២. អប្បាយុកសុត្តវណ្ណនា

៤២. ទុតិយេ អច្ឆរិយំ, ភន្តេតិ ឥទម្បិ មេឃិយសុត្តេ វិយ គរហណច្ឆរិយវសេន វេទិតព្ពំ. យាវ អប្បាយុកាតិ យត្តកំ បរិត្តាយុកា, អតិឥត្តរជីវិតាតិ អត្ថោ. សត្តាហជាតេតិ សត្តាហេន ជាតោ សត្តាហជាតោ. តស្មិំ សត្តាហជាតេ, ជាតស្ស សត្តមេ អហនីតិ អត្ថោ. តុសិតំ កាយំ ឧបបជ្ជីតិ តុសិតំ ទេវនិកាយំ បដិសន្ធិគ្គហណវសេន ឧបបជ្ជិ.

ឯកទិវសំ កិរ ថេរោ បច្ឆាភត្តំ ទិវាដ្ឋានេ និសិន្នោ លក្ខណានុព្យញ្ជនប្បដិមណ្ឌិតំ សោភគ្គប្បត្តំ ទស្សនានុត្តរិយភូតំ ភគវតោ រូបកាយសិរិំ មនសិ ករិត្វា, ‘‘អហោ ពុទ្ធានំ រូបកាយសម្បត្តិ ទស្សនីយា សមន្តបាសាទិកា មនោហរា’’តិ ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តោ ឯវំ ចិន្តេសិ – ‘‘វិជាតមាតុយា នាម វិរូបោបិ បុត្តោ សុរូបោ វិយ មនាបោ ហោតិ, សចេ បន ពុទ្ធានំ មាតា មហាមាយា ទេវី ធរេយ្យ, កីទិសំ នុ ខោ តស្សា ភគវតោ រូបទស្សនេ បីតិសោមនស្សំ ឧប្បជ្ជេយ្យ, មហាជានិ ខោ មយ្ហំ មហាមាតុ ទេវិយា, យា សត្តាហជាតេ ភគវតិ កាលកតា’’តិ. ឯវំ បន ចិន្តេត្វា ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា អត្តនោ បរិវិតក្កិតំ អារោចេន្តោ តស្សា កាលកិរិយំ គរហន្តោ ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ’’តិអាទិមាហ.

កេចិ បនាហុ – ‘‘មហាបជាបតិ គោតមី ភគវន្តំ មហតា អាយាសេន បព្ពជ្ជំ យាចិត្វាបិ បដិក្ខិត្តា, មយា បន ឧបាយេន យាចិតោ ភគវា អដ្ឋគរុធម្មប្បដិគ្គហណវសេន តស្សា បព្ពជ្ជំ ឧបសម្បទញ្ច អនុជានិ, សា តេ ធម្មេ បដិគ្គហេត្វា លទ្ធបព្ពជ្ជូបសម្បទា ភគវតោ ទុតិយំ បរិសំ ឧប្បាទេត្វា ចតុត្ថាយ បរិសាយ បច្ចយោ អហោសិ. សចេ បន ភគវតោ ជនេត្តិ មហាមាយា ទេវី ធរេយ្យ, ឯវមេតា ចុភោបិ ខត្តិយភគិនិយោ ឯកតោ ហុត្វា ឥមំ សាសនំ សោភេយ្យុំ, ភគវា ច មាតរិ ពហុមានេន មាតុគាមស្ស សាសនេ បព្ពជ្ជំ ឧបសម្បទញ្ច សុខេនេវ អនុជានេយ្យ, អប្បាយុកតាយ បនស្សា កសិរេន និប្ផន្នមិទន្តិ ឥមិនា អធិប្បាយេន ថេរោ ភគវតោ សន្តិកេ ‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ’តិអាទិមាហា’’តិ. តំ អការណំ. ភគវា ហិ មាតុយា វា អញ្ញស្ស វា មាតុគាមស្ស អត្តនោ សាសនេ បព្ពជ្ជំ អនុជានន្តោ គរុកំយេវ កត្វា អនុជានាតិ, ន លហុកំ ចិរដ្ឋិតិកាមតាយាតិ.

អបរេ បនាហុ – ‘‘ទសពលចតុវេសារជ្ជាទិកេ អនញ្ញសាធារណេ អនន្តាបរិមាណេ ពុទ្ធគុណេ ថេរោ មនសិ ករិត្វា យា ឯវំ មហានុភាវំ នាម លោកេ អគ្គបុគ្គលំ សត្ថារំ កុច្ឆិនា ទស មាសេ បរិហរិ, សា ពុទ្ធមាតា កស្សចិ បរិចារិកា ភវិស្សតីតិ អយុត្តមិទំ. កស្មា? សត្ថុ គុណានុច្ឆវិកមេវេតំ, យទិទំ សត្តាហជាតេ ភគវតិ ជនេត្តិ កាលំ ករោតិ, កាលកតា ច តុសិតេសុ ឧប្បជ្ជតីតិ អច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតោ ហុត្វា តំ អត្តនោ វិតក្កុប្បាទនំ ភគវតោ អារោចេន្តោ ‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ’តិអាទិវចនំ អវោចា’’តិ.

សត្ថា បន យស្មា សត្តាហជាតេសុ ពោធិសត្តេសុ ពោធិសត្តមាតុ កាលកិរិយា ធម្មតា សិទ្ធា, តស្មា តំ ធម្មតំ បរិទីបេន្តោ ‘‘ឯវមេតំ, អានន្ទា’’តិអាទិមាហ. សា បនាយំ ធម្មតា យស្មា យថា សព្ពេ ពោធិសត្តា បារមិយោ បូរេត្វា តុសិតបុរេ និព្ពត្តិត្វា តត្ថ យាវតាយុកំ ឋត្វា អាយុបរិយោសានេ ទសសហស្សចក្កវាឡទេវតាហិ សន្និបតិត្វា អភិសម្ពោធិំ បត្តុំ មនុស្សលោកេ បដិសន្ធិគ្គហណាយ អជ្ឈេសិតា កាលទីបទេសកុលានិ វិយ ជនេត្តិយា អាយុបរិមាណម្បិ ឱលោកេត្វា បដិសន្ធិំ គណ្ហន្តិ, អយម្បិ ភគវា ពោធិសត្តភូតោ តថេវ តុសិតបុរេ ឋិតោ បញ្ច មហាវិលោកនានិ វិលោកេន្តោ សត្តទិវសាធិកទសមាសបរិមាណំ មាតុយា អាយុបរិមាណំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ‘‘អយំ មម បដិសន្ធិគ្គហណស្ស កាលោ, ឥទានិ ឧប្បជ្ជិតុំ វដ្ដតី’’តិ ញត្វាវ បដិសន្ធិំ អគ្គហេសិ, តស្មា សព្ពពោធិសត្តានំ អាចិណ្ណសមាចិណ្ណវសេនេវ វេទិតព្ពំ. តេនាហ ភគវា – ‘‘អប្បាយុកា ហិ, អានន្ទ, ពោធិសត្តមាតរោ ហោន្តី’’តិអាទិ.

តត្ថ កាលំ ករោន្តីតិ យថាវុត្តអាយុបរិក្ខយេនេវ កាលំ ករោន្តិ, ន វិជាតបច្ចយា. ចរិមត្តភាវេហិ ពោធិសត្តេហិ វសិតដ្ឋានំ ចេតិយឃរសទិសំ ហោតិ, ន អញ្ញេសំ បរិភោគារហំ, ន ច សក្កា ពោធិសត្តមាតរំ អបនេត្វា អញ្ញំ អគ្គមហេសិដ្ឋានេ ឋបេតុន្តិ តត្តកំ ឯវ ពោធិសត្តមាតុ អាយុប្បមាណំ ហោតិ, តស្មា តទា កាលំ ករោន្តិ. ឥមមេវ ហិ អត្ថំ សន្ធាយ មហាពោធិសត្តា បញ្ចមំ មហាវិលោកនំ ករោន្តិ.

កតរស្មិំ បន វយេ កាលំ ករោន្តីតិ? មជ្ឈិមវយេ. បឋមវយស្មិញ្ហិ សត្តានំ អត្តភាវេ ឆន្ទរាគោ ពលវា ហោតិ, តេន តទា សញ្ជាតគព្ភា ឥត្ថិយោ យេភុយ្យេន គព្ភំ អនុរក្ខិតុំ ន សក្កោន្តិ. គណ្ហេយ្យុំ ចេ, គព្ភោ ពហ្វាពាធោ ហោតិ. មជ្ឈិមវយស្ស បន ទ្វេ កោដ្ឋាសេ អតិក្កមិត្វា តតិយកោដ្ឋាសេ វត្ថុ វិសទំ ហោតិ, វិសទេ វត្ថុម្ហិ និព្ពត្តទារកា អរោគា ហោន្តិ, តស្មា ពោធិសត្តមាតរោ បឋមវយេ សម្បត្តិំ អនុភវិត្វា មជ្ឈិមវយស្ស តតិយកោដ្ឋាសេ វិជាយិត្វា កាលំ ករោន្តីតិ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឯតំ ពោធិសត្តមាតុ អញ្ញេសញ្ច សព្ពសត្តានំ អត្តភាវេ អាយុស្ស មរណបរិយោសានតំ វិទិត្វា តទត្ថវិភាវនមុខេន អនវជ្ជប្បដិបត្តិយំ ឧស្សាហទីបកំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ យេ កេចីតិ អនិយមនិទ្ទេសោ. ភូតាតិ និព្ពត្តា. ភវិស្សន្តីតិ អនាគតេ និព្ពត្តិស្សន្តិ. វាសទ្ទោ វិកប្បត្ថោ, អបិសទ្ទោ សម្បិណ្ឌនត្ថោ. តេន និព្ពត្តមានេបិ សង្គណ្ហាតិ. ឯត្តាវតា អតីតាទិវសេន តិយទ្ធបរិយាបន្នេ សត្តេ អនវសេសតោ បរិយាទិយតិ. អបិច គព្ភសេយ្យកសត្តា គព្ភតោ និក្ខន្តកាលតោ បដ្ឋាយ ភូតា នាម, តតោ បុព្ពេ ភវិស្សន្តិ នាម. សំសេទជូបបាតិកា បដិសន្ធិចិត្តតោ បរតោ ភូតា នាម, តតោ បុព្ពេ ឧប្បជ្ជិតព្ពភវវសេន ភវិស្សន្តិ នាម. សព្ពេបិ វា បច្ចុប្បន្នភវវសេន ភូតា នាម, អាយតិំ បុនព្ភវវសេន ភវិស្សន្តិ នាម. ខីណាសវា ភូតា នាម. តេ ហិ ភូតា ឯវ, ន បុន ភវិស្សន្តីតិ, តទញ្ញេ ភវិស្សន្តិ នាម.

សព្ពេ គមិស្សន្តិ បហាយ ទេហន្តិ សព្ពេ យថាវុត្តភេទា សព្ពភវយោនិគតិវិញ្ញាណដ្ឋិតិសត្តាវាសាទិវសេន អនេកភេទភិន្នា សត្តា ទេហំ អត្តនោ សរីរំ បហាយ និក្ខិបិត្វា បរលោកំ គមិស្សន្តិ, អសេក្ខា បន និព្ពានំ. ឯត្ថ កោចិ អចវនធម្មោ នាម នត្ថីតិ ទស្សេតិ. តំ សព្ពជានិំ កុសលោ វិទិត្វាតិ តទេតំ សព្ពស្ស សត្តស្ស ជានិំ ហានិំ មរណំ, សព្ពស្ស វា សត្តស្ស ជានិំ វិនាសំ បភង្គុតំ កុសលោ បណ្ឌិតជាតិកោ មរណានុស្សតិវសេន អនិច្ចតាមនសិការវសេន វា ជានិត្វា. អាតាបិយោ ព្រហ្មចរិយំ ចរេយ្យាតិ វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ អាតាបិយសង្ខាតេន វីរិយេន សមន្នាគតត្តា អាតាបិយោ ចតុព្ពិធសម្មប្បធានវសេន អារទ្ធវីរិយោ អនវសេសមរណសមតិក្កមនូបាយំ មគ្គព្រហ្មចរិយំ ចរេយ្យ, បដិបជ្ជេយ្យាតិ អត្ថោ.

ទុតិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.