៦. គព្ភិនីសុត្តវណ្ណនា

១៦. ឆដ្ឋេ អញ្ញតរស្ស បរិព្ពាជកស្សាតិ ឯកស្ស កុដុម្ពិកស្ស បរិព្ពាជកស្ស. ទហរាតិ តរុណី. មាណវិកាតិ ព្រាហ្មណធីតាយ វោហារោ. បជាបតីតិ ភរិយា. គព្ភិនីតិ អាបន្នសត្តា. ឧបវិជញ្ញាតិ អជ្ជ សុវេតិ បច្ចុបដ្ឋិតវិជាយនកាលា ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. សោ កិរ ព្រាហ្មណជាតិកោ សភរិយោ វាទបត្ថស្សមេ ឋិតោ, តេន នំ សបជាបតិកំ បរិព្ពាជកវោហារេន សមុទាចរន្តិ. ភរិយា បនស្ស ព្រាហ្មណជាតិកត្តា ព្រាហ្មណាតិ អាលបតិ. តេលន្តិ តិលតេលំ. តេលសីសេន ចេត្ថ យំ យំ វិជាតាយ បសវទុក្ខប្បដិការត្ថំ ឥច្ឆិតព្ពំ, តំ សព្ពំ សប្បិលោណាទិំ អាហរាតិ អាណាបេតិ. យំ មេ វិជាតាយ ភវិស្សតីតិ យំ តេលាទិ មយ្ហំ វិជាតាយ ពហិនិក្ខន្តគព្ភាយ ឧបការាយ ភវិស្សតិ. ‘‘បរិព្ពាជិកាយា’’តិបិ បាឋោ. កុតោតិ កស្មា ឋានា, យតោ ញាតិកុលា វា មិត្តកុលា វា តេលាទិំ អាហរេយ្យំ, តំ ឋានំ មេ នត្ថីតិ អធិប្បាយោ. តេលំ អាហរាមីតិ វត្តមានសមីបតាយ វត្តមានំ កត្វា វុត្តំ, តេលំ អាហរិស្សាមីតិ អត្ថោ. សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា សប្បិស្ស វា តេលស្ស វាតិ ច សមុច្ចយត្ថោ វា-សទ្ទោ ‘‘អគ្គិតោ វា ឧទកតោ វា មិថុភេទា វា’’តិអាទីសុ (មហាវ. ២៨៦; ទី. និ. ២.១៥២; ឧទា. ៧៦) វិយ. សប្បិស្ស វា តេលស្ស វាតិ បច្ចត្តេ សាមិវចនំ, សប្បិ ច តេលញ្ច យាវទត្ថំ បាតុំ បិវិតុំ ទីយតីតិ អត្ថោ. អបរេ បន ‘‘សប្បិស្ស វា តេលស្ស វាតិ អវយវសម្ពន្ធេ សាមិវចនំ. សប្បិតេលសមុទាយស្ស ហិ អវយវោ ឥធ យាវទត្ថសទ្ទេន វុច្ចតី’’តិ វទន្តិ. នោ នីហរិតុន្តិ ភាជនេន វា ហត្ថេន វា ពហិ នេតុំ នោ ទីយតិ, ឧច្ឆទ្ទិត្វានាតិ វមិត្វា, យំនូន ទទេយ្យន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ ‘‘អហំ រញ្ញោ កោដ្ឋាគារំ គន្ត្វា តេលំ កណ្ឋមត្តំ បិវិត្វា តាវទេវ ឃរំ អាគន្ត្វា ឯកស្មិំ ភាជនេ យថាបីតំ វមិត្វា ឧទ្ធនំ អារោបេត្វា បចិស្សាមិ, យំ បិត្តសេម្ហាទិមិស្សិតំ, តំ អគ្គិនា ឈាយិស្សតិ, តេលំ បន គហេត្វា ឥមិស្សា បរិព្ពាជិកាយ កម្មេ ឧបនេស្សាមី’’តិ.

ឧទ្ធំ កាតុន្តិ វមនវសេន ឧទ្ធំ នីហរិតុំ. ន បន អធោតិ វិរិញ្ចនវសេន ហេដ្ឋា នីហរិតុំ ន បន សក្កោតិ. សោ ហិ ‘‘អធិកំ បីតំ សយមេវ មុខតោ និគ្គមិស្សតី’’តិ បិវិត្វា អាសយស្ស អរិត្តតាយ អនិគ្គតេ វមនវិរេចនយោគំ អជានន្តោ អលភន្តោ វា កេវលំ ទុក្ខាហិ វេទនាហិ ផុដ្ឋោ អាវដ្ដតិ ច បរិវដ្ដតិ ច. ទុក្ខាហីតិ ទុក្ខមាហិ. តិព្ពាហីតិ ពហលាហិ តិខិណាហិ វា. ខរាហីតិ កក្ខឡាហិ. កដុកាហីតិ អតិវិយ អនិដ្ឋភាវេន ទារុណាហិ. អាវដ្ដតីតិ ឯកស្មិំយេវ ឋានេ អនិបជ្ជិត្វា អត្តនោ សរីរំ ឥតោ ចិតោ អាកឌ្ឍន្តោ អាវដ្ដតិ. បរិវដ្ដតីតិ ឯកស្មិំ បទេសេ និបន្នោបិ អង្គបច្ចង្គានិ បរិតោ ខិបន្តោ វដ្ដតិ, អភិមុខំ វា វដ្ដន្តោ អាវដ្ដតិ, សមន្តតោ វដ្ដន្តោ បរិវដ្ដតិ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ‘‘សកិញ្ចនស្ស អប្បដិសង្ខាបរិភោគហេតុកា អយំ ទុក្ខុប្បត្តិ, អកិញ្ចនស្ស បន សព្ពសោ អយំ នត្ថី’’តិ ឯតមត្ថំ សព្ពាការតោ ជានិត្វា តទត្ថប្បកាសនំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ សុខិនោ វតាតិ សុខិនោ វត សប្បុរិសា. កេ បន តេតិ? យេ អកិញ្ចនា, យេ រាគាទិកិញ្ចនស្ស បរិគ្គហកិញ្ចនស្ស ច អភាវេន អកិញ្ចនា, កេសំ បនិទំ កិញ្ចនំ នត្ថីតិ អាហ – ‘‘វេទគុនោ ហិ ជនា អកិញ្ចនា’’តិ, យេ អរិយមគ្គញាណសង្ខាតំ វេទំ គតា អធិគតា, តេន វា វេទេន និព្ពានំ គតាតិ វេទគុនោ, តេ អរិយជនា ខីណាសវបុគ្គលា អនវសេសរាគាទិកិញ្ចនានំ អគ្គមគ្គេន សមុច្ឆិន្នត្តា អកិញ្ចនា នាម. អសតិ ហិ រាគាទិកិញ្ចនេ កុតោ បរិគ្គហកិញ្ចនស្ស សម្ភវោ. ឯវំ គាថាយ បុរិមភាគេន អរហន្តេ បសំសិត្វា អបរភាគេន អន្ធបុថុជ្ជនេ គរហន្តោ ‘‘សកិញ្ចនំ បស្សា’’តិអាទិមាហ. តំ បុរិមសុត្តេ វុត្តត្ថមេវ. ឯវំ ឥមាយបិ គាថាយ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតំ.

ឆដ្ឋសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.