៥. មហាមោគ្គល្លានសុត្តវណ្ណនា

២៥. បញ្ចមេ កាយគតាយ សតិយាតិ កាយានុបស្សនាវសេន កាយេ គតាយ កាយារម្មណាយ សតិយា, ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេ ឥទំ ករណវចនំ. អជ្ឈត្តន្តិ ឥធ អជ្ឈត្តំ នាម និយកជ្ឈត្តំ, តស្មា អត្តនិ អត្តសន្តានេតិ អត្ថោ. អថ វា យស្មា កម្មដ្ឋានភូតោ កេសាទិកោ ទ្វត្តិំសកោដ្ឋាសសមុទាយោ ឥធ កាយោតិ អធិប្បេតោ, តស្មា អជ្ឈត្តន្តិ បទស្ស គោចរជ្ឈត្តន្តិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. សូបដ្ឋិតាយាតិ និយកជ្ឈត្តភូតេ គោចរជ្ឈត្តភូតេ វា កាយេ សុដ្ឋុ ឧបដ្ឋិតាយ. កា បនាយំ សតិ, យា ‘‘អជ្ឈត្តំ សូបដ្ឋិតា’’តិ វុត្តា? យ្វាយំ ភគវតា ‘‘អត្ថិ ឥមស្មិំ កាយេ កេសា លោមា’’តិអាទិនា (ទី. និ. ២.៣៧៧; ម. និ. ១.១១០; ខុ. បា. ៣.ទ្វត្តិំសាការ) អជ្ឈត្តកេសាទិកោ ទ្វត្តិំសាការោ កាយោ វុត្តោ, តត្ថ យា បដិកូលមនសិការំ បវត្តេន្តស្ស ឧបចារប្បនាវសេន កាយេ ឧបដ្ឋិតា សតិ, សា ‘‘កាយគតា សតី’’តិ វុច្ចតិ. យថា ចាយំ, ឯវំ អានាបានចតុឥរិយាបថសតិសម្បជញ្ញានំ វសេន ឧទ្ធុមាតកវិនីលកាទិវសេន ច មនសិការំ បវត្តេន្តស្ស យថារហំ ឧបចារប្បនាវសេន កាយេ ឧបដ្ឋិតា សតិ ‘‘កាយគតា សតី’’តិ វុច្ចតិ. ឥធ បន អជ្ឈត្តំ កាយគតា សតិ បថវីអាទិកា ចតស្សោ ធាតុយោ សសម្ភារសង្ខេបាទីសុ ចតូសុ យេន កេនចិ ឯកេនាការេន វវត្ថបេត្វា តេសំ អនិច្ចាទិលក្ខណសល្លក្ខណវសេន ឧបដ្ឋិតា វិបស្សនាសម្បយុត្តា សតិ ‘‘កាយគតា សតី’’តិ អធិប្បេតា. ថេរោ បន តថា វិបស្សិត្វា អត្តនោ ផលសមាបត្តិមេវ សមាបជ្ជិត្វា និសីទិ. ឥធាបិ គាថាយ ឯវំ ឥមស្ស អត្ថស្ស វិញ្ញាតព្ពតា ‘‘ន ចាយំ និសជ្ជា’’តិអាទិនា វុត្តនយានុសារេន យោជេតព្ពា.

ឯតមត្ថន្តិ ឯតំ ថេរស្ស ចតុធាតុវវត្ថានមុខេន កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេន វិបស្សនំ ឱគាហេត្វា ផលសមាបត្តិសមាបជ្ជនសង្ខាតំ អត្ថំ វិទិត្វា. ឥមំ ឧទានន្តិ ឥមំ សតិបដ្ឋានភាវនាយ និព្ពានាធិគមទីបកំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ សតិ កាយគតា ឧបដ្ឋិតាតិ បុព្ពេ វុត្តលក្ខណា សតិ សទ្ធាបុព្ពង្គមានំ សមាធិវីរិយបញ្ញានំ យថាសកំ កិច្ចនិប្ផាទនេន សហាយភាវំ អាបន្នត្តា បហីនប្បដិបក្ខា តតោ ឯវ តិក្ខវិសទភូតា ច យថាវុត្តកាយសំវរណវសេន ឯកត្ថសមោសរណវសេន ច អវិបរីតសភាវំ សល្លក្ខេន្តី ឧបគន្ត្វា ឋិតា ហោតិ, ឯតេន កាយសង្ខាតានំ ចតុន្នំ ធាតូនំ តន្និស្សិតានញ្ច ឧបាទារូបានំ សល្លក្ខណវសេន, បច្ចយេ វវត្ថបេត្វា តតោ បរំ តេសំ អនិច្ចាទិលក្ខណសល្លក្ខណវសេន ច បវត្តំ ញាណបរម្បរាគតំ សតិំ ទស្សេតិ, សតិសីសេន វា តំសម្បយុត្តំ បរិញ្ញាត្តយបរិយាបន្នញាណបរម្បរមេវ ទស្សេតិ. ឆសុ ផស្សាយតនេសុ សំវុតោតិ យថាវុត្តាយ កាយេ ឧបដ្ឋិតាយ សតិយា សមន្នាគតោ ចក្ខាទីសុ ផស្សស្ស ការណភូតេសុ ឆសុ ទ្វារេសុ កាយានុបស្សនាយ អភាវិតាយ ឧប្បជ្ជនារហានំ អភិជ្ឈាទីនំ តស្សា ភាវិតត្តា ញាណប្បវត្តិំ បដិវេធេន្តោ តេ បិទហន្តោ ‘‘តត្ថ សំវុតោ’’តិ វុច្ចតិ, ឯតេន ញាណសំវរំ ទស្សេតិ.

សតតំ ភិក្ខុ សមាហិតោតិ សោ ភិក្ខុ ឯវំ ឧបដ្ឋិតស្សតិ សព្ពត្ថ ច សំវុតោ បុថុត្តារម្មណេ ចិត្តំ អវិស្សជ្ជេត្វា អនិច្ចាទិវសេន សម្មសន្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា ញាណេ តិក្ខេ សូរេ វហន្តេ វិបស្សនាសមាធិនា តាវ សតតំ និរន្តរំ សមាហិតោ អនុលោមញាណានន្តរំ គោត្រភុញាណោទយតោ បដ្ឋាយ. ជញ្ញា និព្ពានមត្តនោតិ អញ្ញេសំ បុថុជ្ជនានំ សុបិនន្តេបិ អគោចរភាវតោ, អរិយានំ បន តស្ស តស្សេវ អាវេណិកត្តា អត្តសទិសត្តា ច ‘‘អត្តា’’តិ លទ្ធវោហារស្ស មគ្គផលញាណស្ស សាតិសយវិសយភាវតោ ឯកន្តសុខាវហំ និព្ពានំ អសង្ខតធាតុ ‘‘អត្តនោ’’តិ វុត្តំ, តំ និព្ពានំ ជញ្ញា ជានេយ្យ, មគ្គផលញាណេហិ បដិវិជ្ឈេយ្យ, សច្ឆិករេយ្យាតិ អត្ថោ. ឯតេន អរិយានំ និព្ពានេ អធិមុត្តតំ ទស្សេតិ. អរិយា ហិ អធិចិត្តប្បវត្តិកាលេបិ ឯកន្តេនេវ និព្ពានេ និន្នបោណបព្ភារភាវេន វិហរន្តិ. ឯត្ថ ច យស្ស សតិ កាយគតា ឧបដ្ឋិតា, សោ ភិក្ខុ ឆសុ ផស្សាយតនេសុ សំវុតោ, តតោ ឯវ សតតំ សមាហិតោ អត្តបច្ចក្ខករណេន និព្ពានំ អត្តនោ ជានេយ្យាតិ ឯវំ គាថាបទានំ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ. ឯវំ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានមុខេន យាវ អរហត្តា ឯកស្ស ភិក្ខុនោ និយ្យានមគ្គំ ទស្សេតិ ធម្មរាជា.

អបរោ នយោ – សតិ កាយគតា ឧបដ្ឋិតាតិ ឯតេន កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានំ ទស្សេតិ. ឆសុ ផស្សាយតនេសុ សំវុតោតិ ផស្សោ អាយតនំ ការណំ ឯតេសន្តិ ផស្សាយតនានិ, តេសុ ផស្សាយតនេសុ. ផស្សហេតុកេសុ ផស្សបច្ចយា និព្ពត្តេសុ ឆសុ ចក្ខុសម្ផស្សជាទិវេទយិតេសុ តណ្ហាទីនំ អប្បវត្តិយា សំវុតោ, ឯតេន វេទនានុបស្សនាសតិបដ្ឋានំ ទស្សេតិ. សតតំ ភិក្ខុ សមាហិតោតិ សតតំ និច្ចកាលំ និរន្តរំ វិក្ខេបាភាវតោ សមាហិតោ ភិក្ខុ. សោ ចាយំ អវិក្ខេបោ សព្ពសោ សតិបដ្ឋានភាវនាយ មត្ថកប្បត្តាយ ហោតិ. សម្មសន្តោ ហិ អតីតាទិភេទភិន្នេសុ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេសុ អនវសេសតោវ បរិគ្គហេត្វា សម្មសតីតិ. ឯតេន សេសសតិបដ្ឋានេ ទស្សេតិ. ជញ្ញា និព្ពានមត្តនោតិ ឯវំ ចតុសតិបដ្ឋានភាវនំ មត្ថកំ បាបេត្វា ឋិតោ ភិន្នកិលេសោ ភិក្ខុ អត្តនោ កិលេសនិព្ពានំ បច្ចវេក្ខណញាណេន សយមេវ ជានេយ្យាតិ អត្ថោ.

អថ វា សតិ កាយគតា ឧបដ្ឋិតាតិ អត្តនោ បរេសញ្ច កាយស្ស យថាសភាវបរិញ្ញាទីបនេន ថេរស្ស សតិវេបុល្លប្បត្តិ ទីបិតា. ឆសុ ផស្សាយតនេសុ សំវុតោតិ ចក្ខាទីសុ ឆសុ ទ្វារេសុ អច្ចន្តសំវរទីបនេន សតតវិហារិវសេន ថេរស្ស សម្បជញ្ញប្បកាសិនី បញ្ញាវេបុល្លប្បត្តិ ទីបិតា. សតតំ ភិក្ខុ សមាហិតោតិ សមាបត្តិពហុលតាទស្សនេន នវានុបុព្ពវិហារសមាបត្តិយោ ទស្សិតា. ឯវំភូតោ បន ភិក្ខុ ជញ្ញា និព្ពានមត្តនោតិ កតកិច្ចត្តា ឧត្តរិ ករណីយាភាវតោ កេវលំ អត្តនោ អនុបាទិសេសនិព្ពានមេវ ជានេយ្យ ចិន្តេយ្យ, អញ្ញម្បិ តស្ស ចិន្តេតព្ពំ នត្ថីតិ អធិប្បាយោ.

បញ្ចមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.