៦. សុក្កាថេរីគាថាវណ្ណនា

កិំមេ កតា រាជគហេតិអាទិកា សុក្កាយ ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ពន្ធុមតីនគរេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តា ឧបាសិកាហិ សទ្ធិំ វិហារំ គន្ត្វា សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធា បព្ពជិត្វា ពហុស្សុតា ធម្មធរា បដិភានវតី អហោសិ. សា តត្ថ ពហូនិ វស្សសហស្សានិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វា បុថុជ្ជនកាលកិរិយមេវ កត្វា តុសិតេ និព្ពត្តិ. តថា សិខិស្ស ភគវតោ, វេស្សភុស្ស ភគវតោ កាលេតិ ឯវំ តិណ្ណំ សម្មាសម្ពុទ្ធានំ សាសនេ សីលំ រក្ខិត្វា ពហុស្សុតា ធម្មធរា អហោសិ, តថា កកុសន្ធស្ស, កោណាគមនស្ស, កស្សបស្ស ច ភគវតោ សាសនេ បព្ពជិត្វា វិសុទ្ធសីលា ពហុស្សុតា ធម្មកថិកា អហោសិ.

ឯវំ សា តត្ថ តត្ថ ពហុំ បុញ្ញំ ឧបចិនិត្វា សុគតីសុយេវ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហនគរេ គហបតិមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ, សុក្កាតិស្សា នាមំ អហោសិ. សា វិញ្ញុតំ បត្តា សត្ថុ រាជគហបវេសនេ លទ្ធប្បសាទា ឧបាសិកា ហុត្វា អបរភាគេ ធម្មទិន្នាយ ថេរិយា សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា សញ្ជាតសំវេគា តស្សា ឯវ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តី នចិរស្សេវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.៤.១១១-១៤២) –

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, វិបស្សី នាម នាយកោ;

ឧប្បជ្ជិ ចារុទស្សនោ, សព្ពធម្មវិបស្សកោ.

‘‘តទាហំ ពន្ធុមតិយំ, ជាតា អញ្ញតរេ កុលេ;

ធម្មំ សុត្វាន មុនិនោ, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

‘‘ពហុស្សុតា ធម្មធរា, បដិភានវតី តថា;

វិចិត្តកថិកា ចាបិ, ជិនសាសនការិកា.

‘‘តទា ធម្មកថំ កត្វា, ហិតាយ ជនតំ ពហុំ;

តតោ ចុតាហំ តុសិតំ, ឧបបន្នា យសស្សិនី.

‘‘ឯកត្តិំសេ ឥតោ កប្បេ, សិខី វិយ សិខី ជិនោ;

តបន្តោ យសសា លោកេ, ឧប្បជ្ជិ វទតំ វរោ.

‘‘តទាបិ បព្ពជិត្វាន, ពុទ្ធសាសនកោវិទា;

ជោតេត្វា ជិនវាក្យានិ, តតោបិ តិទិវំ គតា.

‘‘ឯកត្តិំសេវ កប្បម្ហិ, វេស្សភូ នាម នាយកោ;

ឧប្បជ្ជិត្ថ មហាញាណី, តទាបិ ច តថេវហំ.

‘‘បព្ពជិត្វា ធម្មធរា, ជោតយិំ ជិនសាសនំ;

គន្ត្វា មរុបុរំ រម្មំ, អនុភោសិំ មហាសុខំ.

‘‘ឥមម្ហិ ភទ្ទកេ កប្បេ, កកុសន្ធោ ជិនុត្តមោ;

ឧប្បជ្ជិ នរសរណោ, តទាបិ ច តថេវហំ.

‘‘បព្ពជិត្វា មុនិមតំ, ជោតយិត្វា យថាយុកំ;

តតោ ចុតាហំ តិទិវំ, អគំ សភវនំ យថា.

‘‘ឥមស្មិំយេវ កប្បម្ហិ, កោណាគមននាយកោ;

ឧប្បជ្ជិ លោកសរណោ, អរណោ អមតង្គតោ.

‘‘តទាបិ បព្ពជិត្វាន, សាសនេ តស្ស តាទិនោ;

ពហុស្សុតា ធម្មធរា, ជោតយិំ ជិនសាសនំ.

‘‘ឥមស្មិំយេវ កប្បម្ហិ, កស្សបោ មុនិមុត្តមោ;

ឧប្បជ្ជិ លោកសរណោ, អរណោ មរណន្តគូ.

‘‘តស្សាបិ នរវីរស្ស, បព្ពជិត្វាន សាសនេ;

បរិយាបុដសទ្ធម្មា, បរិបុច្ឆា វិសារទា.

‘‘សុសីលា លជ្ជិនី ចេវ, តីសុ សិក្ខាសុ កោវិទា;

ពហុំ ធម្មកថំ កត្វា, យាវជីវំ មហាមុនេ.

‘‘តេន កម្មវិបាកេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, គិរិព្ពជបុរុត្តមេ;

ជាតា សេដ្ឋិកុលេ ផីតេ, មហារតនសញ្ចយេ.

‘‘យទា ភិក្ខុសហស្សេន, បរិវុតោ លោកនាយកោ;

ឧបាគមិ រាជគហំ, សហស្សក្ខេន វណ្ណិតោ.

‘‘ទន្តោ ទន្តេហិ សហ បុរាណជដិលេហិ, វិប្បមុត្តោ វិប្បមុត្តេហិ;

សិង្គីនិក្ខសវណ្ណោ, រាជគហំ បាវិសិ ភគវា.

‘‘ទិស្វា ពុទ្ធានុភាវំ តំ, សុត្វាវ គុណសញ្ចយំ;

ពុទ្ធេ ចិត្តំ បសាទេត្វា, បូជយិំ តំ យថាពលំ.

‘‘អបរេន ច កាលេន, ធម្មទិន្នាយ សន្តិកេ;

អគារា និក្ខមិត្វាន, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

‘‘កេសេសុ ឆិជ្ជមានេសុ, កិលេសេ ឈាបយិំ អហំ;

ឧគ្គហិំ សាសនំ សព្ពំ, បព្ពជិត្វា ចិរេនហំ.

‘‘តតោ ធម្មមទេសេសិំ, មហាជនសមាគមេ;

ធម្មេ ទេសិយមានម្ហិ, ធម្មាភិសមយោ អហុ.

‘‘នេកបាណសហស្សានំ, តំ វិទិត្វាតិវិម្ហិតោ;

អភិប្បសន្នោ មេ យក្ខោ, ភមិត្វាន គិរិព្ពជំ.

‘‘កិំមេ កតា រាជគហេ មនុស្សា, មធុំ បីតាវ អច្ឆរេ;

យេ សុក្កំ ន ឧបាសន្តិ, ទេសេន្តិំ អមតំ បទំ.

‘‘តញ្ច អប្បដិវានីយំ, អសេចនកមោជវំ;

បិវន្តិ មញ្ញេ សប្បញ្ញា, វលាហកមិវទ្ធគូ.

‘‘ឥទ្ធីសុ ច វសី ហោមិ, ទិព្ពាយ សោតធាតុយា;

ចេតោបរិយញាណស្ស, វសី ហោមិ មហាមុនេ.

‘‘បុព្ពេនិវាសំ ជានាមិ, ទិព្ពចក្ខុ វិសោធិតំ;

សព្ពាសវបរិក្ខីណា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ.

‘‘អត្ថធម្មនិរុត្តីសុ, បដិភានេ តថេវ ច;

ញាណំ មម មហាវីរ, ឧប្បន្នំ តវ សន្តិកេ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា បញ្ចសតភិក្ខុនិបរិវារា មហាធម្មកថិកា អហោសិ. សា ឯកទិវសំ រាជគហេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា កតភត្តកិច្ចា ភិក្ខុនុបស្សយំ បវិសិត្វា សន្និសិន្នាយ មហតិយា បរិសាយ មធុភណ្ឌំ បីឡេត្វា សុមធុរំ បាយេន្តី វិយ អមតេន អភិសិញ្ចន្តី វិយ ធម្មំ ទេសេតិ. បរិសា ចស្សា ធម្មកថំ ឱហិតសោតា អវិក្ខិត្តចិត្តា សក្កច្ចំ សុណាតិ. តស្មិំ ខណេ ថេរិយា ចង្កមនកោដិយំ រុក្ខេ អធិវត្ថា ទេវតា ធម្មទេសនាយ បសន្នា រាជគហំ បវិសិត្វា រថិយាយ រថិយំ សិង្ឃាដកេន សិង្ឃាដកំ វិចរិត្វា តស្សា គុណំ វិភាវេន្តី –

៥៤. ‘‘កិំមេ កតា រាជគហេ មនុស្សា, មធុំ បីតាវ អច្ឆរេ;

យេ សុក្កំ ន ឧបាសន្តិ, ទេសេន្តិំ ពុទ្ធសាសនំ.

៥៥. ‘‘តញ្ច អប្បដិវានីយំ, អសេចនកមោជវំ;

បិវន្តិ មញ្ញេ សប្បញ្ញា, វលាហកមិវទ្ធគូ’’តិ. –

ឥមា ទ្វេ គាថា អភាសិ.

តត្ថ កិំមេ កតា រាជគហេ មនុស្សាតិ ឥមេ រាជគហេ មនុស្សា កិំ កតា, កិស្មិំ នាម កិច្ចេ ព្យាវដា. មធុំ បីតាវ អច្ឆរេតិ យថា ភណ្ឌមធុំ គហេត្វា មធុំ បីតវន្តោ វិសញ្ញិនោ ហុត្វា សីសំ ឧក្ខិបិតុំ ន សក្កោន្តិ, ឯវំ ឥមេបិ ធម្មសញ្ញាយ វិសញ្ញិនោ ហុត្វា មញ្ញេ សីសំ ឧក្ខិបិតុំ ន សក្កោន្តិ, កេវលំ អច្ឆន្តិយេវាតិ អត្ថោ. យេ សុក្កំ ន ឧបាសន្តិ, ទេសេន្តិំ ពុទ្ធសាសនន្តិ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ សាសនំ យាថាវតោ ទេសេន្តិំ បកាសេន្តិំ សុក្កំ ថេរិំ យេ ន ឧបាសន្តិ ន បយិរុបាសន្តិ. តេ ឥមេ រាជគហេ មនុស្សា កិំ កតាតិ យោជនា.

តញ្ច អប្បដិវានីយន្តិ តញ្ច បន ធម្មំ អនិវត្តិតភាវាវហំ និយ្យានិកំ, អភិក្កន្តតាយ វា យថា សោតុជនសវនមនោហរភាវេន អនបនីយំ, អសេចនកំ អនាសិត្តកំ បកតិយាវ មហារសំ តតោ ឯវ ឱជវន្តំ. ‘‘ឱសធ’’ន្តិបិ បាឡិ. វដ្ដទុក្ខព្យាធិតិកិច្ឆាយ ឱសធភូតំ. បិវន្តិ មញ្ញេ សប្បញ្ញា, វលាហកមិវទ្ធគូតិ វលាហកន្តរតោ និក្ខន្តំ ឧទកំ និរុទកកន្តារេ បថគា វិយ តំ ធម្មំ សប្បញ្ញា បណ្ឌិតបុរិសា បិវន្តិ មញ្ញេ បិវន្តា វិយ សុណន្តិ.

មនុស្សា តំ សុត្វា បសន្នមានសា ថេរិយា សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា សក្កច្ចំ ធម្មំ សុណិំសុ. អបរភាគេ ថេរិយា អាយុបរិយោសានេ បរិនិព្ពានកាលេ សាសនស្ស និយ្យានិកភាវវិភាវនត្ថំ អញ្ញំ ព្យាករោន្តី –

៥៦. ‘‘សុក្កា សុក្កេហិ ធម្មេហិ, វីតរាគា សមាហិតា;

ធារេតិ អន្តិមំ ទេហំ, ជេត្វា មារំ សវាហន’’ន្តិ. – ឥមំ គាថំ អភាសិ;

តត្ថ សុក្កាតិ សុក្កាថេរី អត្តានមេវ បរំ វិយ ទស្សេតិ. សុក្កេហិ ធម្មេហីតិ សុបរិសុទ្ធេហិ លោកុត្តរធម្មេហិ. វីតរាគា សមាហិតាតិ អគ្គមគ្គេន សព្ពសោ វីតរាគា អរហត្តផលសមាធិនា សមាហិតា. សេសំ វុត្តនយមេវ.

សុក្កាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.