៣. ឧបចាលាថេរីគាថាវណ្ណនា

សតិមតីតិអាទិកា ឧបចាលាយ ថេរិយា គាថា. តស្សា វត្ថុ ចាលាយ ថេរិយា វត្ថុម្ហិ វុត្តមេវ. អយម្បិ ហិ ចាលា វិយ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា អរហត្តំ បត្វា ឧទានេន្តី –

១៨៩. ‘‘សតិមតី ចក្ខុមតី, ភិក្ខុនី ភាវិតិន្ទ្រិយា;

បដិវិជ្ឈិ បទំ សន្តំ, អកាបុរិសសេវិត’’ន្តិ. –

ឥមំ គាថំ អភាសិ.

តត្ថ សតិមតីតិ សតិសម្បន្នា, បុព្ពភាគេ បរមេន សតិនេបក្កេន សមន្នាគតា ហុត្វា បច្ឆា អរិយមគ្គស្ស ភាវិតត្តា សតិវេបុល្លប្បត្តិយា ឧត្តមាយ សតិយា សមន្នាគតាតិ អត្ថោ. ចក្ខុមតីតិ បញ្ញាចក្ខុនា សមន្នាគតា, អាទិតោ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សមន្នាគតា ហុត្វា បញ្ញាវេបុល្លប្បត្តិយា បរមេន បញ្ញាចក្ខុនា សមន្នាគតាតិ វុត្តំ ហោតិ. អកាបុរិសសេវិតន្តិ អលាមកបុរិសេហិ ឧត្តមបុរិសេហិ អរិយេហិ ពុទ្ធាទីហិ សេវិតំ.

‘‘កិន្នុ ជាតិំ ន រោចេសី’’តិ គាថា ថេរិំ កាមេសុ ឧបហារេតុកាមេន មារេន វុត្តា. ‘‘កិំ នុ ត្វំ ភិក្ខុនិ ន រោចេសី’’តិ (សំ. និ. ១.១៦៧) ហិ មារេន បុដ្ឋា ថេរី អាហ – ‘‘ជាតិំ ខ្វាហំ, អាវុសោ, ន រោចេមី’’តិ. អថ នំ មារោ ជាតស្ស កាមា បរិភោគា, តស្មា ជាតិបិ ឥច្ឆិតព្ពា, កាមាបិ បរិភុញ្ជិតព្ពាតិ ទស្សេន្តោ –

១៩០. ‘‘កិន្នុ ជាតិំ ន រោចេសិ, ជាតោ កាមានិ ភុញ្ជតិ;

ភុញ្ជាហិ កាមរតិយោ, មាហុ បច្ឆានុតាបិនី’’តិ. –

គាថមាហ.

តស្សត្ថោ – កិំ នុ តំ ការណំ, យេន ត្វំ ឧបចាលេ ជាតិំ ន រោចេសិ ន រោចេយ្យាសិ, ន តំ ការណំ អត្ថិ. យស្មា ជាតោ កាមានិ ភុញ្ជតិ ឥធ ជាតោ កាមគុណសំហិតានិ រូបាទីនិ បដិសេវន្តោ កាមសុខំ បរិភុញ្ជតិ. ន ហិ អជាតស្ស តំ អត្ថិ, តស្មា ភុញ្ជាហិ កាមរតិយោ កាមខិឌ្ឌារតិយោ អនុភវ. មាហុ បច្ឆានុតាបិនី ‘‘យោព្ពញ្ញេ សតិ វិជ្ជមានេសុ ភោគេសុ ន មយា កាមសុខមនុភូត’’ន្តិ បច្ឆានុតាបិនី មា អហោសិ. ឥមស្មិំ លោកេ ធម្មា នាម យាវទេវ អត្ថាធិគមត្ថោ អត្ថោ ច កាមសុខត្ថោតិ បាកដោយមត្ថោតិ អធិប្បាយោ.

តំ សុត្វា ថេរី ជាតិយា ទុក្ខនិមិត្តតំ អត្តនោ ច តស្ស វិសយាតិក្កមំ វិភាវេត្វា តជ្ជេន្តី –

១៩១. ‘‘ជាតស្ស មរណំ ហោតិ, ហត្ថបាទាន ឆេទនំ;

វធពន្ធបរិក្លេសំ, ជាតោ ទុក្ខំ និគច្ឆតិ.

១៩២. ‘‘អត្ថិ សក្យកុលេ ជាតោ, សម្ពុទ្ធោ អបរាជិតោ;

សោ មេ ធម្មមទេសេសិ, ជាតិយា សមតិក្កមំ.

១៩៣. ‘‘ទុក្ខំ ទុក្ខសមុប្បាទំ, ទុក្ខស្ស ច អតិក្កមំ;

អរិយំ ចដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ.

១៩៤. ‘‘តស្សាហំ វចនំ សុត្វា, វិហរិំ សាសនេ រតា;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

១៩៥. ‘‘សព្ពត្ថ វិហតា នន្ទី, តមោក្ខន្ធោ បទាលិតោ;

ឯវំ ជានាហិ បាបិម, និហតោ ត្វមសិ អន្តកា’’តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

តត្ថ ជាតស្ស មរណំ ហោតីតិ យស្មា ជាតស្ស សត្តស្ស មរណំ ហោតិ, ន អជាតស្ស. ន កេវលំ មរណមេវ, អថ ខោ ជរារោគាទយោ យត្តកានត្ថា, សព្ពេបិ តេ ជាតស្ស ហោន្តិ ជាតិហេតុកា. តេនាហ ភគវា – ‘‘ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា សម្ភវន្តី’’តិ (មហាវ. ១; វិភ. ២២៥; ឧទា. ១). តេនេវាហ – ‘‘ហត្ថបាទាន ឆេទន’’ន្តិ ហត្ថបាទានំ ឆេទនំ ជាតស្សេវ ហោតិ, ន អជាតស្ស. ហត្ថបាទឆេទនាបទេសេន ចេត្ថ ពាត្តិំស កម្មការណាបិ ទស្សិតា ឯវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. តេនេវាហ – ‘‘វធពន្ធបរិក្លេសំ, ជាតោ ទុក្ខំ និគច្ឆតី’’តិ. ជីវិតវិយោជនមុដ្ឋិប្បហារាទិសង្ខាតំ វធបរិក្លេសញ្ចេវ អន្ទុពន្ធនាទិសង្ខាតំ ពន្ធបរិក្លេសំ អញ្ញញ្ច យំកិញ្ចិ ទុក្ខំ នាម តំ សព្ពំ ជាតោ ឯវ និគច្ឆតិ, ន អជាតោ, តស្មា ជាតិំ ន រោចេមីតិ.

ឥទានិ ជាតិយា កាមានញ្ច អច្ចន្តមេវ អត្តនា សមតិក្កន្តភាវំ មូលតោ បដ្ឋាយ ទស្សេន្តី – ‘‘អត្ថិ សក្យកុលេ ជាតោ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អបរាជិតោតិ កិលេសមារាទិនា កេនចិ ន បរាជិតោ. សត្ថា ហិ សព្ពាភិភូ សទេវកំ លោកំ អញ្ញទត្ថុ អភិភវិត្វា ឋិតោ, តស្មា អបរាជិតោ. សេសំ វុត្តនយត្តា ឧត្តានមេវ.

ឧបចាលាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សត្តកនិបាតវណ្ណនា និដ្ឋិតា.