តិ បទវិភាគោ.

បញ្ចមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.