៥. ព្រាហ្មណសុត្តវណ្ណនា

៥. បញ្ចមេ សាវត្ថិយន្តិ ឯវំនាមកេ នគរេ. តញ្ហិ សវត្ថស្ស នាម ឥសិនោ និវាសដ្ឋានេ មាបិតត្តា សាវត្ថីតិ វុច្ចតិ, យថា កាកន្ទី, មាកន្ទីតិ. ឯវំ តាវ អក្ខរចិន្តកា. អដ្ឋកថាចរិយា បន ភណន្តិ – យំកិញ្ចិ មនុស្សានំ ឧបភោគបរិភោគំ សព្ពមេត្ថ អត្ថីតិ សាវត្ថិ. សត្ថសមាយោគេ ច កិមេត្ថ ភណ្ឌមត្ថីតិ បុច្ឆិតេ សព្ពមត្ថីតិបិ វចនំ ឧបាទាយ សាវត្ថីតិ.

‘‘សព្ពទា សព្ពូបករណំ, សាវត្ថិយំ សមោហិតំ;

តស្មា សព្ពមុបាទាយ, សាវត្ថីតិ បវុច្ចតី’’តិ. (ម. និ. អដ្ឋ. ១.១៤);

តស្សំ សាវត្ថិយំ, សមីបត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនំ. ជេតវនេតិ អត្តនោ បច្ចត្ថិកេ ជិនាតីតិ ជេតោ, រញ្ញា វា បច្ចត្ថិកជនេ ជិតេ ជាតោតិ ជេតោ, មង្គលកម្យតាយ វា តស្ស ឯវំ នាមមេវ កតន្តិ ជេតោ. វនយតីតិ វនំ, អត្តនោ សម្បត្តិយា សត្តានំ អត្តនិ ភត្តិំ ករោតិ ឧប្បាទេតីតិ អត្ថោ. វនុកេ ឥតិ វា វនំ, នានាវិធកុសុមគន្ធសម្មោទមត្តកោកិលាទិវិហង្គវិរុតាលាបេហិ មន្ទមារុតចលិតរុក្ខសាខាបល្លវហត្ថេហិ ច ‘‘ឯថ មំ បរិភុញ្ជថា’’តិ បាណិនោ យាចតិ វិយាតិ អត្ថោ. ជេតស្ស វនំ ជេតវនំ. តញ្ហិ ជេតេន កុមារេន រោបិតំ សំវទ្ធិតំ បរិបាលិតំ. សោវ តស្ស សាមី អហោសិ, តស្មា ជេតវនន្តិ វុច្ចតិ, តស្មិំ ជេតវនេ.

អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេតិ មាតាបិតូហិ គហិតនាមវសេន សុទត្តោ នាម សោ មហាសេដ្ឋិ, សព្ពកាមសមិទ្ធិតាយ បន វិគតមលមច្ឆេរតាយ ករុណាទិគុណសមង្គិតាយ ច និច្ចកាលំ អនាថានំ បិណ្ឌំ ទេតិ, តស្មា អនាថបិណ្ឌិកោតិ វុច្ចតិ. អារមន្តិ ឯត្ថ បាណិនោ វិសេសេន បព្ពជិតាតិ អារាមោ, បុប្ផផលាទិសោភាយ នាតិទូរនាច្ចាសន្នតាទិបញ្ចវិធសេនាសនង្គសម្បត្តិយា ច តតោ តតោ អាគម្ម រមន្តិ អភិរមន្តិ អនុក្កណ្ឋិតា ហុត្វា វសន្តីតិ អត្ថោ. វុត្តប្បការាយ វា សម្បត្តិយា តត្ថ តត្ថ គតេបិ អត្តនោ អព្ភន្តរំយេវ អានេត្វា រមេតីតិ អារាមោ. សោ ហិ អនាថបិណ្ឌិកេន គហបតិនា ជេតស្ស រាជកុមារស្ស ហត្ថតោ អដ្ឋារសហិ ហិរញ្ញកោដីហិ កោដិសន្ថារេន កិណិត្វា អដ្ឋារសហិ ហិរញ្ញកោដីហិ សេនាសនានិ ការាបេត្វា អដ្ឋារសហិ ហិរញ្ញកោដីហិ វិហារមហំ និដ្ឋាបេត្វា ឯវំ ចតុបញ្ញាសហិរញ្ញកោដិបរិច្ចាគេន ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស និយ្យាតិតោ, តស្មា ‘‘អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមោ’’តិ វុច្ចតិ. តស្មិំ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ.

ឯត្ថ ច ‘‘ជេតវនេ’’តិ វចនំ បុរិមសាមិបរិកិត្តនំ, ‘‘អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ’’តិ បច្ឆិមសាមិបរិកិត្តនំ. ឧភយម្បិ ទ្វិន្នំ បរិច្ចាគវិសេសបរិទីបនេន បុញ្ញកាមានំ អាយតិំ ទិដ្ឋានុគតិអាបជ្ជនត្ថំ. តត្ថ ហិ ទ្វារកោដ្ឋកបាសាទករណវសេន ភូមិវិក្កយលទ្ធា អដ្ឋារស ហិរញ្ញកោដិយោ អនេកកោដិអគ្ឃនកា រុក្ខា ច ជេតស្ស បរិច្ចាគោ, ចតុបញ្ញាស កោដិយោ អនាថបិណ្ឌិកស្ស. ឥតិ តេសំ បរិច្ចាគបរិកិត្តនេន ‘‘ឯវំ បុញ្ញកាមា បុញ្ញានិ ករោន្តី’’តិ ទស្សេន្តោ ធម្មភណ្ឌាគារិកោ អញ្ញេបិ បុញ្ញកាមេ តេសំ ទិដ្ឋានុគតិអាបជ្ជនេ និយោជេតីតិ.

តត្ថ សិយា – យទិ តាវ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ, ‘‘ជេតវនេ’’តិ ន វត្តព្ពំ. អថ ជេតវនេ វិហរតិ, ‘‘សាវត្ថិយ’’ន្តិ ន វត្តព្ពំ. ន ហិ សក្កា ឧភយត្ថ ឯកំ សមយំ វិហរិតុន្តិ. ន ខោ បនេតំ ឯវំ ទដ្ឋព្ពំ, ននុ អវោចុម្ហា ‘‘សមីបត្ថេ ឯតំ ភុម្មវចន’’ន្តិ. តស្មា យទិទំ សាវត្ថិយា សមីបេ ជេតវនំ, តត្ថ វិហរន្តោ ‘‘សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ’’តិ វុត្តោ. គោចរគាមនិទស្សនត្ថំ ហិស្ស សាវត្ថិវចនំ, បព្ពជិតានុរូបនិវាសដ្ឋានទស្សនត្ថំ សេសវចនន្តិ.

អាយស្មា ច សារិបុត្តោតិអាទីសុ អាយស្មាតិ បិយវចនំ. ចសទ្ទោ សមុច្ចយត្ថោ. រូបសារិយា នាម ព្រាហ្មណិយា បុត្តោតិ សារិបុត្តោ. មហាមោគ្គល្លានោតិ បូជាវចនំ. គុណវិសេសេហិ មហន្តោ មោគ្គល្លានោតិ ហិ មហាមោគ្គល្លានោ. រេវតោតិ ខទិរវនិករេវតោ, ន កង្ខារេវតោ. ឯកស្មិញ្ហិ ទិវសេ ភគវា រត្តសាណិបរិក្ខិត្តោ វិយ សុវណ្ណយូបោ, បវាឡធជបរិវារិតោ វិយ សុវណ្ណបព្ពតោ, នវុតិហំសសហស្សបរិវារិតោ វិយ ធតរដ្ឋោ ហំសរាជា, សត្តរតនសមុជ្ជលាយ ចតុរង្គិនិយា សេនាយ បរិវារិតោ វិយ ចក្កវត្តិ រាជា, មហាភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ គគនមជ្ឈេ ចន្ទំ ឧដ្ឋាបេន្តោ វិយ ចតុន្នំ បរិសានំ មជ្ឈេ ធម្មំ ទេសេន្តោ និសិន្នោ ហោតិ. តស្មិំ សមយេ ឥមេ អគ្គសាវកា មហាសាវកា ច ភគវតោ បាទេ វន្ទនត្ថាយ ឧបសង្កមិំសុ.

ភិក្ខូ អាមន្តេសីតិ អត្តានំ បរិវារេត្វា និសិន្នភិក្ខូ តេ អាគច្ឆន្តេ ទស្សេត្វា អភាសិ. ភគវា ហិ តេ អាយស្មន្តេ សីលសមាធិបញ្ញាទិគុណសម្បន្នេ បរមេន ឧបសមេន សមន្នាគតេ បរមាយ អាកប្បសម្បត្តិយា យុត្តេ ឧបសង្កមន្តេ បស្សិត្វា បសន្នមានសោ តេសំ គុណវិសេសបរិកិត្តនត្ថំ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ ‘‘ឯតេ, ភិក្ខវេ, ព្រាហ្មណា អាគច្ឆន្តិ, ឯតេ, ភិក្ខវេ, ព្រាហ្មណា អាគច្ឆន្តី’’តិ. បសាទវសេន ឯតំ អាមេឌិតំ, បសំសាវសេនាតិបិ វត្តុំ យុត្តំ. ឯវំ វុត្តេតិ ឯវំ ភគវតា តេ អាយស្មន្តេ ‘‘ព្រាហ្មណា’’តិ វុត្តេ. អញ្ញតរោតិ នាមគោត្តេន អបាកដោ, តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ឯកោ ភិក្ខុ. ព្រាហ្មណជាតិកោតិ ព្រាហ្មណកុលេ ជាតោ. សោ ហិ ឧឡារភោគា ព្រាហ្មណមហាសាលកុលា បព្ពជិតោ. តស្ស កិរ ឯវំ អហោសិ ‘‘ឥមេ លោកិយា ឧភតោសុជាតិយា ព្រាហ្មណសិក្ខានិប្ផត្តិយា ច ព្រាហ្មណោ ហោតិ, ន អញ្ញថាតិ វទន្តិ, ភគវា ច ឯតេ អាយស្មន្តេ ព្រាហ្មណាតិ វទតិ, ហន្ទាហំ ភគវន្តំ ព្រាហ្មណលក្ខណំ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ ឯតទត្ថមេវ ហិ ភគវា តទា តេ ថេរេ ‘‘ព្រាហ្មណា’’តិ អភាសិ. ព្រហ្មំ អណតីតិ ព្រាហ្មណោតិ ហិ ជាតិព្រាហ្មណានំ និព្ពចនំ. អរិយា បន ពាហិតបាបតាយ ព្រាហ្មណា. វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘ពាហិតបាបោតិ ព្រាហ្មណោ, សមចរិយា សមណោតិ វុច្ចតី’’តិ (ធ. ប. ៣៨៨). វក្ខតិ ច ‘‘ពាហិត្វា បាបកេ ធម្មេ’’តិ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឯតំ ព្រាហ្មណសទ្ទស្ស បរមត្ថតោ សិខាបត្តមត្ថំ ជានិត្វា. ឥមំ ឧទានន្តិ ឥមំ បរមត្ថព្រាហ្មណភាវទីបកំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ ពាហិត្វាតិ ពហិ កត្វា, អត្តនោ សន្តានតោ នីហរិត្វា សមុច្ឆេទប្បហានវសេន បជហិត្វាតិ អត្ថោ. បាបកេ ធម្មេតិ លាមកេ ធម្មេ, ទុច្ចរិតវសេន តិវិធទុច្ចរិតធម្មេ, ចិត្តុប្បាទវសេន ទ្វាទសាកុសលចិត្តុប្បាទេ, កម្មបថវសេន ទសាកុសលកម្មបថេ, បវត្តិភេទវសេន អនេកភេទភិន្នេ សព្ពេបិ អកុសលធម្មេតិ អត្ថោ. យេ ចរន្តិ សទា សតាតិ យេ សតិវេបុល្លប្បត្តតាយ សព្ពកាលំ រូបាទីសុ ឆសុបិ អារម្មណេសុ សតតវិហារវសេន សតា សតិមន្តោ ហុត្វា ចតូហិ ឥរិយាបថេហិ ចរន្តិ. សតិគ្គហណេនេវ ចេត្ថ សម្បជញ្ញម្បិ គហិតន្តិ វេទិតព្ពំ. ខីណសំយោជនាតិ ចតូហិបិ អរិយមគ្គេហិ ទសវិធស្ស សំយោជនស្ស សមុច្ឆិន្នត្តា បរិក្ខីណសំយោជនា. ពុទ្ធាតិ ចតុសច្ចសម្ពោធេន ពុទ្ធា. តេ ច បន សាវកពុទ្ធា, បច្ចេកពុទ្ធា, សម្មាសម្ពុទ្ធាតិ តិវិធា, តេសុ ឥធ សាវកពុទ្ធា អធិប្បេតា. តេ វេ លោកស្មិ ព្រាហ្មណាតិ តេ សេដ្ឋត្ថេន ព្រាហ្មណសង្ខាតេ ធម្មេ អរិយាយ ជាតិយា ជាតា, ព្រាហ្មណភូតស្ស វា ភគវតោ ឱរសបុត្តាតិ ឥមស្មិំ សត្តលោកេ បរមត្ថតោ ព្រាហ្មណា នាម, ន ជាតិគោត្តមត្តេហិ, ន ជដាធារណាទិមត្តេន វាតិ អត្ថោ. ឯវំ ឥមេសុ ទ្វីសុ សុត្តេសុ ព្រាហ្មណករា ធម្មា អរហត្តំ បាបេត្វា កថិតា, នានជ្ឈាសយតាយ បន សត្តានំ ទេសនាវិលាសេន អភិលាបនានត្តេន ទេសនានានត្តំ វេទិតព្ពំ.

បញ្ចមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.