២. រាជសុត្តវណ្ណនា

១២. ទុតិយេ សម្ពហុលានន្តិ វិនយបរិយាយេន តយោ ជនា ‘‘សម្ពហុលា’’តិ វុច្ចន្តិ, តតោ បរំ សង្ឃោ. សុត្តន្តបរិយាយេន បន តយោ តយោ ឯវ, តតោ ឧទ្ធំ សម្ពហុលា. តស្មា ឥធាបិ សុត្តន្តបរិយាយេន សម្ពហុលាតិ វេទិតព្ពា. ឧបដ្ឋានសាលាយន្តិ ធម្មសភាមណ្ឌបេ. សា ហិ ធម្មំ ទេសេតុំ អាគតស្ស តថាគតស្ស ភិក្ខូនំ ឧបដ្ឋានករណដ្ឋានន្តិ ‘‘ឧបដ្ឋានសាលា’’តិ វុច្ចតិ. អថ វា យត្ថ ភិក្ខូ វិនយំ វិនិច្ឆិនន្តិ, ធម្មំ កថេន្តិ, សាកច្ឆំ សមាបជ្ជន្តិ, សន្និបតនវសេន បកតិយា ឧបតិដ្ឋន្តិ, សា សាលាបិ មណ្ឌបោបិ ‘‘ឧបដ្ឋានសាលា’’ត្វេវ វុច្ចតិ. តត្ថាបិ ហិ ពុទ្ធាសនំ និច្ចំ បញ្ញត្តមេវ ហោតិ. ឥទញ្ហិ ពុទ្ធានំ ធរមានកាលេ ភិក្ខូនំ ចារិត្តំ. សន្និសិន្នានន្តិ និសជ្ជនវសេន សង្គម្ម និសិន្នានំ. សន្និបតិតានន្តិ តតោ តតោ អាគន្ត្វា សន្និបតនវសេន សន្និបតិតានំ. អថ វា ពុទ្ធាសនំ បុរតោ កត្វា សត្ថុ សម្មុខេ វិយ អាទរុប្បត្តិយា សក្កច្ចំ និសីទនវសេន សន្និសិន្នានំ, សមានជ្ឈាសយត្តា អញ្ញមញ្ញស្មិំ អជ្ឈាសយេន សុដ្ឋុ សម្មា ច និបតនវសេន សន្និបតិតានំ. អយន្តិ ឥទានិ វុច្ចមានំ និទ្ទិសតិ. អន្តរាកថាតិ កម្មដ្ឋានមនសិការឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាទីនំ អន្តរា អញ្ញា ឯកា កថា, អថ វា មជ្ឈន្ហិកេ លទ្ធស្ស សុគតោវាទស្ស, សាយំ លភិតព្ពស្ស ធម្មស្សវនស្ស ច អន្តរា បវត្តត្តា អន្តរាកថា, សមណសមាចារស្សេវ វា អន្តរា បវត្តា អញ្ញា ឯកា កថាតិ អន្តរាកថា. ឧទបាទីតិ ឧប្បន្នា.

ឥមេសំ ទ្វិន្នំ រាជូនន្តិ និទ្ធារណេ សាមិវចនំ. មហទ្ធនតរោ វាតិអាទីសុ បថវិយំ និខណិត្វា ឋបិតំ សត្តរតននិចយសង្ខាតំ មហន្តំ ធនំ ឯតស្សាតិ មហទ្ធនោ, ទ្វីសុ អយំ អតិសយេន មហទ្ធនោតិ មហទ្ធនតរោ. វាសទ្ទោ វិកប្បត្ថោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. អយំ បន វិសេសោ – និច្ចបរិព្ពយវសេន មហន្តោ ភោគោ ឯតស្សាតិ មហាភោគោ. ទេវសិកំ បវិសនអាយភូតោ មហន្តោ កោសោ ឯតស្សាតិ មហាកោសោ. អបរេ បន ‘‘ទេវសិកំ បវិសនអាយភូតំ មណិសារផេគ្គុគុម្ពាទិភេទភិន្នំ បរិគ្គហវត្ថុ ធនំ, តទេវ សារគព្ភាទីសុ និហិតំ កោសោ’’តិ វទន្តិ. វជិរោ, មហានីលោ, ឥន្ទនីលោ, មរកតោ, វេឡុរិយោ, បទុមរាគោ, ផុស្សរាគោ, កក្កេតនោ, បុលាកោ, វិមលោ, លោហិតង្កោ, ផលិកោ, បវាឡោ, ជោតិរសោ, គោមុត្តកោ, គោមេទកោ, សោគន្ធិកោ, មុត្តា, សង្ខោ, អញ្ជនមូលោ, រាជបដ្ដោ, អមតំសកោ, បិយកោ, ព្រាហ្មណី ចាតិ ចតុព្ពីសតិ មណិ នាម. សត្ត លោហានិ កហាបណោ ច សារោ នាម. សយនច្ឆាទនបាវុរណគជទន្តសិលាទីនិ ផេគ្គុ នាម. ចន្ទនាគរុកុង្កុមតគរកប្បូរាទិ គុម្ពា នាម. តត្ថ បុរិមេន អាទិសទ្ទេន សាលិវីហិអាទិមុគ្គមាសាទិបុព្ពណ្ណាបរណ្ណភេទំ ធញ្ញវិកតិំ អាទិំ កត្វា យំ សត្តានំ ឧបភោគបរិភោគភូតំ វត្ថុ, តំ សព្ពំ សង្គយ្ហតិ. មហន្តំ វិជិតំ រដ្ឋំ ឯតស្សាតិ មហាវិជិតោ. មហន្តោ ហត្ថិអស្សាទិវាហនោ ឯតស្សាតិ មហាវាហនោ. មហន្តំ សេនាពលញ្ចេវ ថាមពលញ្ច ឯតស្សាតិ មហព្ពលោ. ឥច្ឆិតនិព្ពត្តិសង្ខាតា បុញ្ញកម្មនិប្ផន្នា មហតី ឥទ្ធិ ឯតស្សាតិ មហិទ្ធិកោ. តេជសង្ខាតោ ឧស្សាហមន្តបភុសត្តិសង្ខាតោ វា មហន្តោ អានុភាវោ ឯតស្សាតិ មហានុភាវោ.

ឯត្ថ ច បឋមេន អាយសម្បទា, ទុតិយេន វិត្តូបករណសម្បទា, តតិយេន វិភវសម្បទា, ចតុត្ថេន ជនបទសម្បទា, បញ្ចមេន យានសម្បទា, ឆដ្ឋេន បរិវារសម្បទាយ សទ្ធិំ អត្តសម្បទា, សត្តមេន បុញ្ញកម្មសម្បទា, អដ្ឋមេន បភាវសម្បទា តេសំ រាជូនំ បកាសិតា ហោតិ. តេន យា សា សាមិសម្បត្តិ, អមច្ចសម្បត្តិ, សេនាសម្បត្តិ, រដ្ឋសម្បត្តិ, វិភវសម្បត្តិ, មិត្តសម្បត្តិ, ទុគ្គសម្បត្តីតិ សត្ត បកតិសម្បទា រាជូនំ ឥច្ឆិតព្ពា. តា សព្ពា យថារហំ បរិទីបិតាតិ វេទិតព្ពា.

ទានាទីហិ ចតូហិ សង្គហវត្ថូហិ បរិសំ រញ្ជេតីតិ រាជា. មគធានំ ឥស្សរោតិ មាគធោ. មហតិយា សេនាយ សមន្នាគតត្តា សេនិយគោត្តត្តា វា សេនិយោ. ពិម្ពិ វុច្ចតិ សុវណ្ណំ, តស្មា សារពិម្ពិវណ្ណតាយ ពិម្ពិសារោ. កេចិ បន ‘‘នាមមេវេតំ តស្ស រញ្ញោ’’តិ វទន្តិ. បច្ចាមិត្តំ បរសេនំ ជិនាតីតិ បសេនទិ. កោសលរដ្ឋស្ស អធិបតីតិ កោសលោ. អយញ្ចរហីតិ ឯត្ថ ចរហីតិ និបាតមត្តំ. វិប្បកតាតិ អបរិយោសិតា. អយំ តេសំ ភិក្ខូនំ អន្តរាកថា អនិដ្ឋិតាតិ អត្ថោ.

សាយន្ហសមយន្តិ សាយន្ហេ ឯកំ សមយំ. បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោតិ តតោ តតោ រូបាទិអារម្មណតោ ចិត្តស្ស បដិសំហរណតោ បដិសល្លានសង្ខាតាយ ផលសមាបត្តិតោ យថាកាលបរិច្ឆេទំ វុដ្ឋិតោ. ភគវា ហិ បុព្ពណ្ហសមយំ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ សាវត្ថិំ បវិសិត្វា ភិក្ខូនំ សុលភបិណ្ឌបាតំ កត្វា កតភត្តកិច្ចោ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សាវត្ថិតោ និក្ខមិត្វា វិហារំ បវិសិត្វា គន្ធកុដិប្បមុខេ ឋត្វា វត្តំ ទស្សេត្វា ឋិតានំ ភិក្ខូនំ យថាសមុដ្ឋិតំ សុគតោវាទំ ទត្វា តេសុ អរញ្ញរុក្ខមូលាទិទិវាដ្ឋានំ ឧទ្ទិស្ស គតេសុ គន្ធកុដិំ បវិសិត្វា ផលសមាបត្តិសុខេន ទិវសភាគំ វីតិនាមេត្វា យថាកាលបរិច្ឆេទេ សមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ, ‘‘មយ្ហំ ឧបគមនំ អាគមយមានា ចតស្សោ បរិសា សកលវិហារំ បរិបូរេន្តិយោ និសិន្នា, ឥទានិ មេ ធម្មទេសនត្ថំ ធម្មសភាមណ្ឌលំ ឧបគន្តុំ កាលោ’’តិ អាសនតោ វុដ្ឋាយ, កេសរសីហោ វិយ កញ្ចនគុហាយ សុរភិគន្ធកុដិតោ និក្ខមិត្វា យូថំ ឧបសង្កមន្តោ មត្តវរវារណោ វិយ អកាយចាបល្លេន ចារុវិក្កន្តគមនោ អសីតិអនុព្យញ្ជនប្បដិមណ្ឌិតពាត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណសមុជ្ជលាយ ព្យាមប្បភាយ បរិក្ខេបវិលាសសម្បន្នាយ បភស្សរកេតុមាលាលង្កតាយ នីលបីតលោហិតោទាតមញ្ជិដ្ឋបភស្សរានំ វសេន ឆព្ពណ្ណពុទ្ធរំសិយោ វិស្សជ្ជេន្តិយា អចិន្តេយ្យានុភាវាយ អនុបមាយ ពុទ្ធលីលាយ សមន្នាគតាយ រូបកាយសម្បត្តិយា សកលវិហារំ ឯកាលោកំ កុរុមានោ ឧបដ្ឋានសាលំ ឧបសង្កមិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អថ ខោ ភគវា…បេ… តេនុបសង្កមី’’តិ.

ឯវំ ឧបសង្កមិត្វា វត្តំ ទស្សេត្វា និសិន្នេ តេ ភិក្ខូ តុណ្ហីភូតេ ទិស្វា ‘‘មយិ អកថេន្តេ ឥមេ ភិក្ខូ ពុទ្ធគារវេន កប្បម្បិ ន កថេស្សន្តី’’តិ កថាសមុដ្ឋាបនត្ថំ ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ កាយ នុត្ថាតិ កតមាយ នុ ភវថ. ‘‘កាយ នោត្ថា’’តិបិ បាឡិ, សោ ឯវត្ថោ, ‘‘កាយ ន្វេត្ថា’’តិបិ បឋន្តិ, តស្ស កតមាយ នុ ឯត្ថាតិ អត្ថោ. តត្រាយំ សង្ខេបត្ថោ – ភិក្ខវេ, កតមាយ នាម កថាយ ឥធ សន្និសិន្នា ភវថ, កតមា ច តុម្ហាកំ កថា មមាគមនបច្ចយា អនិដ្ឋិតា, តំ និដ្ឋាបេស្សាមីតិ ឯវំ សព្ពញ្ញុបវារណាយ បវារេសិ.

ន ខ្វេតន្តិ ន ខោ ឯតំ, អយមេវ វា បាឋោ. ‘‘ន ខោត’’ន្តិបិ បឋន្តិ, ន ខោ ឯតំ ឥច្ចេវ បទវិភាគោ. កុលបុត្តានន្តិ ជាតិអាចារកុលបុត្តានំ. សទ្ធាតិ សទ្ធាយ, កម្មផលសទ្ធាយ រតនត្តយសទ្ធាយ ច. អគារស្មាតិ ឃរតោ, គហដ្ឋភាវាតិ អត្ថោ. អនគារិយន្តិ បព្ពជ្ជំ. បព្ពជិតានន្តិ ឧបគតានំ. យន្តិ កិរិយាបរាមសនំ. តត្ថាយំ បទយោជនា – ‘‘ភិក្ខវេ, តុម្ហេ នេវ រាជាភិនីតា ន ចោរាភិនីតា ន ឥណដ្ដា ន ជីវិតបកតា បព្ពជិតា, អថ ខោ សទ្ធាយ អគារតោ និក្ខមិត្វា មម សាសនេ បព្ពជិតា, តុម្ហេ ឯតរហិ ឯវរូបិំ រាជប្បដិសំយុត្តំ តិរច្ឆានកថំ កថេយ្យាថ, យំ ឯវរូបាយ កថាយ កថនំ, ឯតំ តុម្ហាកំ ន ខោ បតិរូបំ ន យុត្តមេវា’’តិ.

ឯវំ សន្និបតិតានំ បព្ពជិតានំ អប្បតិរូបំ បដិក្ខិបិត្វា ឥទានិ នេសំ បតិរូបំ បដិបត្តិំ អនុជានន្តោ ‘‘សន្និបតិតានំ វោ, ភិក្ខវេ, ទ្វយំ ករណីយំ ធម្មី វា កថា អរិយោ វា តុណ្ហីភាវោ’’តិ អាហ. តត្ថ វោតិ តុម្ហាកំ. ករណីយន្តិ ហិ បទំ អបេក្ខិត្វា កត្តរិ សាមិវចនមេតំ, តស្មា តុម្ហេហីតិ អត្ថោ. ទ្វយំ ករណីយន្តិ ទ្វេ កាតព្ពា. ធម្មី កថាតិ ចតុសច្ចធម្មតោ អនបេតា កថា, បវត្តិនិវត្តិបរិទីបិនី ធម្មទេសនាតិ អត្ថោ. ទសកថាវត្ថុសង្ខាតាបិ ហិ ធម្មកថា តទេកទេសា ឯវាតិ. អរិយោតិ ឯកន្តហិតាវហត្តា អរិយោ, វិសុទ្ធោ ឧត្តមោតិ វា អរិយោ. តុណ្ហីភាវោតិ សមថវិបស្សនាភាវនាភូតំ អកថនំ. កេចិ បន ‘‘វចីសង្ខារបដិបក្ខភាវតោ ទុតិយជ្ឈានំ អរិយោ តុណ្ហីភាវោ’’តិ វទន្តិ. អបរេ ‘‘ចតុត្ថជ្ឈានំ អរិយោ តុណ្ហីភាវោ’’តិ វទន្តិ. អយំ បនេត្ថ អត្ថោ – ‘‘ភិក្ខវេ, ចិត្តវិវេកស្ស បរិព្រូហនត្ថំ វិវេកដ្ឋកាយា សុញ្ញាគារេ វិហរន្តា សចេ កទាចិ សន្និបតថ, ឯវំ សន្និបតិតេហិ តុម្ហេហិ ‘អស្សុតំ សាវេតិ សុតំ វា បរិយោទបេតី’តិ វុត្តនយេន អញ្ញមញ្ញស្សូបការាយ ខន្ធាទីនំ អនិច្ចតាទិបដិសំយុត្តា ធម្មកថា វា បវត្តេតព្ពា, អញ្ញមញ្ញំ អព្យាពាធនត្ថំ ឈានសមាបត្តិយា វា វិហរិតព្ព’’ន្តិ.

តត្ថ បុរិមេន ករណីយវចនេន អនោតិណ្ណានំ សាសនេ ឱតរណូបាយំ ទស្សេតិ, បច្ឆិមេន ឱតិណ្ណានំ សំសារតោ និស្សរណូបាយំ. បុរិមេន វា អាគមវេយ្យត្តិយេ និយោជេតិ, បច្ឆិមេន អធិគមវេយ្យត្តិយេ. អថ វា បុរិមេន សម្មាទិដ្ឋិយា បឋមំ ឧប្បត្តិហេតុំ ទីបេតិ, ទុតិយេន ទុតិយំ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, ហេតូ ទ្វេ បច្ចយា សម្មាទិដ្ឋិយា ឧប្បាទាយ បរតោ ច ឃោសោ, បច្ចត្តញ្ច យោនិសោ មនសិការោ’’តិ (អ. និ. ២.១២៧).

បុរិមេន វា លោកិយសម្មាទិដ្ឋិយា មូលការណំ វិភាវេតិ, បច្ឆិមេន លោកុត្តរសម្មាទិដ្ឋិយា មូលការណន្តិ ឯវមាទិនា ឯត្ថ យោជនា វេទិតព្ពា.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ តេហិ ភិក្ខូហិ កិត្តិតកាមសម្បត្តិតោ ឈានាទិសម្បត្តិ សន្តតរា ចេវ បណីតតរា ចាតិ ឯតមត្ថំ សព្ពាការតោ វិទិត្វា. ឥមំ ឧទានន្តិ ឥមំ អរិយវិហារសុខានុភាវទីបកំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ យញ្ច កាមសុខំ លោកេតិ លោកសទ្ទោ ‘‘ខន្ធលោកោ អាយតនលោកោ ធាតុលោកោ’’តិអាទីសុ (មហានិ. ៣, ៧; ចូឡនិ. អជិតមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ២) សង្ខារេសុ អាគតោ.

‘‘យាវតា ចន្ទិមសូរិយា បរិហរន្តិ,

ទិសា ភន្តិ វិរោចនា;

តាវ សហស្សធា លោកោ,

ឯត្ថ តេ វត្តតី វសោ’’តិ. –

អាទីសុ (ម. និ. ១.៥០៣) ឱកាសេ អាគតោ. ‘‘អទ្ទសា ខោ ភគវា ពុទ្ធចក្ខុនា លោកំ វោលោកេន្តោ’’តិអាទីសុ (មហាវ. ៩; ម. និ. ១.២៨៣) សត្តេសុ. ឥធ បន សត្តលោកេ ឱកាសលោកេ ច វេទិតព្ពោ. តស្មា អវីចិតោ បដ្ឋាយ ឧបរិ ព្រហ្មលោកតោ ហេដ្ឋា ឯតស្មិំ លោកេ យំ វត្ថុកាមេ បដិច្ច កិលេសកាមវសេន ឧប្បជ្ជនតោ កាមសហគតំ សុខំ. យញ្ចិទំ ទិវិយំ សុខន្តិ យញ្ច ឥទំ ទិវិ ភវំ ទិព្ពវិហារវសេន ច លទ្ធព្ពំ ព្រហ្មានំ មនុស្សានញ្ច រូបសមាបត្តិសុខំ. តណ្ហក្ខយសុខស្សាតិ យំ អាគម្ម តណ្ហា ខីយតិ, តំ និព្ពានំ អារម្មណំ កត្វា តណ្ហាយ ច បដិបស្សម្ភនវសេន បវត្តផលសមាបត្តិសុខំ តណ្ហក្ខយសុខំ នាម, តស្ស តណ្ហក្ខយសុខស្ស. ឯតេតិ លិង្គវិបល្លាសេន និទ្ទេសោ, ឯតានិ សុខានីតិ អត្ថោ. កេចិ ឧភយម្បិ សុខសាមញ្ញេន គហេត្វា ‘‘ឯត’’ន្តិ បឋន្តិ, តេសំ ‘‘កលំ នាគ្ឃតី’’តិ បាឋេន ភវិតព្ពំ.

សោឡសិន្តិ សោឡសន្នំ បូរណិំ. អយញ្ហេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – ចក្កវត្តិសុខំ អាទិំ កត្វា សព្ពស្មិំ មនុស្សលោកេ មនុស្សសុខំ, នាគសុបណ្ណាទិលោកេ នាគាទីហិ អនុភវិតព្ពំ សុខំ, ចាតុមហារាជិកាទិទេវលោកេ ឆព្ពិធំ កាមសុខន្តិ យំ ឯកាទសវិធេ កាមលោកេ ឧប្បជ្ជន្តំ កាមសុខំ, យញ្ច ឥទំ រូបារូបទេវេសុ ទិព្ពវិហារភូតេសុ រូបារូបជ្ឈានេសុ ច ឧប្បន្នត្តា ‘‘ទិវិយ’’ន្តិ លទ្ធនាមំ លោកិយជ្ឈានសុខំ, សកលម្បិ តទុភយំ តណ្ហក្ខយសុខសង្ខាតំ ផលសមាបត្តិសុខំ សោឡស ភាគេ កត្វា តតោ ឯកភាគំ សោឡសភាគគុណេ លទ្ធំ ឯកភាគសង្ខាតំ កលំ ន អគ្ឃតីតិ.

អយញ្ច អត្ថវណ្ណនា ផលសមាបត្តិសាមញ្ញេន វុត្តា. បាឡិយំ អវិសេសេន តណ្ហក្ខយស្ស អាគតត្តា បឋមផលសមាបត្តិសុខស្សាបិ កលំ លោកិយំ ន អគ្ឃតិ ឯវ. តថា ហិ វុត្តំ –

‘‘បថព្យា ឯករជ្ជេន, សគ្គស្ស គមនេន វា;

សព្ពលោកាធិបច្ចេន, សោតាបត្តិផលំ វរ’’ន្តិ. (ធ. ប. ១៧៨);

សោតាបត្តិសំយុត្តេបិ វុត្តំ –

‘‘កិញ្ចាបិ, ភិក្ខវេ, រាជា ចក្កវត្តី ចតុន្នំ ទីបានំ ឥស្សរិយាធិបច្ចំ រជ្ជំ ការេត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ ទេវានំ តាវតិំសានំ សហព្យតំ, សោ តត្ថ នន្ទនេ វនេ អច្ឆរាសង្ឃបរិវុតោ ទិព្ពេហិ ច បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតោ សមង្គីភូតោ បរិចារេតិ, សោ ចតូហិ ធម្មេហិ អសមន្នាគតោ. អថ ខោ សោ អបរិមុត្តោវ និរយា, អបរិមុត្តោ តិរច្ឆានយោនិយា, អបរិមុត្តោ បេត្តិវិសយា, អបរិមុត្តោ អបាយទុគ្គតិវិនិបាតា. កិញ្ចាបិ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ បិណ្ឌិយាលោបេន យាបេតិ, នន្តកានិ ច ធារេតិ, សោ ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ, អថ ខោ សោ បរិមុត្តោ និរយា, បរិមុត្តោ តិរច្ឆានយោនិយា, បរិមុត្តោ បេត្តិវិសយា, បរិមុត្តោ អបាយទុគ្គតិវិនិបាតា.

‘‘កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ…បេ... ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. ធម្មេ អវេច្ចប្បសាទេន…បេ… វិញ្ញូហី’តិ. សង្ឃេ អវេច្ចប្បសាទេន…បេ… បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’តិ. អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហិ. ឥមេហិ ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ. យោ ច, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ ទីបានំ បដិលាភោ, យោ ចតុន្នំ ធម្មានំ បដិលាភោ, ចតុន្នំ ទីបានំ បដិលាភោ ចតុន្នំ ធម្មានំ បដិលាភស្ស កលំ នាគ្ឃតិ សោឡសិ’’ន្តិ (សំ. និ. ៥.៩៩៧).

ឯវំ ភគវា សព្ពត្ថ លោកិយសុខំ សឧត្តរំ សាតិសយំ, លោកុត្តរសុខមេវ អនុត្តរន្តិ អតិសយន្តិ ភាជេសីតិ.

ទុតិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.