៤. សក្ការសុត្តវណ្ណនា

១៤. ចតុត្ថេ តេន ខោ បន សមយេន ភគវា សក្កតោ ហោតីតិ កប្បានំ សតសហស្សាធិកេសុ ចតូសុ អសង្ខ្យេយ្យេសុ បរិបូរិតស្ស បុញ្ញសម្ភារវិសេសស្ស ផលភូតេន ‘‘ឥតោ បរំ មយ្ហំ ឱកាសោ នត្ថី’’តិ ឧស្សហជាតេន វិយ ឧបរូបរិ វឌ្ឍមានេន សក្ការាទិនា ភគវា សក្កតោ ហោតិ. សព្ពទិសាសុ ហិ យមកមហាមេឃោ វុដ្ឋហិត្វា មហោឃំ វិយ សព្ពបារមិយោ ‘‘ឯកស្មិំ អត្តភាវេ វិបាកំ ទស្សាមា’’តិ សម្បិណ្ឌិតា វិយ ភគវតោ លាភសក្ការមហោឃំ និព្ពត្តយិំសុ. តតោ អន្នបានវត្ថយានមាលាគន្ធវិលេបនាទិហត្ថា ខត្តិយព្រាហ្មណាទយោ អាគន្ត្វា ‘‘កហំ ពុទ្ធោ, កហំ ភគវា, កហំ ទេវទេវោ, កហំ នរាសភោ, កហំ បុរិសសីហោ’’តិ ភគវន្តំ បរិយេសន្តិ. សកដសតេហិ បច្ចយេ អាហរិត្វា ឱកាសំ អលភមានា សមន្តា គាវុតប្បមាណេបិ សកដធុរេន សកដធុរំ អាហច្ច តិដ្ឋន្តិ ចេវ អនុពន្ធន្តិ ច អន្ធកវិន្ទព្រាហ្មណាទយោ វិយ. សព្ពំ តំ ខន្ធកេ (មហាវ. ២៨២) តេសុ តេសុ ច សុត្តេសុ អាគតនយេន វេទិតព្ពំ. យថា ច ភគវតោ, ឯវំ ភិក្ខុសង្ឃស្សាតិ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘យាវតា ខោ, ចុន្ទ, ឯតរហិ សង្ឃា វា គណា វា លោកេ ឧប្បន្នា, នាហំ, ចុន្ទ, អញ្ញំ ឯកសង្ឃម្បិ សមនុបស្សាមិ ឯវំ លាភគ្គយសគ្គប្បត្តំ, យថរិវាយំ, ចុន្ទ, ភិក្ខុសង្ឃោ’’តិ (ទី. និ. ៣.១៧៦).

ស្វាយំ ភគវតោ ច ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច ឧប្បន្នោ លាភសក្ការោ ឯកតោ ហុត្វា ទ្វិន្នំ មហានទីនំ ឧទកោឃោ វិយ អប្បមេយ្យោ អហោសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘តេន ខោ បន សមយេន ភគវា សក្កតោ ហោតិ…បេ… បរិក្ខារានំ, ភិក្ខុសង្ឃោបិ សក្កតោ…បេ… បរិក្ខារាន’’ន្តិ.

តិត្ថិយា បន បុព្ពេ អកតបុញ្ញតាយ ច ទុប្បដិបន្នតាយ ច អសក្កតា អគរុកតា, ពុទ្ធុប្បាទេន បន វិសេសតោ វិបន្នសោភា សូរិយុគ្គមនេ ខជ្ជោបនកា វិយ និប្បភា និត្តេជា ហតលាភសក្ការា អហេសុំ. តេ តាទិសំ ភគវតោ សង្ឃស្ស ច លាភសក្ការំ អសហមានា ឥស្សាបកតា ‘‘ឯវំ ឥមេ ផរុសាហិ វាចាហិ ឃដ្ដេត្វាវ បលាបេស្សាមា’’តិ ឧសូយា វិសុគ្គារំ ឧគ្គិរន្តា តត្ថ តត្ថ ភិក្ខូ អក្កោសន្តា បរិភាសន្តា វិចរិំសុ. តេន វុត្តំ – ‘‘អញ្ញតិត្ថិយា បន បរិព្ពាជកា អសក្កតា ហោន្តិ…បេ… បរិក្ខារានំ. អថ ខោ តេ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ភគវតោ សក្ការំ អសហមានា ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច គាមេ ច អរញ្ញេ ច ភិក្ខូ ទិស្វា អសព្ភាហិ ផរុសាហិ វាចាហិ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ រោសេន្តិ វិហេសេន្តី’’តិ.

តត្ថ អសព្ភាហីតិ អសភាយោគ្គាហិ សភាយំ សាធុជនសមូហេ វត្តុំ អយុត្តាហិ, ទុដ្ឋុល្លាហីតិ អត្ថោ. ផរុសាហីតិ កក្ខឡាហិ មម្មច្ឆេទិកាហិ. អក្កោសន្តីតិ ជាតិអាទីហិ អក្កោសវត្ថូហិ ខុំសេន្តិ. បរិភាសន្តីតិ ភណ្ឌនវសេន ភយំ ឧប្បាទេន្តា តជ្ជេន្តិ. រោសេន្តីតិ យថា បរស្ស រោសោ ហោតិ, ឯវំ អនុទ្ធំសនវសេន រោសំ ឧប្បាទេន្តិ. វិហេសេន្តីតិ វិហេឋេន្តិ, វិវិធេហិ អាការេហិ អផាសុំ ករោន្តិ.

កថំ បនេតេ សមន្តបាសាទិកេ ភគវតិ ភិក្ខុសង្ឃេ ច អក្កោសាទីនិ បវត្តេសុន្តិ? ភគវតោ ឧប្បាទតោ បហីនលាភសក្ការតាយ ឧបហតចិត្តា បថវិំ ខណិត្វា បក្ខលន្តា វិយ អវណេ វេឡុរិយមណិម្ហិ វណំ ឧប្បាទេន្តា វិយ ច សុន្ទរិកំ នាម បរិព្ពាជិកំ សញ្ញាបេត្វា តាយ សត្ថុ ភិក្ខូនញ្ច អវណ្ណំ វុដ្ឋាបេត្វា អក្កោសាទីនិ បវត្តេសុំ. តំ បនេតំ សុន្ទរីវត្ថុ បរតោ សុន្ទរីសុត្តេ (ឧទា. ៣៨) បាឡិយំយេវ អាគមិស្សតិ, តស្មា យមេត្ថ វត្តព្ពំ, តំ តត្ថេវ វណ្ណយិស្សាម.

ភិក្ខូ ភគវតោ សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា តំ បវត្តិមារោចេសុំ. តេន វុត្តំ – ‘‘អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ…បេ… វិហេសេន្តី’’តិ. តំ វុត្តត្ថមេវ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឯតំ ឥស្សាបកតានំ តិត្ថិយានំ វិប្បដិបត្តិំ សព្ពាការតោ វិទិត្វា. ឥមំ ឧទានន្តិ ឥមំ តេហិ កតេ វិប្បការេ បសន្នចិត្តេហិ ច បរេហិ កតេ ឧបការេ តាទិភាវានុភាវទីបកំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ គាមេ អរញ្ញេ សុខទុក្ខផុដ្ឋោតិ គាមេ វា អរញ្ញេ វា យត្ថ កត្ថចិ សុខេន ទុក្ខេន ច ផុដ្ឋោ សុខទុក្ខានិ អនុភវន្តោ, តេសំ វា បច្ចយេហិ សមង្គីភូតោ. នេវត្តតោ នោ បរតោ ទហេថាតិ ‘‘អហំ សុខិតោ, អហំ ទុក្ខិតោ, មម សុខំ, មម ទុក្ខំ, បរេនិទំ មយ្ហំ សុខទុក្ខំ ឧប្បាទិត’’ន្តិ ច នេវ អត្តតោ ន បរតោ តំ សុខទុក្ខំ ឋបេថ. កស្មា? ន ហេត្ថ ខន្ធបញ្ចកេ អហន្តិ វា មមន្តិ វា បរោតិ វា បរស្សាតិ វា បស្សិតព្ពយុត្តកំ កិញ្ចិ អត្ថិ, កេវលំ សង្ខារា ឯវ បន យថាបច្ចយំ ឧប្បជ្ជិត្វា ខណេ ខណេ ភិជ្ជន្តីតិ. សុខទុក្ខគ្គហណញ្ចេត្ថ ទេសនាសីសំ, សព្ពស្សាបិ លោកធម្មស្ស វសេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥតិ ភគវា ‘‘នាហំ ក្វចនិ, កស្សចិ កិញ្ចនតស្មិំ, ន ច មម ក្វចនិ, កត្ថចិ កិញ្ចនតត្ថី’’តិ ចតុកោដិកំ សុញ្ញតំ វិភាវេសិ.

ឥទានិ តស្ស អត្តតោ បរតោ ច អទហនស្ស ការណំ ទស្សេតិ ‘‘ផុសន្តិ ផស្សា ឧបធិំ បដិច្ចា’’តិ. ឯតេ សុខវេទនីយា ទុក្ខវេទនីយា ច ផស្សា នាម ខន្ធបញ្ចកសង្ខាតំ ឧបធិំ បដិច្ច តស្មិំ សតិ យថាសកំ វិសយំ ផុសន្តិ, តត្ថ បវត្តន្តិយេវ. អទុក្ខមសុខា ហិ វេទនា សន្តសភាវតាយ សុខេ ឯវ សង្គហំ គច្ឆតីតិ ទុវិធសម្ផស្សវសេនេវាយំ អត្ថវណ្ណនា កតា.

យថា បន តេ ផស្សា ន ផុសន្តិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘និរុបធិំ កេន ផុសេយ្យុំ ផស្សា’’តិ វុត្តំ. សព្ពសោ ហិ ខន្ធូបធិយា អសតិ កេន ការណេន តេ ផស្សា ផុសេយ្យុំ, ន តំ ការណំ អត្ថិ. យទិ ហិ តុម្ហេ អក្កោសាទិវសេន ឧប្បជ្ជនសុខទុក្ខំ ន ឥច្ឆថ, សព្ពសោ និរុបធិភាវេយេវ យោគំ ករេយ្យាថាតិ អនុបាទិសេសនិព្ពានធាតុយា គាថំ និដ្ឋបេសិ. ឯវំ ឥមិនា ឧទានេន វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតំ.

ចតុត្ថសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.