៣. ទណ្ឌសុត្តវណ្ណនា

១៣. តតិយេ កុមារកាតិ ទារកា. អន្តរា ច សាវត្ថិំ អន្តរា ច ជេតវនន្តិ អន្តរាសទ្ទោ ‘‘តទន្តរំ កោ ជានេយ្យ, អញ្ញត្រ តថាគតា’’តិ (អ. និ. ៦.៤៤; ១០.៧៥), ‘‘ជនា សង្គម្ម មន្តេន្តិ, មញ្ច ត្វញ្ច កិមន្តរ’’ន្តិអាទីសុ (សំ. និ. ១.២២៨) ការណេ អាគតោ. ‘‘អទ្ទសា មំ, ភន្តេ, អញ្ញតរា ឥត្ថី វិជ្ជន្តរិកាយ ភាជនំ ធោវន្តី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ២.១៤៩) ខណេ. ‘‘យស្សន្តរតោ ន សន្តិ កោបា’’តិអាទីសុ (ឧទា. ២០) ចិត្តេ. ‘‘អន្តរា វោសានមាបាទី’’តិអាទីសុ វេមជ្ឈេ. ‘‘អបិចាយំ, ភិក្ខវេ, តបោទា ទ្វិន្នំ មហានិរយានំ អន្តរិកាយ អាគច្ឆតី’’តិអាទីសុ (បារា. ២៣១) វិវរេ. ស្វាយមិធាបិ វិវរេ វេទិតព្ពោ. តស្មា សាវត្ថិយា ច ជេតវនស្ស ច វិវរេតិ, ឯវមេត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អន្តរាសទ្ទយោគតោ ចេត្ថ ឧបយោគវចនំ ‘‘អន្តរា ច សាវត្ថិំ អន្តរា ច ជេតវន’’ន្តិ. ឦទិសេសុ ឋានេសុ អក្ខរចិន្តកា ‘‘អន្តរា គាមញ្ច នទិញ្ច គច្ឆតី’’តិ ឯកមេវ អន្តរាសទ្ទំ បយុជ្ជន្តិ, សោ ទុតិយបទេនបិ យោជេតព្ពោ ហោតិ. ឥធ បន យោជេត្វា វុត្តោ.

អហិំ ទណ្ឌេន ហនន្តីតិ ពិលតោ និក្ខមិត្វា គោចរាយ គច្ឆន្តំ កណ្ហសប្បំ ឆាតជ្ឈត្តំ អនុពន្ធិត្វា យដ្ឋីហិ បោថេន្តិ. តេន ច សមយេន ភគវា សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ តេ ទារកេ អហិំ ទណ្ឌេន ហនន្តេ ទិស្វា ‘‘កស្មា កុមារកា ឥមំ អហិំ ទណ្ឌេន ហនថា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឌំសនភយេន, ភន្តេ’’តិ ច វុត្តេ ‘‘ឥមេ អត្តនោ សុខំ ករិស្សាមាតិ ឥមំ បហរន្តា និព្ពត្តដ្ឋានេ ទុក្ខំ អនុភវិស្សន្តិ, អហោ អវិជ្ជាយ និកតិកោសល្ល’’ន្តិ ធម្មសំវេគំ ឧប្បាទេសិ. តេនេវ ច ធម្មសំវេគេន ឧទានំ ឧទានេសិ. តេន វុត្តំ ‘‘អថ ខោ ភគវា’’តិអាទិ.

តត្ថ ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ‘‘ឥមេ ទារកា អត្តសុខាយ បរទុក្ខំ ករោន្តា សយំ បរត្ថ សុខំ ន លភិស្សន្តី’’តិ ឯតមត្ថំ ជានិត្វាតិ ឯវមេកេ វណ្ណេន្តិ. អញ្ញេសំ ទុប្បដិបន្នានំ សុខបរិយេសនំ អាយតិំ ទុក្ខាយ សំវត្តតិ, សុប្បដិបន្នានំ ឯកន្តេន សុខាយ សំវត្តតិ. តស្មា ‘‘បរវិហេសាវិនិមុត្តា អច្ចន្តមេវ សុខភាគិនោ វត មយ្ហំ ឱវាទប្បដិករា’’តិ សោមនស្សវសេនេវេតម្បិ សត្ថា ឧទានំ ឧទានេសីតិ វទន្តិ. អបរេ បន ភណន្តិ ‘‘ឯវំ តេហិ កុមារកេហិ បវត្តិតំ បរវិហេឋនំ សព្ពាការេន អាទីនវតោ វិទិត្វា បរវិហេសាយ បរានុកម្បាយ ច យថាក្កមំ អាទីនវានិសំសវិភាវនំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសី’’តិ.

តត្ថ សុខកាមានីតិ ឯកន្តេនេវ អត្តនោ សុខស្ស ឥច្ឆនតោ សុខានុគិទ្ធានិ. ភូតានីតិ បាណិនោ. យោ ទណ្ឌេន វិហិំសតីតិ ឯត្ថ ទណ្ឌេនាតិ ទេសនាមត្តំ, ទណ្ឌេន វា លេឌ្ឌុសត្ថបាណិប្បហារាទីហិ វាតិ អត្ថោ. អថ វា ទណ្ឌេនាតិ ទណ្ឌនេន. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យោ សុខកាមានិ សព្ពភូតានិ ជាតិអាទិនា ឃដ្ដនវសេន វចីទណ្ឌេន វា បាណិមុគ្គរសត្ថាទីហិ បោថនតាឡនច្ឆេទនាទិវសេន សរីរទណ្ឌេន វា សតំ វា សហស្សំ វា ឋាបនវសេន ធនទណ្ឌេន វាតិ ឥមេសុ ទណ្ឌេសុ យេន កេនចិ ទណ្ឌេន វិហិំសតិ វិហេឋេតិ ទុក្ខំ បាបេតិ, អត្តនោ សុខមេសានោ, បេច្ច សោ ន លភតេ សុខន្តិ សោ បុគ្គលោ អត្តនោ សុខំ ឯសន្តោ គវេសន្តោ បត្ថេន្តោ បេច្ច បរលោកេ មនុស្សសុខំ ទិព្ពសុខំ និព្ពានសុខន្តិ តិវិធម្បិ សុខំ ន លភតិ, អញ្ញទត្ថុ តេន ទណ្ឌេន ទុក្ខមេវ លភតីតិ អត្ថោ.

បេច្ច សោ លភតេ សុខន្តិ យោ ខន្តិមេត្តានុទ្ទយសម្បន្នោ ‘‘យថាហំ សុខកាមោ ទុក្ខប្បដិកូលោ, ឯវំ សព្ពេបី’’តិ ចិន្តេត្វា សម្បត្តវិរតិអាទីសុ ឋិតោ វុត្តនយេន កេនចិ ទណ្ឌេន សព្ពានិបិ ភូតានិ ន ហិំសតិ ន ពាធតិ, សោ បុគ្គលោ បរលោកេ មនុស្សភូតោ មនុស្សសុខំ, ទេវភូតោ ទិព្ពសុខំ, ឧភយំ អតិក្កមន្តោ និព្ពានសុខំ លភតីតិ. ឯត្ថ ច តាទិសស្ស បុគ្គលស្ស អវស្សំភាវិតាយ តំ សុខំ បច្ចុប្បន្នំ វិយ ហោតីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘លភតេ’’តិ វុត្តំ. បុរិមគាថាយបិ ឯសេវ នយោ.

តតិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.