៤. កុមារកសុត្តវណ្ណនា

៤៤. ចតុត្ថេ កុមារកាតិ តរុណបុគ្គលា. យេ សុភាសិតទុព្ភាសិតស្ស អត្ថំ ជានន្តិ, តេ ឥធ កុមារកាតិ អធិប្បេតា. ឥមេ ហិ សត្តា ជាតទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ បញ្ចទសវស្សកា, តាវ ‘‘កុមារកា, ពាលា’’តិ ច វុច្ចន្តិ, តតោ បរំ វីសតិវស្សានិ ‘‘យុវានោ’’តិ. មច្ឆកេ ពាធេន្តីតិ មគ្គសមីបេ ឯកស្មិំ តឡាកេ និទាឃកាលេ ឧទកេ បរិក្ខីណេ និន្នដ្ឋានេ ឋិតំ ឧទកំ ឧស្សិញ្ចិត្វា ខុទ្ទកមច្ឆេ គណ្ហន្តិ ចេវ ហនន្តិ ច ‘‘បចិត្វា ខាទិស្សាមា’’តិ. តេនុបសង្កមីតិ មគ្គតោ ថោកំ តឡាកំ អតិក្កមិត្វា ឋិតោ, តស្មា ‘‘ឧបសង្កមី’’តិ វទតិ. កស្មា បន ឧបសង្កមិ? តេ កុមារកេ អត្តនិ វិស្សាសំ ជនេតុំ ឧបសង្កមិ. ភាយថ វោតិ ឯត្ថ វោតិ និបាតមត្តំ. ទុក្ខស្សាតិ និស្សក្កេ សាមិវចនំ, ទុក្ខស្មាតិ អត្ថោ. អប្បិយំ វោ ទុក្ខន្តិ ‘‘កិំ តុម្ហាកំ សរីរេ ឧប្បជ្ជនកទុក្ខំ អប្បិយំ អនិដ្ឋ’’ន្តិ បុច្ឆតិ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឥមេ សត្តា អត្តនោ ទុក្ខំ អនិច្ឆន្តា ឯវ ហុត្វា ទុក្ខហេតុំ បដិបជ្ជន្តា អត្តនោ តំ ឥច្ឆន្តា ឯវ នាម ហោន្តីតិ ឯតមត្ថំ សព្ពាការតោ វិទិត្វា. ឥមំ ឧទានន្តិ ឥមំ បាបកិរិយាយ និសេធនំ អាទីនវវិភាវនញ្ច ឧទានំ ឧទានេសិ.

តស្សត្ថោ – យទិ តុម្ហាកំ សកលមាបាយិកំ, សុគតិយញ្ច អប្បាយុកតាមនុស្សទោភគ្គិយាទិភេទំ ទុក្ខំ អប្បិយំ អនិដ្ឋំ, យទិ តុម្ហេ តតោ ភាយថ, អាវិ វា បរេសំ បាកដភាវវសេន អប្បដិច្ឆន្នំ កត្វា កាយេន វា វាចាយ វា បាណាតិបាតាទិប្បភេទំ យទិ វា រហោ អបាកដភាវវសេន បដិច្ឆន្នំ កត្វា មនោទ្វារេ ឯវ អភិជ្ឈាទិប្បភេទំ អណុមត្តម្បិ បាបកំ លាមកធម្មំ មាកត្ថ មា ករិត្ថ, អថ បន តំ បាបកម្មំ ឯតរហិ ករោថ, អាយតិំ វា ករិស្សថ, និរយាទីសុ ចតូសុ អបាយេសុ មនុស្សេសុ ច តស្ស ផលភូតំ ទុក្ខំ ឥតោ វា ឯត្តោ វា បលាយន្តេ អម្ហេ នានុពន្ធិស្សតីតិ អធិប្បាយេន ឧបេច្ច អបេច្ច បលាយតម្បិ តុម្ហាកំ តតោ មុត្តិ មោក្ខោ នត្ថិ. គតិកាលាទិបច្ចយន្តរសមវាយេ វិបច្ចិស្សតិយេវាតិ ទស្សេតិ. ‘‘បលាយនេ’’តិបិ បឋន្តិ, វុត្តនយេន យត្ថ កត្ថចិ គមនេ បក្កមនេ សតីតិ អត្ថោ. អយញ្ច អត្ថោ ‘‘ន អន្តលិក្ខេ ន សមុទ្ទមជ្ឈេ…បេ… បាបកម្មា’’តិ (ធ. ប. ១២៧; មិ. ប. ៤.២.៤) ឥមាយ គាថាយ ទីបេតព្ពោ.

ចតុត្ថសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.