២. ចាលាថេរីគាថាវណ្ណនា

សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វានាតិអាទិកា ចាលាយ ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មគធេសុ នាលកគាមេ រូបសារិព្រាហ្មណិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តិ. តស្សា នាមគ្គហណទិវសេ ចាលាតិ នាមំ អកំសុ, តស្សា កនិដ្ឋាយ ឧបចាលាតិ, អថ តស្សា កនិដ្ឋាយ សីសូបចាលាតិ. ឥមា តិស្សោបិ ធម្មសេនាបតិស្ស កនិដ្ឋភគិនិយោ, ឥមាសំ បុត្តានម្បិ តិណ្ណំ ឥទមេវ នាមំ. យេ សន្ធាយ ថេរគាថាយ ‘‘ចាលេ ឧបចាលេ សីសូបចាលេ’’តិ (ថេរគា. ៤២) អាគតំ.

ឥមា បន តិស្សោបិ ភគិនិយោ ‘‘ធម្មសេនាបតិ បព្ពជី’’តិ សុត្វា ‘‘ន ហិ នូន សោ ឱរកោ ធម្មវិនយោ, ន សា ឱរិកា បព្ពជ្ជា, យត្ថ អម្ហាកំ អយ្យោ បព្ពជិតោ’’តិ ឧស្សាហជាតា តិព្ពច្ឆន្ទា អស្សុមុខំ រុទមានំ ញាតិបរិជនំ បហាយ បព្ពជិំសុ. បព្ពជិត្វា ច ឃដេន្តិយោ វាយមន្តិយោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិំសុ. អរហត្តំ បន បត្វា និព្ពានសុខេន ផលសុខេន វិហរន្តិ.

តាសុ ចាលា ភិក្ខុនី ឯកទិវសំ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា អន្ធវនំ បវិសិត្វា ទិវាវិហារំ និសីទិ. អថ នំ មារោ ឧបសង្កមិត្វា កាមេហិ ឧបនេសិ. យំ សន្ធាយ សុត្តេ វុត្តំ –

‘‘អថ ខោ ចាលា ភិក្ខុនី បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរំ អាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា យេន អន្ធវនំ, តេនុបសង្កមិ ទិវាវិហារាយ. អន្ធវនំ អជ្ឈោគាហេត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ទិវាវិហារំ និសីទិ. អថ ខោ មារោ បាបិមា យេន ចាលា ភិក្ខុនី, តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ចាលំ ភិក្ខុនិំ ឯតទវោចា’’តិ (សំ. និ. ១.១៦៧).

អន្ធវនម្ហិ ទិវាវិហារំ និសិន្នំ មារោ ឧបសង្កមិត្វា ព្រហ្មចរិយវាសតោ វិច្ឆិន្ទិតុកាមោ ‘‘កំ នុ ឧទ្ទិស្ស មុណ្ឌាសី’’តិអាទិំ បុច្ឆិ. អថស្ស សត្ថុ គុណេ ធម្មស្ស ច និយ្យានិកភាវំ បកាសេត្វា អត្តនោ កតកិច្ចភាវវិភាវនេន តស្ស វិសយាតិក្កមំ បវេទេសិ. តំ សុត្វា មារោ ទុក្ខី ទុម្មនោ តត្ថេវន្តរធាយិ. អថ សា អត្តនា មារេន ច ភាសិតា គាថា ឧទានវសេន កថេន្តី –

១៨២. ‘‘សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វាន, ភិក្ខុនី ភាវិតិន្ទ្រិយា;

បដិវិជ្ឈិ បទំ សន្តំ, សង្ខារូបសមំ សុខំ.

១៨៣. ‘‘កំ នុ ឧទ្ទិស្ស មុណ្ឌាសិ, សមណី វិយ ទិស្សតិ;

ន ច រោចេសិ បាសណ្ឌេ, កិមិទំ ចរសិ មោមុហា.

១៨៤. ‘‘ឥតោ ពហិទ្ធា បាសណ្ឌា, ទិដ្ឋិយោ ឧបនិស្សិតា;

ន តេ ធម្មំ វិជានន្តិ, ន តេ ធម្មស្ស កោវិទា.

១៨៥. ‘‘អត្ថិ សក្យកុលេ ជាតោ, ពុទ្ធោ អប្បដិបុគ្គលោ;

សោ មេ ធម្មមទេសេសិ, ទិដ្ឋីនំ សមតិក្កមំ.

១៨៦. ‘‘ទុក្ខំ ទុក្ខសមុប្បាទំ, ទុក្ខស្ស ច អតិក្កមំ;

អរិយំ ចដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ.

១៨៧. ‘‘តស្សាហំ វចនំ សុត្វា, វិហរិំ សាសនេ រតា;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

១៨៨. ‘‘សព្ពត្ថ វិហតា នន្ទី, តមោក្ខន្ធោ បទាលិតោ;

ឯវំ ជានាហិ បាបិម, និហតោ ត្វមសិ អន្តកា’’តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

តត្ថ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វានាតិ សតិបដ្ឋានភាវនាវសេន កាយាទីសុ អសុភទុក្ខានិច្ចានត្តវសេន សតិំ សុដ្ឋុ ឧបដ្ឋិតំ កត្វា. ភិក្ខុនីតិ អត្តានំ សន្ធាយ វទតិ. ភាវិតិន្ទ្រិយាតិ អរិយមគ្គភាវនាយ ភាវិតសទ្ធាទិបញ្ចិន្ទ្រិយា. បដិវិជ្ឈិ បទំ សន្តន្តិ សន្តំ បទំ និព្ពានំ សច្ឆិកិរិយាបដិវេធេន បដិវិជ្ឈិ សច្ឆាកាសិ. សង្ខារូបសមន្តិ សព្ពសង្ខារានំ ឧបសមហេតុភូតំ. សុខន្តិ អច្ចន្តសុខំ.

‘‘កំ នុ ឧទ្ទិស្សា’’តិ គាថា មារេន វុត្តា. តត្រាយំ សង្ខេបត្ថោ – ឥមស្មិំ លោកេ ពហូ សមយា តេសញ្ច ទេសេតារោ ពហូ ឯវ តិត្ថករា, តេសុ កំ នុ ខោ ត្វំ ឧទ្ទិស្ស មុណ្ឌាសិ មុណ្ឌិតកេសា អសិ. ន កេវលំ មុណ្ឌាវ, អថ ខោ កាសាវធារណេន ច សមណី វិយ ទិស្សតិ. ន ច រោចេសិ បាសណ្ឌេតិ តាបសបរិព្ពាជកាទីនំ អាទាសភូតេ បាសណ្ឌេ តេ តេ សមយន្តរេ នេវ រោចេសិ. កិមិទំ ចរសិ មោមុហាតិ កិំ នាមិទំ, យំ បាសណ្ឌវិហិតំ ឧជុំ និព្ពានមគ្គំ បហាយ អជ្ជ កាលិកំ កុមគ្គំ បដិបជ្ជន្តី អតិវិយ មូឡ្ហា ចរសិ បរិព្ភមសីតិ.

តំ សុត្វា ថេរី បដិវចនទានមុខេន តំ តជ្ជេន្តី ‘‘ឥតោ ពហិទ្ធា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ឥតោ ពហិទ្ធា បាសណ្ឌា នាម ឥតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សាសនតោ ពហិទ្ធា កុដីសកពហុការាទិកា. តេ ហិ សត្តានំ តណ្ហាបាសំ ទិដ្ឋិបាសញ្ច ឌេន្តិ ឱឌ្ឌេន្តីតិ បាសណ្ឌាតិ វុច្ចតិ. តេនាហ – ‘‘ទិដ្ឋិយោ ឧបនិស្សិតា’’តិ សស្សតទិដ្ឋិគតានិ ឧបេច្ច និស្សិតា, ទិដ្ឋិគតានិ អាទិយិំសូតិ អត្ថោ. យទគ្គេន ច ទិដ្ឋិសន្និស្សិតា, តទគ្គេន បាសណ្ឌសន្និស្សិតា. ន តេ ធម្មំ វិជានន្តីតិ យេ បាសណ្ឌិនោ សស្សតទិដ្ឋិគតសន្និស្សិតា ‘‘អយំ បវត្តិ ឯវំ បវត្តតី’’តិ បវត្តិធម្មម្បិ យថាភូតំ ន វិជានន្តិ. ន តេ ធម្មស្ស កោវិទាតិ ‘‘អយំ និវត្តិ ឯវំ និវត្តតី’’តិ និវត្តិធម្មស្សាបិ អកុសលា, បវត្តិធម្មមគ្គេបិ ហិ តេ សំមូឡ្ហា, កិមង្គំ បន និវត្តិធម្មេតិ.

ឯវំ បាសណ្ឌវាទានំ អនិយ្យានិកតំ ទស្សេត្វា ឥទានិ កំ នុ ឧទ្ទិស្ស មុណ្ឌាសីតិ បញ្ហំ វិស្សជ្ជេតុំ ‘‘អត្ថិ សក្យកុលេ ជាតោ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ទិដ្ឋីនំ សមតិក្កមន្តិ សព្ពាសំ ទិដ្ឋីនំ សមតិក្កមនុបាយំ ទិដ្ឋិជាលវិនិវេឋនំ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ចាលាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.