៩. ជដិលសុត្តវណ្ណនា

៩. នវមេ គយាយន្តិ ឯត្ថ គយាតិ គាមោបិ តិត្ថម្បិ វុច្ចតិ. គយាគាមស្ស ហិ អវិទូរេ វិហរន្តោ ភគវា ‘‘គយាយំ វិហរតី’’តិ វុច្ចតិ, តថា គយាតិត្ថស្ស. គយាតិត្ថន្តិ ហិ គយាគាមស្ស អវិទូរេ ឯកា បោក្ខរណី អត្ថិ នទីបិ, តទុភយំ ‘‘បាបបវាហនតិត្ថ’’ន្តិ លោកិយមហាជនោ សមុទាចរតិ. គយាសីសេតិ គជសីសសទិសសិខរោ តត្ថ ឯកោ បព្ពតោ គយាសីសនាមកោ, យត្ថ ហត្ថិកុម្ភសទិសោ បិដ្ឋិបាសាណោ ភិក្ខុសហស្សស្ស ឱកាសោ បហោតិ, តត្រ ភគវា វិហរតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘គយាយំ វិហរតិ គយាសីសេ’’តិ.

ជដិលាតិ តាបសា. តេ ហិ ជដាធារិតាយ ឥធ ‘‘ជដិលា’’តិ វុត្តា. អន្តរដ្ឋកេ ហិមបាតសមយេតិ ហេមន្តស្ស ឧតុនោ អព្ភន្តរភូតេ មាឃមាសស្ស អវសានេ ចត្តារោ ផគ្គុណមាសស្ស អាទិម្ហិ ចត្តារោតិ អដ្ឋទិវសបរិមាណេ ហិមស្ស បតនកាលេ. គយាយំ ឧម្មុជ្ជន្តីតិ កេចិ តស្មិំ តិត្ថសម្មតេ ឧទកេ បឋមំ និមុគ្គសកលសរីរា តតោ ឧម្មុជ្ជន្តិ វុដ្ឋហន្តិ ឧប្បិលវន្តិ. និមុជ្ជន្តីតិ សសីសំ ឧទកេ ឱសីទន្តិ. ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជម្បិ ករោន្តីតិ បុនប្បុនំ ឧម្មុជ្ជននិមុជ្ជនានិបិ ករោន្តិ.

តត្ថ ហិ កេចិ ‘‘ឯកុម្មុជ្ជនេនេវ បាបសុទ្ធិ ហោតី’’តិ ឯវំទិដ្ឋិកា, តេ ឧម្មុជ្ជនមេវ កត្វា គច្ឆន្តិ. ឧម្មុជ្ជនំ បន និមុជ្ជនមន្តរេន នត្ថីតិ អវិនាភាវតោ និមុជ្ជនម្បិ តេ ករោន្តិយេវ. យេបិ ‘‘ឯកនិមុជ្ជនេនេវ បាបសុទ្ធិ ហោតី’’តិ ឯវំទិដ្ឋិកា, តេបិ ឯកវារមេវ និមុជ្ជិត្វា វុត្តនយេន អវិនាភាវតោ ឧម្មុជ្ជនម្បិ កត្វា បក្កមន្តិ. យេ បន ‘‘តស្មិំ តិត្ថេ និមុជ្ជនេនេវ បាបសុទ្ធិ ហោតី’’តិ ឯវំទិដ្ឋិកា, តេ តត្ថ និមុជ្ជិត្វា អស្សាសេ សន្និរុម្ភិត្វា មរុប្បបាតបតិតា វិយ តត្ថេវ ជីវិតក្ខយំ បាបុណន្តិ. អបរេ ‘‘បុនប្បុនំ ឧម្មុជ្ជននិមុជ្ជនានិ កត្វា ន្ហាតេ បាបសុទ្ធិ ហោតី’’តិ ឯវំទិដ្ឋិកា, តេ កាលេន កាលំ ឧម្មុជ្ជននិមុជ្ជនានិ ករោន្តិ. តេ សព្ពេបិ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘ឧម្មុជ្ជន្តិបិ និមុជ្ជន្តិបិ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជម្បិ ករោន្តី’’តិ. ឯត្ថ ច កិញ្ចាបិ និមុជ្ជនបុព្ពកំ ឧម្មុជ្ជនំ, និមុជ្ជនមេវ បន ករោន្តា កតិបយា, ឧម្មុជ្ជនំ តទុភយញ្ច ករោន្តា ពហូតិ តេសំ យេភុយ្យភាវទស្សនត្ថំ ឧម្មុជ្ជនំ បឋមំ វុត្តំ. តថា សម្ពហុលា ជដិលាតិ ជដិលានំ យេភុយ្យតាយ វុត្តំ, មុណ្ឌសិខណ្ឌិនោបិ ច ព្រាហ្មណា ឧទកសុទ្ធិកា តស្មិំ កាលេ តត្ថ តថា ករោន្តិ.

ឱសិញ្ចន្តីតិ កេចិ គយាយ ឧទកំ ហត្ថេន គហេត្វា អត្តនោ សីសេ ច សរីរេ ច ឱសិញ្ចន្តិ, អបរេ ឃដេហិ ឧទកំ គហេត្វា តីរេ ឋត្វា តថា ករោន្តិ. អគ្គិំ ជុហន្តីតិ កេចិ គយាតីរេ វេទិំ សជ្ជេត្វា ធូមទព្ភិបូជាទិកេ ឧបករណេ ឧបនេត្វា អគ្គិហុតំ ជុហន្តិ អគ្គិហុតំ បរិចរន្តិ. ឥមិនា សុទ្ធីតិ ឥមិនា គយាយំ ឧម្មុជ្ជនាទិនា អគ្គិបរិចរណេន ច បាបមលតោ សុទ្ធិ បាបបវាហនា សំសារសុទ្ធិ ឯវ វា ហោតីតិ ឯវំទិដ្ឋិកា ហុត្វាតិ អត្ថោ.

ឧម្មុជ្ជនាទិ ចេត្ថ និទស្សនមត្តំ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. តេសុ ហិ កេចិ ឧទកវាសំ វសន្តិ, កេចិ ឧទកស្សញ្ជលិំ ទេន្តិ, កេចិ តស្មិំ ឧទកេ ឋត្វា ចន្ទិមសូរិយេ អនុបរិវត្តន្តិ, កេចិ អនេកសហស្សវារំ សាវិត្តិអាទិកេ ជបន្តិ, កេចិ ‘‘ឥន្ទ អាគច្ឆា’’តិអាទិនា វិជ្ជាជបំ អវ្ហាយន្តិ, កេចិ មហតុបដ្ឋានំ ករោន្តិ, ឯវញ្ច ករោន្តា កេចិ ឱតរន្តិ, កេចិ ឧត្តរន្តិ កេចិ ឧត្តរិត្វា សុទ្ធិកអាចមនំ ករោន្តិ, កេចិ អន្តោឧទកេ ឋិតា តន្តី វាទេន្តិ, វីណំ វាទេន្តីតិ ឯវមាទិកា នានប្បការកិរិយា ទស្សេន្តិ. យស្មា វា តេ ឯវរូបា វិការកិរិយា ករោន្តាបិ តស្មិំ ឧទកេ និមុជ្ជនឧម្មុជ្ជនបុព្ពកមេវ ករោន្តិ, តស្មា តំ សព្ពំ និមុជ្ជនុម្មុជ្ជនន្តោគធមេវ កត្វា ‘‘ឧម្មុជ្ជន្តី’’តិបិអាទិ វុត្តំ. ឯវំ តត្ថ អាកុលព្យាកុលេ វត្តមានេ ឧបរិបព្ពតេ ឋិតោ ភគវា តេសំ តំ កោលាហលំ សុត្វា ‘‘កិន្នុ ខោ ឯត’’ន្តិ ឱលោកេន្តោ តំ កិរិយវិការំ អទ្ទស, តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘អទ្ទសា ខោ ភគវា…បេ… ឥមិនា សុទ្ធី’’តិ, តំ វុត្តត្ថមេវ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឯតំ អត្ថំ ឧទកោរោហនាទិអសុទ្ធិមគ្គេ តេសំ សុទ្ធិមគ្គបរាមសនំ សច្ចាទិកេ ច សុទ្ធិមគ្គេ អត្តនោ អវិបរីតាវពោធំ សព្ពាការតោ វិទិត្វា. ឥមំ ឧទានន្តិ ឥមំ ឧទកសុទ្ធិយា អសុទ្ធិមគ្គភាវទីបកំ សច្ចាទិធម្មានញ្ច យាថាវតោ សុទ្ធិមគ្គភាវទីបកំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ ន ឧទកេន សុចី ហោតីតិ ឯត្ថ ឧទកេនាតិ ឧទកុម្មុជ្ជនាទិនា. ឧទកុម្មុជ្ជនាទិ ហិ ឥធ ឧត្តរបទលោបេន ‘‘ឧទក’’ន្តិ វុត្តំ យថា រូបភវោ រូបន្តិ. អថ វា ឧទកេនាតិ ឧម្មុជ្ជនាទិកិរិយាយ សាធនភូតេន ឧទកេន សុចិ សត្តស្ស សុទ្ធិ នាម ន ហោតិ, នត្ថីតិ អត្ថោ. អថ វា សុចីតិ តេន យថាវុត្តេន ឧទកេន សុចិ បាបមលតោ សុទ្ធោ នាម សត្តោ ន ហោតិ. កស្មា? ពហ្វេត្ថ ន្ហាយតី ជនោ. យទិ ហិ ឧទកោរោហនាទិនា យថាវុត្តេន បាបសុទ្ធិ នាម សិយា, ពហុ ឯត្ថ ឧទកេ ជនោ ន្ហាយតិ, មាតុឃាតាទិបាបកម្មការី អញ្ញោ ច គោមហិំសាទិកោ អន្តមសោ មច្ឆកច្ឆបេ ឧបាទាយ, តស្ស សព្ពស្សាបិ បាបសុទ្ធិ សិយា, ន បនេវំ ហោតិ. កស្មា? ន្ហានស្ស បាបហេតូនំ អប្បដិបក្ខភាវតោ. យញ្ហិ យំ វិនាសេតិ, សោ តស្ស បដិបក្ខោ យថា អាលោកោ អន្ធការស្ស, វិជ្ជា ច អវិជ្ជាយ, ន ឯវំ ន្ហានំ បាបស្ស. តស្មា និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ ‘‘ន ឧទកេន សុចិ ហោតី’’តិ.

យេន បន សុចិ ហោតិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘យម្ហិ សច្ចញ្ចា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ យម្ហីតិ យស្មិំ បុគ្គលេ. សច្ចន្តិ វចីសច្ចញ្ចេវ វិរតិសច្ចញ្ច. អថ វា សច្ចន្តិ ញាណសច្ចញ្ចេវ បរមត្ថសច្ចញ្ច. ធម្មោតិ អរិយមគ្គធម្មោ, ផលធម្មោ ច, សោ សព្ពោបិ យស្មិំ បុគ្គលេ ឧបលព្ភតិ, សោ សុចី សោ ច ព្រាហ្មណោតិ សោ អរិយបុគ្គលោ វិសេសតោ ខីណាសវោ អច្ចន្តសុទ្ធិយា សុចិ ច ព្រាហ្មណោ ចាតិ. កស្មា បនេត្ថ សច្ចំ ធម្មតោ វិសុំ កត្វា គហិតំ? សច្ចស្ស ពហូបការត្តា. តថា ហិ ‘‘សច្ចំ វេ អមតា វាចា (សុ. និ. ៤៥៥), សច្ចំ ហវេ សាទុតរំ រសានំ (សំ. និ. ១.២៤៦; សុ. និ. ១៨៤), សច្ចេ អត្ថេ ច ធម្មេ ច, អាហុ សន្តោ បតិដ្ឋិតា (សុ. និ. ៤៥៥), សច្ចេ ឋិតា សមណព្រាហ្មណា ចា’’តិអាទិនា (ជា. ២.២១.៤៣៣) អនេកេសុ សុត្តបទេសុ សច្ចគុណា បកាសិតា. សច្ចវិបរិយស្ស ច ‘‘ឯកំ ធម្មំ អតីតស្ស, មុសាវាទិស្ស ជន្តុនោ (ធ. ប. ១៧៦), អភូតវាទី និរយំ ឧបេតី’’តិ (ធ. ប. ៣០៦) ច អាទិនា បកាសិតាតិ.

នវមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.