៩. សិប្បសុត្តវណ្ណនា

២៩. នវមេ កោ នុ ខោ, អាវុសោ, សិប្បំ ជានាតីតិ, អាវុសោ, អម្ហេសុ ឥធ សន្និបតិតេសុ កោ នុ ជីវិតនិមិត្តំ សិក្ខិតព្ពដ្ឋេន ‘‘សិប្ប’’ន្តិ លទ្ធនាមំ យំកិញ្ចិ អាជីវំ វិជានាតិ? កោ កិំ សិប្បំ សិក្ខីតិ កោ ទីឃរត្តំ សិប្បាចរិយកុលំ បយិរុបាសិត្វា អាគមតោ បយោគតោ ច ហត្ថិសិប្បាទីសុ កិំ សិប្បំ សិក្ខិ? កតរំ សិប្បំ សិប្បានំ អគ្គន្តិ សព្ពសិប្បានំ អគារយ្ហតាយ មហប្ផលតាយ អកិច្ឆសិទ្ធិយា ច កតរំ សិប្បំ អគ្គំ ឧត្តមំ? យំ និស្សាយ សុខេន សក្កា ជីវិតុន្តិ អធិប្បាយោ. តត្ថេកច្ចេតិ តេសុ ភិក្ខូសុ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ. យេ ហត្ថាចរិយកុលា បព្ពជិតា តេ. ឯវមាហំសូតិ តេ ឯវំ ភណិំសុ. ឥតោ បរម្បិ ‘‘ឯកច្ចេ’’តិ វុត្តដ្ឋានេ ឯសេវ នយោ. ហត្ថិសិប្បន្តិ យំ ហត្ថីនំ បរិគ្គណ្ហនទមនសារណរោគតិកិច្ឆាទិភេទំ កត្តព្ពំ, តំ ឧទ្ទិស្ស បវត្តំ សព្ពម្បិ សិប្បំ ឥធ ‘‘ហត្ថិសិប្ប’’ន្តិ អធិប្បេតំ. អស្សសិប្បន្តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. រថសិប្បំ បន រថយោគ្គានំ ទមនសារណាទិវិធានវសេន ចេវ រថស្ស ករណវសេន ច វេទិតព្ពំ. ធនុសិប្បន្តិ ឥស្សាសសិប្បំ, យោ ធនុព្ពេធោតិ វុច្ចតិ. ថរុសិប្បន្តិ សេសអាវុធសិប្បំ. មុទ្ទាសិប្បន្តិ ហត្ថមុទ្ទាយ គណនសិប្បំ. គណនសិប្បន្តិ អច្ឆិទ្ទកគណនសិប្បំ. សង្ខានសិប្បន្តិ សង្កលនបដុប្បាទនាទិវសេន បិណ្ឌគណនសិប្បំ. តំ យស្ស បគុណំ ហោតិ, សោ រុក្ខម្បិ ទិស្វា ‘‘ឯត្តកានិ ឯត្ថ បណ្ណានី’’តិ គណិតុំ ជានាតិ. លេខាសិប្បន្តិ នានាការេហិ អក្ខរលិខនសិប្បំ, លិបិញាណំ វា. កាវេយ្យសិប្បន្តិ អត្តនោ ចិន្តាវសេន វា បរតោ បដិលទ្ធសុតវសេន វា, ‘‘ឥមស្ស អយមត្ថោ, ឯវំ នំ យោជេស្សាមី’’តិ ឯវំ អត្ថវសេន វា, កិញ្ចិទេវ កព្ពំ ទិស្វា, ‘‘តប្បដិភាគំ កព្ពំ ករិស្សាមី’’តិ ឋានុប្បត្តិកបដិភានវសេន វា ចិន្តាកវិអាទីនំ ចតុន្នំ កវីនំ កព្ពករណសិប្បំ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា –

‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, កវី – ចិន្តាកវិ, សុតកវិ, អត្ថកវិ, បដិភានកវី’’តិ (អ. និ. ៤.២៣១).

លោកាយតសិប្បន្តិ ‘‘កាកោ សេតោ អដ្ឋីនំ សេតត្តា, ពលាកា រត្តា លោហិតស្ស រត្តត្តា’’តិ ឯវមាទិនយប្បវត្តំ បរលោកនិព្ពានានំ បដិសេធកំ វិតណ្ឌសត្ថសិប្បំ. ខត្តវិជ្ជាសិប្បន្តិ អព្ភេយ្យមាសុរក្ខាទិនីតិសត្ថសិប្បំ. ឥមានិ កិរ ទ្វាទស មហាសិប្បានិ នាម. តេនេវាហ តត្ថ តត្ថ ‘‘សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឯតំ សព្ពសិប្បាយតនានំ ជីវិកត្ថតាយ វដ្ដទុក្ខតោ អនិស្សរណភាវំ, សីលាទីនំយេវ បន សុបរិសុទ្ធានំ និស្សរណភាវំ, តំ សមង្គិនោយេវ ច ភិក្ខុភាវំ សព្ពាការតោ វិទិត្វា តទត្ថវិភាវនំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ អសិប្បជីវីតិ ចតុន្នំ តណ្ហុប្បាទានំ សមុច្ឆេទវិក្ខម្ភនេន បច្ចយាសាយ វិសោសិតត្តា យំកិញ្ចិ សិប្បំ ឧបនិស្សាយ ជីវិកំ ន កប្បេតីតិ អសិប្បជីវី, ឯតេន អាជីវបារិសុទ្ធិសីលំ ទស្សេតិ. លហូតិ អប្បកិច្ចតាយ សល្លហុកវុត្តិតាយ ច លហុ អពហុលសម្ភារោ, ឯតេន ចតុបច្ចយសន្តោសសិទ្ធំ សុភរតំ ទស្សេតិ. អត្ថកាមោតិ សទេវកស្ស លោកស្ស អត្ថមេវ កាមេតីតិ អត្ថកាមោ, ឯតេន សត្តានំ អនត្ថបរិវជ្ជនស្ស បកាសិតត្តា បាតិមោក្ខសំវរសីលំ ទស្សេតិ បាណាតិបាតាទិអនត្ថវិរមណបរិទីបនតោ. យតិន្ទ្រិយោតិ ចក្ខាទីនំ ឆន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អភិជ្ឈាទ្យប្បវត្តិតោ សំយមេន យតិន្ទ្រិយោ, ឯតេន ឥន្ទ្រិយសំវរសីលំ វុត្តំ. សព្ពធិ វិប្បមុត្តោតិ ឯវំ សុបរិសុទ្ធសីលោ ចតុបច្ចយសន្តោសេ អវដ្ឋិតោ សប្បច្ចយំ នាមរូបំ បរិគ្គហេត្វា អនិច្ចាទិវសេន សង្ខារេ សម្មសន្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា តតោ បរំ បដិបាដិយា បវត្តិតេហិ ចតូហិ អរិយមគ្គេហិ សំយោជនានំ បហីនត្តា សព្ពធិ សព្ពត្ថ ភវាទីសុ វិប្បមុត្តោ.

អនោកសារី អមមោ និរាសោតិ តថា សព្ពធិ វិប្បមុត្តត្តា ឯវ ឱកសង្ខាតេសុ ឆសុបិ អាយតនេសុ តណ្ហាភិសរណស្ស អភាវេន អនោកសារី, រូបាទីសុ កត្ថចិ មមង្ការាភាវតោ អមមោ, សព្ពេន សព្ពំ អនាសីសនតោ និរាសោ. ហិត្វា មានំ ឯកចរោ ស ភិក្ខូតិ ឯវំភូតោ ច សោ អរហត្តមគ្គប្បត្តិសមកាលមេវ អនវសេសំ មានំ ហិត្វា បជហិត្វា ឥមេ ភិក្ខូ វិយ គណសង្គណិកំ អកត្វា បវិវេកកាមតាយ តណ្ហាសហាយវិរហេន ច សព្ពិរិយាបថេសុ ឯកចរោ, សោ សព្ពសោ ភិន្នកិលេសត្តា បរមត្ថតោ ភិក្ខុ នាម. ឯត្ថ ច ‘‘អសិប្បជីវី’’តិអាទិនា លោកិយគុណា កថិតា, ‘‘សព្ពធិ វិប្បមុត្តោ’’តិអាទិនា លោកុត្តរគុណា កថិតា. តត្ថ អសិប្បជីវីតិអាទិ ‘‘វិភវេ ឋិតស្សេវ អយំ ធម្មោ, ន សិប្បំ និស្សាយ មិច្ឆាជីវេន ជីវិកំ កប្បេន្តស្ស, តស្មា សិប្បេសុ សារគ្គហណំ វិស្សជ្ជេត្វា អធិសីលាទីសុយេវ តុម្ហេហិ សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ ទស្សេតិ.

នវមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.