៩. វិសាខាសុត្តវណ្ណនា

១៩. នវមេ បុព្ពារាមេតិ សាវត្ថិយា បាចីនទិសាភាគេ អនុរាធបុរស្ស ឧត្តមទេវីវិហារសទិសេ ឋានេ ការិតេ អារាមេ. មិគារមាតុបាសាទេតិ មិគារមាតុយា បាសាទេ.

តត្រាយំ អនុបុព្ពិកថា – អតីតេ សតសហស្សកប្បមត្ថកេ បទុមុត្តរទសពលំ ឯកា ឧបាសិកា អញ្ញតរំ ឧបាសិកំ អត្តនោ អគ្គុបដ្ឋាយិកដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា ភគវន្តំ និមន្តេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសតសហស្សស្ស ទានំ ទត្វា ភគវតោ និបច្ចការំ កត្វា ‘‘អនាគតេ តុម្ហាទិសស្ស ពុទ្ធស្ស អគ្គុបដ្ឋាយិកា ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនំ អកាសិ. សា កប្បសតសហស្សំ ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច សំសរិត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ ភទ្ទិយនគរេ មេណ្ឌកសេដ្ឋិបុត្តស្ស ធនញ្ជយសេដ្ឋិនោ គេហេ សុមនទេវិយា កុច្ឆិស្មិំ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. ជាតកាលេ ចស្សា វិសាខាតិ នាមំ អកំសុ. សា យទា ភគវា ភទ្ទិយនគរំ អគមាសិ, តទា បញ្ចហិ ទារិកាសតេហិ សទ្ធិំ ភគវតោ បច្ចុគ្គមនំ កត្វា បឋមទស្សនេនេវ សោតាបន្នា អហោសិ.

អបរភាគេ សាវត្ថិយំ មិគារសេដ្ឋិបុត្តស្ស បុណ្ណវឌ្ឍនកុមារស្ស គេហំ គតា, តត្ថ នំ សសុរោ មិគារសេដ្ឋិ ឧបការវសេន មាតុដ្ឋានេ ឋបេសិ. តស្មា មិគារមាតាតិ វុច្ចតិ. សា អត្តនោ មហល្លតាបសាធនំ វិស្សជ្ជេត្វា នវកោដីហិ ភគវតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច វសនត្ថាយ ករីសមត្តេ ភូមិភាគេ ឧបរិភូមិយំ បញ្ចគព្ភសតានិ ហេដ្ឋាភូមិយំ បញ្ចគព្ភសតានីតិ គព្ភសហស្សេហិ បដិមណ្ឌិតំ បាសាទំ ការេសិ. តេន វុត្តំ ‘‘មិគារមាតុបាសាទេ’’តិ.

កោចិទេវ អត្ថោតិ កិញ្ចិទេវ បយោជនំ. រញ្ញេតិ រាជិនិ. បដិពទ្ធោតិ អាយត្តោ. វិសាខាយ ញាតិកុលតោ មណិមុត្តាទិរចិតំ តាទិសំ ភណ្ឌជាតំ តស្សា បណ្ណាការត្ថាយ បេសិតំ, តំ នគរទ្វារប្បត្តំ សុង្កិកា តត្ថ សុង្កំ គណ្ហន្តា តទនុរូបំ អគ្គហេត្វា អតិរេកំ គណ្ហិំសុ. តំ សុត្វា វិសាខា រញ្ញោ តមត្ថំ និវេទេតុកាមា បតិរូបបរិវារេន រាជនិវេសនំ អគមាសិ, តស្មិំ ខណេ រាជា មល្លិកាយ ទេវិយា សទ្ធិំ អន្តេបុរំ គតោ ហោតិ. វិសាខា ឱកាសំ អលភមានា ‘‘ឥទានិ លភិស្សាមិ, ឥទានិ លភិស្សាមី’’តិ ភោជនវេលំ អតិក្កមិត្វា ឆិន្នភត្តា ហុត្វា បក្កាមិ. ឯវំ ទ្វីហតីហំ គន្ត្វាបិ ឱកាសំ ន លភិយេវ. ឥតិ រាជា អនិវេទិតោបិ តស្ស អត្ថវិនិច្ឆយស្ស ឱកាសាករណេន ‘‘យថាធិប្បាយំ ន តីរេតី’’តិ វុត្តោ. តត្ថ យថាធិប្បាយន្តិ អធិប្បាយានុរូបំ. ន តីរេតីតិ ន និដ្ឋាបេតិ. មហាឧបាសិកាយ ហិ រាជាយត្តសុង្កមេវ រញ្ញោ ទត្វា ឥតរំ វិស្សជ្ជាបេតុំ អធិប្បាយោ, សោ រញ្ញា ន ទិដ្ឋត្តា ឯវ ន តីរិតោ. ហន្ទាតិ វោស្សគ្គត្ថេ និបាតោ. ទិវា ទិវស្សាតិ ទិវសស្ស ទិវា, មជ្ឈន្ហិកេ កាលេតិ អត្ថោ. កេនចិទេវ ករណីយេន ទ្វីហតីហំ រាជនិវេសនទ្វារំ គច្ឆន្តី តស្ស អត្ថស្ស អនិដ្ឋិតត្តា និរត្ថកមេវ ឧបសង្កមិំ, ភគវតិ ឧបសង្កមនមេវ បន ទស្សនានុត្តរិយាទិប្បដិលាភការណត្តា សាត្ថកន្តិ ឯវាហំ, ភន្តេ, ឥមាយ វេលាយ ឥធាគតាតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តី មហាឧបាសិកា ‘‘ឥធ មេ, ភន្តេ’’តិអាទិមាហ.

ឯតមត្ថន្តិ ឯតំ បរាយត្តតាយ អធិប្បាយាសមិជ្ឈនសង្ខាតំ អត្ថំ វិទិត្វា. ឥមំ ឧទានន្តិ ឥមំ បរាធីនាបរាធីនវុត្តីសុ អាទីនវានិសំសបរិទីបកំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ សព្ពំ បរវសំ ទុក្ខន្តិ យំ កិញ្ចិ អត្ថជាតំ បយោជនំ បរវសំ បរាយត្តំ អត្តនោ ឥច្ឆាយ និប្ផាទេតុំ អសក្កុណេយ្យតាយ ទុក្ខំ ទុក្ខាវហំ ហោតីតិ អត្ថោ. សព្ពំ ឥស្សរិយំ សុខន្តិ ទុវិធំ ឥស្សរិយំ លោកិយំ លោកុត្តរញ្ច. តត្ថ លោកិយំ រាជិស្សរិយាទិ ចេវ លោកិយជ្ឈានាភិញ្ញានិព្ពត្តំ ចិត្តិស្សរិយញ្ច, លោកុត្តរំ មគ្គផលាធិគមនិមិត្តំ និរោធិស្សរិយំ. តេសុ យំ ចក្កវត្តិភាវបរិយោសានំ មនុស្សេសុ ឥស្សរិយំ, យញ្ច សក្កាទីនំ តស្មិំ តស្មិំ ទេវនិកាយេ អាធិបច្ចភូតំ ឥស្សរិយំ, តទុភយំ យទិបិ កម្មានុភាវេន យថិច្ឆិតនិប្ផត្តិយា សុខនិមិត្តតាយ សុខំ, វិបរិណាមទុក្ខតាយ បន សព្ពថា ទុក្ខមេវ. តថា អនិច្ចន្តិកតាយ លោកិយជ្ឈាននិព្ពត្តំ ចិត្តិស្សរិយំ, និរោធិស្សរិយមេវ បន លោកធម្មេហិ អកម្បនីយតោ អនិវត្តិសភាវត្តា ច ឯកន្តសុខំ នាម. យំ បនេត្ថ សព្ពត្ថេវ អបរាធីនតាយ លភតិ ចិត្តសុខំ, តំ សន្ធាយ សត្ថា ‘‘សព្ពំ ឥស្សរិយំ សុខ’’ន្តិ អាហ.

សាធារណេ វិហញ្ញន្តីតិ ឥទំ ‘‘សព្ពំ បរវសំ ទុក្ខ’’ន្តិ ឥមស្ស បទស្ស អត្ថវិវរណំ. អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – សាធារណេ បយោជនេ សាធេតព្ពេ សតិ តស្ស បរាធីនតាយ យថាធិប្បាយំ អនិប្ផាទនតោ ឥមេ សត្តា វិហញ្ញន្តិ វិឃាតំ អាបជ្ជន្តិ កិលមន្តិ. កស្មា? យោគា ហិ ទុរតិក្កមាតិ យស្មា កាមយោគភវយោគទិដ្ឋិយោគអវិជ្ជាយោគា អនាទិកាលភាវិតា អនុបចិតកុសលសម្ភារេហិ បជហិតុំ អសក្កុណេយ្យតាយ ទុរតិក្កមា. ឯតេសុ ទិដ្ឋិយោគោ បឋមមគ្គេន អតិក្កមិតព្ពោ, កាមយោគោ តតិយមគ្គេន. ឥតរេ អគ្គមគ្គេន. ឥតិ អរិយមគ្គានំ ទុរធិគមនីយត្តា ឥមេ យោគា ទុរតិក្កមា. តស្មា កាមយោគាទិវសេន ឥច្ឆិតាលាភហេតុ សត្តា វិហញ្ញន្តិ, អសាធារណេ បន ចិត្តិស្សរិយេ និរោធិស្សរិយេ ច សតិ ន កទាចិបិ វិឃាតស្ស សម្ភវោតិ អធិប្បាយោ.

អថ វា សព្ពំ បរវសន្តិ យំ អត្តនោ អញ្ញប្បដិពទ្ធវុត្តិសង្ខាតំ, តំ សព្ពំ អនិច្ចសភាវតាយ ទុក្ខំ. ‘‘យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខ’’ន្តិ ហិ វុត្តំ. សព្ពំ ឥស្សរិយន្តិ យំ សព្ពសង្ខតនិស្សដំ ឥស្សរិយដ្ឋានតាយ ឥស្សរិយន្តិ លទ្ធនាមំ និព្ពានំ, តំ ឧបាទិសេសាទិវិភាគំ សព្ពំ សុខំ. ‘‘និព្ពានំ បរមំ សុខ’’ន្តិ (ធ. ប. ២០៣-២០៤) ហិ វុត្តំ. សាធារណេតិ ឯវំ ទុក្ខសុខេ វវត្ថិតេ ឥមេ សត្តា ពហុសាធារណេ ទុក្ខការណេ និមុគ្គា ហុត្វា វិហញ្ញន្តិ. កស្មា? យោគា ហិ ទុរតិក្កមាតិ យស្មា តេ សព្ពត្ថ និមុជ្ជនស្ស ហេតុភូតា កាមយោគាទយោ ទុរតិក្កមា, តស្មា ត្វម្បិ វិសាខេ បរាយត្តមត្ថំ បត្ថេត្វា អលភមានា វិហញ្ញសីតិ អធិប្បាយោ.

នវមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.