៤. សារិបុត្តសុត្តវណ្ណនា

២៤. ចតុត្ថេ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វាតិ អារម្មណាភិមុខំ សតិំ ឋបយិត្វា មុខសមីបេ កត្វា. តថា ហិ វិភង្គេ វុត្តំ –

‘‘អយំ សតិ ឧបដ្ឋិតា ហោតិ សុបដ្ឋិតា នាសិកគ្គេ វា មុខនិមិត្តេ វា, តេន វុច្ចតិ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា’’តិ (វិភ. ៥៣៧).

អថ វា ‘‘បរីតិ បរិគ្គហដ្ឋោ, មុខន្តិ និយ្យានដ្ឋោ, សតីតិ ឧបដ្ឋានដ្ឋោ, តេន វុច្ចតិ ‘បរិមុខំ សតិ’’’ន្តិ. ឯវំ បដិសម្ភិទាយំ (បដិ. ម. ១.១៦៤) វុត្តនយេនបេត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. តត្រាយំ សង្ខេបត្ថោ – បរិគ្គហិតនិយ្យានសតិំ កត្វាតិ. និយ្យានន្តិ ច សតិយា ឱគាហិតព្ពំ អារម្មណំ ទដ្ឋព្ពំ. ឯត្ថ ច បុរិមោ បច្ឆិមោ ច អត្ថោ សព្ពសង្គាហកវសេន, ឥតរោ សមាបត្តិយា បុព្ពភាគសមន្នាហារវសេន ទដ្ឋព្ពោ. សតីតិ វា សតិសីសេន ឈានំ វុត្តំ ‘‘យេ កាយគតាសតិំ បរិភុញ្ជន្តី’’តិអាទីសុ (អ. និ. ១.៦០០) វិយ. កតមំ បន តំ ឈានន្តិ? រូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានំ បាទកំ កត្វា សមាបន្នំ អរហត្តផលជ្ឈានំ. កថំ បនេតំ ជានិតព្ពន្តិ? អានេញ្ជសមាធិយោគេន ថេរស្ស សវិសេសំ និច្ចលភាវំ កេនចិ អកម្បនីយតញ្ច បព្ពតោបមាយ បកាសេន្តោ ភគវា ឥមំ ឧទានំ អភាសីតិ គាថាយ ឯវ អយមត្ថោ វិញ្ញាយតិ. ន ចាយំ និសជ្ជា ថេរស្ស សច្ចប្បដិវេធាយ, អថ ខោ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារាយ. បុព្ពេយេវ ហិ សូករខតលេណេ (ម. និ. ២.២០១) អត្តនោ ភាគិនេយ្យស្ស ទីឃនខបរិព្ពាជកស្ស ភគវតិ ធម្មំ ទេសេន្តេ អយំ មហាថេរោ សច្ចប្បដិវេធកិច្ចំ មត្ថកំ បាបេសីតិ.

ឯតមត្ថន្តិ ឯតំ ថេរស្ស អានេញ្ជសមាធិយោគេន តាទិភាវប្បត្តិយា ច កេនចិ អកម្បនីយតាសង្ខាតំ អត្ថំ សព្ពាការតោ វិទិត្វា តទត្ថវិភាវនំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ យថាបិ បព្ពតោ សេលោតិ យថា សិលាមយោ ឯកគ្ឃនសិលាបព្ពតោ, ន បំសុបព្ពតោ ន មិស្សកបព្ពតោតិ អត្ថោ. អចលោ សុប្បតិដ្ឋិតោតិ សុប្បតិដ្ឋិតមូលោ បកតិវាតេហិ អចលោ អកម្បនីយោ ហោតិ. ឯវំ មោហក្ខយា ភិក្ខុ, បព្ពតោវ ន វេធតីតិ មោហស្ស អនវសេសប្បហានា មោហមូលកត្តា ច សព្ពាកុសលានំ បហីនសព្ពាកុសលោ ភិក្ខុ, យថា សោ បព្ពតោ បកតិវាតេហិ, ឯវំ លោកធម្មេហិ ន វេធតិ ន កម្បតិ. មោហក្ខយោតិ វា យស្មា និព្ពានំ អរហត្តញ្ច វុច្ចតិ, តស្មា មោហក្ខយស្ស ហេតុ និព្ពានស្ស អរហត្តស្ស វា អធិគតត្តា ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ សុប្បតិដ្ឋិតោ អសមាបន្នកាលេបិ យថាវុត្តបព្ពតោ វិយ ន កេនចិ វេធតិ, បគេវ សមាបន្នកាលេតិ អធិប្បាយោ.

ចតុត្ថសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.